Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

ABANGOARDIA, Joxe Anton Artze

No description
by

Maitane Pérez

on 8 June 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of ABANGOARDIA, Joxe Anton Artze

1965-1971.
Aurretik zenbait euskal kantari eta autorek Euskal Kantagintza Berriaren sorreran eragin zuten abestiak eta kantak egin baina askok Ez Dok Amairu taldea hastapenaren eragiletzat hartu.
TALDEKO PARTAIDEAK: Lourdes Iriondo, Joxean Artze, Joxemari Iriondo, Mikel Laboa, Benito Lertxundi, Xabier Lete, Julen Lekuona, etab.
TALDEAREN LOGOTIPOA: txalaparta bat.
Els Setze Jutges Kataluinako taldearen antzeko taldea.
TALDEAREN HELBURUA: Kantu zaharrak berreskuratzea, tradizioa ezagutaraztako, eta baita kantu berriak sortzea, euskara bultzatzearen helburuarekin.
Jorge Oteiza artistaren ideiatan oinarritu.
Lehen emanaldi ofiziala 1966ko martxoaren 6an, Irungo Bellas Artes antzokian.
Euren emanaldietan, kantuak abesteaz gain, ipuinak kontatzen zituzten.
JosAnton Artze taldeko ZUZENDARI ARTISTIKOA zen.
Taldeko kantari batzuek bakarkako diskoak argitaratu zituzten urte horietan.
Euskal Herrian emanaldiak emateaz gain, atzerrian ere ematen zituzten.
1970. Urtean profesionalizazioaren aldeko apustua egin zuten. “Diruzaleak” eta “faltsuak”.
BAGA, BIGA, HIGA sentikaria.
1972ko abenduan taldea desegin (BARNE KRISIAK) 2 talde sortu: Ikimilikiliklik eta Zazpiribai.
1965an sortu zen lehenengoz, Gerediaga Elkarteak antolatua.
Frankismoaren diktadurapean azokak.
Helburu nagusia: Euskal liburugintza eta diskogintza ezagutzera ematea.
Hasieran CD-ak eta liburuak saldu.
Azoka lehen urteetan 19 erakusle ez zituen besterik, eta merkatua izaten zen larunbatetan. Arratsalderako, bizpahiru orduko lanen ondoren, prest zegoen liburuen eta diskoen azoka.
Durango apurka-apurka liburu eta diskoez harago, euskal kultur eragileen topagune bihurtu.

ADIERAZPEN MODU BERRIAK

BERE POESIA LIBURUAK:
Isturtzetik Tolosan Barru (1969)
Laino guztien azpitik (1973)
Sasi guztien azpitik(1973)
Bide bazterrean hi eta ni kantari (1979)
Ortzia lorez, lurra izarrez (Elkar, 1987)
Gizona haundia da mundua eta mundu ttikia gizona" (Elkar 1988)
Mundua gizonarentzat egina da, baina ez gizona munduarentzat (Zubi Zubiri, 1998)
Oihana auhenka-Gémissenents de la fôret-El lamento del bosque (Jazzle 2001).
MUSIKA ETA POESIA IKUSKIZUNAK:
“Goñiko zalduna”, “Harria” edo “Oihana auhenka”.
1978an bere kabuz sortutako “Hitzez eta hotsez” ikuskizuna.
”Gizon haundia eta mundua eta mundu ttikia gizona” (1983)
“Mundua gizonarentzat egina da, baina ez gizona munduarentzat” (1994)
ABANGOARDIA
JOSE ANTON ARTZE
GARAIKO GERTAERAK
"Ez dok amairu" ARTISTA-TALDEAREN SORRERA
Euskararen aldeko kanpaina garrantzitsua izan zen.
Bilbon ospatu zen, San Mames futbol zelaian, 1978ko ekainaren 17an.
Hainbat kantari, idazle eta bertsolari bildu ziren (Lourdes Iriondo, Jean-Louis Davant, Gorka Knorr, Mikel Laboa, Lupe, Xabier Amuriza, Urko, Antton Valverde, Gontzal Mendibil, Xabier Lete, Oskorri, Pantxoa eta Peio...)
Kontzertua grabatu egin zen eta zuzeneko disko bikoitza argitaratu zen.
"BAI EUSKARARI" KANPAINA
DURANGOKO LEHEN AZOKA
ABANGOARDIAREN EZAUGARRIAK
ARTEA = JOLASA
GAIAK
POEMA ABANGOARDISTA BATEN AZTERKETA
Egileak: Elisa eta Maitane
"BAGA, BIGA, HIGA" sentikaria
Taldeak egin zuen proiekturik garrantzitsuena.
Portugaleten estreinatu zuten 1970. urtean.
Gizarteak bizi zituen kezkak eta arazoak islatzen zituen.
Emanaldia bi zatitan banatuta zegoen eta hasieran eta amaieran elkarrekin dantzatzen zuten "Baztango mutil" dantza taldekide guztiak.
Emanaldiaren osagaiak: antzerkia, dantza, poemen irakurraldia eta kantak.
Euskal Herrian zehar eta baita Euskal Herritik kanpo aurkeztu zuten.
Taldea desegin arte iraun zuen.

