The Internet belongs to everyone. Let’s keep it that way.

Protect Net Neutrality
Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

ÇOK KRITERLI KARAR VERME TEKNIKLERI VE DENGELI PERFORMANS KA

No description
by

Feride Elmalı

on 3 June 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of ÇOK KRITERLI KARAR VERME TEKNIKLERI VE DENGELI PERFORMANS KA

Performansı, herhangi bir faaliyet sonucunda ortaya çıkan çıktıyı ya da elde edileni nicel ya da nitel olarak belirleyen bir kavram olarak tanımlayabiliriz.
PERFORMANS NEDIR?
PERFORMANS NEDIR? -TEDARIKCI PERFORMANS DEGERLEME VE SECIMI
ÇOK KRİTERLİ KARAR VERME TEKNİKLERİ VE DENGELİ PERFORMANS KARNESİ MODELİ KULLANILARAK TEDARİKÇİ DEĞERLENDİRME VE SEÇİMİ
Sonuç ve Değerlendirme
Performans ölçme verilen bir işin tamamlanmasında etkinligin ve verimliligin degerlendirilmesini ifade etmektedir.

Işletme performansı finansal ve operasyonel (finansal olmayan) ölçütlere göre ölçülür. Operasyonel ölçütler iki yöne ayrılabilir. Birincisi kalite, teslimat, fiyat, hizmet ve esneklik gibi anahtar rekabetçi başarı faktörleri; ikincisi, kusur, çizelge gerçekleştirme ve maliyet gibi iç göstergelerdir.
Performans ölçümü firmaların stratejik hedefleri dikkate alınarak önceden tanımlanmış amaçlara ulaşmak için yöneticilerin gerçekleştirdigi bir faaliyet olarak da tanımlanabilir.
Performans Ölçümü
Son yıllara bakıldıgında firmalar artık kendi uzmanlık alanlarına yönelmiş ve rekabet avantajı saglamak için tedarikçilerinin kabiliyet ve teknolojilerini kullanmaya başlamışlardır. Tedarikçilerini kullanarak ürün kalitesinde iyileştirme, teknolojik gelişimlere entegrasyon ve ürün geliştirme sürelerini kısaltma beklenen faydalardır.

Tedarikçilere daha fazla bagımlı olmak beraberinde tedarikçilerin
etkin olarak yönetilme
ihtiyacını beraberinde getirmektedir
Tedarikçi Degerlendirme
Tedarikçi Seçimi ve Performans Degerleme Yöntemleri
Satınalma departmanının stratejileri ile tedarikçi seçiminde kullanılan ölçütler uyumlu mu?

Tedarikçi seçimleri yapılırken nelere dikkat edilmeli?

Hangi tedarikçilerde hangi noktalarda eksiklikler var, geliştirilmesi gereken tedarikçiler kimler?
ÇALIŞMANIN AMACI?
Dengeli Performans Karnesi (BSC)
Analitik Hiyerarşi Proses
PROMETHEE Yöntemi
Kullanılan Teknikler
Firmalar uzun dönemli stratejik öncelikler ile günlük operasyonlar arasında denge kurmayı her zaman zor bulmuşlardır. Üst seviye süreçleri
doğru stratejik yönelimler
olmadan dünyadaki en iyi strateji bile olsa güçlü süreçlerle uygulanmadan başarı sağlayamamıştır..
Dengeli Performans Karnesi
(BSC)
BSC
Yapılan bu çalışmada satınalma departmanında uygulanmış olan tedarikçi değerlendirilmesi ve seçimi metodolojisi 3 aşamadan oluşmaktadır.
Aşamalar
BSC Boyutları
- Performans geçmişi
- Eksiksiz yükleme yapmak
- Mamul kalitesi
- Maliyet düşürücü projelerdeki iş birliği
- Ürünleri zamanında teslime etmek
- Ürün çeşitliliği ve teknik yeterlilik
- Geçmişte yapılan iş hacmi
- Teknik, sosyal ve çevresel sertifikalar
- Referansları
- Lokasyon

