Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Roli i substancave organike dhe inorganike, natyrore dhe jon

No description
by

Sara Kovaci

on 4 May 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Roli i substancave organike dhe inorganike, natyrore dhe jon

Nuk ka lidhje sasia por shumellojshmeria
Elementët më të rëndësishëm në organizmin e njeriut
Acidet nukleike
jane komponime organike shume te rendesishmeper boten e gjalle. Ato jane bartese dhe percjellese te informatavetrasheguese, prej te pareve ne pasardhes. Kromozonet dhe gjenet, sibartes te vetive trasheguese, jane te ndertuara prej nukleoproteinave.Ekzistojne dy lloje te acideve nukleike :
acididesoksiribonukleik
dhe
acidi ribonukleik
. Keto dy lloje te acidevenukleike gjenden ne te gjitha qelizat bimore dhe shtazore, e edhe nebaktere. Te viruset gjenden njeri lloj i acidit nukleik- ADN-ja dhe ARN-ja.

Acidet nukleike per here te pare i zbuloi zviceriani Miescher nevitin 1870, kur kimikisht kishte analizuar berthamen e leukociteve(rruazave te bardha te gjakut), te cilat i kishte marre nga fusha e plagesse te semurit ne te cilin punonte. Meqe zbuloi ne berthame, i quajtinuklein (nga lat. nuklebbs - berthame). Me hulumtimet e mevonshmeeshte vertetuar se keto materie gjenden edhe ne citoplazme. Sot dihet seacidet nukleike jane te perhapura ne te gjitha qelizat e qenieve te gjalla,prej viruseve deri te njeriu.

Ushqimi i bimëve përfshin elementë kimikë nga përbërja e të cilëve lindin molekula të lëndëve të ndryshme. Nga këta elementë, më të rëndësishmit për organizmin e njeriut janë:
kaliumi, nitrogjeni (azoti), fosfori, kalciumi, magneziumi, hekuri dhe sulfuri, nga të cilët ekzistenca e tre elementëve kalium, nitrogjen dhe fosfor janë mëse të domosdoshme. Në tokë gjenden elemente të tjerë që kanë rëndësi jetike për trupin e bimës. Nga këta elementë, më të rëndësishmit janë: jodi, natriumi, nikeli, bakri, magneziumi dhe siliciumi. Sasia e tyre në tokë gjithmonë është e mjaftueshme, sepse bimët thithin vetëm një pjesë shumë të vogël të tyre. Për t’u habitur është fakti se të gjithë këta elementë në masa të përcaktuara (mikro-mili dhe gramë) ndodhen në trup dhe çrregullimi i sasisë së secilit prej tyre do të sillte moskoordinim midis pjesëve të trupit të njeriut, të cilat mund edhe të dëmtoheshin. Gjithashtu, vlen për t’u theksuar se përveç elementëve të lartpërmendur ka edhe elementë të tjerë të ndryshëm, që ndodhen edhe në tokë por edhe në trup. Më poshtë po përmendim elementët më të rëndësishëm.
Sulfuri (S)
Përbën 0.25 për qind të peshës trupore të njeriut dhe ndodhet në çdo qelizë të trupit të njeriut. Më tepër ndodhet në flokë, lëkurë dhe thonj. Sulfuri vepron si një element antihelmues, duke u përzier me përbërësit helmues dhe i shndërron ata në të padëmshëm apo i eliminon plotësisht.
Jodi (I)
Në organizëm ndodhet rreth 15–23 miligramë jod ose jodi përbën 0.00004 për qind të peshës trupore të njeriut. Ai ndodhet në të gjitha qelizat e trupit, por 70–80 për qind e sasisë së jodit ndodhet në gjëndrat e tiroideve. Kjo lëndë është pjesërisht në formën e hormoneve të trioksinës që sintetizohet nga gjëndra e tiroideve dhe luan një rol të rëndësishëm në forcimin dhe metabolizmin e trupit.
Magnezi (Mn)
Është shumë i nevojshëm për skeletin dhe gjymtyrët. Ai gjendet në sasinë e më tepër se 10 miligramëve në trupin e njeriut dhe kryesisht ndodhet në kocka, mëlçi dhe veshka.
Bakri (Cu)
Njihet si pjesa më e rëndësishme e shumë enzimave. Luan një rol mjaft të rëndësishëm në pengimin e pakësimit të sasisë së gjakut në trup. Fëmijët kanë nevojë jetike për këtë përbërës, i cili ndodhet në sasi të konsiderueshme te produkti i qumështit.
Nikeli (Ni)
Gjendet në kokrrat e grurit, orizit, fasules, thjerrëzës etj. dhe luan një rol kryesor në rritjen natyrale, shumimin si dhe strukturën e veprimtarisë së qelizave.
Uji
Uji është elementi më i rëndësishëm që ndodhet në tokë, i cili luan një rol kryesor në transportimin e elementeve bazë në qelizat e bimëve. Përbën 60 për qind të peshës trupore. Uji cilësohet ndryshe si elementi jetik i gjallesave. Ai është përbërësi kryesor i urinës dhe plazmës së gjakut.
Gazrat
Dioksidi i karbonit dhe oksigjeni ndodhen në sasi të ndryshme në tokë. Këto dy lloj gazrash (në sasi të përcaktuara) gjenden në gjak dhe qeliza, duke luajtur një rol kryesor në procesin e frymëmarrjes që është po ai proces i shkëmbimit të oksigjenit dhe dioksidit të karbonit ndërmjet atmosferës dhe qelizave të trupit.

