Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

DTP_całość_rozszerzona

Wyklady dla moich studentow SAN, Vistula_EWS, PWSBiA
by

Bogdan Kaminski

on 22 August 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of DTP_całość_rozszerzona

Przy tradycyjnym drukowaniu produkowany jest z zestawu form drukowych, raz za razem, dokładnie ten sam wydruk, czyli duży nakład.
Computer-to-print (CtPt) zmienia to podejście. W cyfrowym drukowaniu nie występuje klasycznie rozumiana forma drukowa.
CtPt umożliwia uzyskanie dowolnych nakładów (od 1 szt.) oraz drukowanie z dużą elastycznością, dostarczając wydruków przy nawet do 100% zmienności danych wejściowych (każdy następny wydruk może być zupełnie inny od poprzedniego).
W CtPt dane do drukowania mogą być dostarczane z nośników tradycyjnych jak i usług telekomunikacyjnych (Internet).
Stosuje się formy fotopolimerowe i światło UV.
fotopolimer na płycie jest w kontakcie z negatywem, zwróconego emulsją do płyty
płyta jest eksponowana w UV, utwardzając fotopolimer w obszarach drukujących (przezroczystych)
obszary zaczernione nie przepuszczają UV i po ekspozycji wymywa się stamtąd fotopolimer.
Linie na cal (lpi) - miara liniatury rastra AM.
Grupa krojów pisma
Krój pisma
Rodzina kroju
Odmiana kroju
Szerokość kroju
Waga (kolor) kroju

Literatura DTP
– Prepress, Press & Postpress
B. Kamiński – „Cyfrowy prepress, drukowanie i procesy wykończeniowe”, wydanie 2


B. Kamiński – „Nowoczesny prepress”



B. Kamiński – „Prepress i barwy”


B. Kamiński – KPP - skrypt WSISiZ oraz udostępnione wykłady
Literatura DTP
Część I
Wiadomości wstępne
Na nowoczesne drukowanie stale oddziałuje rozwój procesów cyfrowych (elektronika, informatyka, telekomunikacja).
Wielkie wydawnictwa mają w swoim ręku zarówno proces tworzenia publikacji, przygotowania do drukowania, jak i realizację poligraficzną (drukarnie).
Mniejsze wydawnictwa funkcjonują bez własnych drukarni, ale realizują proces tworzenia cyfrowego publikacji i przygotowania plików do drukowania.
Studia graficzno-reklamowe realizują proces tworzenia cyfrowego publikacji na potrzeby przygotowywania reklam, folderów, ulotek, plakatów, opakowań, etykiet, akcydensów itd.
Wstęp
Wszystkie podmioty mają za zadanie przygotować prace zgodnie z dowolnymi oczekiwaniami klientów.
Podstawą dobrego funkcjonowania tych podmiotów jest poprawne przygotowanie prac do drukowania. Wykłady oferują możliwość zdobycia niezbędnej wiedzy na ten temat.
Należy też pamiętać, że szerokiego znaczenia wydawniczego nabierają publikacje multimedialne, którymi na tych zajęciach nie będziemy się zajmować.
Podczas tworzenia publikacji drukowanej występują trzy główne procesy – prepress, press, postpress.
inplanty - jednokolorowe prace i maszyny.
zakłady drukowania cyfrowego – szybki druk z DTP klienta na cyfrowych: kserokopiarkach, drukarkach i maszynach.
druk na żądanie (Print-on-Demand) - drukowanie cyfrowe z wykorzystaniem łączy.
małe biura obsługi (Small Office Home Office) - oferta dostosowana do posiadanego sprzętu.
usługi bezpapierowe – wydruk danych do drukowania na nośniki cyfrowe.
W zależności od możliwości własnych (dużych i małych firm) powstają też różne nowe firmy:
Nowe struktury drukarskie
Przepływ prac jest to przesyłanie, z jednego stanowiska na drugie, przygotowywanej do druku publikacji, do kolejnych etapów tego przygotowania.
Workflows są to systemy (specjalistyczne oprogramowanie) składające się z wejść i wyjść.
Jeżeli przesyłanym produktem jest zapisana cyfrowo publikacja lub jej element, a sam proces transmisji odbywa się łączami, wtedy mówi się o cyfrowym przepływie prac – digital worklow.
Jeżeli w przepływie prac występują analogowe elementy, np. wyciąg barwy naświetlony na kliszy, a wcześniejsze procesy wykonane były cyfrowo, wtedy mamy do czynienia z przepływem mieszanym – mixed workflow.
Spośród systemów cyfrowych przepływów prac można wymienić systemy np.: Apogee (Agfa), PuzzleFlow (HSH AC&C).
Przepływ prac
Sprawdzanie wstępne
Preflight – oprogramowanie do wyszukiwania błędów podczas digital workflow. Znajduje ono wszystkie problemy, wąskie gardła albo zatrzymania na etapie wejścia lub wyjścia, których występowanie jest prawdopodobne w cyfrowym przepływie prac. Może to być moduł programu do łamania publikacji lub niezależny program.
Preflight identyfikuje problemy w tzw. danych PDF, stosowanych w przepływach. Spośród programów preflight można wymienić np.: PdfPreflighter (AC&C HSH) .
Klient, projektant i drukarz powinni ze sobą współpracować. Efektem tego jest możliwość kontrolowania i zarządzania całym obszarem prepress. Każdy z nich ma określony udział w przygotowaniu określonej części cyklu drukarskiego.
I tak, klient najczęściej produkuje teksty w edytorze tekstowym. Otrzymane dane przesyła, np. elektronicznie, do projektanta grafiki.
Projektant wytwarza cyfrową postać pracy, którą musi zaaprobować klient.
Drukarz generuje formy drukowe na tradycyjną maszynę drukarską, albo przesyła otrzymane dane na maszynę CtPs albo na maszynę CtPt.
Rola klienta, projektanta i drukarza
Ze względu na różnorodność materiału tworzącego przyszłą publikację występują następujące etapy prepress:
wytwarzanie makiety,
wprowadzanie tekstu,
tworzenie ilustracji,
łamanie,
impozycja arkusza,
wykonanie odbitek próbnych,
naświetlanie płyty lub skierowanie do drukowania
Etapy prepress
Dane cyfrowe
Część II
Do zapisania liczb stosuje się dwie cyfry 0 i 1.
Są to liczby zapisane w pamięci komputera.
= 3
= 2
= 1
= 0
= 1
Bit ustawiony
= 0
Bit nie ustawiony
Pojęcie danych cyfrowych
11
10
01
00
Przykładowy zapis kilku liczb na 2 bitach:
Jednostka podstawowa:
1B=8b