ÇOK KRITERLI KARAR VERME TEKNIKLERI VE DENGELI PERFORMANS KARNESI MODELI KULLANILARAK TEDARIKÇI DEGERLENDIRME VE SEÇIMI
Lisans Bitirme Tez Sunumu
Feride Elmalı
3003080019

Celal Bayar Üniversitesi
Endüstri Mühendisligi Bölümü

Sunum Içerigi
Tedarikçi Performans Degerleme ve Seçimi
Performans Degerleme ve Seçiminde Kullanılan Yöntemler
Uygulama
Sonuç ve Degerleme
Soru - Cevap
Günümüzde gerek firma yöneticileri gerekse akademisyenler yaşanan yogun rekabet koşullarında yönetimin beklenti ve gereksinimlerini tam olarak karşılayabilen bir performans ölçüm sisteminin olmadıgını fark etmişlerdir.

Gerçekten de pek çok firmanın
sadece finansal tabanlı
performans ölçüm sistemlerini kullanması, kısa dönemli performans göstergelerine baglı kalmaları ve firma performansını etkileyen faktörler arasındaki dengeleri kuramamaları bu alandaki temel eleştiri konuları arasında yer almaktadır.
Geleneksel çalışmalara baktıgımızda tedarikçi degerlendirilmesinde üç ana kriter söz konusudur.
Bunlar; fiyat, kalite ve teslimattır.
Performans ölçütlerinin seçimi ve bu ölçütler için hedeflerin konulması, firmanın stratejik tercihlerinin somut formülasyonu olarak görülmektedir.

Stratejiyi, orta ve alt yönetim için operasyonel harekette rehberlik saglayan spesifik hedeflere dönüştürmek için hem finansal hem de finansal olmayan ölçütler gerekir.

Çeşitli ölçütler için elde edilen gerçek sonuçlar, firmaların bu stratejik hedeflere ulaşmada ne kadar başarılı olduklarını yansıtır.
“Planlamışa”
karşı
“gerçekleri”
gözden geçirmek, hedeflere ulaşma olasılıgını arttırmak için düzeltici faaliyetlerin yapılmasını mümkün kılar.

Geleneksel olarak satınalma anlaşmaları için rekabetçi fiyat vermek en önemli unsurlardan birisidir. Geçmişte sadece ucuz fiyat vermek siparişin alınması için yeterli degildir, günümüzde satınalmacılar birçok farklı açıdan tedarikçilerinin performanslarının degerlendirmekte ve kabiliyetlerini tespit etmektedir.
Tedarikçi Degerlendirme ve Seçim Teknikleri
ÇALIŞMANIN AMACI NEDIR? KULLANILAN TEKNIKLER NELERDIR?
Tedarikçi Seçim Süreci
Çok kriterli karar verme, Karar Bilimlerinin bir alt dalıdır. Karar sürecini kriterlere göre modelleme ve analiz etme sürecine dayanır.

Karar vericilerin, seçim süreçlerinde birden fazla alternatif olduğu durumlarda karar veremedikleri gözlenmiştir. Bundan yola çıkılarak çok kriterli karar verme yöntemleri geliştirilmiştir.

Bu yöntemler; tedarikçi seçimlerinin önemli olduğu satın alma süreçlerinde, tedarikçi seçimi ve değerlendirilmesinde kullanılabilmektedir.

Çok kriterli karar verme süreci; amaçların belirlenmesi, kriterlerin oluşturulması, alternatiflerin belirlenmesi, alternatiflerin kriterlere göre değerlendirilmesi, genel değerlendirme ve karar, kararın incelenmesi ve geri dönüm şeklindedir.
Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleri
AHP karar almada, grup veya bireyin önceliklerini de dikkate alan, nitel ve nicel değişkenleri bir arada değerlendiren matematiksel bir yöntemdir.
Analitik Hiyerarşi Proses
(AHP)
Tedarikçi seçimi gibi kritik süreçlerde karar verirken karar vericiler güvenilir degerlendirme yöntemlerine ihtiyaç duyarlar. Bu süreçlerde bilimsel yöntemlerin kullanılması sayesinde ortaya çıkan sonuçlar da beklentiler çerçevesinde gerçekleşir.

