Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Tijd van Grieken en romeinen

No description
by

Annemiek Lubbers

on 27 September 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Tijd van Grieken en romeinen

Tijd van Grieken en romeinen
Kenmerkende Aspecten
De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
De klassieke vormentaal van de Grieks-Romeinse cultuur.
De groei van het Romeinse Imperium, waardoor de Grieks-Romeinse cultuur zich in Europa verspreidde.
De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdienst.
De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
polis
(poleis)
Athene:
Grootste: 300.000 inwoners
Hoofd Attisch-Deltische zeebond
Athene kreeg het beheer over de vloot
Atheens imperium
Door Athene gedomineerd bondgenootschap tussen verschillende Griekse stadstaten.
Politiek van Athene
Democratie
De burgers van een stad hebben het recht hun eigen stad te besturen = regering 'door het volk'.
Atheens Burgerrecht
het geheel van rechten van de vrije bewoners van Athene, waaronder (voor volwassen mannen) het recht om deel te nemen aan de democratische besluitvorming.
Directe democratie
VS
indirecte democratie
Angst voor macht van 1 leider
Koningen
Aristocratie
Tiran
De gewone burgers waren steeds belangrijker geworden door o.a. veranderingen in oorlogsvoering - eisten nu ook invloed.
Om ervoor te zorgen dat niemand te veel macht kreeg:
Beslissingen in handen van de volksvergadering
Raad van 500 = stadsbestuur (jaarlijks herkozen)
50 van de Raad van 500 = dagelijks bestuur - elke maand andere mensen; elke dag andere voorzitter
Ostracisme (schervengericht)
Filosofie en wetenschap
'Men telt gemakkelijker zijn
schapen dan zijn vrienden.'
Socrates
'Wie niet tevreden is met wat hij heeft, zal ook niet tevreden zijn met wat hij krijgt'
Filosoof
Wijsgeer die elementaire vragen stelt over de natuur, de manier waarop mensen moeten leven en de beste manier van besturen.
Natuurfilosofie
Ethiek
Politiek
Natuurfilosofie
Natuurverschijnselen verklaren:
Mythologie (niet de manier van de filosofen)
Algemene 'theorie' ontwikkelen om de natuur te kunnen verklaren.
'Alles stroomt'
Herakleitos
'Alles bestaat
uit atomen'
Democritus
Hun inzichten waren vaak moeilijk aantoonbaar; ook wel
speculatief
.
Wiskunde
Stelling van Pythagoras
Wet van Archimedes
Veel vooruitgang geboekt. Waren ze het begin van de wetenschap?
Ethiek
Hoe kunnen mensen het best leven? of: Wat is goed gedrag en hoe kan een mens dat leren?
Socrates
'Ik weet niets, behalve dat ik niets weet.'
Socratische gesprekken
'
Socrates
Wat is goed? Wat is kwaad?
Wanneer is iets waar?
Politiek
Hoe moet een polis bestuurd worden? Wat is de beste manier van besturen?
Democratie: volksvergadering
Aristocratie: beste mensen beslissen
Één persoon alle macht
Plato
Aristoteles
In de huidige democratie:
Meerderheid van stemmen is niet goed/waar.
Misleiding van burgers
Burgers waren wispelturig.
Zijn voorkeur:
Het bestuur bestaat uit wijze, onpartijdige mensen die alle belangen afwegen
Alle bestuursvormen kunnen werken, maar hebben op hun eigen manier gevaar in zich.
Burgers hebben wel een politieke taak
Taakverdelingen
Zijn voorkeur:
Burgers beslissen mee, maar er is een taakverdeling in de politiek.
Alexander de grote
356 - 232 v. C.
Macedonië
Zoon van Philippus (Griekenland bijeen)
Autonomie Griekse poleis voorbij
Alexander erft titel vader
Ambitieus plan voor extreme uitbreiding.
Alexanders tochten
Doel: Perzische Rijk veroveren (rijk van Darius III)
Leger: 100.000 soldaten
Niet alleen veroveren; macht kon hij consolideren!
Het Rijk van Alexander de Grote
Persoonlijke eigenschappen
Militair inzicht
Briljant strateeg: onvoorspelbaar!