Jednostki pochodne:
KB, MB, GB, TB
W prepress stosuje się tylko kilka spośród bardzo wielu formatów zapisu plików:
Formaty plików
- PostScript
- EPS
- DCS i DCS2
- PDF
- TIFF
- JPEG
- aplikacji
jeden plik w formacie EPS ma dwie części: rozkazy PS i podgląd zapisanego obrazu (preview)
EPS zapisuje: wektory, obrazy bitowe i teksty
Format EPS
Elementy zapisane w EPS są nieedytowalne.
Standard wymiany gotowych elementów prac.
działa w formie rozkazów programowych
nazywany jest PS interpretowalnym
Format PostScript
PS wymaga sterownika (drivera) urządzenia, w którym jest interpretowany.
Interpretowanie zachodzi w RIP (mapa 1-bitowa).
realizuje funkcję tłumaczącą pomiędzy SO
PDF umożliwia odczytywanie plików utworzonych w różnych systemach operacyjnych (np. PC, Mac).
Format PDF
Format tworzy „cyfrowy wzorzec”.
DCS dostarcza 5 plików: 1 plik preview oraz 4 pliki z każdym z kolorów CMYK.
DCS2 (analogiczny do DCS) dostarcza 1 plik preview i ponadto tyle plików ile jest kolorów (w tym Pantone).
Formaty DCS i DCS2
DCS stosuje się w DTP do sporządzania wielostronicowych publikacji.
Formaty postscriptowe dla obrazów CMYK.
PDF jest standardem DTP przygotowania prac do drukowania!
Acrobat Distiller konwertuje PS na PDF.
PDF zachowuje fonty, obrazy wektorowe, mapy bitowe i ich rozmieszczenie na stronie.
Format PDF ma cechy kompresujące.
Wysoka jakość obrazów z PDF może być osiągana dwustopniowo: najpierw wydruk do formatu PS, a następnie zamiana na PDF.
Przeglądarki WWW, Adobe Acrobat Reader lub nowoczesna aplikacja (Photoshop, InDesign, Illustrator itd.) umożliwiają odczytanie pliku PDF, a w.w. aplikacje graficzne – także jego utworzenie.
Podczas wczytywania do pamięci obraz dekompresuje się i zajmuje znowu więcej miejsca.
Kompresuje obrazy, czyli zapisuje obraz na dysku w objętości mniejszej, niż zajmuje on w RAM.
Należy zapisywać obrazy końcowej jakości.
Format JPEG
Kompresja JPEG jest stratna.
Obraz zapisany jest pikselami z określeniem ich poziomów jasności.
Standard formatów dla bitmap.
Format zapisuje ścieżki odcięcia i kanały alfa zawarte w obrazie.
Format TIFF
Zapis obrazów bitowych: B&W, Grayscale, RGB, CMYK, Lab.
Rodzaje kompresji:
bezstratna
stratna
dekompresja - przywracanie obrazowi jego objętości początkowej
kompresja - zmniejszanie objętości pliku na nośniku magazynującym
Kompresja plików
Aplikacje umożliwiają także odczyt i zapis w formatach innych niż rodzime (konwertery).
Związane z konkretną aplikacją, np. Illustrator, CorelDraw, Photoshop, QuarkXPress, InDesign itp.
Formaty indywidualne aplikacji
Algorytmy bezstratne (zewnętrzne aplikacje):
- WinZip
- Arj
- PKzip
- Rar
- StuffIt
- Disk Doubler
Algorytmy stratne (dostępne także z wewnętrza aplikacji):
- JPEG
Stratna kompresja - 100:1
Bezstratna kompresja od 2:1 do 8:1
Archiwizacja danych
Po nagraniu CD-ROM, należy go kontrolnie skopiować na HD i rozpakować.
Końcowe prace należy archiwizować na nośnikach.
Przed archiwizacją należy utworzyć tzw. kolekcję, tzn. plik z pracą, użyte obrazy i wszystkie fonty.
Zachowywać należy prace otwarte, tzn. w formatach aplikacji, w których zostały utworzone.
Utworzoną kolekcję można skompresować bezstratnie.
system operacyjny (OS lub SO)
oprogramowanie (software)
sprzęt (hardware)
minikomputery (Sun, Silicon)
mikrokomputery (Mac, PC)
Podstawowe typy komputerów
OPI – Open Prepress Interface
Wykorzystywany m.in. dla formatów DCS i DCS2, ale nie tylko.
Serwer OPI – służy do tworzenia obrazów o małej rozdzielczości z obrazów o pełnej rozdzielczości:
obecnie przyjazne dla użytkownika
systemy operacyjne Windows
początkowe przeznaczenie inżynierskie
budowane przez różne firmy
Komputery IBM PC
przeznaczenie graficzne i multimedialne
o różnorodnym zakresie
złącze graficzne GUI
przyjazny interfejs
kompletnie skonfigurowane
Komputery Apple Macintosh
Mac może pracować jak PC (sprzętowo lub programowo)
PC może pracować jak Mac tylko programowo
Pełna zgodność nowoczesnych aplikacji Photoshop, Illustrator, InDesign, QuarkXPress.
Największy problem przy wymianie dokumentów może tkwić w niezgodności fontów, dlatego zaleca się format PDF lub fonty OpenType
Kompatybilność platform Mac i PC
mała liczba programów DTP
stosowane w grafice profesjonalnej i TV
wielka szybkość pracy
oparte na systemie operacyjnym UNIX
Komputery Sun Microsystem i Silicon Graphics
Należy zainstalować oprogramowanie antywirusowe!
Szczególnie niebezpieczny jest tu Internet
Niebezpieczne jest posługiwanie się nielicencjonowanym oprogramowaniem
Wirus jest wprowadzany przez załadowanie zainfekowanych danych
Działanie wirusów może uszkodzić aplikacje, dokument, system operacyjny lub komputer
Wirus jest programem destrukcyjnym
Zabezpieczenia antywirusowe
Barwy w DTP
Część III
Barwa może być emitowana lub odbijana
Fale są widoczne w zakresie 380-780 nm
Każda fala ma swoją długość
Barwa pochodzi od światła, utworzonego przez fale elektromagnetyczne
Zjawisko barwy
Zdrowy człowiek widzi zakres 400-700 nm
Biel jest zrównoważoną mieszaniną barw z wymienionego powyżej zakresu długości fal
jasność (brightness, lightness)
Barwa ma trzy atrybuty (HSB):
Definicja barwy
nasycenie (saturation)
kolor (hue)
Wrażenie wzrokowe wywołane w mózgu przez padające na oko światło
Stożek HSB barw ilustruje trzy atrybuty.
Stożek HSB nazywany jest modelem HSB barw)
Jasność - brightness
Nasycenie - saturation
Kolor - hue
Barwy, które nie są szare – to barwy chromatyczne (kolorowe) i mają wszystkie trzy atrybuty
Pary barw przeciwnych
Neutralna barwa addytywna
Neutralna barwa subtraktywna
Barwy achromatyczne (neutralne) i chromatyczne (kolorowe)
Barwy achromatyczne mają tylko atrybut jasność
Addytywne pierwszorzędowe - R, G, B
Subtraktywne pierwszorzędowe - C, M, Y
Mając barwy pierwszorzędowe otrzymuje się z nich barwy drugorzędowe - wynikowe
Jest to model wynikły z przeliczenia 3 atrybutów barwy na 3 inne liczby i zawiera w sobie wszystkie barwy, które dadzą się matematycznie opisać.
Przekrój prostopadły do Y wyznacza wykres chromatyczności Yxy
Przestrzeń barw zawarta w krzywoliniowym stożku z pionową osią Y luminancji
Model CIE Yxy
Modele barw definiują i standaryzują barwy. Oprócz modelu HSB wynikającego z atrybutów istnieją też inne, częściej wykorzystywane.
Modele barw
Wykres chromatyczności
Zmiana atrybutów w trójkącie i stożku
jasność
nasycenie
kolor
Z CIE Yxy wynikają: Lab, Luv, HSB, HSL, HSV
Model Lab jest niezależny od urządzenia, na którym się realizuje barwa!
L - od czerni do bieli
b* - od żółtej do niebieskiej
Model CIE La*b* (Lab)
a* - od czerwonej do zielonej
Powstał przez przekształcenie matematyczne stożka CIE Yxy
Biel może być różna!
Model RGB jest zależny od urządzenia, na którym realizuje się barwa!
B (Blue) - niebieskiej
G (Green) - zielonej
Model RGB
R (Red) - czerwonej
Oparty na trzech addytywnych barwach świateł (barwach pierwszorzędowych):
Przykładowa konstrukcja luminoforów
Ten sam obraz inaczej wygląda na różnych monitorach
Lumionofory charakteryzuje ich standard produkcyjny (zależność od urządzenia)
Świecenie „trójek” luminoforów daje wynikowe barwy
Model CMYK jest zależny od urządzenia, na którym realizowana jest barwa
Poziomy jasności uzyskuje się przez stosowanie rastra!
K (blacK) - dodatkowa czarna
Y (Yellow) - żółta
M (Magenta) - purpurowa
Model CMY (CMYK)
C (Cyan) - niebieskozielona
Oparty na trzech subtraktywnych barwach:
Farby CMYK (triadowe) są transparentne.
SWOP
Europa
Są różne standardy (zależność od urządzenia) farb „triadowych”, czyli CMYK, np.:
Autotypijne mieszanie w oku barw świateł odbitych od reprodukcji
Cztery kanały obrazu CMYK
Trzy kanały obrazu RGB
Dla wydrukowania obrazu potrzebna jest konwersja RGB – CMYK, chyba, że ilustracja wykonana jest w programie DTP od razu w modelu CMYK
Model farb CMYK zawarty jest wewnątrz modelu świateł RGB
Widmo bieli podzielono na trzy pasma:
pomarańczowo-czerwone (ok. 600-700 nm)
zielono-żółte (ok. 500-600 nm)
Mieszanie addytywne
niebiesko-fioletowe (ok. 400-500 nm)
subtraktywne
addytywne
Dodawanie dwu lub więcej barw. Są dwa typy mieszania:
Mieszanie barw
Różne proporcje RGB - barwy kolorowe
Mieszanina świateł jest jaśniejsza od każdej ze składowych!
Zasada mieszania addytywnego
Nakładanie CMY daje m.in. barwy RGB, ale „brudne”!
Farba yellow
Farba magenta
Farba cyan
Barwa farby jest światłem odbitym, będącym częścią niepochłoniętą przez farbę.
Mieszanie subtraktywne
Idealne barwy farb CMY powinny odbijać 2/3 widma światła białego
Mieszanina subtraktywna (farb) jest ciemniejsza od każdej ze składowych!
Praktyczne mieszanie subtraktywne farb CMY
Farba czarna jest czwartą farbą, sztucznie dodaną do triady CMY, co tworzy „triadę drukarską” CMYK. Proces dodawania K jest wpisany w aplikacje DTP poprzez tzw. zarządzanie kolorem CMS.
Zasada mieszania subtraktywnego
w Polsce standardem jest Europa
podczas drukowania należy zapewnić ten sam standard triady CMYK
Oparty na modelu CMYK:
System Pantone Process
znane i dostępne w programach graficznych wzorniki: Pantone, Trumatch, Focoltone
zgodność barw na reprodukcji uwarunkowana jest zgodnością farb i papieru użytych podczas drukowania
Systemy uniezależniają od niedoskonałości monitorów. Wyboru barwy ze wzornika dokonuje grafik:
Systemy dopasowania barw (wzorniki)
Pantone Process, Trumatch, Focoltone są drukowalne triadą CMYK.
Trumatch - model CMYK, opis HSB
Focoltone - model CMYK, opis CMYK
Pantone Hexachrome - CMYKOG
Inne systemy dopasowania barw
wzornik PMS ma dwie części - połysk i mat
można rozjaśniać barwy stosując „tintę” w DTP
System Pantone Matching
Drukowanie wykonywane jest „farbą z puszki”, czyli farbą o żądanym kolorze.
PMS określa barwy specjalne (kolory dodatkowe):
indywidualne cechy urządzeń
CMS może być zewnętrznym oprogramowaniem lub modułem aplikacji DTP
różne gamy barw na urządzeniach
różne modele pracy urządzeń
Przyczyny niezgodności kolorystycznych:
Wymagają kalibracji urządzeń
Umożliwiają kontrolę koloru na etapie prepress
Zapewniają niezależność barw od urządzeń
Zapewniają przenośność barw w workflow
CMS - Systemy zarządzania barwami
Różne gamy barw urządzeń
Funkcjonowanie CMS
sposób korekcji odchyleń
odchylenie barw od standardowego wzorca
gama barw
model barw
Profile barwowe urządzeń digital workflow
CIE La*b*
profile barwowe urządzeń (ICC)
Niezależna przestrzeń barw
algorytm renderowania barw spoza gamy
algorytm przekształcania modeli barw
niezależna przestrzeń barw
Elementy CMS:
nasyceniowa
względna
absolutna
percepcyjna
Metody renderowania:
Przekształcanie barw obrazu leżących poza gamą urządzenia do gamy barw urządzenia.
Algorytm renderowania barw spoza gamy
dokonuje transformacji z jednego modelu (np. RGB) do innego (np. Lab)
zarządza zbiorem profili
Algorytm przekształcania wzajemnego
stosowana dla obrazów tonalnych, np. fotografii cyfrowych
Metoda percepcyjna (fotograficzna)
stosowana przy symulowaniu urządzenia drukującego na ekranie monitora
Metoda absolutna kolorymetrycznie
stosowana przy symulowania bieli papieru nakładowego
Metoda względna kolorymetrycznie
stosowana dla prezentacji biznesowych
Metoda nasyceniowa
Profile konkretnego egzemplarza urządzenia buduje użytkownik
Profile ogólne dostarczają producenci urządzeń
Profil ma dane zapisane w postaci bazy
drukarki itp.
monitora
skanera
Tworzenie profili barwowych
Profil jest charakterystyką urządzenia, np.:
Obecnie standardem ogólnoświatowym profili barwowych jest ICC.
Firmami uprawnionymi do produkowania wzorców są: Agfa, Kodak i Fuji.
Wzorce kolorystyczne IT8
oprogramowania (nowoczesny CMS)
dodatkowych urządzeń (kolorymetr, spektrofoto-metr, które pomagają wyznaczać profile monitora i drukarki)
wzorców (fotografie, przezrocza, obrazy cyfrowe)
Budowanie profilu wymaga:
porównanie wyników z bazą obrazu cyfrowego
zapisanie pomiarów w formie bazy
zmierzenie spektrofotometrem barw na wydruku
dysponowanie cyfrowym wzorcem IT8.7/3
drukowanie wzorca
dysponowanie spektrofotometrem
Profil drukarki
zmierzenie wartości gamma
Umiejscowienie kalibratora (kolorymetru) do ekranu, a następnie:
zmierzenie punktu bieli
zmierzenie plam jednolitych kolorów R, G, B
Profil monitora
skanowanie wzorca IT8.7/1 lub IT8.7/2
porównanie obrazu z plikiem opisującym wzorzec
zapisanie obrazu w pliku TIFF
Profil skanera
Prepress jest centralnym punktem dla drukowania i operacji związanych z drukowaniem. Rośnie tendencja ku jego pełnej cyfrowej łączności.
Zakończenie tego etapu może być różne:
computer-to-film (CtF, na kliszę naświetlarki laserowej) – metoda od której się odchodzi.
computer-to-plate (CtP, na płytę),
computer-to-press (CtPs, na cylinder specjalizowanej maszyny drukarskiej)
computer-to-print (CtPt, bezpośrednio na druk cyfrowy).
CtP, CtPs oraz CtPt są treścią wykładów.
Znaczenie prepress
Prepress są to czynności, które muszą zostać wykonane, aby możliwe było uzyskanie publikacji w postaci reprodukcji w żądanej formie i na żądanym medium.
Istota prepress
Cyfrowe tworzenie publikacji
Część IV
Makieta wykonuje się dowolną techniką, ale najlepiej sporządzić ją w formie cyfrowej.
Konieczność sporządzania makiet
makieta może być wykonana przez klienta
makietę wykonuje grafik lub redaktor techniczny
Makieta musi być zaakceptowana przez klienta (zamawiającego pracę)
Makieta - inaczej szkic projektowy, zawiera pomysł graficzny pracy.
Budowanie makiety
Drobne (w stosunku do makiety) zmiany realizacyjne są dopuszczalne, np. drobne przesunięcie tekstu, mała zmiana skali rysunku itp.
Każde większe odstępstwo musi być jednak uzgodnione z zamawiającym, np. zmiana barw, fontów, liczby stronic itp.
Po zaakceptowaniu makiety następuje realizacja.
Zawartość makiety
dołączone szkice, fotografie, obrazy itp.
fonty: nazwy, stopnie, wyróżnienia, interlinie
kolorystykę: numery wzornikowe barw, składy procentowe CMYK, próbki barw itp.
zwymiarowane elementy kolumny: format, roz-mieszczenie tekstu i ilustracji, marginesy, spady, paginację itp.
Makieta powinna zawierać:
Makieta i jej realizacja
Definicja fontu cyfrowego
Font to zestaw (zbiór) znaków drukarskich (liter, cyfr, symboli, linii, ornamentów) zapisanych w pliku na dysku. Pojęcie „czcionka” nie funkcjonuje.
Font stanowią przepisy (formuły) na odwzorowanie określonego znaku. Znak jest obrysem (forma wektorowa) łączącym szereg punktów, które są dokładnie zlokalizowane i zdefiniowane cyfrowo. W tworzeniu wektorów używane są krzywe Beziera.
Fonty w DTP są wektorami skalowalnymi, czyli posługując się jednym przepisem na tworzenie znaku może być on zbudowany w dowolnej wielkości.
Praca z fontami cyfrowymi
Wprowadzanie tekstu
2012-01-10
Gdy znak wektorowy (lub dowolny inny obiekt wektorowy) ma być wydrukowany, np. naświetlony, wtedy następuje stadium zamiany go (w RIP) do formy bitmapowej (rasteryzacja). Fonty (inne obiekty) wprowadzane w formie wektorowej zawsze na wyjściu są w formie zrasteryzowanej (piksele).
Fonty PostScript, True Type, OpenType
Stosowanie PS Type1 wymaga zainstalowania w systemie programu ATM (Adobe Type Manager), który umożliwia zarządzanie nimi. Fonty PS wymagają dwóch plików fontów, jednego o rozdzielczości 72 dpi dla wyświetlania, a drugiego przeznaczonego dla urządzenia wyjściowego. Starszy typ fontów.
Fonty TrueType wymagają tylko jednego pliku fontu, wspólnego dla monitora i drukarki. Fonty te mogą być zamieniane do formatu PS Type 1, kiedy używane są drukarki PostScript. Powszechne.
Fonty OpenType (TrueType) dostępne jednocześnie dla platform PC i Mac. Najnowsze i najlepsze.
2012-01-10
Osadzanie fontów
Można osadzać wybrane fonty w dokumentach w celu tylko oglądania i drukowania. Drukując do pliku PS i osadzając fonty w PDF, działamy zgodnie z prawem. Przesyłanie fontów nie jest dozwolone.
Jest też ważne, aby osadzać wszystkie fonty, również zagnieżdżone w plikach graficznych w formacie EPS.
Prawa autorskie i licencje na fonty
Fonty są licencjonowanym oprogramowaniem i są chronione przez prawo. Wraz z zakupem fontu są na kupującego przenoszone prawa do posiadania, ale nie do kopiowania lub sprzedawania. Prawo zezwala jednak na przekazywanie fontu wraz z pracą tylko w celu jego odwzorowania, np. przez drukarnię.
2012-01-10
Sposoby wprowadzania tekstu
Obecnie duże ilości tekstu przygotowuje klient.
Jest kilka metod wprowadzania tekstu:
bezpośrednie wpisywanie tekstu z klawiatury,
edytory tekstowe,
rozpoznawanie optyczne,
rejestrowanie głosu
systemy komunikacyjne przez modem, ISDN itp.
wprowadzanie z nośników i urządzeń magazynujących, takich jak media przenośne do magazynowania,
Bezpośrednie wprowadzanie z klawiatury
Najbardziej popularny sposób wprowadzania małych ilości tekstu bezpośrednio do aplikacji łamania. Większe ilości tekstu przygotowywane są przez klienta.
Klawiatura jest używana ponadto do kontrolowania i komunikowania się z komputerem podczas pracy z tekstem. W aplikacjach DTP istnieją skróty klawiaturowe funkcji, pomagających w szybkim wykonywaniu określonych zadań.
Istnieje także rynek, oferujący specjalne systemy klawiaturowe (teksty matematyczne, chemiczne, muzyczne itp.).
Istota tych systemów to: całkowita zgodność z wbudowanym sprzętem i oprogramowaniem dostarczonym przez producenta oraz ogólnie wyższa jakość standardów typograficznych.
OCR – optyczne rozpoznawanie znaków
Rozpoznany tekst należy sprawdzić.
Wykorzystywany jest skaner i oprogramowanie.
Rozpoznawanie ma skuteczność nawet do 100%.
Najlepszy program do OCR: FineReader,
OCR zamienia tekst z wydruku na papierze do postaci znakowej dla edytora.
Wykorzystanie edytorów tekstowych
Dzisiejsze edytory stały się użytecznymi pakietami, posiadającymi szeroki zakres funkcji, ze zdolnością tworzenia i eksportu tekstu z typograficznymi formatami (stylami) rozpoznawalnymi przez programy DTP do łamania stron.
Najpopularniejszymi są: MS Word (Microsoft).
Telekomunikacyjne przesyłanie tekstu
Częstą jednak formą przenoszenia tekstu jest nośnik wymienny.
Teksty można przesyłać do drukarni łączami, np. Internet, ISDN.
AVR – automatyczne rozpoznawanie głosu
Skuteczność rozpoznawania – 95%.
Brak dobrego oprogramowania DTP do rozpoznawanie mowy polskiej.
Do zamiany wykorzystywany jest mikrofon, karta dźwiękowa i oprogramowanie AVR.
Szybkość rozpoznawania – do 120 słów na min.
Oprogramowanie zawiera słownik (60 000 słów).
AVR zamienia głos osoby mówiącej do mikrofonu na tekst edytowalny przez edytor.
Obraz z pikseli
Obraz ciągłotonalny
Skanowanie
Zamiania analogowej postaci oryginału (ciągłotonalnych obszarów) na jego reprezentację cyfrową (układ kwadratowych, jednakowych co do wielkości pikseli). Każdy piksel ma jednolitą barwę.
Tworzenie materiału ilustracyjnego
Elementy: źródło światła, elementy fotoczułe, układy przesuwu i elektronika. Wyposażenie skanera stanowi sterownik, który umożliwia wybór opcji.
Skanowania dokonuje światło. Odbite (przechodzące) światło zostaje zamienione w elemencie fotoczułym na elektryczny sygnał analogowy. Dalej, w przetworniku A/C następuje próbkowanie i zamiana na liczbę binarną.
Oryginały refleksyjne – skanowane w świetle odbitym, transparentne – przechodzącym.
2012-01-10
Rodzaje skanerów
W nowoczesnym prepress interesujące są: bębnowe skanery DTP oraz skanery płaskie.
Skanery bębnowe
Przykłady: SG-8060P Mark II (Screen) i Chroma-Graph S 3400 (Heidelberg), Tango (Heidelberg).
Skanery płaskie
Są najważniejszą grupą skanerów na rynku DTP.
Częściami składowymi skanera płaskiego są: szklana płaska płyta do układania oryginałów, mechanizm skanujący, źródło światła, soczewki, filtr dichroiczny i elementy fotoczułe, np. CCD (Charge Coupled Devices).
Powierzchnia płyty zmienia się od formatu A4 do formatu A0.
W procesie skanowania najczęściej płyta szklana pozostaje nieruchoma, zaś źródło światła przesuwa się wzdłuż płyty. Źródłami światła są lampy fluorescencyjne, halogenowe lub rtęciowe.
Skanery płaskie są dostępne zarówno w wersjach z pojedynczym układem soczewek, a także z wieloma obiektywami. Jednoobiektywowe umożliwiają osiąganie do ok. 4x powiększeń obrazów w porównaniu z oryginałami, a wieloobiektywowe – do 30x.
Skanery płaskie są znacznie tańsze od bębnowych, a dają wysoką jakość. Skanery płaskie umożliwiają też skanowanie ze sztywnych oryginałów, a także z 3-D, czego nie potrafią bębnowe.
Przykłady: AgfaScan XY-15 oraz Agfa T5000 Plus (Agfa), Cézanne Elite (Screen), ScanMate oraz EskoScan (Purup Eskofot).
Gęstość optyczna skanowania
Jest to możliwy do zarejestrowania przez skaner zakres gęstości optycznej oryginału (D = Dmin-Dmax) oraz jest to maksymalna gęstość optyczna Dmax możliwa do odczytania przez skaner.
Gęstość optyczna (bezwymiarowa, D) jest miarą zaczernienia materiału fotograficznego. Transparentne mają Dmax do 4.0, zaś Dmin do 0.4, zaś materiały refleksyjne mają Dmax do 2.7, zaś Dmin do 0.5.
Parametry skanerów i obrazów bitmapowych
mała gęstość optyczna skanera
duża gęstość optyczna skanera
Rozdzielczość interpolowana skanera
Jest to wielkość wynikająca z tworzenia pikseli mniejszych z większych przy pomocy uśredniających algorytmów arytmetycznych.
Rozdzielczość optyczna skanera
Jest parametrem technicznym, stałym dla danego skanera i określa liczbę pikseli, jaką na jednostkę długości są w stanie wyprodukować jego elementy.
Miarą rozdzielczości optycznej są ppi (pixels per inch). Dla skanera płaskiego jednoobiektywowego jest to liczba elementów fotoczułych CCD na jednostkę długości listwy z tych elementów.
P = (50+50+50+50+70+70+90+20+20)/9 » 52
rozdzielczość obrazu po interpolacji bikubicznej
rozdzielczość obrazu oryginalnego (poziomy jasności)
Głębia bitowa skanowania
Głębia bitowa, mierzona w bitach na piksel (bpp – bits per pixel), determinuje liczbę tonów albo kolorów każdego piksela, jaki może mieć obraz cyfrowy i określa, jak wiele bitów jest przydzielonych do każdego piksela w celu zarejestrowania jego barwy.
Głębia najczęściej określana jest przez operatora podczas skanowania. Ze wzrostem głębi bitowej rośnie liczba rejestrowanych poziomów szarości lub poziomów jasności kolorów składowych RGB.
Najczęściej spotykanymi głębiami są:
Kreska –1, czyli każdy piksel ma dwa stany (21) – biel i czerń lub w terminologii komputerowej 0 i 1.
Skala szarości –8, 256 poziomów szarości (28).
RGB –24 (Rx8, Gx8, Bx8), 256 poziomów jasności każdego koloru składowego, czyli 16,7 mln barw.
2012-01-10
Rozdzielczość obrazów cyfrowych
Stopień odwzorowania szczegółów w porównaniu z oryginałem. Miarą rozdzielczości obrazów cyfrowych jest ppi (pixels per inch). Czym piksel jest mniejszy, tym obraz ma większą rozdzielczość.
Liczba pikseli w istniejącym obrazie nie może być zmieniona bez zastosowania interpolacji. Natomiast sam obszar obrazu w ogólności może być zmieniony bez utraty jakiejkolwiek zawartej w nim informacji bitowej.
zmiana tylko skali obrazu wpływa na jego rozdzielczość
poprawna i zbyt mała rozdzielczość skanowania
Jeżeli obraz (kolorowy lub kreskowy) skanowany jest na drukarkę lub do Internetu o konkretnej rozdzielczości wyjściowej (R), zaś drukarka nie jest postscriptowa i nie reprodukuje rastra o żądanej liniaturze, a chcemy wykorzystać pełne właściwości tej drukarki, wtedy rozdzielczość skanowania „na urządzenie” obliczamy także z zależności
S = R · P
Zależność ta jest oczywista, jeżeli uwzględnimy fakt, że nawet obraz o wyższej rozdzielczości będzie wydrukowany jedynie z maksymalną rozdzielczością drukarki.

