Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Formy państwa i modele ustrojowe na świecie

Funkcje państwa i modele ustrojowe
by

Katarzyna Ozga

on 2 March 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Formy państwa i modele ustrojowe na świecie

Formy państwa Sposób rządzenia i organizacji życia politycznego i społecznego w państwie. Forma rządów
struktura najwyższych organów państwowych, ich wzajemne relacje i sposób powoływania głowy państwa Ustrój terytorialny
struktura terytorialna, zakres samodzielności władz lokalnych, podział kompetencji między władze centralne a lokalne Republika Forma rządów, w której najwyższa władza, także głowy państwa, wybierana jest na określony czas (kadencję) przez obywateli. Dzielimy je na: Arystokratyczne – władze wybierane przez wąskie grupy społeczne, wyodrębnione ze względy na pochodzenie lub zamożność (występowały w przeszłości)
Demokratyczne – władze wybierane przez ogół obywateli Monarchia Forma rządów, w której najwyższym organem jest monarcha (król, cesarz, książę, sułtan, faraon, emir, szejk, papież), a ludność tworzy grupę poddanych. Monarcha sprawuje swoją funkcję najczęściej dożywotnio. Można ją podzielić
Ze względu na sposób uzyskiwania władzy
monarchia dziedziczna i monarchia elekcyjna
Ze względu na zakres władzy nieograniczona i ograniczona Historyczne formy
monarchii despotyczna
patrymonialna
stanowa
absolutna Państwo
demokratyczne Trójpodział władzy, która jest rozdzielona między różne, wzajemnie siebie kontrolujące organy
Obywatele mają możliwość kontrolowania władzy, rządzący nie są uprzywilejowani, wszyscy obywatele są równi wobec prawa
Panuje szeroki zakres praw i wolności obywatelskich, które są zagwarantowane w konstytucji Państwo
totalitarne Rozbudowany aparat represji i przymusu oraz pełna kontrola życia
Indoktrynacja obywateli, istnieje jedna oficjalna doktryna państwa
Interes jednostki podporządkowany jest interesowi państwa
Cała władza skupiona w rękach partii rządzącej i jej przywódcy
Działalność opozycyjna jest zakazana, a wobec przeciwników politycznych stosowany jest terror Państwo
autorytarne Silna władza wykonawcza jest skupiona w rękach jednostki lub wąskiej grupy osób, parlamenty odgrywają drugorzędną rolę
Rządzący są uprzywilejowani, społeczeństwo nie ma możliwości kontrolowania władzy
Udział obywateli w życiu społecznym jest sztuczny i poddany ścisłej kontroli
Rozwinięty aparat przymusu i represji Modele ustrojowe Państwa
Unitarne Jednostki podziału terytorialnego nie mają samodzielności politycznej i są podporządkowane organom ogólnopaństwowym
Na terenie państwa obowiązuje jednolity system prawa, obywatelstwo, system organów sądowych oraz prawodawczych Państwa
scentralizowane Państwo
zdecentralizowane Państwa
Złożone Części składowe państw mają duży stopień samodzielności m.in. posiadają własne organy prawodawcze, wykonawcze i sądownicze
Ogólnopaństwowe instytucje zajmują się jedynie wybranymi dziedzinami wspólnego funkcjonowania państwa np. polityką obronną, monetarną, ustawodawstwem karnym Federacje Jednostki podziału terytorialnego (stany, prowincje) mają pewien zakres samodzielności politycznej i prawnej, nie mogą jednak wystąpić z federacji ani nawiązywać stosunków międzynarodowych Konfederacja Luźny związek państw połączonych ze sobą dla realizacji określonych celów politycznych. Pozostają one suwerenne, lecz pewne funkcje wykonują wspólnie.

Stosunki między nimi oparte są na prawie międzynarodowym.

