Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

geschiedenis tijdvakkendossier

No description
by

Christel van den Berg

on 15 September 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of geschiedenis tijdvakkendossier

Tijdvakkendossier
Tijd van de jagers en boeren
Tijd van de jagers en boeren
Het leven van jager-verzamelaars
Het ontstaan van de landbouw
Europa in de steentijd
Animatiefilm die zich afspeelt in de ijstijd.
De dieren moeten vluchten voor het smeltende
ijs en de jagers.

de tijd van jager en boeren
door Arie Wilschut. verschenen in
2009. Tijd van jagers en boeren is
onderdeel van de serie
"Kleine geschiedenis van Nederland",
gebaseerd op de tien tijdvakken van
Piet de Rooy die richting moeten
geven aan het geschiedenisonderwijs
in Nederland. Aandacht voor de komst van de landbouw, de hunebedden, mensenoffers en terpenbouwers.
10.000 v.C
onstaan van de landbouw
einde aan de
laatste ijstijd
1991
Ötzi gevonden
10.000 v.C
8.000 v.C
ontstaan eerste steden
Ötzi
Grottekening
jager-verzamelaars
Hoe
leefden de jager-verzamelaars? Ze trokken rond (nomaden).
Het bouwen van een boerderij
De vruchtbare halve maan
Plattegrond typische nederzetting
Ontstaan v.d
landbouw
grote groepen
agrarische producten
boerderijen
vaste woonplaats
vruchtbare halve maan
kalender
landbouwrevolutie
bandkeramiekers
Het ontstaan van de eerste
stedelijke gemeenschappen
Jericho
Byblos
Aleppo
Spijkerschrift
Grottekeningen
De eerste
steden
Mesopotamië
standenmaatschappij
priesterklasse
schrift
irrigatiesysteem
ontstaan geloof
Tijd van de Grieken en Romeinen
1. De ontwikkeling van het wetenschappelijk denkene het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
2. De groei van het Romeins imperium waardoor de cultuur zich in Europa verspreidde.
3. De klassieke vormentaal van de Grieks Romeinse cultuur.
4. De confrontatie tussen de Grieks-Romeinse cultuur en de Germaanse cultuur van Noordwest-Europa.
5. De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten.
Troy uit 2004. Film over de Trojaanse oorlog. Speelt zich af in de Griekse oudheid.
Gladiator uit 2000. Film geïnspireerd
op keizer Commodus en zijn vader
Marcus Aurelius. Speelt zich
af in de Romeinse tijd
De groei van het Romeins imperium
Grieks monument (zuilen)
Romeins monument (bogen)
Athene, hoofdstad van Griekenland
Rome
Hellas
Wetenschap in de Griekse Stadstaat
Socrates (filosoof)
Kleistenes (voerde de democratie in)
De acropolis in Athene
Plato de leerling
van Socrates
Gebeurtenis: Kleistenes voerde de democratie in
Begrippen:
stadstaten
landbouwstedelijke samenleving
monarchie
tirranie
aristocratie
oligarchie
democratie
burgerschap
politieke
wetenschap
Waarom waren er verschillende bestuursvormen?
Omdat alle stadstaten onafhankelijk van elkaar waren.
Het Romeins imperium
Cleopatra
keizer Augustus
Ceasar
het Colosseum
romanisering in Europa
Rome
Keulen
imperium
romanisering
754 v.C
Rome werd gesticht
58-52 v.C
Ceasar veroverde
Gallië
48 v.C
Ceasar greep
de alleenheerschappij
12 v.C
Keulen werd gesticht
De Grieks-Romeinse cultuur
Athena
Zeus
Artemis
dorische zuilen (griekse bouwkunst)
Sint-Jan in Roosendaal
De boog van Titus in Rome
Bogen (romeinse bouwkunst)
Waar was de Griekse architectuur en beeldhouwkunst in het begin sterk door beïnvloed?
Door de Egyptische kunst
het toneelstuk 'Perzen' van Aeschylus
Romeinen en Germanen
Keizer Augustus
De leider van de Bataafse opstand Julius Civilis
De bataafse opstand