Onverspelbaarheid = ook politiek middel (loyaliteit)
Alexander de Grote
Inspelen op tradities
Griekenland: hoofd leger
Egypte: farao
Perzië: bestaande bestuursstructuur overnemen (provincies houden met Griekse mannen aan de macht)
Doelbewust streven naar een gemengde elite
Gemengde elite (vb. massahuwelijk)
Gemengd leger (Macedonisch met inheemse soldaten)
Voor machtshandhaving: nieuwe steden - ook hier vermenging lokalen met Grieken (1 rijk; geen losse stukken)
na alexanders dood
Alexander stierf plotseling op 33-jarige leeftijd en er was (nog) geen opvolger:
Alexanders generaals veroverden delen van het rijk (Diadochen: Egypte, in Azië en Europa)
Deze bleven bestaan tot de Romeinen ze overnamen.
Hellenisme
'Hellenisme' is de Griekse beschaving na de veroveringen van het (Midden-)Oosten door Alexander de Grote.
Hellas
Griekse benaming voor Griekenland
Alexander de Grote en zijn opvolgers zorgden voor een 'vergrieksing' van veroverde steden.
Verbreiding van de Griekse cultuur
De verschillende manieren:
Bestuur:
Grieks = bestuurstaal
Einde echte democratie?
Heersers/oligarchie
Volksvergaderingen, magistraten etc. voor advies
Cultuur:
Steden kregen Grieks uiterlijk
Typische Griekse gebouwen: theaters en gymnasia
Mythen en literatuur
Sporten
Kunst:
Beeldende kunst
Architectuur
Streven naar perfecte weergave van de anatomie
Het Romeinse Rijk
753 v.C. - 476 n.C
Expansie van rome
753 v.C.

753 - 510 v.C.

510-31 v.C.
- Mythe Romulus en Remus
- Etrusken stichtten plaatsje Rome
- Rome wordt een koninkrijk
- Rome wordt een republiek (regering Patriciërs)
- Romeinse expansie

Min of meer ongepland (aaneenschakeling gebeurtenissen):
Behoefte aan veiligheid
Wens van macht en roem
De nieuwe gebieden leverden ook veel op:
Geld (belastinginning)
Nieuwe landbouwgrond
Krijgsgevangenen --> slaven
De romeinse expansie:
Twee middelen voor expansie
Diplomatie
Sluiten van bondgenootschappen
Rome biedt bescherming in ruil voor gehoorzaamheid en levering soldaten
Bij falen: leger ingezet
Leger
Beroepsleger
Bij falen van diplomatie werd leger ingezet
Snelle verplaatsing door verharde wegen en legerkampen
Beloning van soldaten: grond binnen Romeinse Rijk - zorgde voor versterking Romeinse invloed
romeins burgerrecht
De burgers van Romeinse Rijk die dit recht hadden, kregen bepaalde voorrechten. Zoals bijvoorbeeld het recht op een eerlijk proces.
Romeins burgerrecht als beloning
Voor soldaten, andere stammen etc. die het Romeinse Rijk goed hadden gehoorzaamd kon het Romeins burgerrecht een beloning zijn.
Romeins burgerrecht als bindmiddel
Om verzet van de verslagen volkeren te voorkomen, gaven de Romeinen het burgerrecht. Ze kregen een nette behandeling van de Romeinen, dat zorgde ervoor dat ze niet in opstand kwamen en hielden ze het imperium bijeen.
romeinse republiek
Hoe zag het bestuur van de Romeinse Republiek eruit?
Magistraten
Bestuurder die tijdelijk een niet-erfelijk overdraagbare functie vervuld.
Plaatselijk/regionaal:
Rome noemen we in die tijd een
republiek
, een staat die door burgers gemeenschappelijk wordt bestuurd.
ROmeins bestuur
senaat
300 leden
permanente vergadering
belangrijkste besluiten
2 Consuls
kiezen jaarlijks
Voorzitter Senaat
Hoogste burgerlijke en militaire macht
Vetorecht
Volksvergaderingen
Uitgevaardigde wetten door het Senaat moet door een van de twee volksvergaderingen zijn goedgekeurd.
10 Volkstribunen
Onderzoeken namens het volk of de besluiten voldoen aan de wet.
Democratisch?
Patriciërs
Een patriciër is lid van de regerende klasse in de vroege Romeinse Republiek.
Plebejers
Een plebejer is lid van het vrije, stemgerechtigde volk (plebs) in de vroege Romeinse Republiek.
Plebejers kregen meer rijkdom en aanzien, zij wilden meepraten.
Felle strijd tussen patriciërs en plebejers
367 v.C.: gelijkstelling
Consulaat vanaf toen:
- Nobiles ('edelen')
- Optimaten ('de besten')
Patronage
Het verschijnsel dat een machtige man (de patroon) burgers van lage afkomst (zijn cliënten) beschermt in ruil voor politieke steun.