Frankismoaren garaia zen eta Espainia osoa diktaduraren menpe zegoen. Euskara eta euskararen aldeko mugimendu denak debekatuta zeuden eta lege hori hausteak zigor gogorrak jasatea suposa zezakeen.
Euskal literaturan eman ziren gertaera garrantzitsuenak abangoardia eta surrealismo literatura-mugimenduen sorrera eta musikagintzan eman zen Euskal kulturaren berpizkundea (Euskal Kantagintza Berria*) izan ziren.
*EUSKAL KANTAGINTZA BERRIA
1961etik 1980ko hamarkadaraino Euskal Herrian eman zen euskal kulturako mugimendua.
"Nova Cançó" mugimendu katalanari jarraituz sortua.
MUGIMENDUAREN HELBURUA: Abesti herrikoiak hartuz eta jantziz horiek moldatu eta abesti berriak sortu, euskaldun jendea eta baita euskal kultura azpiratua pizteko.
Egoera politikoa aldatu ahala, kantagintza berria ere aldatu.
Gauza asko zeuden esateko --> kantaldiak areagotu.
ETAk Luis Carrero Blanco erail eta gero, egoera politikoa aldatu zen. ETAren hedapen ideologiko eta kulturala eman zen. Aldarrikapen politikoen bozgorailua: kantariak. Kantaldiak ugaritu: Bizkaiko eta Gizpuzkoako plazak eta frontoiak milaka lagun eta ikurrinez betez.
1980ko hamarkadan mugimendua bukatu, kantautoreak bigarren plano batera pasa ziren eta --> Lehenengo folk eta rock taldeak (Errobi, Itoiz, Izukaitz, Haizea, Oskorri...) sortu.
Modernitatean ematen den iraultza poetikoaren urratsik handiena da Abangoardia.
XX. mendean gertatu zen, Europa osoan zehar.
Abangoardia historikoak izendatzeko erabilitako terminoa da. Abangoardia historikoak arte-ekoizpenean berrikuntzak eragin zituzten mugimendu artistikoak izan ziren.
Argi ikusten da abangoardiaren eragina Artzeren “Isturtzetik Tolosan Barru” liburuan. Liburua izateaz gain lan plastiko bat da ere, errekurtso grafikorekin.
“Bide bazterrean hi eta ni kantari” liburuan adibidez Artzek ez zituen letrak erabili, zenbaki ñimiñoak baizik. Honekin Joxe Antonek irakurle berak itzak idaztea lortu nahi zuen.
Jarrera zirikatzailea.
Originaltasuna aldarrikatu.
Aurretik egindako dena gutxietsi.
Ordura arte finkatutako ereduak aupadatu.
Molde estetikoekiko askatasuna eta horiek aldatzeko ausardia.
Irakurketa berriak eta desberdinak.
Poemen itxura tipografikoa aldatu.
Alderdi bisualarekin jokatuz, bi efektu lortu: poema plastikoki erakargarria izatea eta irakurlea parte hartzera behartzea.
Poema tradizionalen egiturak alde batera utzirik, hots, bertsoen neurria, ahapaldiak eta batzuetan, errima ere, errespetatu barik.
Kaligrama: irudi bat sortzeko moduan idatzitako poema.
Sinboloak erabili.
Poemako hitzak kolore desberdinetan.
Poesia sentimentalik EZ.
KEZKA SARRIENA: gizakiaren duintasuna.
Askatasunaren aldeko jarrera.
Inguruarekiko harmonia bilatzen dute.
Normalean, gizartearekin BAT EZ ETORTZEak.
Kontu zaharrak alde batera.
Gizakiaren eta gizakiaren patuaren AURKA.
ABERTZALETASUNAren aurkako gaiak, E.H.-n izan ezik. --> ABERTZALETASUNAREN alde.
Narratzailearen iritzia anizkuna.
ARTZEREN LANAK
ARTZERI BURUZ...
1939. Urteko apirilaren 6an jaio zen.
Euskal idazle eta musikaria.
“Hartzut” edo “Hartzat” ezizenez ezagutua ere.
Zenbait urtez Euskal Herritik kanpo ibili zen --> Inlgaterran.