Klasa XI/I
Punoi: Sara Kovaci
Projekt: Kimi
Substancat ne trupin tone
Trupi yne eshte nje makine tejet e nderlikuar. Ka me mijera vjet qe njerezit perpiqen te kuptojne si funksionon trupi yne e megjithate shume mistere nuk jane zgjidhur si p.sh. si punon truri yne, perse na ze lemza.

Po nje gje tashme edime me siguri: trupi yne perbehet nga uji, karboni dhe disa elemente te thjeshta kimike, qe mund te gjenden ngado. Ne te vertete, te gjithe atomet e domosdoshme per ndertimin e trupit te njeriut, mund t'i gjeni ne oborrin e shtepise suaj.

Imagjinoni sikur te ndertoni nga fillimi nje trup njeriu, duke perdorur perberesit me te thjeshte te mundshem. Per kete do t'ju duheshin vetem 13 elemente kimike.


Roli i substancave organike dhe inorganike, natyrore dhe jonatyrore ne jeten e perditshme dhe ne organizmin e njeriut
1. 65 % Oksigjen.

Elementi oksigjen ze dy te tretat e trupit tuaj, kryesisht ne formen e ujit (H2O). Ju gjithashtu thithni oksigjen nga ajri sa here qe merrni fryme.

2. 18 % Karbon.

Pothuajse nje e pesta e trupit tuaj eshte karbon - i njejti element nga i cili perbehet qymyri, diamanti dhe grafiti i lapsit. Atomet e karbonit krijojne zinxhire te gjate, duke formuar boshtin e te gjitha molekulave me komplekse brenda jush
3. 10 % Hidrogjen.

Hidrogjeni eshte elementi me i zakonshem ne gjithesi e njekohesisht ka edhe atomet me te vogla.
b
4. 3 % Azot.

Nje thes me pleh kimik permban thuajse te njejten sasi azoti sa nje trup mesatar njeriu
Azoti eshte nje nga perberesit kryesore te muskujve tuaj. Ai eshte edhe perberesi kryesor i ajrit.
5. 1 % Fosfor.

Ky element ben qe te ndizen flake kunjat e shkrepesve. Ai gjithashtu forcon dhembet dhe kockat tuaja, formon membranat e qelizave dhe ndihmon ne transmetimin e energjise.
6. 0,35 % Kalcium.
Sapuni perbehet nga kalciumi. Kalciumi gjithashtu i mban levizjet e trupit tuaj te baraspeshuara kimikisht.

7. 0,15 % Klor.

Klori eshte nje gaz i gjelber vdekjeprures, qe perdoret per te prodhuar zbardhuesit. Ne trupin e njeriut, ai lidhet me natriumin duke formuar kripen e gjelles (klorurin e natriumit).

8. 0,15 % Natrium.

Natriumi eshte gjysma tjeter e klorurit te natriumit (kripes). Natriumi i ben levizjet e trupit tuaj po aq te kripura sa edhe uji i detit.
9. 0,05 % Magnez.

Drita e bardhe ndriçuese e fishekzjarreve vjen nga djegia e magnezit. Ne trupin tuaj magnezi forcon sistemin tuaj imunitar dhe ndihmon ne gjallerimin e nervave dhe tkurrjen e muskujve
10. 0,25 % Squfur.

Squfuri eshte nje pjese e zevendesueshme e proteinave dhe ndihmon ne mpiksjen e gjakut. Ështe gjithashtu shkaktari i eres se keqe te gazrave trupore, vezeve te prishura apo pellgjeve me uje te ndenjur.


10. 0,25 % Squfur.

Squfuri eshte nje pjese e zevendesueshme e proteinave dhe ndihmon ne mpiksjen e gjakut. Ështe gjithashtu shkaktari i eres se keqe te gazrave trupore, vezeve te prishura apo pellgjeve me uje te ndenjur.