Karar vericiyi en çok zorlayan aşama tedarikçiler için birden fazla degerlendirme kriterinin mevcut olması ve hepsinin kendi içinde ayrı ayrı önemlere sahip olmasıdır. Buna baglı olarak da birden fazla kriter devreye girdiginde geleneksel degerlendirme yöntemleri yetersiz kalmaktadır.


Tedarikçi seçimi ile ilgili çok ölçütlü matematiksel programlama ve gelişmiş diger metodolojiler sunulmuştur. Günümüze kadar geliştirilmiş metodlardan bazıları Tablo 3.3’de gösterilmiştir. Fakat bunların hepsi aynı verimlilikte sonuç vermemiştir.
Yapılan literatür çalışmasında görüldüğü üzere, tedarikçi seçim ve değerlendirmesi alanında Dengeli Performans Karnesi(BSC) yöntemini AHP ve PROMETHEE ile entegre eden bir çalışma bulunmamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada, bu 3 yöntem entegre edilerek bir termoteknik fabrikasının satınalma departmanında tedarikçi seçimi ve değerlendirme süreci analiz edilmiş, performans değerlendirme sürecine yeni bir boyut kazandırılmıştır.
Eskiden işletmelerin stratejilerini gerçekleştirip ,gerçekleştirmediklerini
sadece finansal ölçüt
baz alınarak değerlendirildi. Kar, nakit akışı gibi göstergeler firmaları değerlendirmede yeterli olarak görülürdü. Fakat artık günümüzde değişen ve gelişen müşteri profilleri, marka değeri, entelektüel sermaye gibi kavramlar firmaların sadece finansal boyut tarafından performans ve stratejilerini değerlendirilmesinde yetersiz kalmıştır.
Çok boyutlu performans değerlendirme
yöntemlerinden biri olan Dengelenmiş Performans Karnesi Modeli (BSC) bu eksikliği gidermek amacıyla oluşturulmuştur.
AHP
PROMETHEE (Preference Ranking Organization Method for Encrichment Evaluations) 1982 yılında J. P. Brans tarafından geliştirilmiş bir çoklu karar verme yöntemidir. Yöntem karar noktalarının sırasını,
PROMETHEE 1 (kısmi sıralama) ve PROMETHEE 2 (tam sıralama)
ana aşamalarıyla belirler. PROMETHEE yöntemi karar noktalarının değerlendirme faktörlerine göre ikili kıyaslamalarına dayanır.
PROMETHEE Yöntemi
AHP yönteminin amacı, verilen seçenekler kümesi için bağlantılı önceliklerin bir skalaya oturtulmak suretiyle karar vericinin sezgisel yargılarını ve karar verme sürecindeki seçeneklere ait karşılaştırma tutarlılığını da dikkate alarak, bu sürecin en etkin şekilde tamamlanmasını sağlamaktır.
Karmaşıklığı ve belirsizliği azalttığı için satınalma ve tedarik zinciri yönetimi ile ilgili birçok araştırmada AHP kullanılmaktadır
Ancak diğer çoklu karar verme yöntemlerinden temel farkı, değerlendirme faktörlerinin birbirleri arasında ilişki düzeyini gösteren önem ağırlıklarının yanı sıra, her bir değerlendirme faktörünün kendi iç ilişkisini de dikkate almasıdır.
Hangi değerlendirme faktörü için hangi tercih fonksiyonunun seçileceği karar verici tarafından bir değerlendirme faktörüne ilişkin verilerin dağılımına bakılarak karar verilebileceği gibi, Visual ya da DECISION LAB yazılımlarından biri kullanılarak da belirlenebilir.
q:
Farksızlık değeri
p:
Kesin tercih eşiği
s:
p ve q arasındaki ara değer ya da standart sapma
q
değeri değerlendirme faktörlerinin karar noktalarına göre en büyük fark değeri iken, p en küçük farktır.
d:
bir değerlendirme faktörü açısından iki karar noktası değerleri arasındaki farktır.
PROMETHEE yönteminin diğer çoklu karar verme yöntemlerine göre önemli bir avantajı, karar vericiye bir değerlendirme faktörü açısından belli bir tercihi yapabilmesine ya da değerlendirme faktörünü kendi belirlediği değerlerle sınırlayabilmesine olanak sağlamasıdır. Bu işlevi ise tercih fonksiyonlarını kullanarak yerine getirir.
• Karar verici için ilgili değerlendirme faktörü açısından herhangi bir tercih söz konusu değilse, o değerlendirme faktörü açısından seçilecek tercih fonksiyonu
Birinci Tip
(olağan) tercih fonksiyonu olmalıdır.
• Karar verici ilgili değerlendirme faktörü açısından kendi belirlediği bir değerin üstünde değere sahip karar noktalarından yana tercihini kullanmak istiyorsa, seçilecek tercih fonksiyonu
İkinci Tip
(U tipi) tercih fonksiyonu olmalıdır.
• Karar verici tercihini, bir değerlendirme faktörü açısından ortalamanın üstünde değere sahip karar noktalarından yana kullanmak istiyorsa ancak bu değerin altındaki değerleri de ihmal etmek istemiyorsa, seçilecek tercih fonksiyonu
Üçüncü Tip
(V tipi) tercih fonksiyonu olmalıdır.
• Karar vericinin bir değerlendirme faktörü açısından tercihini belirli bir değer aralığı belirleyecekse, seçilecek tercih fonksiyonu
Dördüncü Tip
(seviyeli) tercih fonksiyonu olmalıdır.
• Karar verici bir değerlendirme faktörü açısından tercihini ortalamanın üstünde değere sahip karar noktalarından yana kullanmak istiyorsa, seçilecek tercih fonksiyonu
Beşinci Tip
(doğrusal) tercih fonksiyonu olmalıdır
• Karar vericinin tercihinde, ilgili değerlendirme faktörü değerlerinin ortalamadan sapma değerleri belirleyici olacaksa, seçilecek tercih fonksiyonu
Altıncı Tip
(gaussian) tercih fonksiyonu olmalıdır.
- Esneklik
- Hızlı numune geliştirme ve fiyatlandırma
- İnovasyon-ARGE
- Kalite sistemleri
- Ürün güvenirliği
- Üretim tesisleri ve kapasite
- Teknik kapasite ve destek
- Yönetim organizasyonu