Przykładem konfederacji jest Wspólnota Niepodległych Państw oraz UE. Unie państw W przeszłości występowały dwa
rodzaje unii Unia personalna wspólny władca, ale oddzielne organizmy państwowe Unia realna wspólny władca, wojsko, instytucje, sejm, moneta Ustrojem/systemem politycznym nazywamy ogół regulacji prawnych, które dotyczą organizacji, kompetencji, a także wzajemnych powiązań organów władzy państwowej. System
parlamentarno -
gabinetowy 1.Dualizm władzy wykonawczej – głowa państwa oraz rząd z premierem na czele. Kompetencje tych organów są rozdzielone.

2.Kompetencje głowy państwa są ograniczone zwykle do funkcji reprezentatywnej

3.Parlament we współpracy z głową państwa powołuje rząd, który jest głównym organem władzy wykonawczej.

4.Powiązanie i wzajemna kontrola władzy wykonawczej i ustawodawczej – rząd ponosi przed parlamentem odpowiedzialność za swoje decyzje polityczne. Parlament może udzielić mu wotum nieufności. Rząd ma inicjatywę ustawodawczą oraz może wystąpić do głowy państwa z wnioskiem o rozwiązanie parlamentu. Obecnie obowiązuje m.in. we Włoszech, w Hiszpanii, Danii, Szwecji, Norwegii, krajach Beneluksu oraz Wielkiej Brytanii. mianowanie Monarcha Teoretycznie uprawnienia monarchy są bardzo duże. W praktyce jednak decyzje podejmuje minister w imieniu monarchy lub monarcha na wniosek ministra. Króla ograniczają również konwenanse, np. w sprawie mianowania premiera. Król panuje, ale nie rządzi.
W praktyce monarcha ma prawo udzielania rad, zachęcania, ostrzegania. Parlament Składa się z z ok. 830 członków: lordów duchownych (26 biskupów anglikańskich), parów świeckich, mianowanych dożywotnio przez monarchę na wniosek premiera, albo dziedzicznych.
Ma prawo weta zawieszającego w stosunku do uchwał Izby Gminy
Pełni funkcję sądu apelacyjnego Izba Lordów Składa się z 650 członków wybieranych na 5 lat.
Uchwala ustawy i budżet
Kontroluje rząd, ma prawo uchwalić wotum nieufności wobec premiera, ministra lub całego rządu (w praktyce funkcja ta jest ograniczona, ponieważ premier jest równocześnie szefem partii, która dysponuje większością miejsc w Izbie Gmin). Izba Gmin prawo odwołania prawo rozwiązania prawo weta
zawieszającego Gabinet Gabinet składa się z premiera i ministrów
Określa główne kierunki polityki państwa
Posiada inicjatywę ustawodawczą Premier Ma silną pozycję, sprawuje faktyczną władze w państwie
Obsadza najwyższe stanowiska w państwie
Swobodnie dokonuje zmian w gabinecie
Decyduje o rozwiązaniu parlamentu mianowanie Forma państwa: Dziedziczna monarchia parlamentarna. Obecnie królową jest Elżbieta II z dynastii Windsorów. Państwo unitarne, zcentralizowane z jednostkami autonomicznymi.

Ustrój polityczny: system parlamentarno-gabinetowy. Władza ustawodawcza należy do Parlamentu, w którego skład wchodzą Izba Gmin i Izba Lordów, a władza wykonawcza do gabinetu. Monarcha jest organem władzy zarówno wykonawczej, jak i ustawodawczej. W Wielkiej Brytanii odróżnia się pojęcie rządu i gabinetu. Mianem rządu nazywa się cały aparat administracji państwowej opłacany ze skarbu państwa. Właściwym organem władzy jest zaś gabinet złożony z premiera i ministrów. Wielka Brytania nie posiada pisanej konstytucji. Źródłami prawa konstytucyjnego są:

Prawo stanowienia (ustawy, np. Wielka Karta Swobód)
Prawo precedensowe (orzeczenia sądów w konkretnych sprawach)
Konwenanse konstytucyjne – utarte sposoby postępowania w pewnych sytuacjach Najważniejsze konwenanse:

Skład gabinetu określa premier, nie monarch
Urząd premiera obejmuje lder partii, która zwyciężyła w wyborach

Odpowiedzialność przed premierem ponosi cały rząd

Rząd, który utracił zaufanie Izby Gmin, podaje się do dymisji, lub zwraca się do monarchy o rozwiązanie izby niższej parlamentu

Głowa państwa nie ponosi odpowiedzialności politycznej Wielka Brytania konstytucyjna
parlamentarna Teraźniejsze formy
monarchii Państwo liberalne przy obowiązującej formalnie zasadzie trójpodziału władzy parlament zajmuje czołowe miejsce wśród organów państwowych. Państwo gwarantuje nienaruszalność własności państwowej oraz przestrzeganie zasad gospodarki rynkowej, przy minimalnej ingerencji jej różne sfery. Państwo socjalne Ściśle związane ze sprawami gospodarczymi, społecznymi i politycznymi. Duża aktywność państwa w sferze gospodarczej i polityce socjalnej. Demokracja bezpośrednia Wszyscy obywatele mają prawo brać udział w sprawowaniu władzy państwowej, czy nawet w jej wykonywaniu. Współcześnie jej praktykowaną formą są referenda i plebiscyty. Referendum – powszechne głosowanie, w którym biorą udział obywatele mający czynne prawo wyborcze, przebywający na terytorium państwa.
Stanowiące – obywatele rozstrzygają daną sprawę
Opiniodawcze – obywatele wyrażają opinię Plebiscyt – powszechne głosowanie mieszkańców danego terytorium w sprawie przynależności terytorialnej do określonego państwa. Demokracja pośrednia Lud sprawuje władzę zwierzchnią za pośrednictwem swoich reprezentantów, wybranych do ciał przedstawicielskich, głównie parlamentu. Dyktatury wojskowe Władza zostaje przejęta w wyniku wojskowego zamachu stanu i sprawowana przez armię.
Dawniej system ten dominował w państwach Ameryki Łacińskiej, obecnie jest częsty w państwach postkolonialnych Afryki i Azji np. Libii, Sudanie, Somalii, Ruandzie, Jemenie czy Birmie. Teokratyczne
systemy polityczne Nie istnieje rozdział włądzy duchownej i świeckiej; władza świecka podporządkowana duchownej. Mogą one przybierać różne formy;

Władzę sprawują bezpośrednio duchowni

Władzę sprawują duchowni, ale istnieją instytucje świeckie państwa – parlament, rząd

Władza należy do monarchy, ale życie społeczne i polityczne podporządkowane jest prawom religijnym Władze centralne mają bardzo szeroki zakres kompetencji, podejmują decyzje w sprawach lokalnych. Organy lokalne mają bardzo małe uprawnienia Władza centralna nie ma uprawnień, aby wpływać na sprawy przekazane do kompetencji organów lokalnych. Władza centralna zastrzega sobie prawo do podejmowania tylko najważniejszych decyzji. System Parlamentarny Modele ustrojowe państw demokratycznych System prezydencki System
parlamentarno
-komitetowy 1.Wybrany w wyborach powszechnych parlament, jako reprezentant narodu ma pełnie władzy w państwie, a pozostałe organy są mu podporządkowane.

2.Rząd jest komitetem wykonawczym parlamentu. Ma inicjatywę ustawodawczą, ale nie może rozwiązać parlamentu.

3.Głowa państwa nie ma jasno określonych kompetencji. Jest powoływana przez parlament i przed nim odpowiada, nie może rozwiązać parlamentu.

