Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Unibertsoa ezagutzen

Relacionado con la asignatura "Mundu Garaikiderako Zientziak" (Ciencias del Mundo Contemporáneo) de 1ºBACH
by

Juanjo Cobanera

on 2 September 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Unibertsoa ezagutzen

UNIBERTSOA EZAGUTZEN
1. ZEREZ DAGO OSATUTA UNIBERTSOA?
Espazio
HUTS HANDIA
da.
Gorputz batzuk
BEGI HUTSEZ
ikus daitezke.
Beste batzuk ikusteko
TELESKOPIOA
behar dugu.
Ikusi ezin dezakegun materiari
MATERIA ILUN
deritzo.
1.2 Materia iluna
Unibertsoko gasek eta hautsek oso
grabitazio-erakarpen handien eragina dute
, ikusten den materiak sortutakoa baino handiagoa.
Beraz, erradiaziorik igortzen ez duen materia mota bat badago:
MATERIA ILUNA
:
Osaera eta propietate ezezagunak
ditu.
Unibertsoko materiaren
%90 osatzen du
.


2. NOLA DAGO ANTOLATUTA UNIBERTSOA
UNIBERTSOA
Virgo galaxia- kumuloa Talde lokala Esne-bidea Eguzki-sistema
LURRA
3.1 Grabitate-indarra
Grabitazio-legea:
"Gorputzek
zenbat eta gertuago
egon eta
zenbat eta masa handiagoa
izan, orduan eta
gehiago erakartzen
dute elkar
Talde Lokaleeko osagaiak eta beste milaka galaxia Virgo galaxia-kumuluaren erdigunerantz doaz;
ERAKARLE NAGUSI
deritzogu erdiguneari
4. BIG BANG-ETIK BIG RIP-ERA
Unibetsoa duela
13700 milioi urte
sortu zen ...
...
BIG BANG
izeneko leherketa handi baten ondorioz
5. ELEMENTUEN JATORRIA
IZARRAK
elementu kimikoen
FABRIKAK
dira.
Eguzkiak 695 milioi tona
6. EGUZKI-SISTEMAREN JATORRIA
1.1 Unibertso ikusgarria
Milaka
GALAXIA
daude "flotatzen".
Galaxia bakoitzean miliaka milioi
IZAR
,
PLANETA
eta
NEBULOSA
daude.
Nebulosak
GAS-LAINO
eta
PARTIKULA SOLIDO
z osaturik daude.
Kosmosaren
KONPOSIZIOA
: %75a H-a, %20 He-a.
3. UNIBERTSOA HIGITU EGITEN DA
Galaxietan gorputzo oro
mugitzen da
: atomoak, izarrak, sateliteak,...
ZERGATIK?
3.2 Zulo beltzak
Dentsitate izugarriko
materia-konzentrazioak dira.
Argiak ezin dio ihes egin
grabitazio- eremu itzel horri.
Zulo beltzera erori aurretik,
materiak X izpiak igortzen ditu
, zulo beltzen froga.

Ia galaxia guztiek dute zulo beltz bat erdigunean.
Esne bidearen zulo beltzak "
SAGITARIUS A
" du izen.
Zenbat eta
gorputz gehiago erori,
orduan eta
masa handiagoa
izango du.
Beraz,
grabitazio-erakarpena handitu
ko zaio.
Sagitarius A zulora ez dira izar guztiak erortzen: 7,7 milioi km baino gehiagora daudenak
ITZULERARIK GABEKO PUNTU
tik urrunera daude.

4.1 Nola sortu zen hipotesia?
Galaxietatik
ARGI-ESPEKTROAK
iristen zaizkigu.
Baina
ELEMENTU KIMIKOAK
adierazten dituzten
ESPEKTRO-LERROAK
lekuz aldatuta heltzen dira.
Honen arabera galaxiak
ELKARRENGANDIK URRUNTZEN
ari dira.
DOPPLER EFEKTUAK
azaltzen digu
Doppler efektuak
GALAXIAK
elkarrengandik
URRUNTZEN
ari direla egiaztatzen du.
ESPAZIOA HEDATU
egiten da,
GALAXIAK HERRESTAN
eramaten.
Hortaz, hasieran
MATERIA GUZTIA
oso eremu txikian
BILDUTA
egongo zen.