Dit was versterking voor de machtige positie van de nobiles/patriciërs.
Makkelijk Senaat omzeilen (altijd genoeg stemmen)
Regeerden dan samen met de Consuls
gaius julius caesar
Briljant staatsman of naïef en machtsbelust?
Generaals streden om de macht
Gaius Julius Caesar: 58 - 50 v.C. : Gallië veroverd!
Bondgenootschappen: veel volgelingen/meer macht.
Vijanden in Rome: o.a. Pompeius
Oorlogsverklaring: Rubicon overgestoken
Caesar in egypte
Farao Ptolemaios in strijd met zus Cleopatra om de troon
Cleopatra verleid Caesar
Farao Cleopatra - meer invloed vanuit Rome.
Cleopatra is zwanger: zoon (van Caesar?)
Caesar keert terug naar rome
Populairder dan ooit keert hij terug naar Rome.
Dictator
Alleenheerser
Caesar laat zich tot dictator benoemen.
Mocht alleen in tijden van nood
Korte periode
Bijna absolute bevoegdheden
Mocht niet uitgroeien tot koning
maar: wel als dictator voor het leven
afkeer onder verdedigers van de republiek
caesar is dood.... en nu?
Opvolgingsstrijd tussen Octavianus en Marcus Antonius
Octavianus
marcus antonius
keizer augustus
De 'Verhevene'
Eerste keizer (27 v.C. - 14 n.C.)
Opperbevelhebber leger
Benoeming alle belangrijke functies
Positieve gevolgen van machtsconcentratie
Efficiënt bestuur
Pax Romana (Romeinse Vrede) - rust binnen het rijk (tot 180 n.C.)
Negatieve kanten aan machtsconcentratie
Af en toe wreed en meedogenloos
68 n.C. bloedige strijd om de troon
beroemde keizers
Nero
Caligula
tempel van elst
Het romeinse rijk als culturele eenheid
Geïnspireerd door de grieken
Er was contact tussen de vroege Romeinse dorpjes en de Griekse nederzettingen op 'Italiaanse' grond.
Andere dingen werden niet overgenomen.
Te wreed
Paste niet bij Griekse cultuur
Klassieke cultuur
Grieks-Romeinse cultuur of beschaving
Werd later een voorbeeld voor Europeanen.
Renaissance
Classicisme
Neo-classicisme
Romeinse cultuur: oost en west
Oost
West
Veel invloed
Grote veranderingen
Laagontwikkeld
Griekse cultuur gewend
Minder invloed
Hoogontwikkeld
Germanen
Hadden hun eigen cultuur totdat de Romeinen kwamen. Gingen toen veelvuldig over op Romeinse gebruiken.
ROmanisering
Het verschijnsel dat niet-Romeinse culturen elementen uit de Romeinse cultuur overnemen.
tacitus: germania
Een Romeinse blik op de Germaanse cultuur
En toch zijn de huwelijken daar streng, geen enkel aspect van hun gewoonten kan men er meer loven. Want zij zijn bijna als enigen van de barbaren tevreden met één vrouw behalve zeer weinigen die wel meer huwelijken aangaan, niet uit wellust meer vanwege hun hoge afkomst. Niet de vrouw geeft een bruidschat aan de man, maar de man aan de vrouw. De ouders en verwanten zijn erbij en keuren de geschenken goed, geschenken die niet uitgekozen zijn tot genot van de vrouw of opdat de jonge bruid er zich mee zou kunnen tooien, maar het zijn runderen, een geteugeld paard en een schild met lans en een zwaard. In ruil voor die geschenken worden zij als vrouw aanvaard en op haar beurt schenkt zij wat wapens aan haar man. Dit beschouwen ze als de sterkste band, als een heilig huwelijks ritueel en als de goddelijke bescherming van het huwelijk opdat de vrouw niet buiten de gedachtewereld van dappere daden en buiten de lotgevallen van de oorlog zou wanen wordt ze er in de inleidende ceremonies van het huwelijk aan herinnerd dat zij in vrede en in oorlog hetzelfde zal verdragen en dezelfde risico’s zal moeten nemen.
Bruiloften bij de Germanen
Wat is volgens Tacitus zo bijzonder aan de bruiloften onder deze barbaren?
Waaruit bestaat de bruidsschat?
Waarom geeft de vrouw haar echtgenoot wapens?
