Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Sosyal Bilişsel Kuram-Albert Bandura

Dr.Ayşad Güdekli
by

aysad gudekli

on 9 January 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Sosyal Bilişsel Kuram-Albert Bandura

Albert Bandura
1925- ... Sosyal Bilişsel Kuram Gözlem Yoluyla Öğrenme Sosyal öğrenme, başkalarını gözlemleyerek çevreden öğrenme olarak tanımlanabilir. İnsanlar sadece kendi deneyimlerinden öğrenmezler, başkalarının yaptıklarını gözlemleyerek de öğrenirler. Bu şekilde öğrenmeye ‘model alma’ ya da ‘gözlem yoluyla’ öğrenme denilmektedir. Sosyal öğrenme kuramı öğrenmeyi, uyarıcı olaylar ve insanların bu olaylara verdiği tepkiler ya da bu tepkilerin gözlenmesi sonucunda oluşan düşünce ve zihinsel süreçlerle açıklamaktadır. Model ile gözlemleyen arasındaki etkileşimde bazı temel özellikler:
*Yaş *Karakter *Statü
*Cinsiyet *Benzerlik Bandura'ya göre gözlem yoluyla öğrenme Gözlemleyerek öğrenme, sadece bir kişinin diğer kişilerin etkinliklerini basit olarak taklit etmesi değil, çevredeki olayları bilişsel olarak işleme tabii tutmasıyla kazanılan bilgidir. Bandura gözlem yoluyla öğrenme ile taklit yoluyla öğrenmenin birbirinin yerine kullanılabilecek iki kavram olmadığını savunur. Bandura’ya göre, gözlem yoluyla öğrenme, taklit unsurunu içermek zorunda değildir. Örneğin; sınavda yanındaki arkadaşının kopya çekereken yakalandığını gören bir öğrenci, kendisinin böyle bir duruma düşmemesi için, soruları, kopya çekmeden kendi bilgileriyle cevaplamaya çalışır. Burda öğrenci gözlem yoluyla öğrenmiştir; ancak modeli taklit etmemiştir. Bu üç grup çocuğa , oyun odasında oyuncağına karşı agresif davranışlar sergileyen bir çocuğun filmi izletilmiştir.Bu film üç farklı son ile bitmektedir.
Birinci grup çocuğa ; bu agresif davranışlar sonucunda ödüllendirildiği son , ikinci grup çocuğa ; agresif davranıştan dolayı oyuncakla oynamama cezası verildiği son , üçüncü grup çocuğa ise ; ne ceza ne de ödül verildiği son izletilmiştir.Daha sonra bu çocuklar oyuncakla oynamak üzere oyun odasına bırakılmıştır ve Bandura bu çocukların davranışlarını gözlemlemiştir. Öğrenme ve Performans Ayrımı Deneyi Araştırma sonuçlarına göre ; her üç grupta da erkekler kızlardan daha çok saldırgan davranış göstermişlerdir.Davranışın ödüllendirildiği ve davranışı sonucunda ödül ve ceza almayan gruptaki çocuklar , saldırgan davranışlar sonucunda ceza alanları izleyenlere göre daha çok saldırganlık göstermişlerdir.
Bandura bu deneyden ; öğrenmede medyanın özellikle televizyonun çok büyük etkisi olduğu , çocuğun agresif , uysal , paylaşımsal gibi davranışları öğrendiği sonucuna ulaşmıştır. Dolaylı Yaşantılar Dolaylı Pekiştirme Örneğin; sınıfta ders anlattığı için takdir edilen öğrenciyi gören diğer öğrencilerin de derse katılımları ve ilgisi artacaktır. Dolaylı Ceza Örneğin; trafik kazası yapan birini gören diğer bir sürücü, trafik kurallarına daha sıkı sarılacak ve dikkatli davranacaktır. Dolaylı Güdüleme Örneğin; sınıfta yüksek not alan bir öğrenciyi gören çocuk bende yapabilirim diyerek daha çok çalışacak ve çaba harcayacaktır. Dolaylı Duygu Örneğin; böcek gördüğü için korkan annesine bakan çocuk, böceğin gerçekten korkulacak bir yaratık olduğunu düşünebilir. Model Özellikleri Gözlem yoluyla öğrenme kuramının en önemli öğesi modeldir. İnsanların bir davranışı öğrenebilmeleri için, o davranışın başkaları tarafından nasıl yapıldığını görmeleri gerekmektedir. Model ile gözlemleyenin karakter benzerlikleri veya özellikleri davranışın taklit edilme oranını artırır. O halde model ile gözlemleyen arasındaki etkileşimde bazı temel özellikler bulunmalıdır. Bunlar:Yaş-Cinsiyet-Karakter-Benzerlik-Statü. Dayandığı İlkeler Karşılıklı Belirleyicilik: Bandura’ya göre bireysel faktörler, bireyin çevre ve davranışı karşılıklı olarak birbirlerini etkilemekte ve bu etkileşimler bireyin sonraki davranışını etkilemektedir.
