Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Монголчуудын өргөн хэрэглэгдэж байсан уламжлалт хэмжүүрийн з

No description
by

batnorow densmaa

on 27 November 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Монголчуудын өргөн хэрэглэгдэж байсан уламжлалт хэмжүүрийн з

Тоон хэмжүүрийн ангилал

Монголчуудын уламжлалт уртын хэмжүүр

Монголчуудын уламжлалт хүндийн хэмжүүр

Монголчуудын уламжлалт талбайн хэмжүүр

Монголчуудын уламжлалт шингэний хэмжүүр

Монголчуудын уламжлалт цаг хугацааны хэмжүүр



Уртын хэмжүүр
Алга дарам - 10 см
Өвдөг - 50-60 см
Шилбэ - 20-25 см
Шагай- 10-15 см
Туурай - 7-8 см
Богийн туруу - 3 см
Бодын туруу - 6 м
Нэг хуруу - 2 см
Мухар сөөм - 15 см
Төө- 20 см
Алд - 1,50см
Дэлэм - 1м
Мухар тохой - 33 см
Алхам - 1 м
Зуур хоногийн газар - 210-220 км
Хоногийн газар - 120-130 км
Бүтэн өдрийн газар - 90-100 км
Хагас өдрийн газар - 40-45 км
Адууны бэлчээр - 4-10 км
Аргамжааны газар - 2-5 км
Хонины бэлчээр - 1-2,5 км
Тугалын бэлчээр - 500 м-1 км
Монгол хүн жилийн дөрвөн улиралд тохируулан нараар цагийг хэмжиж, ажил үйлсээ бүтээдэг байв. Жишээлбэл, бага үд юмуу , их үдэд хонио саана. Үүр гэгээрэх нар тоонын цагирганд юмуу уулын оройд тусахад үнээгээ саах , адуу малаа бэлчээх. Нар хананы толгойд тусахад хашаа хороо, өтөг бууцаа янзлах үд хэвийх, нар баруунаа ташихад малаа услах хужирлах нар мандах, нар хөөрөхөд гүүгээ саах гэх мэтээр цагийг нарийн баримталж ашиглаж байв. Монголын цаг нь гадаах болон гэрийн гэгээгээр баримжаалсан наран цаг байжээ.
Уламжлалт хэмжүүр зүйн тухай
Монголчуудын өргөн хэрэглэгдэж байсан уламжлалт хэмжүүрийн зарим нэг нь нийгэм, түүхийн хөгжлийн эрхээр цөөн төдий хэрэглэгдэх буюу хэрэглээнээс гарсан ч ихэнх хэмжүүр нь хүмүүсийн өдөр тутмын амьдралд өргөн хэрэглэгдэж байна. Mанай ард түмний олон зуун жилийн амьдралаас урган гарсан, өдөр тутмын амьдралын хэрэгцээ шаардлагыг бүрэн хангаж ирсэн баялаг хэмжүүр юм.
Уламжлалт шингэний хэмжүүр

Шингэн зүйлийг хөхүүр, тогоо, гүзээ, хувин, данх, домбо, шанага, аяга, тагш, халбага зэрэг сав суулга, мөн гарын алганы хонхор, балга зэрэг зүйлсийн багтаамжаар, бутархай зүйлийг шуудай, тогоо, аяга, шанага, атга, чимх гэх мэт зүйлсээр илэрхийлдэг байсан байна.
- Элэр балрын үед
- Дээр үед
- Тэр дээр цагт
- Эрт дээр цагт
- Эрт урьд цагт
- Урьд нэгэн цаг
- Урьдын урьд юм гэнэ
- Балар эрт цагт
- Аль дивангар... гэх мэт үгсийг ашиглаж ирсэн бөгөөд мөн байгалийн үзэгдэлтэй жишиж (Алтайг алгын чинээ байхад, Дэлхийг дээврийн чинээ байхад г.м) илэрхийлж байжээ.
Монголчууд дэнс, тавган жин, морин жин ашиглаж хүндийг хэмждэг байв. Хүндийн хэмжих нэгжийг ин, дан, жин, лан, цэн гэдэг.
Эдгээрийг кг-тай харьцуулбал:

Монголчууд их багыг зүүний сүвэгчийн чинээ, будаан чинээ, тариан чинээ, хумсын толион чинээ, хуруун чинээ, алгын чинээ, гэрийн буйрын чинээ гэх мэтээр илэрхийлдэг.Эрт үеэс хүмүүс идэх хоолоо бэлтгэх, орон байр барихад хэрэглэгдэх хялбар хөдөлмөрийн багаж хэрэгсэл бэлтгэхтэй холбоотой зайг хэмжих асуудалтай тулгарч эхэлсэн. Хүн анх гар, хөлийн хурууг юмсыг тоолоход ашиглаж эхэлсэн ба үүнтэй адилаар зайг хэмжихдээ ч хөл гарын хэмжээг ашиглаж байсан.
Монголын уламжлалт тоо хэмжүүр ба соёл
Хүндийн хэмжүүр
Уртын хэмжүүрийн тухай
Монголчууд эрт үеэс уртыг хэмжихдээ сөөм, төө, дэлэм, алд гэх мэт нэгжийг хэрэглэж байсан ба цаашид худалдаа үйлдвэрлэлийн хөгжилтэй холбоотойгоор зайг хэмжихэд төө, алхам зэргээр хэмжих нь тохиромжтой биш болсноос гадна өсөн нэмэгдэж буй шаардлагыг хангахгүй болжээ.
Уртыг хэмжихдээ хүний бие, гар хөлийн хэмжээг ашиглах, малын биеийн хэмжээтэй дүйлгэх, хүн, малын тодорхой хугацаанд явах замтай харьцуулах, өдөр тутмын амьдралд хэрэглэдэг эд зүйлтэй жиших үндсэн аргыг хэрэглэж байжээ. Монгол хүний биеийн дундаж өндрийг 165-170 см буюу 168 см гэж үзэж, гар, хөлийн уртаар хэмжих нэгжийг тогтоожээ.
Хүндийг хэмжих эртний нэгж

1ин≈119,3632кг
1дан≈59,6816кг
1жин≈596,816г
1лан≈37,301г
1цэн≈3,7301г
1 пүү=16,38 кг
будааны жин≈ 4.1 г
Атга=12
1 фун=0.37301г
1 лий=37.301мг
1 ху=3.7301мг
1си=0,37301мг
хэмжээтэй тус тус тэнцэнэ.


Уламжлалт цаг хугацааны хэмжүүр
Уламжлалт цаг хугацааны хэмжүүр

Бид цаг хугацааг өнгөрсөн, одоо, ирээдүй хэмээн гурав ангилдаг. Цаг хугацаа ашиглаж юмсын хөдөлгөөний хурдыг ч хэмжиж болдог.
Цаг хугацааг бугуйн цаг, том цаг, элсэн цаг, болон наран цагаар хэмжиж болдог.
Наран цаг гэдэг нь нарны байрлалыг ашиглан цаг хугацааг хэмждэг цагийг хэлэх бөгөөд ингэхдээ гадарга дээр туссан сүүдрийг ашигладаг.
АНХААРАЛ ТАВЬСАНД БАЯРЛАЛАА
Монголчууд нар ургахаас аваад шингэх хүртлэх хугацааг өдөр,нар шингэснээс ургах хүртэлх хугацааг шөнө,энэ хоёр хугацааг нэг хоног гээд хоногийн цагийг 12 жилийн нэрээр нэрлэдэг.
1.Луу цаг-нар мандах 7.40-9.40
2.Могой цаг-нар хөөрөх 9.40-11.40
3.Морь цаг-үд дунд 11.40-13.40
4.Хонь цаг-үд хэлбийх 13.40-15.40
5.Бич цаг-нар орохын өмнө 15.40-17.40
6.Тахиа цаг-нар орох 17.40-19.40
7.Нохой цаг-үдэш бүрийд 19.40-21.40
8.Гахай цаг-од гарсан хойно 21.40-23.40
9.Хулгана цаг-шөнө дунд 23.40-01.40
10.Үхэр цаг-шөнө дундын хойно 01.40-03.40
11.Бар цаг-гэгээ шарлах 03.40-05.40
12.Туулай цаг-үүр цайх 05.40-07.40
гэж тоолдог уламжлалтай
Full transcript