Huwelijkstrouw
En dus leiden ze een leven met een welbepaalde zedigheid , niet bedorven door de verlokkingen van de schouwspelen of door prikkelingen van braspartijen. Zowel die mannen als de vrouwen kennen geen geheime liefdesbrieven. Er is zeer weinig overspel in zo’n talrijk volk, de bestraffing wordt onmiddellijk toegepast en het is toegestaan aan de echtgenoot met afgeknipte haren gooit de man haar het huis uit naakt, in aanwezigheid van de verwanten en jaagt haar door heel het dorp met een zweep. Er is immers geen enkele vergiffenis voor het vergooien van schaamtegevoel, noch dankzij haar leeftijd, noch dankzij haar rijkdom, niemand lacht er met de ondeugden, en verleid worden wordt er niet modern genoemd. In ieder geval zijn die stammen er nog beter aan toe, die stammen waar alleen jonge meisjes trouwen en waar eens en voorgoed wordt afgerekend met de hoop en de wens van de echtgenote. Zo krijgen ze één man zoals ze ook één lichaam en één leven hebben gekregen opdat er geen enkele gedachte over die grens zou gaan en geen enkel verlangen langer zou duren en opdat ze niet zozeer van hun man zouden houden als van het huwelijk. Het aantal kinderen beperken of iemand van de nakomelingen ombrengen wordt als een schandaal beschouwd en goede zeden zijn daar meer waard dan elders goede wetten.
Waarom is er volgens Tacitus zo weinig overspel?
Hoe wordt de vrouw gestraft?
Wat is het oordeel van Tacitus hierover?
Raskenmerken
Ikzelf treed de meningen bij van hen, die menen dat de volkeren van Germanië, onaangetast door huwelijken met vreemde volkeren, een bijzonder en raszuiver volk vormen, enkel gelijkend op zichzelf. (2) En vandaar hebben ze ook allen hetzelfde uitzicht van lichaam, alhoewel het een zo groot aantal mensen is: grimmige blauwe ogen, hoogblond hoofdhaar en een groot lichaam, alleen geschikt voor de aanval; (3) ze hebben niet hetzelfde geduld voor moeizaam en afmattend werk, ze zijn gewoon allerminst dorst en hitte te verdragen, en ook kou en honger omwille van het klimaat en de bodem.
Wat ziet Tacitus als 'raszuiver'?
Hoe zien de Germaanse volkeren eruit?
Waar zijn de Germaanse volkeren uitermate voor geschikt en waarom?
En waarvoor niet en waarom?
'Een engel van de Heer verscheen hem en zei: ‘Jozef, zoon van David, wees niet bang Maria, uw vrouw, bij u te nemen, want het kind in haar is uit de heilige Geest'.'
Mattheus 1:20
Jezus
'Ik ben van de Vader uitgegaan en naar de wereld gekomen. Ik verlaat de wereld weer en ga terug naar de Vader.'
Johannes 16:28
Het begin: Jodendom
Monotheïstisch
Het geloof in 1 god.
Het jodendom was een afwijkende godsdienst:
Heilige boeken
Thora (Oude Testament)
Religieuze voorschriften
Besnijdenis
Koosjer eten
De opkomst van jezus Christus
Van joodse man naar Messias
Evangeliën
Nieuwe inhoud Joodse geloof: verdraagzaamheid en vergiffenis
Felle kritiek op tempelbeheer priesters: kwam op voor de armen
Wonderen en genezingen
Maar voor de gevestigde orde was hij een lastpost: hij deed net of hij de koning der Joden was.
Zijn straf:
Kruisiging
Zijn volgelingen geloofden niet dat hij dood was, maar dat hij drie dagen weer was opgestaan uit de dood (herrijzenis): Pasen.
Jezus zou volgens hen ook terugkeren op aarde:
Dag des Oordeels
Om dat te oordelen over de levenden en de doden:
wie gaat er naar de hemel en wie naar de hel?
Zijn volgelingen
Jezus' directe volgelingen noemen we apostelen ('gezondenen'). Hun taak was de verspreiding van hun geloof.
Petrus
Johannes
Paulus
Verspreidde het christendom ook onder niet-joodse volkeren, maakte het daarmee los van het jodendom.
Eerst christenvervolger
Bekering
Verspreid de boodschap door Europa
Schreef meerdere boeken (brieven): Nieuwe Testament
KLeine groep: sekte
Van sekte tot staatsgodsdienst
Hoe heeft het christendom dit voor elkaar gekregen?
goede organisatie
Opzichters en leiders
Opzichters in grote steden
Hoogste kerkleider: paus
Concilies
Regelmatige vergaderingen
Nieuwe Testament samengesteld
Afspraken over de religie
Was Jezus god of mens?