Programy grafiki wektorowej
CorelDraw, Illustrator, Freehand
niezmienna rozdzielczość przy zmianie skali
rysunki tworzone są z krzywych Beziera
programy rysunkowe
Programy graficzne
Programy grafiki bitmapowej
efekty artystycznego rysowania i malowania
Photoshop, Picture Publisher, Painter, Live Picture
malowanie myszką, piórem świetlnym i pisakiem
programy malarskie
Cyfrowe aparaty fotograficzne
Kamery cyfrowe tworzą obrazy bitmapowe z oryginału analogowego.
Matryca elementów CCD pełni rolę kliszy w zakresie rejestrowania obrazów (ale nie przechowywania)
Kamera trójprzebiegowa
Kamera jednoprzebiegowa
Polecane : PhotoDisc, Digital Stock, ArtBeats.
Biblioteki fotografii i inne
Najczęściej obrazy cyfrowe wolne są od dodatkowych opłat autorskich. Obrazy na CD są bardzo wysokiej jakości i nie wymagają dodatkowych korekcji.
Biblioteki clipartów
Cliparty najczęściej występują tematycznie.
Korzystanie z clipartów reguluje prawo.
Clipart - gotowy rysunek w postaci cyfrowej.
Unikanie wysokich kosztów i straty czasu dla uzyskania zdjęcia lub grafiki.
Biblioteki graficzne tworzą cliparty i/lub fotografie.

Biblioteki graficzne
Mierzenie w poligrafii jest odrębne od innych. Określa je typograficzny system miar.
Mierzenie typograficzne
Miary typograficzne i pismo
Informacje ogólne
Łamanie obejmuje operacje związane z poprawnym wprowadzaniem i formatowaniem tekstu oraz rozmieszczaniem w niej elementów ilustracyjnych.
Podczas procedury cyfrowego łamania praca jest całkowicie zautomatyzowana, tzn. wszelkie operacje są przeprowadzane w komputerowych systemach łamania i obserwowane na monitorach.

Łamanie
W Polsce obowiązuje system H. Bertholda (normalny, metryczny), gdzie 1 m =2660 punktów typograficznych. Według niego oblicza się fonty, linie i justunek. Do innych elementów są miary metryczne.
Podstawową jednostką jest 1 pt (mogą być używane części punktu). W Polsce 1pt ma ok. 0,376 mm, a według norm anglo-amerykańskich – 0,353 mm.
Jednostką większą jest 1 cycero równe 12 pt (pica) – do pomiarów długości wierszy tekstu, szerokości szpalt, łamów, kolumn, małych ilustracji itp.
Szpalta – nieprzełamany skład tekstu o dowolnej liczbie wierszy. W wyniku łamania ze szpalty są tworzone łamy lub kolumny;
Łam – liczba wierszy składu tekstowego, odpowiadająca długości kolumny.

Kolumna – przełamany skład tekstowy, odpowiadający jednej stronicy. Rozróżnia się kolumny: jedno- i wielołamowe, spuszczone (ok. 1/4 wysokości od góry jest niezadrukowana), rozkładowe lub sąsiadujące (obok siebie parzysta i nieparzysta).
Jednostką większą jest 1 kwadrat = 4 cyc. (canon) – określanie szerokości i długości kolumn, wymiarów stronicy, większych ilustracji (wzrasta użycie mm).
W DTP panują amerykańskie programy do łamania. Stosują one amerykański system miar. W polskim prepress zaczęto stosować ten standard. W sys-temie 1 pt = 1/72" (1" = 25,4 mm) :
1 punkt = 1/72" = 0,353 mm (polski skrót – pt, D),
1 cycero = 12 pt (polski skrót – c, cyc.),
1 kwadrat = 4 c = 48 pt (polski skrót – , k).