AHP ile Kriter Ağırlıkları
Nasıl Bulundu?
BSC Kartı
İlk aşamada;
departmanın, tedarikçilerini değerlendirmesi için Dengelenmiş Performans Karnesi (BSC) kullanılarak dengede olması gereken 4 boyut için de stratejik hedefler ve bu hedefler için ölçütler tanımlanmıştır.
İkinci aşamada;
çok kriterli karar verme tekniklerinden AHP yöntemi ile BSC’de tanımlanan ölçütlerin ağırlıkları Expert Choice Programı kullanılarak bulunmuş, departmanın hedeflenen tedarikçi değerlendirme stratejileri ile mevcut durumu analiz edilmiştir.
Son aşamada ise;
yeni ürün tasarımında kullanılacak olan plastik kalıp malzemesi için, alternatif tedarikçiler arasından, BSC modelindeki değerlendirme ölçütlerinin ağırlıkları göz önünde bulundurularak PROMETHEE yöntemi ile en iyi tedarikçi seçilmiştir.
Finansal Boyut
 Maliyetlerin düşürülmesi ve verimlilik artışı
 Finansal güçlülük
 İş hacmi

- Satın alınan malın piyasaya oranla fiyatı
- Hata maliyetleri oranı
- Satın alınan miktardaki değişimin fiyatlara yansıma politikası
- Teknik değişiklikler durumundaki fiyat politikası
- Maliyet düşürücü projelerdeki işbirliği
- Maliyet paylaşımı
- Yıllık kar
- Finansal denge-stabilite
- Pazar payı

BSC Boyutları
 Müşteri Tatmini
 Müşteri Devamlılığı

Müşteri Boyutu
BSC Boyutları
İçsel İşletme Boyutu
 Güçlü Müşteri İlişkileri
 Etkin ve verimli sipariş takibi
 Süreçlerde sürekli iyileştirme
 Ürün kalitesinde iyileştirme