Germanië
Een vergelijking kun je maken met tijdvak 6: Batavia. En met tijdvak 7: De Bataafse revolutie.
Was de Bataafse opstand in de tijd van Grieken en Romeinen succesvoller dan in de tijd van pruiken en revoluties?
Jodendom en Christendom
Abraham
Mozes
Jezus
Symbool van de Joden: Davidster
Christelijke Romeinen gebruikten basilieken als kerk
In tijdvak 3 werd het Christendom verspreid in heel Europa
525
Paus Johannes
verving de
Romeinse jaartelling
door een Christelijke
30
Jezus werd
gearresteerd
312
Keizer Constantijn gaf Christenen godsdienstvrijheid
394
Theodosius verbood
andere godsdiensten
De tijd van monniken en ridders
Het ontstaan en de verpreiding van de Islam
Hofstelsel en horigheid
Het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur
De verspreiding van het Christendom in heel Europa

Film:
Braveheart (1995) film over de Schotse vrijheidsstreid

Jeugdboek:
Een olifant voor de keizer. (2008)
schrijver: Gerard Sonnemans.
Het boek speelt zich af in een kasteel waar Justus en Hilde wonen en op een dag komt Karel de Grote eraan.


verspreiding van het
Christendom.
film: The message (1977).
film over de verspreiding van de Islam.

Arabisch schiereiland
Mekka
Perzische rijk

Byzantijnse rijk
Ridder Karel
De opkomst van de Islam
De profeet Mohammed
De profeet Mozes
Verspreiding van de Islam
Mohammed krijgt een visioen
van de engel Gabriël
Begrip: islam
Waarom mocht de Koran alleen in het Arabisch worden gelezen? Omdat God volgens de Koran Arabisch sprak tegen Mohammed.
610
Mohammed kreeg
een visioen
632
Mohammed overleed
622
Mohammed werd
verdreven uit Mekka
630
Mohammed kon
zonder bloedvergieten
Mekka veroveren
Hofstelsel en horigheid
De horigen werken op het land
Het domein van de grootgrondbezitter
de Heer
de Horigen
veiligheid
ambacht
Begrip: autarkisch
Het feodale stelsel
Karel de Grote
Clovis
de Paus
Karel de Grote wordt
tot keizer gekroond
Schema feodalisme
Begrippen:
feodalisme
ridders
Waar kwam het feodale stelsel voor het eerst tot bloei? In het Frankische rijk van Karel de Grote.
Leenheer
Vazal
Trouw d.m.v krijgsdienst te paard
Een stuk grond of ambt
Christendom in Europa
Bonifatius
Jezus Christus
Clovis
Een keerpunt was de bekering van Clovis.
Bonifatius werd vermoord in Dokkum.
De Bijbel
Jezus Christus
Waarom werd Bonifatius vermoord?
Bonifatius had bezwaar gemaakt tegen gedwongen bekeringen.
In de tijd van Grieken en Romeinen kwam het Christendom tot stand als eerste monotheïstische godsdienst.
In de tijd van steden en staten gebruikten ze kruistochten voor de expansie van het Christendom.
De tijd van steden en staten
De opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een landbouwstedelijke samenleving.
De opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden.
Det begin van staatsvorming en centralisatie.
Het conflict in de Christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke, dan wel de geestelijke macht het primaat moest hebben.
De expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder meer in de vorm van kruistochten.
Kingdom of Heaven (2005).
Een historische film over de kruistochten in de twaalfde eeuw.
Kruistocht in spijkerbroek (2006).
Film over een gewone jongen die door een tijdmachine in de tijd van steden en staten terecht komt.
Hier is ook een boek van (1973).Geschreven door Thea Beckman.
Rome
Londen
standbeeld Datini
Routes van de kruistochten
De opkomst van steden
De risterploeg
Vikingen hielden op met aanvallen en dat zorgde voor rust
Venetië
Milaan
handel
ambacht