Grupa krojów pisma
Największa jednostka systematyczna (11 grup).

Pismo jest to zestaw znaków, który pozwala na widzialne i trwałe przedstawienie myśli w danym języku.
Pismo
Atrybuty
kroju pisma

{
W krojach wyróżnia się rodziny krojów. Każdy członek rodziny pochodzi z jednego kroju, ale ma np. inną odmianę lub szerokość.
Na pojęcie rysunku oczka składają się m.in.: styl, rytm, proporcja, dukt, szeryfy itp.
Rodzina kroju pisma
Krój pisma
Jest to zestaw znaków przeznaczonych do drukowania, możliwy do zidentyfikowania przez jego projekt (rysunek oczka) i dostępność rozmiarów.
Atrybuty kroju pisma
Są to elektronicznie przetworzone odmiany kroju, np. pochylenie, pogrubienie, podkreślenie, przekreślenie, obrys, negatyw, zwężenie, poszerzenie, cień. W rodzinie dostępnej w DTP może nie być np. odmiany pogrubionej, ale można ją wytworzyć.

Przykładowy atrybut - Odmiana kroju pisma
Każdy krój ma co najmniej 6 odmian: prosta, pogrubiona, pochylona, wersaliki, małe litery, kapitaliki – wersaliki o wysokości liter małych.
Odmiany mogą być dostępne lub wytworzone elektronicznie.

18 pt
górna linia pisma
dolna linia pisma
linia pisma
To jest przykładowy tekst
14 pt
górna linia pisma
dolna linia pisma
linia pisma
To jest przykładowy tekst
Stopień pisma
Stopień pisma (wysokość) jest to miara wysokości liter mierzona pomiędzy górną i dolną linią pisma. Jeśli stopień pisma jest opisywany jako np. 14 pt, nie oznacza to wielkości znaków, które są tam użyte, ale jego własną miarę.

od odległości bez interlinii.
z większą o 4 pt odległością między wierszami,
Przykład tekstu (14/18 pt) 14 pt na 18 pt interlinii
18pt
Zmiana odstępu pomiędzy liniami pisma w akapicie (w DTP określanych liniami bazowymi) jest nazywana interlinią.
Wg programów DTP interlinia jest to odległość pomiędzy dwiema liniami bazowymi sąsiednich wierszy w akapicie.
Zapis, np. 14/18 pt oznacza tekst o stopniu 14 pt i interlinii 18 pt.

bazowa
hfćźżęągjyĆŹŻĄĘabcdefx
środkowa
dolna
górna
akcenty górne
wydłużenia dolne
wydłużenia górne
Stopień pisma jest wymierzony tak, aby włączyć wydłużenia górne i dolne (wyznaczane przez odpowiednie linie) poszczególnych liter. Osobne zagadnienie tworzą akcenty znaków, występujących w różnych alfabetach (językach). Akcenty (wyznaczane przez linie akcentów) muszą się jednak mieścić pomiędzy górną i dolną linią pisma.
Szeryfy
Znaki pisma
Alfabet składa się z majuskuł i minuskuł.
Majuskuła – wersalik, duża, wielka litera.
Minuskuła – mała, tekstowa litera.
Kapitalik – wielka litera pisane wysokością małej.
Font tworzy jedna odmiana kroju pisma. Dla fontów skalowalnych (OpenType, TTF, PS Type 1) możliwe jest uzyskanie znaków we wszystkich stopniach pisma.
Podstawowe terminy związane z łamaniem publikacji:
Tracking (regulowanie świateł) – algorytm dostosowania, w zależności od stopnia pisma, standardowych odstępów pomiędzy znakami dla dobrego wyglądu słowa lub ich grupy.

Kerning (podsuwanie) – dostosowanie światła między parą liter tak, że jedna część litery umieszczona jest w stronie niosącej innej.
Ligatura to połączenie pewnych liter, ukształtowane w jeden zgrupowany (pojedynczy) znak, tak aby polepszyć widok odstępów pomiędzy tymi znakami.

Czcionka
Jest to materiał zecerski o kształcie prostopadłościanu, którego górna część (tzw. główka), zawierająca oczko, daje na wydruku odbitkę znaku.
Z punktu widzenia dzisiejszych technik drukowania pojęcie czcionki ma znaczenie historyczne.

Justunek
Justunek jest to materiał ślepy (bez oczka), służący do wypełniania tych miejsc w składzie, które nie mają dawać odbitki w druku :
firet – justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i szerokości równej jego stopniowi
półfiret – justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i szerokości równej jego połowie
spacja – justunek o stopniu odpowiadającym stopniowi fontów danego składu i o szerokości mniejszej od połowy stopnia tego fontu.

Inne terminy typograficzne
szerokość i głębokość (wysokość) kolumny - szerokość kolumny odpowiada szerokości zadrukowanej stronicy, a głębokość – wysokości tego zadruku. pagina - część nad lub pod kolumną zawierająca numer stronicy.
żywa pagina zawiera zmienny w dziele tekst (np. tytuł rozdziału) i nie musi zawierać paginacji

wcięcie akapitowe tekstu podstawowego
Zasady dobrego składu tekstu
Zasady składu i łamania
wcięcie akapitowe oddzielnych części tekstu
końcowy wiersz akapitu może być krótszy od pełnego wiersza, ale co najmniej o 1 firet
końcowy wiersz akapitu nie może być krótszy od dwukrotnego wcięcia akapitowego
odległość międzywyrazowa 1/2 firetu (min. 1/4, max. 1,5)
niedopuszczalność powstawania korytarzy lub rynien
nie zawieszać pojedynczych liter: a i o u w z
nie przenosić więcej jak 2 kolejne wiersze (nie dotyczy wąskich łamów)
nie przenosić wyrazu czteroliterowego i cienkiej sylaby
grupy cyfr powyżej 3 rozdzielać spacją
znaki ułamków, potęg, procentów, minut, stopni itp. - bez odstępu. Skróty typu cm, mm itp. rozdzielać sztywną spacją i umieszczać w tym samym wierszu co liczba
wyrazy dwuczłonowe zawierają dywiz, a nie pauzę lub półpauzę i nie zawierają spacji
tytuły powinny być ujednolicone w tekście i o takim samym kroju jak tekst podstawowy
w tytułach nie dzielić wyrazów
w tytułach wersalikowych od 16 pt bezwzględnie stosować kerning
przy wyliczeniach, za cyfrą stosować kropkę i spację, a za literą stosować nawias, spację i tekst
Zasady dobrego łamania
łamać na określoną liczbę wierszy w łamie i odpowiednio dobierać justunek przed i po akapitach (zachowanie registru)
nie rozbijać kolumny „na papierki”
nie rozpoczynać kolumny „bękartem” (wdowa) i nie pozostawiać u dołu kolumny „szewca” (sierota)
pagina zwykła - cyframi arabskimi, pagina żywa – wersalikami, kapitalikami lub tekstem o 1-2 stopnie mniejszym o podstawowego
Naświetlanie
Serwer OPI
Łamanie
System uwzględniający obrazy w formatach niskiej i wysokiej rozdzielczości (komentarze).
Praca z systemem OPI
Oprócz edytorów istnieją także programy korekcyjne i tłumaczące, lecz są to tylko algorytmy. Wykorzystanie algorytmów sprawdzających nie jest wystarczającą kontrolą.
Klient ponosi odpowiedzialność za czytanie sprawdzające.
Czytanie sprawdzające
Korekta i standardy
techniczna (redakcyjna)
tekstowa (autorska, wstępna, językowa)
Procedura sprawdzania nosi nazwę korekty:
Każdy skład DTP musi być sprawdzony.
Korygowanie tekstu
Korygowanie koloru
Znaki te są unormowane i zrozumiałe międzynarodowo (norma ISO). Znaki są wpisywane na lewym lub prawym marginesie kolumny.
Znaki korektorskie
EPC/DAR instalowano w wielkich wydawnictwach. Początkowo były one rozwijane jako autonomiczne.
EPC/DAR są silnymi systemami, ale są drogie.
Mają zastosowanie dla prac specjalistycznych (muzyka, matematyka, chemia).
EPC są usuwane z rynku w związku z rozwojem DTP.
Przykładowym jest Printbox (Quantel) – UNIX.

Systemy EPC/DAR
Systemy cyfrowe łamania
Istnieją dwa różne rodzaje systemów cyfrowego łamania: EPC/DAR (Electronic Page Composition /Digital Artwork and Reproduction) oraz DTP.
Budowa systemu DTP:
komputer główny
monitor, klawiatura i mysz
pakiet oprogramowania
urządzenia peryferyjne (on-line lub off-line)
Oprogramowanie na wszystkie platformy. Najlepsze: QuarkXPress, InDesign, PageMaker, Corel-Ventura.
Programy mają budowę modułową, dzięki czemu można zwiększać ich możliwości.

Systemy DTP
Łączą wszystkie elementy (pismo, tintę, grafikę) w kompletne strony lub obrazy.
Impozycja arkusza drukarskiego
Proces polega na wczytaniu plików utworzonych w oprogramowaniu do łamania. Może być ona wykonywana z formatu aplikacji źródłowej, PS lub PDF.
Impozycja elektroniczna
Określenie impozycji
Jest to rozmieszczenie drukowanych obrazów na określonym formacie tak, że położenie poszczególnych stronic zapewnia uzyskanie właściwej ich kolejności w składce. Impozycją jest też rozmieszczanie wieloużytkowe.
Impozycja jest stosowana do wszystkich technik drukowania. Wszystkie schematy impozycyjne wynikają z końcowej postaci produktu.

Elektroniczna impozycja przygotowuje pracę w celu wykonania gotowych form drukowych (CtP).
Podczas przygotowywania impozycji należy zapewnić dodatkowe marginesy umożliwiające realizacje procesów introligatorskich. Wymagany jest dodatek na spad (3 mm).
Wymagany jest zapas (po min. 12 mm) na łapki, testy kontrolne drukowania, znaczniki formatu, punktury i inne znaki drukarsko-introligatorskie.
Dodatkowe marginesy w impozycji
Programami do impozycji są np. : Preps (ScenicSoft), INposition (DK&A), PressWise (Imation), PdfOrganizer (AC&C HSH Group). Istnieją także stacje do impozycji stronic, np. SignaStation (Heidelberg).
Na zewnątrz rozmiaru roboczego pracy, który włącza spad, drukarz potrzebuje dysponować jeszcze dodatkowym zapasem wzdłuż arkusza. Te dodatkowe obszary będą zapełnione testami kontrolnymi drukowania oraz muszą zapewnić uchwycenie podłoża przez łapki maszyny.
W pracy oprawianej przez szycie (drutem lub nićmi) oznacza to 3 mm na górnej, dolnej i zewnętrznej części składki – z trzech stron.
Dla opraw klejonych dodatkowy zapas, zwykle 1 mm, jest wymagany także na wewnętrznej części składki.
Prace jednoarkuszowe, takie jak plakaty, wymagają 3 mm spadu na wszystkich 4 bokach.
Drukowanie wieloużytkowe
Drukowanie wielu niezależnych użytków na wspólnym arkuszu (opakowania, etykiety, wizytówki).
Ekonomiczne wykorzystanie podłoża i skrócenie czasu drukowania całego nakładu.
Skomplikowane użytki wycina się wykrojnikami.

Metody wytwarzania arkusza drukarskiego
Prace półarkuszowe i pełnoarkuszowe
Praca półarkuszowa
Wszystkie stronice określonej sekcji są rozmieszczane w jednej impozycji. Po wydrukowaniu całego nakładu jednej strony arkusza następuje jego odwrócenie i zadrukowywana jest druga strona. Na obu częściach arkusza otrzymujemy identyczne dwie kopie pracy.
Przy pracy półarkuszowej używana jest tylko jedna impozycja i wykonywany tylko jeden zestaw form drukowych. Faktyczny wymiar form drukowych i obszar zadruku arkusza muszą być na tyle duże, aby wydrukować wszystkie stronice arkusza na obu jego połowach.

Praca półarkuszowa odwracana. Po wydrukowaniu arkusze są odwracane wokół osi równoległej do krótszego boku (przez bok dłuższy). Takie odwracanie gwarantuje poprawność registru.
Praca półarkuszowa przewijana. Po wydrukowaniu arkusze są przewijane wokół osi równoległej do dłuższej krawędzi arkusza (przez bok krótszy). Należy zadbać o to, aby krawędzie papieru były idealnie prostopadłe, a praca wycentrowana.
Praca pełnoarkuszowa
Sekcja do drukowania na każdej stronie arkusza jest rozmieszczona w dwu oddzielnych impozycjach: zewnętrznej i wewnętrznej.
Praca pełnoarkuszowa produkuje jedną kopię z dwóch zestawów form, dla dwóch impozycji.