Davranış çevreyi; çevre ise davranışı değiştirebilir. Yine çevre bireysel özellikleri değiştirebileceği gibi bireysel özellikler de çevreyi değiştirebilir. Birey Davranış Çevre Örneğin; çok gürültülü bir çevre, davranışı her şeyden daha çok etkileyebilir. Birey çalışmaya çok istekli olsa bile gürültü çalışmasını engelleyebilir. Sonuç olarak bireyin gelecek davranışları çevre, davranış ve bireysel özellikleri tarafından belirlenir. Kapasiteler Sembolleştirme Bandura insanların, dünyanın kendisinden çok bilişsel temsilcileriyle etkileşimde bulunduklarını; bilişsel temsilciler yoluyla dünyayı sembolik olarak gördüklerini savunmaktadır. Bunun anlamı şudur: İnsanoğlu, düşünme ve dili kullanma gücüne sahip olduğundan geçmişi kafasında taşıyabilmekte, geleceği ise test edebilmektedir. Aynı şeyler geçmiş için olduğu kadar gelecek için de geçerlidir. Henüz meydana gelmemiş olaylar da zihinde temsil edilir. Gelecekteki muhtemel davranışlar, zihinde sembolik olarak yapılır, merak edilir ve test edilirler. Geçmiş ve geleceğin sembolü yada bilişsel temsilcisi düşünceler, sonraki davranışları etkileyen yada onlara neden olan materyallerdir. Öngörü İnsanlar geçmişte yaşadıklarını, düşünce ve sembollerle zihinlerinde kodlayarak ileriye dönük planlar yapma gücüne sahiptirler. İnsanlar beklentilerini karşılama durumunu dikkate alarak hedefler oluştururlar ve gelecekle ilgili planlar yaparlar.
Gelecekte başkalarından göreceği olası davranışlara nasıl davranması gerektiği ile ilgili ön hazırlık yaparlar. Kısacası düşünce davranıştan önce gelir. Dolaylı Öğrenme İnsanlar başkalarının davranışlarını ve o davranışların sonuçlarını gözlemleyerek öğrenirler.
Elbette insanlar kendi yaptığı davranış ve sonuçlarından da öğrenirler fakat bu durum insanın öğrenme kapasitesini sınırlar. Başkalarını deneyimlerinden öğrenilmesi insanların öğrenme kapasitesini ve hızını yükseltir. Öz Düzenleme Sosyal öğrenme kuramının temel ilkelerinden biri de bireyin kendi biçimlendirme potansiyeli olduğunu kabul etmesidir. Çünkü insanlar kendi hayatlarını kontrol etme ve düzenleme gücüne sahiptirler. Öz Yargılama Sosyal öğrenme kuramının son ve en önemli ilkesidir. İnsanlar kendileri hakkında düşünür ve düşündüklerini açıklayabilir.
Bireyler kendi fikirlerini ve düşüncelerini uyguladıktan sonra sonuçları değerlendirir ve kendisini yargılayabilir.
İnsanın kendinin farkında olması ve kapasitesi ile yapacağı iş arasında değerlendirme yapması, bireyin öğrenme sürecinde önemli bir durumdur. Gözlem Yoluyla Öğrenme Süreçleri Dikkat Etme Süreci:
Gözlem yoluyla öğrenmenin temel koşulu dikkat etmektir. Bu yolla öğrenmenin gerçekleebilmesi için bireyin modelin yaptıklarını izleyip doğru olarak algılaması gerekmektedir. Fakat dikkatin oluşmasına, model davranışı yapan kişi, model davranışın özelliği ve model davranışı öğrenen kişinin özelliği olmak üzere üç faktör etkilidir. Model davranışın özellikleri ise basit, açık, ilgi çekici ve işlevsel değerinin olmasıdır. Gözlemleyen kişinin durumu ve özelliği gözlemlenen davranıa dikkat sağlamasında önemli bir faktördür. Hatırda Tutma Süreci:
Geçmişte başkalarından gördüğümüz davranılardan yararlanabilmek için hatırlamak zorundayız. Başkalarından gözlemlediğimiz davranışları beynimizde kodlarız. Bu kodlama işleminde semboller, resimler, hayali ve soyut nesnelerden yararlanırız.