Over deze vraag waren zelfs de christenen hevig verdeeld.
Arianisme
Stroming binnen het christendom waarvan de aanhangers geloofden dat Jezus Christus een mens was en niet tegelijkertijd God.
Concilie van Nicaea (325 n.C.)
Drie-eenheid: God, Jezus & Heilige Geest
Uniformiteit binnen het Christendom bewaren.
Van sekte tot staatsgodsdienst
Hoe heeft het christendom dit voor elkaar gekregen?
Omgang van de romeinen met het christendom
A) Negeren
Christenen waren slechts een kleine groep.
B) Vervolgen
Christenen weigerden de Romeinse goden te aanbidden (wantrouwen).
Vanaf Nero: vervolgingen
Martelaren
C) Groei
300 n.C.: 10% is christen.
Keizer Constantijn de Grote
313 n.C.: christendom is gelijk aan andere religies.
D) Staatsgods-dienst
Keizer Theodosius
392 n.C.: staatsgodsdienst - andere religies werden verboden.
Wat is een vandaal?
Plunderingen in het westen
vanaf 410 n.C.: Goten, Visigoten en Vandalen
De Romeinse keizers verloren hun grip op het rijk:
Eigenlijk al vanaf 200 n.C. (maximale omvang rijk) - niet meer te besturen.
Wanorde, machtsgrepen en machtsverdelingen
Keizer Elagabalus
Hunnen
Hunnen uit Centraal-Azië
Rijk van de Kaukasus tot aan de Rijn
453 n.C. Atilla's dood: vermoord?
Opvolgers houden het Rijk niet bijeen
Grote druk op buitengrenzen na Pax Romana
Volksverhuizingen
Het verschijnsel dat grote bevolkingsgroepen (m.n. Germaanse stammen) in de 4e en 5e eeuw n.C. het Romeinse Rijk introkken of daarbinnen een andere woonplaats zochten.
politiek nadeel
economische
nadelen
Niet te beheersen voor de keizer
Het rijk verbrokkelde: minder belasting voor de keizers
Romeinse cultuur bleef bestaan: maar de Romeinen moesten nu betalen voor hun producten.
476 n.C. Odoaker
Keizer Augustulus wordt afgezet.
Odoaker wordt koning (niet keizer) - dit kon de Oost-Romeinse keizer accepteren.
West-Romeinse Rijk gevallen
Oost-Romeinse Rijk blijft bestaan.
Invallen blijven doorgaan; het aftellen tot de val van het West-Romeinse Rijk is begonnen...
Istanbul
Atilla de Hun
395 n.C.: Oost- en West-Romeinse Rijk
Byzantijnse Rijk
Oost-Romeinse Rijk
330 n.C.
Keizer Constantijn verplaatst de hoofdstad van Rome naar Byzantium.
Constantinopel (stad van Constantijn)
COnstantinopel
Knooppunt van belangrijke water- en landwegen
Doel: handels- en bestuurscentrum
Goed beveiligd: onneembare vesting
COnstantinopel: religieus centrum
Zou Constantinopel Rome ook vervangen als centrum van het christendom?
Hagia Sophia
Patriarch = hoofd kerk; heeft net zoveel macht als de paus in het westen
Meer theologische discussies met meer afscheidingen: koptische christenen en nestorianen
Onderlinge strijd onder kerkleiders
De breuk in 1054 tussen het christendom onder leiding van de paus in Rome en het orthodoxe christendom in het Oost-Romeinse Rijk.
Oosters Schisma
Byzantijnse Rijk
Onder druk?
Keizer Justitianus I dacht dat hij het oude (Romeinse) rijk in ere kon herstellen: trekt op naar het Westen. (6e eeuw)
7e eeuw: Grote delen afstaan aan kalief Omar I (Islamitische Rijk)
Kalief Omar I
Byzantijnse Rijk
Een blijvend rijk
9e eeuw: herovering groot gedeelte gebieden.
Grote welvaart (hoge belastingen en goede handel)
Aanvallen van buitenaf: afgekocht.
Goed functionerend leger
Uitgebreide bureaucratie (voor belastinginning)
Stevige greep op religieuze organisatie
Voordelen van het Byzantijnse Rijk:
Val van Constantinopel
Korte blik in de 'toekomst'
1453
Full transcript