Postpress-procesy introligatorskie
Klasyfikacja wyrobów poligraficznych
Druki luźne – produkty składające się z jednej lub kilku nie połączonych ze sobą części (np. kartka ulotki reklamowej, gazeta codzienna, torba).
Druki łączone – produkty połączenia w całość kilku arkuszy, ale bez oddzielnie wykonanej okładki (np. tanie czasopismo, kalendarze zdzierane).
Oprawy – efekt połączenia okładki z wkładem. Okładka jest zewnętrznym elementem oprawy. Wkład stanowią połączone ze sobą kartki (np. zeszyt, notes, boszura, czasopismo, książka itp.).
Oprawy mogą stanowić bardzo złożony wyrób introligatorski.

Oprawy
Okładki
Części: okładzina przednia, tylna i grzbiet.
Ze względu na łączenie okładki i wkładu, oprawy podzielono na trzy typy: proste, złożone i specjalne.
Oprawy proste mają przyklejony lub przyszyty grzbiet okładki do grzbietu wkładu.
Oprawy złożone nie mają połączonego grzbietu okładki z grzbietem wkładu, natomiast połączenie wkładu z okładką następuje poprzez tzw. wyklejkę.
Oprawy specjalne mogą mieć różne połączenia wkładu i okładki. Mogą to być np. jednocześnie wyklejki i połączenia grzbietów, spirale, klamry, nity itp.

Wkłady
Podstawę budowania wkładu stanowią składki lub kartki. Powstają one z arkusza lub wstęgi.
Arkusz – płaski materiał (prostokąt), którego wysokość jest porównywalna z szerokością.
Wstęga – płaski materiał, którego wysokość jest wielokrotnie większa od szerokości.
Kartka – rodzaj arkusza, na którym po obu jego stronach znajdują się stronice.
Składka – arkusz złamany jedno- lub wielokrotnie, dający w wyniku złożenia krawędź zwaną złamem. Elementami składki mogą być: wyklejka, przyklejka, wklejka i nakładka.

Mamy wkłady jednoskładkowe, wieloskładkowe i kartkowe.
Wkład jednoskładkowy – składki włożone jedna w drugą (tworzą na grzbiecie jeden złam).
Wkład wieloskładkowy – wiele składek położonych na sobie (tworzą na grzbiecie wiele złamów).
Wkład kartkowy – położone na sobie oddzielne kartki (nie tworzą na grzbiecie złamów).

Wybrane operacje introligatorskie
Przytoczymy tylko niektóre ważne:
Krojenie i cięcie
Krojenie – podzielenie półfabrykatu na części (powstają albo części podlegające dalszej obróbce, albo jedna taka część i odpad.
W krojeniu wyróżniamy trzy główne typy operacji: przekrawanie, okrawanie i wykrawanie.
Przekrawanie – krojenie wzdłuż linii prostej.
Okrawanie – wyrównywanie do danego formatu.
Wykrawanie –wykonywane wykrojnikami.
Cięcie – podział, w wyniku którego powstają ubytki materiału (pył, skrawki). W cięciu wyróżniamy dwa główne typy operacji: przycinanie i rozcinanie.

Przycinanie – obróbka grzbietu wkładu, który ma być połączony z okładką przez klejenie.
Rozcinanie – oddzielanie od siebie wielu wkładów lub całych opraw.
Złamywanie (falcowanie)
Zgięcie arkusza lub wstęgi i złamanie go z wytworzeniem trwałego śladu (złamu).
Standardowe złamywanie, to dzielenie arkusza na pół, przełamując bok dłuższy i kładąc ku wnętrzu.

prostopadłe
Rozróżnia się cztery typy złamywania: prostopadłe, równoległe, mieszane i specjalne.
równoległe
Bigowanie
Wytworzenie śladu ułatwiającego zagięcie.
Klejenie
Nałożenie kleju na jedną z powierzchni, przyciśnięcie powierzchni drugiej i wysuszenie.
Szycie
Łączenie elementów przy pomocy drutu lub nici. Druty – powleczone (przed rdzewieniem). Przy szyciu nićmi igła przebija wkład i kładziony jest ścieg.

mieszane
Uszlachetnianie
Nadawanie nowych własności drukom przez: lakierowanie, kalandrowanie, laminowanie, impregnowanie, kaszerowanie, tłoczenie.
Lakierowanie – nakładanie warstwy lakieru.
Kalandrowanie – dodatkowe nabłyszczanie położonego lakieru przez dociśnięcie jego powierzchni do gorącego wypolerowanego cylindra.
Laminowanie (foliowanie) – łączenie całej powierzchni druku z folią wykonaną z tworzywa.
Impregnowanie – nałożenie stopionej substancji na powierzchnię druku (parafina, wosku).
Kaszerowanie – łączenie produktów powierzchniowych klejem, albo z wykorzystaniem właściwości termoplastycznych.

Tłoczenie – wciskanie matrycy w podłoże. Podczas tłoczenia można jednocześnie wykonać nadruk.
W wyniku procesu powstaje płaskorzeźba po obu stronach arkusza. Używanie tej techniki bez farby daje unikalny efekt wytłoczenia papieru, np. logo na papierze firmowym.

Stosowany w wydawnictwie przy planowaniu produkcji dzieła.
Zawiera on jednak materiał nie pochodzący od autora (przedmowa, reklamy itp.).
Składa się tak jak arkusz autorski
Arkusz wydawniczy
Stosowany przy obliczaniu honorarium autorskiego, korektora lub maszynistki.
Arkusz autorski
Składa się z:
40 000 znaków drukarskich (w tym spacje)
700 wierszy (linijek) poezji
3000 cm kw. ilustracji (w tym teksty muzyczne)