Jest to oryginalne rozwiązanie szwajcarskie. Szwajcaria Forma państwa: Republika związkowa. W skład federacji wchodzi 26 kantonów, które mają znaczny stopień niezależności, własne konstytucje, władze ustawodawcze i wykonawcze.
Ustrój polityczny: System parlamentarno-komitetowy. Kompetencje poszczególnych organów pastwa określa Konstytucja z 1999r. Władza ustawodawcza zależy od Zgromadzenia Związkowego, a władza wykonawcza od Rady Związkowej. Cechą charakterystyczną ustroju Szwajcarskiego jest ogromna rola instytucji demokracji bezpośredniej. Referendum zarządza się w określonych sytuacjach. Są to m.in.:
•Referendum obligatoryjne wypadku zmiany konstytucji
•Referendum fakultatywne w sprawie ustaw Zgromadzenia Związkowego (weto ludowe) – odbywa się na żądanie minimum 50tys. obywateli lub rządu, co najmniej 8 kantonów
•Referendum obligatoryjne w sprawie przystąpienia do organizacji międzynarodowych i organizacji bezpieczeństwa zbiorowego
•Referendum fakultatywne w sprawie umów międzynarodowych Elektorat Zgromadzenie związkowe Rada Narodowa
Składa się z 200 posłów wybieranych na 4-letnią kadencje Rada Kantonów
Składa się z 46 radców wybieranych na 4-letnią kadencje Obie izby mają podobne uprawnienia
uchwala ustawy i budżet
Dokonuje zmian w konstytucji
Ratyfikuje umowy międzynarodowe
Wybiera i kontroluje inne organy związkowe m.in. Rade Związkową i Sąd Związkowy
Rozstrzyga spory kompetencyjne między organami W jej skład wchodzi 7 równorzędnych członków – ministrów wybieranych na 4-letnie kadencję
Jest komitetem wykonawczym Zgromadzenia Związkowego
Kieruje i zarządza państwem
Posiada inicjatywę ustawodawczą Rada Związkowa Prezydent Związkowy Jest wybierany na rok przez Zgromadzenie spośród członków Rady Związkowej
Przewodniczy Radzie Związkowej, lecz nie jest głową państwa
Pełni funkcje reprezentacyjne Sąd Związkowy Składa się z 30 członków wybieranych na 4-letnią kadencje
Rozstrzyga spory między kantonami oraz między kantonami a federacją
Rozpatruje skargi obywateli na łamanie praw przez władzę prawo weta wybory bezporednie wybory bezporednie wybór Brak możzliwośsci rozwiąąaznia wybór, nadzór i kontrola bez moliwoci odwołania Niemcy Forma państwa: Republika federalna. Głową państwa jest prezydent. Państwo jest federacją składającą się z 16 landów, które mają własne parlamenty, rządy i sądy.
Ustrój polityczny: System kanclerski. Uprawnienia organów państwowych określa konstytucja z 1949r. Władza ustawodawcza należy do Parlamentu Związkowego i Rady Związkowej, a władza wykonawcza do rządu z kanclerzem na czele oraz do prezydenta. Obecnie kanclerzem federalnym jest Angela Merkel. System kanclerski Jest modyfikacją systemu parlamentarno-gabinetowego, polega na zwiększeniu kompetencji szefa rządu – kanclerza. Ma on zagwarantowaną kierowniczą pozycję w rządzie Elektorat rządy landów Rady Krajowe Parlamenty Krajowe
(Landtagi) W jego skład wchodzą posłowie Bundestagu i taka sama liczba członków wybieranych przez Parlamenty Krajowe Zgromadzenie
Związkowe Jest wybierany na 5-letnią kadencje
Pełni funkcję reprezentatywne – reprezentuje państwo na zewnątrz
Wskazuje kandydata na kanclerza. Prezydent Składa się z kanclerza i ministrów
Ma prawo inicjatywy ustawodawczej
Ma prawo weta zawieszającego wobec ustaw Rząd Kanclerz Stoi na czele władzy wykonawczej, ustala kierunki polityki wewnętrznej i zagranicznej
Kieruje rządem – ministrowie odpowiadają tylko przed nim
Nadzoruje politykę gospodarczą państwa
Decyduje o składzie rządu Federalny Trybunał
Konstytucyjny Składa się z 16 sędziów sprawujących urząd przez 12 lat
Czuwa nad przestrzeganiem konstytucji, uchyla sprawy sprzeczne z konstytucją
Rozstrzyga spory kompetencyjne między organami państwa
Rozstrzyga spory między landami a federacją Parlament Izba Związku (Bundestag) Składa się minimum z 598 członków
Posłowie odbywają 4-letnią kadencje
Uchwala ustawy i budżet
Ma prawo zmiany konstytucji
Uczestniczy w powoływaniu kanclerza i Trybunału Konstytucyjnego
Kontroluje rząd i ma prawo odwołać kanclerza. Wotum nieufności musi być połączone z wyborem nowego kanclerza – tzw. Konstruktywne wotum nieufności Rada Związku (Bundesrat) Składa się z 69 członków będącymi delegatami rządów krajowych
Ma prawo weta zawieszającego wobec Bundestagu
Ma prawo weta absolutnego wobec ustaw dotyczących federacji
Dokonuje wyboru połowy członków Trybunału Konstytucyjnego
Ma prawo inicjatywy ustawodawczej mianowanie Wybór
i prawo
odwołania prawo rozwizania
weto zawieszajce wybór wybór wybór
połowy
składu wybór wybory bezporednie wybory bezporednie System
półprezydencki Charakteryzuje się silną pozycją wybranego w wyborach powszechnych prezydenta, który kontroluje rząd i premiera. Modyfikacja systemu parlamentarno-gabinetowego, ze zwiększonymi kompetencjami władzy wykonawczej. Francja Forma państwa: Republika prezydencko-parlamentarna. Na czele państwa stoi prezydent, którym obecnie jest François Holland. Państwo ma charakter unitarny i scentralizowany.