4.2 Big Bang teoriaren egiaztapena
1964:
Penzias eta Wilson
: antena berri bat sortzen zutela, Unibertsoko toki guztietatik
ERRADIAZIO TXIKI-TXIKIA
heltzen zela konturatu ziren.
Erradiazioak oso urrutitik etorri behar zuen;
HONDOKO ERRADIAZIO KOSMIKO
deitu zioten.
Big Bang leherketaren
OIHARTZUNA
da, leherketaren arrastoa.
4.3 Big Bang eta Unibertsoaren historia
Unibertsoak dituen 13700 milioi urteak honako aldi hauetan azal daiteke:
1. PUZTE GARAIA
2. MATERIAREN ERAKETA
3. LEHEN ATOMOAK
4. UNIBERTSOAREN PIZKETA
5. IZARREN ETA GALAXIEN ERAKETA
6. ENERGIA ILUNA
Eta etorkizunean?
ENERGIA ILUNAK ZATITU
egin ditzake galaxiak, izarrak eta atomoak.
Hau birrintze handia izango da:
BIG RIP
a
Eguzkiak 695 milioi tona
helio
/segundu sortzen du.
Izar handiagoek
C, Si, Al eta Fe
sortzen dituzte.
Gainerako elementu kimikoak
SUPERNOBEN LEHERKETAN
sortzen dira.
Izakiok
IZARREN HAUTSA
gara.

6.1 Eguzki sistemaren jatorria
Hona hemen Eguzkia sortzeko prozesua:
SUPERNOBA
bat
LEHERTU
da.
Leherketak
TALKA-UHINA
sortu du.
Uhinak
NEBULOSA
batetara
HURBILDU
da.
Nebulosa
UZKURT
U eta
KOLAPSATU
egin da.
Partikulen arteko talken ondorioz
ERDIGUNEA BEROTU
egin da.
H
nukleoak
FUSIONATU
eta
He SORTU
da,
ENERGIA ASKATZEN
.
EGUZKIA
sortu da.
6.2 Planeten eraketa
Duela 4570 milioi urte
NEBULOSA KOLAPSATU
eta
DISKO
bihurtu zen.
Diskoaren
ERDIGUNETIK KANPOALDERANTZ ELEMENTU ARINENAK
aldendu ziren.
Disko bakoitzean
PLANETA
bat
HOZTEN
hasi zen.
GRABITATEA
zela medio planetek gertuko
MATERIA ERAKARRI
zuten.
Diskoaren barrualdeko eremuetan gorputz txikiak
ERATU
ziren
(PLANETESIMALAK
).
Planeten eraketan
GORPUTZ TXIKIAK
geratu ziren,
SATELITEAK
hain zuzen ere.
Nebulosaren
HONDAR IZOZTUEK KOMETA
bihurtu ziren.
Eguzki-sistemako
PLANETA GUZTIAK EZ
dira
BERDINAK
:
KANPOALDEKO
planetak:
ERRALDOIAK
dira,
GASEZ
osatuak,
NUKLEO SOLIDO
a dute:
JUPITER, SATURNO
:
H
-z eta
He
-z osaturik.

URANO, NEPTUNO
:
NH3
eta
CH4
dira osagai nagusiak.
BARNEALDEKO
planetak:
LUR-PLANETAK
,
MATERIAL SOLIDO
tik sortu ziren:
ARTIZARRA, LURR
A: handienak,
ATMOSFERA
dute
MERKURIO, MARTE
: txikiagoak,
ATMOSFERARIK EZ
.
7. BIDAIA ZIENTIFIKOA EGUZKI-SISTEMAN
1. Artizarra: Ongi etorri infernura.
2. Ilargia: Aintzinako gauzen museoa
3. Marte: Muga.
4. Jupiterren sistema
5. Saturno inguruan: Titan eta Jepeto.
8. EXOPLANETAK: USTEKABE HANDIA
8.1 Exoplaneten aurkikuntza
293 aurkitu dira orain arte, gehienak erraldoiak.
Normalki izarretik oso gertu daude.
8.2 Planeten bizia egoteko baldintzak
Planetatik izarreraino
DISTANTZIA
.
Behar besteko GRABITATEA.
METALEZKO NUKLEO URTUA
.
SATELITE HANDI
bat egotea.
IZARRAREN BIZI
-denbora.
Planeta
ERRALDOIAK GERTU
egotea.
KOKAPENA GALAXIAN
.
9.2 Zeruko mapak
PLANISFERIOAK
plano batean adierazten du zeru-esfera.
Konstelazio guztiak ez dira urte osoan eta gau osoan ikusten.
9.1 Zeru-esfera
Prismatikoak, teleskopioak etab. erabiltzen ditugu.
Gauean zeruari begira
ILARGIA ETA PLANETAK EKIALDETIK MENDEBALDERA HIGITZEN DIRA
.
LATITUDEA
eta
URTAROAK
hartu behar dira kontutan.
9. ZERUARI
BEHATZEA
Nola dakigu zerez osatuta dauden izarrak?
Kristalezko prisma bat zeharkatzen duenean, Eguzkiaren argia deskonposatu egiten da.
Ostadar horri
ARGI-ESPEKTRU
deritzogu.
Espektroan
LERRO BELTZAK
antzematen dira: izarraren konposizioan dauden
ELEMENTU KIMIKOAK
dira.
Eguzkiaren kasuan,
HIDROGENO
a eta
HELIO
a dira.


ARCHIVO
Full transcript