Rodzaje arkuszy
Poprawnie przygotowany arkusz drukarski jednoznacznie definiuje wykonanie arkusza introligatorskiego.
Jest to sfalcowany (złożony) arkusz drukarski.
Arkusz introligatorski
Arkusz drukarski
Dla celów rozliczania się drukarni z wydawnictwem przelicza się go na arkusze A1.
W praktyce określa arkusz podłoża, na którym drukarnia drukuje pracę.
Jednostka zadruku zawierająca 16 stronic A5 (jednostronnie zadrukowany format A1).
Separowanie cyfrowe barw
Część V
Realizacji procesu drukowania wymaga cyfrowego rozdzieleniu każdej impozycji na układ tylu części, iloma farbami lub atramentami będzie drukowana praca. W drukowaniu tradycyjnym dla każdej takiej separacji danego koloru wytwarzana jest forma drukowa.
jeżeli impozycję zrealizowano w modelu (CMYK), to wymagane są 4 formy
jeżeli impozycja została zrealizowana w modelu CMYK i kolorami specjalnymi, wtedy liczba form jest 4 + liczba kolorów specjalnych.
jeżeli impozycja została zrealizowana tylko kolorami specjalnymi, wtedy musi powstać tyle form drukowych, ile kolorów specjalnych na niej użyto
Określanie liczby separacji
Należy zapewnić, aby każdy element w impozycji miał barwy określone tylko modelem liczby farb drukarskich, tzn.:
elementy grafiki wektorowej (teksty, obiekty krzywoliniowe Beziera) powinny mieć barwy CMYK lub specjalne
obrazy bitmapowe – barwy CMYK
obrazy bitmapowe wytworzone w modelu farb specjalnych – np. model duotone.
Jeśli ww. warunki nie zostaną spełnione, wtedy program separujący sam będzie konwertował barwy tak, aby możliwa była separacja. Oznacza to, że elementowi występującemu w modelu, np. RGB, program ten włączy określony dla niego profil barwowy RGB i określony dla separacji profil CMYK.
Jeśli barwy RGB mają osadzony profil swojej przestrzeni i jednocześnie zapewnimy poprawny dla drukowania profil barwowy CMYK, wtedy nie będzie kłopotów.
Jeżeli natomiast któregoś z profili brakuje, wtedy program separujący przyjmie w to miejsce profil domyślny. Wtedy zazwyczaj otrzymamy przekłamanie barw na reprodukcji.
Podstawowym zatem zagadnieniem staje się wcześniejsze zapewnienie poprawnej konwersji:
dla elementów wektorowych, skorygowanie wszystkich barw do przestrzeni farb drukarskich
dla obrazów bitmapowych skonwertowanie ich do przestrzeni CMYK. Elementy w modelu CMYK są w postaci gotowej do separacji.
Konwersja obrazów RGB – CMYK
Otrzymuje się jednak barwę przybrudzoną
C90M154Y38
R165G101B217
Gdyby farby były czyste, wtedy konwersja byłaby natychmiastowa, np. barwa:
Reprodukcja wielobarwna wykonywana jest triadą drukarską CMYK.
przestrzeń konwersji
poziom generowanej czerni
procedury generowania czerni
przyrost punktu rastrowego
stopień pokrycia farbami
mieszanie farb CMY
Aby poprawnie skonwertować obraz RGB na CMYK należy albo osadzić w nim profil ICC, albo dobrać w Photoshop następujące parametry:
Tak jednak nie jest dla realnych farb CMY.
Czyste farby CMY dałyby np. 50% szarość z wydrukowanych 50% punktów rastrowych C, M i Y.
Mieszanie farb CMY
Uwaga! Niewielkie różnice w przebiegu krzywych mieszania nie oznaczają niewielkich różnic barw drugorzędowych na wydrukach wielobarwnych!
Krzywe mieszania dla dwóch standardów
Barwa neutralna CMY powstaje dopiero po zmieszaniu farb w odpowiednich proporcjach – wg tzw. krzywych mieszania farb.
360% - chromoluxy i specjalne
320% - powlekane
280% - gazetowe
Parametr TAC (TIL) przyjmuje się:
Przyczyna tkwi w farbach i papierze, co rozmaże farby podczas drukowania „mokro-na-mokro”.
Podczas drukowania „mokro-na mokro” nie jest możliwe pokrycie masowe 4 x 100% każdą z farb.
Stopień pokrycia farbami (TAC)
Z przyrostem punktu
Bez przyrostu punktu
Efektem przyrostu punktu są przyciemnione barwy na wydruku z barwami zakładanymi.
Jest to powiększanie punktów rastrowych na wydruku w porównaniu z wartością na formie.
Przyrost punktu rastrowego (dot gain)
Na dot gain wpływaja technika drukowania, farby i chłonność podłoża. Jest to tzw. „przyrost fizyczny”.
Papiery matowe lub gorszej jakości – np. gazetowe, bardziej rozpraszają (mniej światła dochodzi do oka) – barwy stają się ciemniejsze.
Ponadto występuje tzw. „przyrost optyczny”.
Papiery błyszczące lub bardzo białe odbijają więcej światła, niż rozpraszają. Dla nich barwy wydają się jaśniejsze.
Skorygowanie dot gain w Photoshop przez zmniejszenie punktów rastrowych na formie (funkcja transferu)
Obszar przyrostu punktu rastrowego
Wpływ niewielkich przyrostów punktu na wynikowe barwy reprodukcji
Dla fleksografii i sitodruku dot gain wynosi ok. 30%.
Najczęściej dla offsetu i farb Europa przyjmuje się:
5-8% - chromoluxy
15% -powlekane
30% - gazetowe
Parametr dot gain dobiera się dla papieru, farb i techniki drukowania.
Zasada metody CCR
zmniejszenie łącznego zużycia farb (TAC)
większy zakres dynamiczny barw
wprowadzenie realnej czerni
Z generowania czerni uzyskuje się:
Otrzymywanie udziału dodatkowej farby czarnej (K) nazywa się procedurą generowania czerni.
Procedury generowania czerni
Procedura GCR ze stopniem 40% dla lepszych papierów
Wydruk przy różnych GCR (różnych „czarnych płytach”)
Procedura GCR ze stopniem 40% dla lepszych papierów
Wydruk przy różnych GCR (różnych „czarnych płytach”)
Widać, że konwersja jest bardzo skomplikowana, dlatego wprowadzono procedury generowania czerni, a przede wszystkim należy posługiwać się profilami barwowymi ICC!
utworzenie kopii obrazu CMYK w modelu RGB do wyświetlania
tworzenie tablic konwersji do CMYK
przeliczanie składowych RGB na Lab
Kolejność czynności programu konwersji:
Przestrzeń konwersji
Tonalności reprodukuje się stosując raster, który zamienia tonalności na punkty o średnicach proporcjonalnych do wartości tonalności, co szczegółowo omówimy dalej.
zawiera separacje kolorów specjalnych
zawiera separacje barw CMYK
jest w formacie PDF
W tym celu należy najpierw przygotować specjalny plik, który:
Z przygotowanej pracy graficznej można w każdym programie DTP wykonać rozdzielenia na kolory – separację.
Separacje do pliku PDF w DTP
Przygotowanie wyciągów barw (separacji) może być zatem jedno-, albo dwustopniowe.
Jednostopniowe polega tylko na odczytaniu zapisanego w rozseparowanym pliku kolejno każdego kanału obrazu i później (podczas procedury rastrowania) zamianę go na pojedynczą mapę 1-bitową.
Dwustopniowe przygotowanie polega najpierw na rozdzieleniu pliku typu composit na poszczególne kanały obrazowe, a następnie zrastrowaniu ich jw.
Jedna separacja powstanie wtedy, gdy w pliku jest zapisany obraz do drukowania jednym kolorem, np. czarnym lub specjalnym. Sytuacja taka zachodzi także w przypadku, gdy jest to obraz kreskowy.
Efekt braku pasowania kolorów na wydruku występuje w postaci „blików”.
Zalewki
Praca dwukolorowa: farby zielona i czerwona
Wydruk poprawny
Brak pasowania kolorów (blik)
Ciemna obwódka wynikowej barwy wynikła z nadrukowania nachodzącej granicy nazywa się nadlewką (ogólnie zalewką).
Rozciągnięcie koloru elementu na pierwszym planie na element leżący pod nim nazywa się nadlewaniem koloru.
Ciemna obwódka wynikowej barwy wynikła z nadrukowania nachodzącej granicy nazywa się podlewką (ogólnie zalewką).
Zduszenie koloru elementu otaczającego element pierwszoplanowy nazywa się podlewaniem koloru.
zalewka
x
zielony
czerwony
Efekt zalewkowania widoczny jest na wyciągach barw i po wydrukowaniu.
Zasada zalewkowania: należy barwę jaśniejszą rozciągać w kierunku ciemniejszej.
blik
x+dx
ideał
Jeśli w aplikacji DTP dokonano separacji bez zalewkowania, wtedy drukarnie nie moż już wykonać tej czynności.
Jeśli przygotowano plik pełnokolorowy, wtedy drukarnia może sama wykonać zalewkowanie.
Rastrowanie cyfrowe
Część VI
Gdy wielkość punktów rośnie z tonalnością – AM.
na punkty:
Raster rozkłada tonalność:
Obrazy tonalne reprodukuje się rastrowo.
Rastrowanie amplitudowe (AM)
W obrazach kreskowych nie występują punkty rastrowe!
Obrazy przy jednakowych odległościach punktów, ale o różnych ich kształtach
Błędne i poprawne skanowanie z reprodukcji
Błędne i poprawne kąty rastra
Wadą AM jest możliwość powstania mory. Powody:
przyjęcie złych kątów rastra,
powtarzająca się symetria w obrazie
błędne skanowania reprodukcji.
C - 15
Y - 90
M - 75
K - 45
Kąt
Parametry rastra
W arkuszowym offsecie stosuje się kąty:
45 stopni
75 stopni
Ton ciągły
0 stopni
o
o
o
o
o
krzyżowa
kwadratowa
kropkowa
liniowa
Jest to kształt punktów, np. kwadratowe, krzyżowe, kropkowe, liniowe, eliptyczne itd.
Struktura
Liczba linii punktów rastrowych na 1" (lpi).
Liniatura
60-120 papier gazetowy
133 mat
150 mat i gloss powlekany
lpi dla rastra
ppi dla obrazu
urządzeń wyjściowych (np. naświetlarki)
Punkty na cal (dpi) są miarą rozdzielczości:
urządzeń wyświetlających (np. monitora)
obrazów cyfrowych
Ppi, dpi, lpi
urządzeń wejściowych (np. skanera)
Piksele na cal (ppi) są miarą rozdzielczości:
dpi dla drukarki
Liczba poziomów jasności koloru
1200dpi, 100lpi
300dpi, 25lpi
144 poziomy
144 poziomy
Oryginał
300dpi, 100lpi
P = ( R / L )
Właściwe wartości ppi i lpi dobiera grafik
Rozdzielczość w dpi jest stała dla urządzenia wyjściowego (np. drukarka) lub skokowo zmienna (np. naświetlarka laserowa)
ciągłotonalność
9 poziomów
2
Np. 150 • 16 = 2400 dpi
„Reguła 16”
R = L • 16
Obliczanie rozdzielczości naświetlania
Np. 600 / 16 = 37 lpi
„Reguła 16”
L = R / 16
Określanie liniarutry rastra
Korzyści stosowania rastrowania FM:
Punkty rastrowe FM mają wymiary 7-20 mm.
reprodukcja zbliżona do ciągłotonalnej
wyeliminowanie mory
mniejsze pliki obrazów cyfrowych
Punkty rastrowe mają różną gęstość
Punkty rastrowe są rozłożone losowo
Punkty są jednakowe i mniejsze niż w AM
Nie występują pojęcia liniatura, struktura, kąt
Rastrowanie wykonuje RIP naświetlarki
Metoda nowoczesnego prepress
Rastrowanie stochastyczne (FM)
Naświetlarka składa się z dwu części: RIP oraz drukarki o wysokiej rozdzielczości.
RIP działa na zasadzie interpretowania instrukcji. Instrukcje są odczytywane z zapisu PDF.
Bez względu na to, czy sami rastrowaliśmy obraz do pliku, czy też zastosowaliśmy ustawienia domyślne, i tak jest w pliku zapisana propozycja rastrowania dla RIP-a. W zależności od ingerencji operatora może być uwzględniona lub nie.
Plik jest najpierw odczytywany przez RIP. Jeśli jest to plik rozseparowany, wtedy od razu następuje proces rastrowania. Jeżeli jest to plik typu composit, wtedy RIP włącza procedury separacyjne.
Rastrowanie w RIP
Jeżeli na stronie występuje tekst napisany fontami wektorowymi lub jakikolwiek inny obiekt wektorowy, w RIP następuje ich rasteryzacja (zamiana na bitmapę). RIP rastruje tylko bitmapy!
RIP definiuje rozmiar i kształt komory rastrowej (odwrotność liniatury). Aby określić wielkość punktu wstawianego do tej hipotetycznej komory, RIP odczytuje piksele bitmapowe obejmowane przez tę komorę. Piksele każdego kanału określają poziomy jasności danej separacji. Im poziom jest większy, tym punkt ma mniejsze wymiary. Jeśli komorą objętych jest więcej pikseli, RIP uśrednia poziom.
Punkt rastrowy zapisany zostaje w RAM w postaci obrazu B&W. Procedura powtarzana jest dla pozostałych komórek rastrowych każdego kanału.
Po zakończonej procedurze rastrowania w RAM RIP-a znajdują się wszystkie wyciągi barw w postaci bitmap B&W (zrastrowane).
Mapa 1-bitowa jest odwzorowana przez urządzenie wyjściowe, stanowiące drugą część urządzenia.
Obrazy te są podawane na część wyposażoną w laser, gdzie następuje ich odrysowanie na płycie lub kliszy.
Jedną z cech RIP-a jest możliwość konwertowania zapamiętanych map bitowych do formy negatywu lub odbicia zwierciadlanego (różne materiały światłoczułe płyty i różne techniki drukarskie).
Sposób budowy przez urządzenie laserowe punktów AM dla określonej liniatury przy danej rozdzielczości tego urządzenia oraz zreprodukowana skala szarości od świateł do tonów średnich
Budowanie przez naświetlarkę punktów FM oraz klin tonalny punktów rastrowych utworzonych techniką rastrowania FM
Odbitki próbne i testy kontrolne drukowania
Część VII
próba mokra
próba barwna
próba impozycyjna
Odbitki w stadium końcowym (jakość realizacji i zgodność kolorów):
laserowy (atramentowy) wydruk B&W
Odbitki w stadium początkowym (kompletność i pozycjonowanie):
Nie istnieje uniwersalna próba, odbitek jest wiele.
wzorca dla drukarni
podglądu do kontroli i akceptacji
Odbitka próbna pełni dwie role:
Odbitki próbne są to kopie obrazu (lub jego części) do skontrolowania przed drukowaniem nakładu.
Rola odbitek próbnych
szybsza realizacja próby
szybsza edycja błędów
uwzględnienie różnych technik drukowania
znaczna obniżka kosztów
powtarzalne kopiowanie proofów
rozwinięte systemy CMS
Cyfrowy proofing przeważa na analogowym:
Poprawna cyfrowa próba uwzględnia profil ICC.
próby zrastrowane
próby ciągłotonalne
Cyfrowy proofing wytwarza:
Możliwości cyfrowego proofingu
Systemy cyfrowych prób barwnych
Każda próba barwna ma zaprezentować jak najdokładniej końcowy wydruk nakładu.
atramenty
woski termiczne
drukowanie i kopiowanie laserowe
sublimacja barwnikowa
Systemy cyfrowych prób barwnych obejmują następujące technologie:
odwzorowanie barw najwierniejsze z drukiem nakładowym (kontraktowa)
najdokładniejsze odwzorowanie barw (wizualna)
Należy rozróżniać dwa aspekty prób:
Tego rodzaju produkcja jest to wizualizacja koloru, a nie próba barwna!
Większość systemów cyfrowego proofingu umożliwia prezentowanie barw w bardzo szerokiej gamie.
Nie należy wykonywać prób idealnie zgodnych z projektem, a nierealnych w druku!
System próby barwnej Digital Cromalin
Systemy prób impozycyjnych
Przykładowe plotery do wydruków wielkoformatowych
(impozycyjnych)
Ploter atramentowy AgfaJet Sherpa
Ploter atramentowy AgfaJet Montana
W wyjątkowych przypadkach na prasach przedrukowych mogą być wykonywane próby progresywne
Próby mokre
drukowanie farbami nakładowymi
drukowanie na podłożu nakładowym
Realizacja dokonywana jest na prasach przedrukowych.
Próby wykonuje się farbami drukarskimi z form drukowych.
Próby są faworyzowane przez drukarzy:
kontraktowa
docelowa
typograficzna
wizualna
idealna
produkcyjna
progresywna
rozproszona
impozycyjna lub wieloobrazowa
dwustronna
jednostronna
Poniżej podamy w różnych aspektach nazewnictwo, definicje i przeznaczenie prób:
Klasyfikacja prób
Pola testowe zawierają obszary kalibracyjne, które umożliwiają pomiar densytometryczny.
Zmierzone dane mogą być wykorzystane w sprzężeniu zwrotnym do sterowania (cyfrowego) maszyną drukarską (niekoniecznie cyfrową).
Test kontrolny umieszczany firmy DuPont
Wykorzystywanie testów pomiarowych
Testy kontrolne wprowadzane są z plików cyfro-wych na gotowe arkusze cyfrowe (impozycje).
Testy kontrolne drukowania
Znanymi producentami testów kontrolnych są Brunner, GATF, FOGRA, GretagMacbeth, Hartmann.
Każdy test ma analogiczne pola, ale o różnych parametrach pomiarowych.
Programy impozycyjne mają wbudowane testy.
Kompletny test kontrolny firmy DuPont
Pola pełnego pokrycia wielofarbowe
Wizualne i densytometryczne szacowanie zjawiska przyjmowania farby przez farbę.
Pola pełnego pokrycia jednofarbowe
Znaczenie pół kontrolnych
Wielkość i jednolitość nadawania farby.
Pola rastrowe (tonalne każdej z farb)
Przyrost punktu rastrowego i wartość kontrastu drukowania. Różni producenci oferują w swych testach różne wartości pól rastrowych.
Pola równowagi barw
Porównywanie równowagi kolorów pomiędzy parami pól pełnego pokrycia i pól tonalnych.
Test kontrolny firmy GretagMacbeth
Wizualna ocena poprawności wykonania formy.
Pola kontroli ekspozycji płyt
Pola murzenia i dublowania
Murzenie lub dublowanie .
Podstawowe techniki drukowania
Część VIII
Wiadomości podstawowe
Każda forma drukowa ma:
elementy drukujące (przenoszą farbę)
elementy niedrukujące (nie dające zadruku, gdyż nie przyjmują farby)
Podział technik drukowania:
drukowanie płaskie
drukowanie wypukłe
drukowanie wklęsłe
inne
Najbardziej popularne techniki drukowania:
offset (druk płaski)
typografia i fleksografia (druk wypukły)
rotograwiura (druk wklęsły)
sitodruk (inne techniki)
Drukowanie płaskie – elementy drukujące na jednym poziomie z niedrukującą częścią.
Drukowanie wypukłe – elementy drukujące wystają ponad poziom niedrukujący.
Drukowanie wklęsłe – elementy drukujące znajdują się poniżej poziomu niedrukującego.
Maszyna z jednym zespołem drukującym, jest maszyną jednokolorową.
Maszyna z wieloma zespołami to maszyna wielokolorowa.
Maszyna wielokolorowa może drukować dwustronnie.
Cylindry:
formowy
pośredni
drukowy
Zasada drukowania
Offset
Drukowanie płaskie
drukowanie jedno- i wielokolorowych oraz wielobarwnych, np. akcydensów, ulotek, czasopism, książek, plakatów, map, opakowań.
Zastosowanie
mała jaskrawość i nasycenie barw
konieczna płaskość podłoża
druk na papierach i cienkich kartonach
Wady
taniość procesu
ogólna dostępność technologii
duża szybkość drukowania
duży wybór podłoży
powtarzalność procesu
Zalety
Nadawanie farby poprzez cylinder systemu Anilox
Zasada drukowania
Drukowanie wypukłe–fleksografia
drukowanie na foliach o dowolnej grubości i papierach: toreb, odzieży specjalnej, proporcy, koszulek, opakowań spożywczych, gazet, biletów, kart kredytowych itp.
drukowanie na papierach z klejem etykiet, nalepek, znaczków itp.
Zastosowanie
konieczna płaskość podłoża
drogie formy fotopolimerowe
możliwość odkształcania giętkich form podczas drukowania
Wady
drukowanie na różnorodnych podłożach
Zalety
Zasada drukowania
Drukowanie wklęsłe–rotograwiura
1 forma
2 obszar niedrukujący
3 elementy drukujące
drukowanie opakowań na podłożach niewsiąkliwych (tworzywa sztuczne i papiery specjalnie powlekane)
drukowanie na dobrych papierach dużych nakładów wysokiej jakości czasopism, albumów, opakowań itp.
Zastosowanie
trudność wykonania form drukowych
wysoka cena form
Wady
druk na podłożach niewsiąkliwych
bardzo duże nakłady z kompletu cylindrów
szeroka gama barw
Zalety
Farba jest przeciskana raklem przez oczka sita
Zasada drukowania
Inne techniki–sitodruk
drukowanie na dowolnym podłożu użytków reklamowych, plakatów, etykiet
Zastosowanie
niska wydajnosć
ograniczenie liniatur do 100 lpi
stosunkowo wysoka cena farb i form
wytrzymałość form żelatynowych do 4000, a syntetycznych do 10 tys. odbitek
duży przyrost punktu rastrowego
Wady
druk na podłożu płaskim i walcowatym
druk na każdym rodzaju podłoża (np. papier, szkło, metal, tkanina, folia)
bardzo grube warstwy farb (10-15 mm), dające znakomite nasycenie barw
Zalety
Tradycyjne wykonywanie form drukowych
Część IX
Wiadomości ogólne
Tampo
Roto
Sito
Flexo
Offset
Przygotowanie płyt na formy
Powierzchnie na formy:
metalowe
papierowe
tworzywa sztuczne
Produkując formę drukową wykorzystuje się najczęściej procesy fotograficzne.
Forma musi mieć dwie cechy:
elementy hydrofilowe
elementy oleofilowe.
Te dwie cechy nie istnieją naturalnie i muszą być wytworzone przez stosowne operacje.
Offsetowe formy drukowe
Najczęściej używanym materiałem na płyty jest aluminium.
Następujące procesy technologiczne nadają aluminium wymagane własności:
ziarnowanie (proces mechaniczny) – nadaje szorstkość powierzchni płyty
anodyzowanie (proces elektrochemiczny) – umożliwia przyjmowanie roztworu nawilżającego
presensybilizacja (wstępne uczulanie) – pokrycie warstwą światłoczułej emulsji
Materiał z naświetlarki przykłada się emulsją do światłoczułej powierzchni płyty.
Ekspozycja obrazu na płytę:
klisza jest montowana na płycie
płytę umieszcza się w kopioramie
po zamknięciu pokrywy włącza się próżnię
światło aktyniczne (np. UV) naświetla obiekt
naświetlanie trwa od jednej do kilku min.
po ekspozycji następuje wywoływanie
otrzymuje się formę drukową.
Kopiowanie i wywoływanie form
Formy fotopolimerowe
Wypukłe formy drukowe
1 ścianka cylindra
2 podparcie dla rakla
3 kałamarzyki wklęsłodrukowe
Cylinder rotograwiurowy ma wgłębione pola (kałamarzyki wklęsłodrukowe) o jednakowej powierzchni i kształcie, ale różnej głębokości.
Zmienne głębokości kałamarzyków dają różne wartości tonalne.
Każdy kałamarzyk jest oddzielony od sąsiedniego niedrukującym obszarem położonym wyżej i stanowiącym podparcie dla rakla.
Rotograwiurowe cylindry drukujące
Grawerowanie analogowe
Metoda podzielona jest na trzy etapy:
Pierwszy etap - produkcja kompozytowego (barwnego) pozytywu tonalnego (slajdu kolorowego), czytelnego od podłoża.
Drugi etap - ekspozycja w kopioramie na fotograficzny biały materiał opalowy, kolejno światłami R, G, B i filtrem gamma dla otrzymania wyciągów barw.
Materiał opalowy pokryty jest fotograficzną emulsją. Po ekspozycji jest wywoływany, dając ciągłotonalny wyciąg barwy na białym (mlecznym) tle – podobnie do papieru fotograficznego.
Trzeci etap - zamontowanie materiału opalowego na obracającym się bębnie analizującym maszyny grawerującej i oświetlanie go wiązką światła białego.
Urządzenie nosi nazwę heliokliszograf.
System zawiera jednostkę wyjściową z rylcem diamentowym.
Światło padające na materiał opalowy po odbiciu aktywuje diamentowy rylec. Impulsy rylca (częstotliwość drgań lub siła uderzeń) są proporcjonalne do światła odbitego.
Rylec uderza w obracający się walec miedziowany, który staje się bezpośrednio cylindrem drukującym (formą drukową).
Jednostka grawerująca może wyryć do 3200 kałam./s, z liniaturą rastra do 300 lpi.
Dawniej w sitodruku do wykonywania form drukowych używano jedwabiu naturalnego.
Jedwab ma dokładną strukturę siatkową i łatwość zamiany na formę drukową.
Jedwab zastąpiono przez włókna syntetyczne (nylon, poliester) lub cienki drut ze stali.
Materiały powyższe mają ważne zalety:
odporność na rozdarcie
odporność na chemikalia
łatwość czyszczenia i ponownego używania
Formy sitodrukowe
Forma musi mieć zablokowane oczka sita w obszarach bez obrazu i czyste obszary na siatce – elementy drukujące.
Najczęściej formy sitodrukowe wytwarza się fotochemicznie.
Do wykonania formy stosuje się diapozytyw czytelny od emulsji. Czarne miejsca diapozytywu odpowiadają elementom drukującym formy.
Stykający się z sitem diapozytyw jest eksponowany światłem UV na emulsję, umieszczoną na sicie.
W obszarach obrazu emulsja jest rozpuszczana pozostawiając otwarte obszary oczek sita.
Kopiorama sitodrukowa
Lampa do naświetlania sita
Nawet najdokładniejsze formy sitowe nie dają idealnie wydrukowanej reprodukcji.
Przyczyną jest w fakt, że w obszarze drukującym są przeszkody z nitek sita. Obecność nitek i przeciskanie farby ograniczają druk w porównaniu do innych technik.
Gorzej są odwzorowywane pisma o stopniu mniejszym niż 8 pt. Przy małych stopniach należy stosować pisma bezszeryfowe i mające krój o stałej szerokości linii.
Drukowanie daje duży przyrost punktu, co ogranicza drukowanie świateł i cieni (15-85%).
Sitodruk zwiększa możliwość generowania mory. Należy tu specyficznie dobierać kąty i strukturę rastra.
Ograniczenia druku z form sitowych
Cyfrowe wykonywanie form drukowych – CtP
Część X
Drukiem precyzyjnym określa się reprodukcję, dla której forma drukowa została wykonana technologią cyfrową, zwaną CtP (computer-to-plate).
Technologia CtP to nowa era, w której drukarnie przechodzą na proces produkcyjny sterowany komputerowo. CtP umożliwia połączenie w ciągły proces produkcyjny prepress i maszyny drukarskie, skutkiem czego są:
wydruki o wyższej jakości
szybsza produkcja
mniejsza ilość odpadów.
Punkty naniesione cyfrowo na formę są ostre i niewrażliwe na dot gain optyczny, występujący przy pracy z materiałem fotograficznym.
Istota druku precyzyjnego
W obszarach świateł i cieni reprodukcji można zauważyć szczegóły, które nie powstają przy tradycyjnej technice przygotowania form.
Wydajność pracy z technologią CtP jest większa.
Najpopularniejsze są systemy CtP do offsetowych maszyn drukarskich. Obecnie rozwijają się systemy CtP dla innych podstawowych technik drukowania, tzn. fleksografii, rotograwiury i sitodruku.
Do produkcji form metodą CtP stosowane są najczęściej lasery naświetlające. Ponadto poligrafia stosuje lasery w następujących urządzeniach:
drukarki laserowe
laserowy transfer barwnika
naświetlarki laserowe
maszyny drukarskie CtPt
Istota różnic w naświetlaniu
W technologii ze światłem widzialnym warstwa światłoczuła płyty jest naświetlana laserem z zakresu 400–700 nm, a następnie poddawana obróbce chemicznej, w wyniku której powstaje forma.
Najczęściej warstwę światłoczułą stanowią halogenki srebra, pozwalające na uzyskanie wysokiej rozdzielczości, a naświetlanie może się odbywać przy użyciu laserów niskiej mocy (tańszych), o różnych długościach fali.
Zobrazowanie światłem podczerwonym (lasery termiczne) i światłem widzialnym
W technologii termicznej naświetlanie płyty odbywa się za pomocą ciepła. W najbardziej popularnym systemie stosowany jest zestaw diod laserowych wysokiej mocy, emitujących promieniowanie podczerwone, którym naświetlana jest np. termoczuła warstwa polimerowa. Kiedy temperatura warstwy przekracza wartość progową, polimer ulega przemianie określanej terminem cross-linking, w wyniku której pojawiają się na nim punkty.
Wprowadzenie
Urządzenia CtP mają najczęściej bębny wewnętrzne lub zewnętrzne; są także naświetlarki płaskie.
W systemach z bębnem wewnętrznym naświetlana płyta jest nieruchoma, podczas gdy źródło światła się obraca.
W urządzeniach z bębnem zewnętrznym płyta jest montowana na zewnętrznej stronie bębna, a następnie obracana przed głowicą obrazującą.