Bilgi ve Öğrenme Boyutu
 Tedarikçinin personel ve bilgi sistemleri açısından sürekli gelişmeyi yakalaması
- İş yapma isteği
- Personel eğitimi ve gelişimi
- İş güvenliği bilinci
- Bilgi işlem teknolojileri ve iletişim sistemi
- İşçilerle olan ilişkiler

Tedarikçilerden İstenilen Hedef performans ile Gerçekleşen performans
Performans Değerleme Sonucları
Performans Değerleme Sonucları
Plastik kalıp sektöründeki
20 tedarikçi performansı göz önüne alınarak yapılan BSC çalışmasında, 14 tane tedarikçi hedefe çok yakın veya üzerinde performans göstermiştir. Bu tedarikçilerden; A,B,F,C,D,E,J,K,L tedarikçileri Türkiye’de; G,H,I,N,O,P,S,M,R,T,U tedarikçileri ise yurt dışında faaliyet göstermektedir
Performans Değerleme Sonucları
Performans değerlendirilmesi sonucunda, performans sonuçları çok kötü çıkan ve sıralamada son 6 sırayı oluşturan; B,F,M,R,T,U tedarikçileriyle çalışmanın durdurulmasına karar verilmiştir. Bu kararda, dengelenmiş performans karnesi uygulamasından çıkan sonuçlar etkili olmuştur.

Bu tedarikçiler PROMETHEE sıralamasına alınmamıştır.
PROMETHEE YÖNTEMİ İLE TEDARİKÇİ SEÇİMİ
Değerlendirme sonucunda
hedef değerin çok altında kalan tedarikçiler elenmiş
, departmanın tedarikçiler üzerinde belirlemiş olduğu hedefe yakın 14 alternatif tedarikçi arasında PROMETHEE Yöntemi ile seçim yapılmıştır. Yöntemin kullanılmasında
Visual PROMETHEE Academic
programından yararlanılmıştır.
Tedarikçilerin değerlendirilmesinde, BSC’ deki 4 boyut, kriter olarak düşünülmüştür. Programdaki, Tedarikçilerin kriterlere (4 boyuta) ait puanlamalarında, BSC ile performans değerlendirilmesinde kullanılan EK 10’ da ki “Tedarikçi Performans Takip” Microsoft Office Excel 2007 dosyasındaki boyut puanları referans alınmıştır.
PROMETHEE YÖNTEMİ İLE TEDARİKÇİ SEÇİMİ
Kriter önem ağırlıkları girildikten sonra, değerlendirme faktörlerinin iç ilişkisini gösteren tercih fonksiyonu belirlenmiştir. 6 tip tercih fonksiyonu arasından, lineer değişim varsayılarak,
3. Tip Fonksiyon
tercih edilmiştir.
Şekilde boyutlara verilen p değerleri görülmektedir.
Finansal boyut için; 0,5 p
değeri belirlenmiştir. p değerine farklı bir puanda verilebilir fakat,
değerin küçük olması tedarikçiler arasındaki değerlendirmeyi detaylandırır ve daha şeffaf sonuçlar verir.

Müşteri ve İçsel İşletme boyutlarının önem ağırlıkları aynı olduğu için, bu iki kriterin de p değerleri 0,5
olarak belirlenmiştir.
Bilgi ve öğrenme boyutuna 0,80
değeri verilmiştir. Bu boyutun ağırlığının az olması,
p değerinin diğer boyutlara göre daha fazla
olmasına neden olmaktadır.
Tercih fonksiyonları, ağırlıklar, p değerleri dikkate alınarak Visual PROMETHEE yazılım programı çalıştırılmıştır. Öncelikle kısmi sıralama için, karar noktalarının pozitif ve negatif üstünlük değerleri ile tam sıralama için gerekli olan (net) üstünlük değerleri hesaplanmıştır. Hesaplanan bu değerler:
Üstünlük akış değerleri elde edildikten sonra, seçeneklerin
kısmi
ve
tam sıralama
sını gösteren
PROMETHEE I

