Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

FiiLDE ÇATI

No description
by

Yasemin Nuriye TÜRKDAL

on 8 May 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of FiiLDE ÇATI

1) Geçişli fiiller
Nesnesi olan ya da nesne alabilen eylemlere “geçişli eylem” denir.
Nesneyi, yükleme sordugumuz “Neyi, Kimi, Ne” sorularıyla buldugumuz için bu sorulara cevap veren eylemler geçişlidir.
Ben bu kitabı geçen yaz okumuştum.

Askerdeki arkadaşıma mektup yazdım.
A-Nesnesine Göre Çatı
(Nesne-Yüklem ilişkisi)
Nesnesine göre çatı ,yüklemin nesne alıp almamasına göre degerlendirilir.
FiiLDE (EYLEMDE) ÇATI:
ÖRNEK:
Bu cümlelerde “okumuştum” eylemi “bu kitabı” nesnesini, “yazdım” eylemi “mektup” nesnesini aldığından geçişli bir eylemdir.
NOT:
Geçişli eyleme sahip olan cümlelerde kimi zaman nesne bulunmaz. Bu eylemler nesne almasalar da geçişlidir. Önemli olan, o eylemin nesne alabilmesidir.
Öğretmen çok güzel anlattı.
Öğretmen konuyu çok güzel anlattı.
2)Geçişsiz Fiiller:
Nesne
alamayan
eylemlerdir.
Geçişsiz eylemler, “neyi, kimi, ne” sorularına cevap veremez. Geçişsiz eylemlerin yüklem oldugu cümlelere dışarıdan herhangi bir nesne getirilemez.
Onun anlattıgı fıkraya hepimiz güldük.
Babamla hafta sonları balık tutmaya gideriz.
Bu cümlelerde yüklem olan “güldük” ve “gideriz” eylemleri nesne alamadığı için, geçişsiz bir eylemdir.
ÖRNEK:
Nesneyi bulmak için yükleme sordugumuz “neyi, kimi, ne” sorularına "ONU"sözcügünü ortak bir cevap olarak verebiliriz.

Sabahtan beri burada (onu) bekliyorum
.
Balonu uçan çocuk bir süre (onu) agladı.
Bu cümlelerde nesne yoktur. Cümlelere “onu” sözcüğünü getirdiğimizde “beklemek” eyleminin geçişli, “aglamak” eyleminin geçişsiz olduğunu görürüz.
NOT:
DİPNOT:
Türkçede bazı eylemler yeni anlamlar kazanarak hem geçişli, hem geçişsiz olarak kullanılabilmektedir. Bir cümledeki eylemin geçişli olup olmadıgı soruldugunda sadece eylemi degil, cümleyi bütünüyle okumak gerekir.
Bütün gün çarşıda boş boş
gezmiş
. (geçişsiz)
Sınıfça ilçemizdeki müzeyi
gezdik
. (geçişli)
Arkadaşım az önce buradan
geçti
. (geçişsiz)
Afrikalı atlet sporcuların hepsini
geçti
. (geçişli)
3)OLDURGAN EYLEM:
Geçişsiz iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak geçişli hale gelen eylemlere oldurgan eylem denir.
Komik hareketleriyle hepimizi güldürdü.

Daha önce kullandıgımız geçişsiz “gülmek” eylemine “-dür” eki getirilerek geçişli “güldürmek” eylemi elde edilmiştir.
Geçişli ve geçişsiz eylemler bir arada verilmiştir.
ÖRNEK:
Geçişsiz Eylem Oldurgan Eylem
dolmak dol – dur – mak
aglamak agla -t – mak
düşmek düş – ür – mek
4)ETTiRGEN FiiLLER
Geçişli iken -r, -t, -tır” eklerinden uygun olanını alarak tekrar geçişli yapılan eylemlere ettirgen eylem denir. Bu fiillerde işi, bir başkasına yaptırma anlamı vardır.
Yaşlı kadın askerdeki ogluna mektup yazdırdı.