Naświetlarki płaskie zapewniają natomiast łatwiejszą obsługę, gdyż nie wymagają wyginania płyt.
Dane cyfrowe z rozseparowanego pliku PDF są podawane bezpośrednio do RIP naświetlarki CtP.
Płaskie formy drukowe
Służą do otrzymywania wysokiej jakości form drukowych metalowych.
Rozpowszechnią się maszyny hybrydowe, wyprowadzające na żądanie materiał foto (kliszę) lub płytę aluminiową na formę drukową.
Systemy computer-to-plate (CtP)
Grawerowanie laserowe płyt
System stosuje sterowany przez komputer laser CO2 wielkiej mocy, który selektywnie usuwa gumowe obszary niezawierające obrazu z walca lub tulei.
Po wygrawerowaniu nie jest potrzebny żaden dalszy proces. Laser może wytwarzać wypukłą powierzchnię drukującą wraz z wbudowanym automatycznym nieproporcjonalnym wyciąganiem, istotnym dla otrzymania druku bez odkształceń.
Laserowe grawerowanie jeszcze rzadko spotykane, chociaż wykonuje się już walce do systemu Anilox nadawania farb w maszynach fleksograficznych.
CtP pod nazwą LEP oferuje fima BASF. Wygrawerowanie jednej formy formatu A4 trwa ok. 15 min.
Wypukłe formy drukowe
Podwójne naświetlanie płyt
Jest to ostatnio zrealizowany sposób wytwarzania form fleksograficznych, wynikający z rozwoju hybrydowych naświetlarek.
System fleksograficzny CtP wymaga podwójnego naświetlania. Najpierw laser usuwa ślepą powłokę tworzącą maskę negatywową okrywającą polimer. Następnie zwykłe światło UV utwardza fotopolimer w obszarach obrazu. Na końcu usuwane są nieeksponowane maska i polimer.
Obecne urządzenia naświetlające płyty flekso- i typograficzne mogą produkować formy drukowe z liniaturami do 150 lpi.
Grawerowanie sterowane cyfrowo
System CtP dla cylindrów rotograwiurowych jest podobny do analogowego grawerowania z użyciem materiału opalowego. W systemie cyfrowym nie używa się jednak tego materiału. Do urządzeń realizujących grawerowanie (heliokliszograf) podłączona jest komputerowa jednostka analizująca dane cyfrowe, która aktywuje diamentowy rylec wykonujący kałamarzyki wklęsłodrukowe.
Dane cyfrowe wytworzone w DTP są ładowane w czasie ok. 1/10 w porównaniu z montowaniem materiału opalowego. Jakość form jest dużo wyższa.
Innym CtP jest Gravostar (MDC), w którym grawerowanie płyty odbywa się przy udziale lasera mocy.
Wklęsłe formy drukowe
Wycinanie laserowe
Metoda polega na zastosowaniu lasera do wycinania szablonów w nierdzewnych foliach metalowych o grubościach od 0,001 do 0.012". Precyzja cięcia laserowego jest ogromna, tym samym znacznie przewyższając powszechnie stosowaną metodę fotograficzną. Cięcie laserowe jest jednak długotrwałe. Przykładowym urządzeniem tego typu jest ScreenCut 5000.
Form drukowych wykonuje się oczywiście tyle, ile jest stosowanych farb, oddzielnie dla każdego koloru. Otrzymane w ten sposób formy sitodrukowe są bardzo wytrzymałe, ale nadają się wyłącznie do aplowych prac wielokolorowych (bez punktów).
Sitowe formy drukowe (CtS)
Omówiony zostanie inny system wykonywania form (bez użycia lasera), który może być sterowany każdym komputerem z odpowiednim oprogramowaniem.
System pracuje ze standardowym płaskim sitem pokrytym światłoczułą emulsją. Cyfrowy obraz aktywuje system atramentowy (specjalizowana drukarka atramentowa), który osadza na emulsji nieprzezroczysty, czarny atrament typu woskowego, blokujący obszary niezawierające obrazu. Sito jest następnie eksponowane zwykłym światłem UV i wywoływane w tradycyjny sposób.
Wykorzystanie drukarek
Przykładami tego typu systemów są Jet Screen i StencilMaster.
Dają one idealne formy drukowe w porównaniu z klasycznym sitodrukiem. Ramy sita mogą mieć wymiary od 1400x1800 mm do 3500x5200 mm.
Systemy umożliwiają rastrowanie ze strukturą eliptyczną, kwadratową, kropkową i stochastyczną. Przy liniaturze 75 lpi i rastrze eliptycznym możliwe jest uzyskiwanie na wydruku tonalności 2 – 95%.
Nadrukowanie obrazu na sicie pokrytym światłoczułą emulsją prowadzone jest przy normalnym oświetleniu pomieszczenia. Zadrukowanie 1 m2 obrazu z liniaturą 75 lpi, przy pełnej rozdzielczości 600 dpi, trwa 8 minut.
Cyfrowe techniki drukowania i drukowanie DirectImaging
Część XI
Istota drukowania cyfrowego CtPt
Czynnikami przyśpieszającymi rozwój w kierunku komputerowo sterowanych systemów drukujących, włączając w to CtPt, są:
możliwość edytowania danych cyfrowych
tendencja do coraz mniejszych nakładów
praktyka drukowania „w-samą-porę”
rozwój mediów konkurujących z drukiem
szybko zmieniające się wymagania klienta i rozwój możliwości „druku-na-żądanie”
łatwy dostęp do drukowania cyfrowego
prostota łączenia etapu prepress z etapami press i postpress.
Główny wpływ na rozwój CtPt wynika też z przyspieszenia internetowego transferu danych.
Obszary zastosowania CtPt
CtPt wytworzyły sobie nowy rynek, mimo że przewidywano wstępnie wymianę konwencjonalnych procesów drukowania, takich jak offset.
Pewne bezpośrednie zastępowanie klasycznych technik drukowania też ma miejsce, szczególnie dla prac niskonakładowych i w personalizacji druków.
Przykładem wkroczenia druku cyfrowego na terytorium druku konwencjonalnego są wielkoformatowe systemy barwnych wydruków cyfrowych, zamiast sitodrukowego wykonywania niskonakładowych prac (plakat, afisz).
Personalizację druków uzyskuje się przez oprogramowanie tworzące elastyczne obszary dokumentu do wprowadzania zmiennych danych.
W edytorach tekstowych system ten znany jest pod terminem korespondencji seryjnej, ale nie można w nim zmieniać bazy graficznej.
Drukowanie cyfrowe wysokonakładowe jest ogólnie rzecz traktując droższe od tradycyjnego.
Drukowanie cyfrowe jest głównie osadzone w rynkach szczególnych, a nie w drukowaniu masowym, które pozostaje nadal domeną konwencjonalnych procesów drukowania.
Druk cyfrowy jest odpowiedni przy personalizacji dokumentów i niskim nakładzie. Jest przydatny także w przypadku potrzeby przystosowania wydruku do określonej sytuacji (regionalizzacja).
Drukowanie cyfrowe w porównaniu z offsetem jest dobre dla prac niskonakładowych do 300 kopii.
Cyfrowe drukowanie jest obecnie traktowane jako ważna i znacząca technika w drukowaniu.
Do dyspozycji jest dość szeroki zakres procesów lub technologii, które są wykorzystywane jako procesy drukowania cyfrowego.
Mogą one być klasyfikowane na wiele różnych sposobów, co powoduje, że sporządzenie ostatecznego wykazu jest trudne, jeżeli w ogóle możliwe do wykonania.
Spróbujemy zatem tylko dostarczyć przeglądu głównych cyfrowych technologii i procesów drukujących. Dowiemy się tu, jakie przykładowe techniki drukowania cyfrowego są najpopularniejsze obecnie na świecie.
Systemy są używane w druku-na-żądanie przy wykonywaniu: nadruków, personalizacji druków, ulotek, biletów, dowodów kasowych.
Są systemy druku arkuszowego i zwojowego.
Używanymi tu technikami są laser, atrament i magnetografia.
Systemy czarno-białe CtPt
Systemy CtPt produkują dwa typy reprodukcji:
tylko w czerni
w procesie wielobarwnym.
Każda jest dostępna dla dowolnych nakładów prac.
Systemy drukowania cyfrowego CtPt
Najlepszymi są tu:
Nipson Varypress M 700:
papier ciągły
szybkość do 105 m/min (ponad 700 A4).
Oce Pagestream 350:
papier ciągły
rozdzielczość 300 dpi
szybkość do 350 A4/min.
IBM InfoPrint 4000:
papier ciągły
system dupleksowy (dwustronny)
szybkość 436 A4/min.
rozdzielczość 600 dpi.
Domino Jet Array Editor 2:
druk atramentowy dla tekstowych prac spersonalizowanych.
Uważanymi za najlepsze w świecie są następujące systemy barwnego dukowania CtPt:
Indigo E-Print 1000, Plus (maszyny arkuszowe)
Indigo Omnius
Agfa Chromapress 32i, 50i
Xeikon DCP 32D, DCP 50D
IBM InfoColor, InfoPrint Color
Xerox DocuColor 70, 100.
Każdy system jest zwojowy i wielobarwny.
Wszystkie ww. systemy (z wyjątkiem Indigo E-Print 1000) używają napędu Xeikon, ale mają one różne RIP-y.
Systemy barwne CtPt
Indigo E-Print 1000
druki do 6 kolorów
oprawianie
obszar zadruku do A3
prędkość 2000 A4/h
Agfa Chromapress
Indigo Omnius - wersja zwojowego drukowania na bazie E-Print 1000 (dla opakowań).
Chromapress (32i, 50i) oparte są na elektrofotografii z organicznymi fotopółprzewodnikami.
rozdzielczość - 600 dpi - rastrowanie hybrydowe
maksymalna szerokość zwoju – 500 mm.
możliwy zadruk dwustronny z szybkością do 3000 formatów A4/h.
możliwość drukowania na różnych mediach (papier, plastyk, papier etykietowy z klejem).
gramatury papierów od 60 do 220 g/m2.
nieograniczona długość wydruku
system wysokopołyskowy OmniGloss
zmienność danych obsługiwana przez system Personalizer-X, (XTension QuarkXPress)
Systemy Chromapress są uważane za najlepsze konstrukcje drukowania cyfrowego.
Xerox DocuColor 40Pro
Zastępują sitodruk dla druku niskonakładowego.
Systemy typowe dla computer-to-print, tzn. dane są RIP-owane dla zespołu drukującego. Najczęściej są to plotery atramentowe.
Z systemami dostarczane jest specjalistyczne oprogramowanie i atramenty odporne na zanikanie. Większość systemów to zwojowe jednostki atramentowe z czterema głowicami CMYK. Oprócz atramentowych używane są też systemy transferu termicznego i laserowego (b. drogie).
Systemy druku ze zwoju o szerokościach ponad 1000 mm. Szybkości drukowania od 8 m2/h do 240 m2/h.
Druk na papierze, płótnie, folii, winylu itp.
Szerokoformatowe systemy barwne
Systemy barwnego druku computer-to-press (CtPs) dające wydruki w konwencjonalnym procesie drukowania oparte na zobrazowaniu Direct Imaging.
Maszyna Quickmaster DI-46-4 (Heidelberg):
arkuszowa czterokolorowa
drukowanie suchym offsetem
bezpośrednie obrazowanie form drukowych
rozmiar arkusza 460x340 mm
szybkość drukowania 4000/h.
W produkcji form drukowych RIP maszyny Quickmaster DI-46-4 rastruje dane PS.
Zrastrowany obraz jest zamieniany w sygnały 64 diód laserowych IR.
CtPs – Systemy ze zobrazowaniem cyfrowym
Quickmaster DI-46-4
Materiałem na formę jest folia trójwarstwowa:
podłoże poliestrowe
środkowa warstwa tytanowa
wierzchnia warstwa silikonowa.
Podłoże poliestrowe daje warstwę oleofilową.
Światło laserowe pozostawia na folii wgłębienia w obszarach obrazu, odsłaniając poliester.
We wgłębienia formy wprowadzana jest farba.
Powierzchnię formy tworzy warstwa silikonowa, stanowiąca elementy niedrukujące.
Maszyna posiada rozdzielczości naświetlania 1270 i 2540 dpii, umożliwiając liniatury do 150 lpi.
Wykonanie form drukowych zajmuje ok. 6 min.
Automatyczne obrazowanie wszystkich czterech form drukowych wraz z przetwarzaniem zajmuje w sumie poniżej 10 minut.
Profile nadawania farb na wszystkie cztery zespoły drukujące są wstępnie wyznaczone z pliku danych cyfrowych.
Automatyczne pasowanie form drukowych wraz z bezpośrednią ekspozycją płyt na maszynie.
Druki na papierach o gramaturach 60-300 g/m2.
Wytrzymałość form do 30 000 odbitek.
Maszyna działa z sieciowym interfejsem na Ethernet w systemie Windows NT i używa PostScript z RIP Harlequin.
Skonstruowano maszynę offsetową SM 74 (Heidelberg) formatu B2, na bazie Quickmaster DI-46-4.
Maszyna ta ma format 500x700 mm i jest dostępna w wersjach 4-, 5- i 6-kolorowych plus wbudowany system lakierowania.
Dominant 705C DI (Omni-Adast)
rozmiar arkusza do 486x660 mm
rozdzielczość do 2450 dpi
liniatura rastra do 200 lpi
szybkość 10 tys. ark./h
konfiguracje 2-, 4- lub 5-kolorowe
formy drukowe wykonywane w systemie Presstek (technologia PEARL).
ADOPT (Goss):
cyfrowe zobrazowanie na cylindrze pokrytym tlenkiem niklu, używając roztworu miedziowego
po zakończeniu druku czyszczenie cylindra z formy drukowej
stosowanie płynnej litografii, bazującej na farbie i wodzie zmieszanych do postaci emulsji
praca na cylindrach o szerokościach 22" i 26".
74 Karat (KBA-Planeta i Scitex )
format B2+ (520x740 mm)
offsetowa maszyna bez wody
szybkości do 10 tys. ark./h
samokalibrujący system nadawania farby
formy drukowe przetworzone termicznie
liniatury do 200 lpi.

1 bpp

8 bpp

24 bpp

30 bpp
Rozdzielczość skanowania i rozdzielczość obrazów do publikacji
Rozdzielczość określana jest z wartości liniatury (L), używanej do reprodukcji rastrowej amplitudowej tego obrazu i skali (P) powiększenia/pomniejszenia tego obrazu w porównaniu z oryginałem według następującej zależności:
S = 2 · L · P
Podwojenie liniatury rastra wyznaczone zostało na podstawie doświadczeń, w których stwierdzono, że są wymagane cztery piksele, aby przedstawić każdy punkt tonalny w określonej komórce rastrowej. Teoria ta jest słuszna dla liniatur niższych od 150 lpi. Jeżeli liniatury są wyższe, wtedy można przyjąć niższy czynnik, nawet do 1,5.

2012-01-10
Drukowanie CMY
Drukowanie CMYK
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
12 pt
16 pt
20 pt
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
©Bogdan Kamiński©
.
®Wszelkie prawa zastrzeżone®
Full transcript