11. 1,6 % Kalcium.

Kalciumi eshte elementi qe i ben te forta guaskat e detit, shkumesin dhe mermerin. Ai ben te njejten gje me dhembet dhe kockat tuaja dhe, gjithashtu, mban ne pune zemren dhe muskujt tuaj.
12. 0,008 % Hekur.

Ne gjakun tuaj ka hekur te mjaftueshem sa per nje gozhde. Hekuri, kur lidhet me oksigjenin behet i gjakut, dhe kjo eshte arsyeja pse gjaku dhe ndryshku jane te kuq.

13. 0,00004 % Jod

Ne trupin tuaj ka me pak se nje maje luge jod, megjithate, pa te do te vdisnit. Jepini jod larvave dhe ato kthehen ne bretkosa.

Per nje trup te perkryer ju nevojitet gjithashtu nje sasi e vogel bakri, zinku, mangani, kobalti, litiumi, stronciumi, alumini, silici, plumbi dhe arseniku. Nje trup mesatar permban edhe rreth 90 miligram uran.

Trupin e njeriut nuk do te mund ta ndertoni kurre vetem duke perzier elementet kimike. Kjo do te ishte njesoj si te prisje nje stuhi ne nje fushe mbeturinash te ndertonte nje avion reaktiv. Per ta bere kete, duhet te filloni te punoni me blloqe ndertimi te pershtatshme. Blloqet me te vogla te ndertimit jane njesi mikroskopike te quajtura qeliza, por do t'ju duhet te grumbulloni rreth 100 trilion te tilla dhe t'i rregulloni ato sipas nje skeme pamundesisht te nderlikuar.h

Thuajse gjysma e qelizave tuaja jane qeliza gjaku. Qelizat e kuqe te gjakut shperndajne oksigjenin neper trup, duke ju mbajtur gjalle. Ne çdo sekonde ju prodhoni 2 milion qeliza te reja.
Qelizat nervore jane telat e trupit. Sinjalet elektrike shperndahen nepermjet tyre me nje shpejtesi prej qindra kilometra ne ore. Truri juaj permban 100 miliarde qeliza nervore. Ju mund te kontrolloni me vetedije 640 muskuj, por ka qindra muskuj te tjere qe nuk mund t'i levizni ne menyre te vullnetshme. Rreth 40% e peshes suaj trupore eshte muskul.

Sistemi nervor lejon qe trupi juaj te reagoje ndaj botes me shpejtesi te vetetimes. Ai punon si nje rrjet me tela dhe kabllo elektrike, vetem se perçon informacion e jo energji elektrike. Qendra tij e kontrollit eshte truri, i cili i merr sinjalet nga organet shqisore, e perpunon informacionin dhe dergon sinjale te reja, qe i tregojne trupit si duhet te reagoje. Sinjalet i pershkojne nervat me shpejtesi 400 km/h.
bTe gjitha qelizat e trupit tuaj kane nevoje te furnizohen me gazin jetedhenes, oksigjenin, i cili merret nga ajri. Sistemi juaj i frymemarrjes thith oksigjenin dhe e kalon ne gjoks. Organet kryesore te ketij sistemi jane mushkerite, te cilat thithin ajer, sa here qe marrim fryme. Ato punojne si sfungjere gjigante, vetem se thithin ajer dhe jo uje. Ju merrni dhe nxirrni fryme 23.000 here ne dite.
Rruget ajrore perfundojne ne qeska ajri te quajtura alveola. Keto pershkohen nga ene gjaku qe perthithin oksigjenin dhe nxjerrin jashte dioksidin e karbonit.

Mushkerite tuaja kane rreth 600 milione alveola - nese do t'i shtrinit ato ne nje siperfaqe te sheshte do te mund te mbuloni me to nje fushe tenisi.
Zeri juaj del nga nje dhome e quajtur kutia e zerit (laringu) qe gjendet ne krye te trakese.
Kur e nxirrni ajrin, ai kalon nepermjet dy kordave te vogla. Kur bashkohen, ato dridhen dhe leshojne tinguj. Sa me shume te tendosen, aq me i larte eshte zeri.
Ndonese te gjithe jemi te ndertuar sipas nje plani te njejte, jemi njekohesisht fare te ndryshem nga njeri-tjetri. Ka qindra gjera qe te bejne ty te ndryshem nga çdokush tjeter, qe nga shija per muziken e ndjenja e humorit deri tek tingulli i zerit e forma e fytyres.