ve
PROMETHEE II
sonuçları elde edilmiştir.
PROMETHEE I Kısmi Sıralama
PROMETHEE YÖNTEMİ İLE TEDARİKÇİ SEÇİMİ
PROMETHEE II Tam Sıralama
Verilen tam sıralama önceliklerine göre en iyi seçenek D tedarikçisi olurken, diğer tedarikçiler L-J-K-E-A-H-O-P-N-G-I-S olarak sıralanmış ..
PROMETHEE I ve PROMETHEE II ile seçeneklere ait kısmi ve tam sıralama sonuçları elde edilirken,
GAIA düzlemi
ile benzer ve çelişen ölçütler ile seçenekleri değerlendirmek mümkün olabilmektedir
Bu düzlemde, seçenekler temelinde
benzer özelliklere sahip ölçütler aynı yöndeki vektörlerle
,
çelişen ölçütler ise zıt yöndeki vektörlerle
temsil edilmektedir. Ayrıca
aynı ölçüt üzerinde benzer özelliklere sahip seçenekler bu ölçüt vektörü yönünde yer alırken
,
birbirine benzemeyen seçenekler ise konum olarak birbirinden uzak
noktalarda yer almaktadır.

Bunlara ilaveten PROMETHEE karar ekseni (
Pi vektörü
) denilen ve GAIA düzleminde yer alan bu vektör, en iyi seçeneğin seçilmesi ve çelişen ölçütlerin sayısı hakkında karar vericilere yol göstermektedir.
Pi vektörünün yönündeki seçenek en iyi olanı gösterirken
,
vektörün kısa olması ise çelişen ölçütlerin çok olduğu
bir karar problemini yansıtmaktadır
GAIA DÜZLEMİ NEDİR?
GAIA DÜZLEMİ
Toplam tercih fonksiyonlarının (TF) ve hesaplama değerlerinin doğruluğunu gösteren delta parametresi (Δ) değeri
% 70,8
olarak gözükmektedir. Mareschal (1992), genel bir kural olarak Δ değeri % 70’den büyük rakamlar için yapılan analizin yeterince doğru ve güvenilir olduğunu belirtmekte, bu rakamdan küçük değerlere sahip GAIA düzleminin güvenilir olmadığı ve problemin iyi bir şekilde analiz edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır
Karar verme prosesi, iş dünyasındaki en önemli aktivitelerden birisidir. Organizasyonlar karar alma safhaları için büyük miktarlarda para ve zaman harcamaktadırlar. Yöneticiler verecekleri bu kararlar için
doğru ve güvenilir tahminler
e ihtiyaç duyarlar. Bunu yaparken bilimsel ölçütleri dikkate almaları, karar verme prosesinin karmaşıklığı göz önüne alındığında, daha tutarlı kararlar vermeleri için çok önemli bir unsur halini almaktadır. Çünkü karar verme prosesi birbirleri ile etkileşim içerisinde olan birçok elemandan oluşur ve bu elemanların bir veya bir kaçında meydana gelecek değişim tüm sistemi etkileyebilir.


Tüm bunlar göz önünde bulundurularak çalışmamız, tedarikçi seçim ve değerlendirme sürecini matematiksel olarak bütün açılardan ele almıştır.
Tedarikçi değerlendirme sürecini, dengelenmiş performans karnesi yöntemini kullanarak ele alan bu çalışma, literatürde çok sık rastlanan bir çalışma olmadığı için, diğer çalışmalardan farklı bir boyut kazanmıştır.

Dengelenmiş performans karnesi kullanmanın temel faydalarından birisi de sistemin kolay kullanımı ve esnek olmasıdır. Stratejik hedefler ve ölçütler değişen ve gelişen iş dünyasına göre tekrar şekillendirilip, yeni gelişimlere uyarlanabilir formdadır.

Genel de şirket içi performans değerlendirme amacıyla geliştirilen performans karnesinin, bu çalışmada tedarikçi performans değerlendirmesinde kullanılmasıyla başarılı sonuçlar alınmıştır.

Teşekkür ederim
Full transcript