Ustrój polityczny: System półprezydencki. Kompetencje organów państwa określa konstytucja z 1958 r. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego parlamentu, a wykonawcza do rządu i prezydenta. W związku z silną pozycją prezydenta, niezwykle ważne jest, aby większość w parlamencie miała opcja polityczna, z której wywodzi się prezydent. Stan, w którym oba organy reprezentują różne opcje nazywamy, cohabition (współistnienie) – prezydent nie rozwiązuje parlamentu, lecz decyduje się na współpracę z opozycyjnym rządem. W praktyce oznacza to przekazanie części swoich uprawnień premierowi. Elektorat wybory bezposrednie wybory bezposrednie prwo
odwołania wybory posrednie Powoływanie (wspólnie
z przewodniczcymi
izb parlamentu) odpowiedzialnosc powołanie
i prawo
odwołania prawo weta zawieszajcego prawo rozwizania odpowiedzialnosc Rząd Składa się z premiera i ministrów
Realizuje politykę państwa
Kieruje administracją oraz siłami zbrojnymi
Ma inicjatywę ustawodawczą oraz tworzy prawo (dekrety z mocą ustawy) w dziedzinach, które nie są zastrzeżone dla parlamentu. Prezydent Wybierany na 5-letnią kadencję
Sprawuje nadzór nad polityką zagraniczną i obronną
Posiada prawo zarządzania referendum
Powołuje i odwołuje rząd oraz obsadza najważniejsze stanowiska w państwie
Jest faktycznym szefem rządu - przewodniczy jego posiedzeniom i podpisuje wydawane przez niego dekrety
Ma prawo rozwiązywania parlamentu i zgłaszania weta wobec jego ustaw Rada
Konstytucyjna W jej skład wchodzi 9 członków wybieranych przez prezydenta i parlament
Bada zgodność ustawy z konstytucją
Czuwa nad prawidłowością wyborów i referendów Parlament Senat
343 senatorów wybieranych na 6-letnią kadencję Zgromadzenie Narodowe
577 deputowanych wybieranych na 5-letnią kadencję Ma ograniczone uprawnienia ustawodawcze – uchwala ustawy w takich dziedzinach jak budżet, obrona, prawa obywatelskie, prawo pracy
Ratyfikuje umowy międzynarodowe
Ma uprawnienia kontrolne w stosunku do rządu, ma prawo udzielania mu wotum nieufności systemy prezydenckie systemy pół prezydenckie
systemy parlamentarne systemy monopratyjne Reżim polityczny
sposób rządzenia państwem, metody i techniki sprawowania władzy Elektorat 1.Monizm władzy wykonawczej – prezydent wybierany w wyborach powszechnych pełni funkcje głowy państwa i premiera. Mianuje ministrów, którzy nie tworzą rządu jako samodzielnego organu władzy wykonawczej – są tylko wykonawcami woli prezydenta
2.Niezależność i rozdzielczość władzy wykonawczej i ustawodawczej – parlament nie może zarządać ustąpienia prezydenta ani powołanych przez niego ministrów z przyczyn politycznych. Prezydent nie może rozwiązać parlamentu, nie ma inicjatywy ustawodawczej.