Daha önce kullandığımız geçişli “yazmak” eylemine “-dır” eki getirilerek yine geçişli “yazdırmak” eylemi elde edilmiştir.
ÖRNEK:
B-Öznesine Göre Çatı:
(ÖZNE Yüklem ilişkisi)

Türkçede eylemler, öznenin eylemle ilgili olarak gösterdiği özelliğe göre dörde ayrılır.
1)ETKEN FiiL:
Yüklemde belirtilen eylemi, öznenin kendisi yapıyorsa bu tür eylemlere
“etken eylem”,
özneye de “gerçek özne” denir.
Çocuk, yaramazlık yapan küçük kardeşini dövdü.

Bu cümlede “dövmek” eylemi etkendir; çünkü “dövme” işini dogrudan özne (çocuk) gerçekleştirmektedir.
NOT:
Cümlede, gizli özne, yüklemde bildirilen işi dogrudan kendisi yaptıgından aynı zamanda gerçek öznedir.
Ödevlerini bir an önce yapmalısın. (sen)
Bu cümlenin yüklemi, gizli özne olan “sen sözcügüdür. Eylem özne tarafından yapıldıgı için, “yapmak” eylemi etkendir.
2)Edilgen Fiil:
Edilgen eylemin yüklem olduğu cümlelerde özne, yüklemde bildirilen işi yapmaz; başkasının yaptıgı işten etkilenir.
Edilgen eylem, “-n” ve “-l” ekiyle türetilir ve cümleye “
başkası tarafından yapılma
” anlamı katar. Edilgen eylemin yüklem oldugu cümlede özne “sözde özne” olarak adlandırılır.
ÖRNEK:
Küçük kardeş, yaramazlık yaptıgı için dövüldü.
Yükleme “Dövülen kim?” sorusunu sorarsak öznenin “küçük kardeş” olduğunu görürüz.
Ancak “-I” ekini alan “dövüldü” eylemi, özne tarafından değil, başkası tarafından yapılmıştır.
Yani burada özne, işi yapan öğe değil; başkasının yaptığı işten etkilenen öğe durumundadır.
Dolayısıyla burada gerçek özne değil, “sözde özne” vardır.
NOT:
Edilgen çatılı cümlelerde işi yapan, cümle içinde geçse bile eylem yine “edilgen”dir.

Suçlu, polis tarafından Bursa’da yakalandı.
3)DÖNÜŞLÜ FiiL:
Özne, yüklemde belirtilen eylemi hem yapıyor hem de yaptıgı bu eylemden etkileniyorsa bu tür eylemlere “dönüşlü eylem” denir.
Dönüşlü eylemler de edilgen fiiller gibi “-I” ve “-n” ekiyle türetilir.
Dönüşlü eylemin yüklem oldugu cümlede “kendi kendine yapma” anlamı vardır.
Dönüşlü fiillerde özne gerçek öznedir.
ÖRNEK:
Çocuk, yaptıgı hata nedeniyle dövündü.
Öznenin (çocuk) “dövünme” işini kendisinin yaptığını ve bu işten yine kendisinin etkilenmiştir. Dolayısıyla cümlenin yüklemi dönüşlü bir eylemdir.
4)işteş Fiiller:
Fiil, kök ya da gövdelerine “ş, leş” çatı ekleri getirilerek yapılır.işteş eylemler, işin birden fazla özne tarafından karşılıklı ya da birlikte yapıldıgını bildirir.işteş çatılı fiillerde özne gerçektir.
ÖRNEK:
Sen sahilde üzgün beklerken öpüşür ay ile sular. (k)

Görünmez dallarda kuşlar ötüşür. (b)
NOT:
Bazı fiiller çatı eki almadan da işteşlik özelligi gösterebilir.

* Türk-Yunan oruları Sakarya’da savaştı.

* Pehlivanlar er meydanında güreştiler.

* Onunla istemeye istemeye barıştım.

* Sonunda ona kavuştum.
HAZIRLAYANLAR:
Yasemin Nuriye TÜRKDAL 691
Sema BOZGAÇ 673
Pembe Nur ALTINTAŞ 657
İkbal DURAN 681
TEŞEKKÜRLER...
Full transcript