Kaliumi (K)
Është elementi më i bollshëm në qelizë. Trupi përmban rreth 250 miligramë kalium. Qeliza luan një rol të rëndësishëm në reagimet energjike, sintezën e proteinave, si dhe në ruajtjen e ekuilibrit të acideve në trup. Megjithëse është e nevojshme ekzistenca e kaliumit në regjimin ushqimor, informacioni lidhur me nevojën e sasisë minimale të tij është i paktë. Por studimet shkencore tregojnë se ushqimet bimore janë të pasura me këtë element.
Natriumi (Na)
Është elementi më i bollshëm në likuidin (lëngun) e jashtëm të qelizave. Si një elektrolit në likuidet jashtë qelizës, natriumi ndihmon në ruajtjen e presionit osmotik jashtë membranës së qelizës dhe ka një ndikim të njëjtë si kaliumi brenda qelizës për ruajtjen natyrale të balancës së ujit. Nevoja ditore për të është llogaritur nga 3 në 7 gr.
Hekuri (Fe)
Është metali (element) më i bollshëm i trupit dhe përbën rreth 0.004 për qind të peshës trupore. Në mënyrë të natyrshme, sasia e tij varion nga 3 në 5 gr. Por edhe kjo është e ndryshueshme, sepse varet nga mosha, gjinia, madhësia, shëndeti dhe sasia e rezervuar e tij në trup. Në të vërtetë, hekuri është një lëndë me ngjyrë gjaku që transporton oksigjen të mjaftueshëm për frymëmarrje dhe gaz karbonik (dioksid karboni) nga qelizat në mushkëri. Çdo ditë, trupi ynë me anë të ushqimit përfiton 10 deri 30 miligramë hekur.
Azoti (N)
Organizmi ynë përmban sasi të mëdha azoti, i cili luan një rol kryesor në strukturën e proteinave.
Fosfori (P)
Luan një rol kryesor në organizmin e njeriut, kryesisht në procesin e marrjes apo të çlirimit të energjive të organizmit.
Kalciumi (Ca)
Është një element mineral që përbën 1.5 deri në 2 për qind të peshës së trupit te personat e rritur. Nga kjo sasi, 99 për qind e kalciumit gjendet në kocka dhe te dhëmbët.
Magneziumi (Mg)
Në momentet e lindjes, në trupin e njeriut ndodhet 0.5 gr, ndërsa në moshë të rritur në trup ai ka një sasi 21–28 gr, ku 50-60 për qind ndodhet në kocka dhe roli kryesor i tij është në qelizat nervore për të lehtësuar funksionimin e tyre.

Vitaminat
Vitaminat jane perberje organike shume te rendesishme per organizmin enjeriut. Ato ndihmojne ne shume funksione te organizmit tone. Trupi i
njeriut nuk mund t’i sintetizoje vete vitaminat, prandaj ai mbeshtetet ne
burimet e jashtme per te plotesuar nevojat e tij vitaminale.

Per te siguruar funksionet thelbesore te organizmit nevojitentrembedhjete vitamina te cilat e ndihmojne organizmin ne mbrojtjen ndajinfeksioneve dhe semundjeve te ndryshme, ne proceset kimike temetabolizmit, ne prodhimin e hormoneve, ne procesin e rritjes dhelargimit te produkteve te demshme nga organizmi etj. Ato jane si blloqe
ndertimi. Nje organizem i shendetshem eshte i afte t’i vendose keto blloqe
sebashku per te krijuar enzima e hormone, qe perveç te tjeravekontrollojne rrahjet e zemres, presionin e gjakut, nivelet e glukozes dhereaksione te tjera kimike.

Disa lloje vitaminash
A-gjendet ne melci, zarzavate dhe fruta. Kjo vitamine formon pigmentine te pamit dhe ndihmon ne rritjen qelizore. Semundjet qe shkaktohennga mungesa e kesaj vitamine jane renia e te pamit, ulja e rezistencesnga infeksionet dhe demtimi i riprodhimit
D- gjendet tek vaji i peshkut, nxit thithjes e kalciumit. Mungesa e kesajvitamine sjkakton rakitizem dhe mosformin te kockes
E-gjendet ne vajra drithera dhe melci. Ajo mbron rruazat e kuqe tegjakut dhe ndikon ne muskuj. Mungesa e saj shkakton thyeshmer terruazave te kuqe dhe lodhje te muskujve,
K-kjo vitamine sintetizohet nga bakteret e zorreve. Si funksion kanxitjen e faktoreve te mpiksjes se gjakut ne melci. Mungesa e saj shkakton hemorragji te brendshme.

Kemi edhe nje sere vitaminash si B2, B1, B6, B12, C Niacine, Acidpantotenik, Biotine, Acid folik, e shume vitamina b
Full transcript