Bere poesia abangoardiaren eragin argiak zituen. Literaturako eztabaidetatik ihes, mundutik baztertuta, gaurkotasuneko berriekin zerikusirik gabekoa idazten zuen.
Artzeren GOGOETA: Poesia liburuetatik jendera hurbiltzea.
“Ez Dok Amairu” taldearen sortzailetariko bat.
Poesia eszenatokira eraman du ere: musika, dantza eta poesia nahastatzen duten ikuskizunetan. ADB.: “Baga, biga, higa”-n.
Urte berean Artzek “Ikimilikiliklik” ikuskizuna prestatzen hasi zen bere anaia eta Mikel Laboarekin batera. Venezian aurkeztu zuten 1976an.
Mikel Laboaren abesti ezagutuenetariko asko Joxek idatzi ditu --> “Txoria txori”
Bere nebarekin batera txalaparta ezerezetik atera zuen eta musika modernoan txertatu zuen.
1975. urtean Artze anaiek disko bat argitaratu zuten: “Zurezko Olerkia”.
AMAIERA
JOSE ANTON ARTZE
Argi ikusten da abangoardiaren eragina Artzeren “Isturtzetik Tolosan Barru” liburuan. Liburua izateaz gain lan plastiko bat da ere, errekurtso grafikorekin.
“Bide bazterrean hi eta ni kantari” liburuan, adibidez, Artzek ez zituen letrak erabili, zenbaki ñimiñoak baizik. Honekin, Joxe Antonek irakurle berak hitzak imaginatzea lortu nahi izan zuen.
POETA GARRANTZITSUAK
Joxe Anton Artze
Xabier Lete
Mikel Laboa
Benito Lertxundi
(abeslariak)
IKASTOLEN MUGIMENDUA
• 1960-1975
• Alfabetaze- eta euskalduntze-mugimendua; hainbat ikastola berrien sorrera.
• XIX.mendean E.H.-n ezalfabetasuna nabarmena. Gainera, mende horretako erdialdean irakasleak estatuaren menpe geratu ziren, erdarari lehentasuna emanez.
• 1946an etxe-eskolak sortu ziren. Elbira Zipitria.
• 60. Hamarkadan hasi ziren sortzen ikastolak Gipuzkoa, Araba, Bizkaia eta Nafarroan. Horien motor eta sostengu: gurasoak.
• Ikastolak maila ofizialetik ukatuak -> baimen legalik EZ.
• Andereñoen Erresidentziak.
• 1969. Urtean Ipar E.H.-ko lehen ikastola.
• Ikastolei laguntzeko helburuarekin -> Gizpuzkoako Ikastolen Federazioa sortu.
• 70. Hamarkadan ikastolen mugimenduan krisialdia, hainbat erabaki hartzeko adiezinaren ondorioz.
• Krisialdia bukatu = Ikastolek baimen legala lortu.
• ONDORIOAK: Euskarazko alfabetatu kopurua handitu -> Euskal irakurle kopurua handitu -> euskarazko prentsaren eta literaturaren hobekuntza.
Onomatopeiak
Adierazpen modu berriak ->
molde estetikoak aldatu
Hitzak kolore desberdinetan
Jarrera zirikatzailea
Egoera jakin baten salaketa
- Ez dago gizartearekin bat.
- Hori dela eta, gizarteak poesian finkatu dituen moldeetatik ihes egiten du, originaltasuna aldarrikatuz eta gustoko ez duen gizarte egoera hura salatuz: ez ditu bertsoen nuerria eta errima errespetatzen.
- Gizakiaren jokabidearen aurka agertzen da.
- EZ da kaligrama bat.
- Poemaren forma desberdina da, irakurlea erakartzeko eta irakurlearen parte hgartzea sustatzeko.
MADARIKATUA - Josanton Artze
Narratzailearen iritzia anizkuna
Gizartearekin bat ez etortzea, gizarte egoera baten salaketa
Abertzaletasunaren eta askatasunaren ALDE

- Ez ditu poesiako moldeak errespetatzen, hots, ez ditu berstoen neurria, ahapaldi bakoitzaren bertso kopurua ezta errima errespetatzen -> originaltasuna aldarrikatzen du.
- EZ da kaligrama bat.
Full transcript