3.Prezydent ma prawo weta zawieszającego, czyli zgłoszenia sprzeciwu wobec ustaw. Parlament może odrzucić takie weto odpowiednią liczbą głowów

4.Prezydent ponosi odpowiedzialność za naruszenie konstytucji i ustaw (odpowiedzialność konstytucyjna). System
prezydencki Stany Zjednoczone Forma państwa: Republika prezydencka. Na czele państwa stoi prezydent, którym od 2009 roku jest Barack Obama. Stany Zjednoczone są federacją. W jej skład wchodzi 50 stanów, posiadają odrębne władze ustawodawcze i sądownicze, oraz Dystrykt Kolumbia, obejmujący stolice państwa – Waszyngton.

Ustrój polityczny: System prezydencki. Kompetencje organów państwa określa Konstytucja uchwalona w 1787 r. wraz z 27 poprawkami, które stanowią jej integralną część. Władza ustawodawcza należy do dwuizbowego Kongresu, a władza wykonawcza do prezydenta. Konstytucja zakłada równowagę między władzą wykonawczą, a ustawodawczą, w praktyce prezydent ma przewagę nad kongresem. Kongres Prezydent Sąd
najwyższy Izba Reprezentantów
435 kongresmanów wybieranych na 2-letnią kadencje. Senat
100 senatorów wybieranych na 6-letnią kadencje. Obie Izby Kongresu są jednakowo ważne, mają podobne uprawnienia ustawodawcze i kontrolne
Ustalają ustawy, budżet państwa i podatki
Decydują o wojnie i pokoju, wyraża zgodę na ratyfikację traktatów międzynarodowych
Wprowadza poprawki do Konstytucji
Sądzą wysokich urzędników (prezydenta, sekretarzy stanu) za naruszenie ustaw lub konstytucji – procedura impeachmentu. Jest wybierany na 4-letnią kadencje
Pełni funkcje głowy państwa, szefa rządu i naczelnego przywódcy sił zbrojnych
Kieruje polityką zagraniczną państwa
Mianuje ministrów, czyli sekretarzy stanu
Powołuje wysokich urzędników państwowych
Może występować z orędziem do Kongresu o stanie państwa, zawierającym propozycje ustaw.
Ma prawo weta zawieszającego wobec ustaw Kongresu. Jego weto może być odrzucone 2/3 głosów. W jego skład wchodzi 9 sędziów, którzy pełnią swoją funkcję bezterminowo, nie można ich odwołać
Najwyższy organ sądowniczy
Bada zgodność ustawy z konstytucją
Dokonuje wykładni konstytucji Elektor mianowanie Brak prawa rozwiązania prawo weta zawieszajacego Brak mozliwosci
rozwiazania wybory bezposrednie Prawo weta
wobec nominacji
prezydenckich na
wyzższe stanowiska Wybory posrednie – wybór elektorów,
którzy wybieraj prezydenta wybory bezposrednie
Full transcript