Gözlemleyerek kazanılan ve beyne kodlanan bilgilerin uygulanması ve zihinsel olarak deneme ve pratik yapılması unutmayı engeller. Gözlemlenen davranışın hatırlanmasında bireyin zihinsel yapısı ve kapasitesi durumu etkiler. Davranıı Meydana Getirme Süreci:
Gözlemlenen davranışların bellekte kodlandıktan sonra birey tarafından davranışa dönüştürülmesidir. Kişi istenilen davranışı gördükten sonra kendisi yaparsa öğrenme olur. Davranışı meydana getirme sürecinde model, öğretmen veya diğer kişilerin geri bildirimde bulunması davranışın istenilen düzeye getirilmesinde önemlidir. İstenilen düzeyde olmaması durumunda eksikliklerin görülerek giderilmeye çalışılması gereklidir. Güdülenme Süreci:
İnsanlar dışarıdan her gördüğü davranışı gözlemleyerek öğrenmezler. Gözlemlenen davranışın sonunda modelin çevreden almış olduğu tepki o davranışın gözlemleyen tarafından taklit edilip edilemeyeceği kararını vermede etkilidir. Eğer gözlemlenen davranışın sonunda model ödüllendirildi ise gözlemleyende aynı davranışta bulunma isteği oluşur.
Modelin cezalandırıldığı durumlarda ise gözlemleyen aynı davranışı tekrarlamamaya özen gösterecektir. Genel olarak insanlar ödüllendirilen davranışı yapma eğilimindedirler.
Model Yoluyla Kazanılan Ürünler Birey model aldığı kişiyi gözlemleyerek önceki öğrenmiş olduğu yasaklar ya güçlenir yada zayıflar. Gözlemci modelin duygularını açıklama biçimini gözlemleyerek kendi benzer duygularını da benzer biçimde açıklar.
İnsan başkalarını gözlemleyerek, izleyerek etkili okuma, problem çözme, bir oyun oynama gibi becerileri öğrenebilir. 1 2 Gözlemci yeni değerler, inançlar kazanabilir. 3 Gözlemci modelden çevrenin ve eşyanın nasıl kullanılacağını da öğrenir. 4 5 5 Öğreti Öz Yeterlilik Öz Düzenleme Bireyin gelecekte karşılaşacağı güçlüklerle nasıl başarılı olabileceğine ilişkin kendisi hakkındaki inancıdır. Örneğin sınava girme, topluluk önünde konuşma gibi. Öz yeterlik yargıları dört temel kaynaktan elde edilen bilgilerden etkilenmektedir. Yeterlik Beklentisi Genelleme Güçlendirme Bireyin kendi davranışlarını etkilemesi, yönlendirmesi, kontrol etmesidir. Bandura’ya göre insanların davranışları sadece dışsal pekiştireç ve cezalarla kontrol edilemez.
Birey davranışını düzenlemek için önce performans standardını geliştirir. Daha sonra kendi performansını gözler ve kendi performansını, geliştirdiği performans standartlarıyla karşılaştırarak davranışı hakkında karar verir.
Bandura’ya göre birey, kendi kendini değerlendirme sonucunda kendini içsel olarak pekiştirir. İnsan kendi davranışlarını etkili olarak kontrol edebilir. Dışarıdan başkalarının kontrolüne ihtiyacı yoktur. Bandura, bireyin her şeyi doğrudan öğrenmesine gerek olmadığını,başkalarının deneyimlerini gözleyerek de pek çok şeyi öğrenebileceğini savunmaktadır. Birey, gözlediği modellerin pekiştirilen davranışlarını kendi de göstermekte,cezalandırılan davranışlarını ise yapmamaktadır.(Eggen ve Kauchak,1992). Gözlenen modeller ise,genellikle saygın,yüksek statüye sahip ve güçlü kişilerdir. Sosyal Öğrenme Kuramının Eğitime Yansımaları Gerçek hayattan, masal, roman ve film kahramanlarından örnek modeller öğrencilere tanıtılmalıdır.
Öğrencilerin öz yeterlilik algısı geliştirilmelidir.
Öğretmenler davranışları ile öğrencilere model olmalıdır.
Öğretmenler alanında yeterli olmalıdır.
Doğru davaranışlar pekiştirilerek diğer öğrencilerin model alması sağlanmalıdır.
Öğrencilerin dikkatini toplayacak yeni materyaller kullanılmalıdır.
Öğrenciler kendi öğrenme süreçlerinde sorumluluk almalıdır.
Ayşad Güdekli. Gazi Üniversitesi
Eğitim Bilimleri Enstitüsü
2013
Full transcript