Wat is een van de oorzaken van de groeiende bevolking?
De landbouw werd uitgebreid en verbeterd, hierdoor kon de bevolking worden gevoed.
Brugge
Londen
De stedelijke burgerij
Stadsleven in de 15e eeuw
gilde
De bakkers gilde
gebeurtenissen:
- De zelfstandigheid in de steden nam toe.
- Epidemiën braken uit.
veranderingen:
- Mensen gingen van het platteland naar de stad.
- In tegenstelling tot vroeger bouwden de burgers nu stadsmuren om hun trots te tonen.
Staatsvorming en centralisatie
Willem II
Koning Lodewijk IX
gebeurtenissen:
- De Magna Carta van 1215 werd ondertekend.
- Het ontstaan van Parlementen en Staten- Generaal.
Zegel van Willem II
De Magna Carta wordt
ondertekend.
Verbinding met Tijdvak 5:
- De Europese expansie, omdat ze toen ook hun macht weer verder probeerden uit te breiden door middel van koloniën
Christelijk Europa en de buitenwereld
Paus Urbanus II
De keizer van Byzantium
Akko
Jeruzalem
Venetië
Eerder Tijdvak 3:
- Christendom in Europa.
Later Tijdvak 5:
- De Europese expansie.
Waarom ontstonden de Kruistochten?
- Wie riep de christelijke wereld op om kruistochten te lopen?
- Waarom gingen de Kruistochten gepaard met veel geweld?

1095
1099
1291
1200
Paus Urbanus riep de Christelijke wereld op.
Kruisvaarders belegeren Jeruzalem.
Venetië begon met kolonies opzetten.
De laatste christelijke stad in Palestina viel.
Kruisvaardigers belegeren Jeruzalem
Kruistocht
De tijd van ontdekkers en hervormers
Het veranderend mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van de nieuwe wetenschappelijke belangstelling.
Het begin van de overzeese expansie.
De protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van de Nederlandse staat.
De scheepsjongens van Bontekoe (2007).
Peter Hajo mag mee op een VOC-schip naar Java.
In de film wordt de reis beschreven.
Conquest of Paradise (1992).
Speelt zich af in 1492 en gaat over de ontdekking van Amerika door Columbus
Lang geleden... door Arend van Dam. (2007).
In het boek wordt er over belangrijke personen van vroeger verteld. Zo ook over Erasmus die een belangrijke rol speelde in de renaissance.
Standbeeld van Columbus
Routes die ontdekkingsreizigers hebben afgelegd.
De renaissance/opleving aandacht voor oudheid
Erasmus
Giorgio Vasari
Michelangelo
Schilderij in opdracht van Paus Julius II
Kunstwerk uit 1499
door Michelangelo.
Rotterdam
Constantinopel
Begrippen:
Renaissance
Erfgoed
Humanisme
Wereldbeeld
Verbinding met de tijd van Grieken en Romeinen. De ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
Verbinding met een later tijdstip.
De protestantse reformatie die de splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had.
De Europese expansie
Columbus
De kerkhervorming
Amerigo Vespucci
Vasco da Gama
Willem Barentz
Luther
Calvijn
Route naar Indië
Christoffel Columbus
De eerste calvinistische kerk
in Frankrijk.
Kaap de Goede Hoop
Nova Zembla
Indië
Maarten Luther
1520
Verbinding eerder tijdvak: Tijdvak 4 het begin van staatsvorming en centralisatie
Verbinding later tijdvak: Tijdvak 6 wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie
1517
1550
1498
1555
1493
1596
1488
Bartholomeo voer naar Kaap de Goede Hoop
hervormingsbeweging begon met actie van Maarten Luther.
Columbus vond Amerika
de paus dreigde Luther uit de kerk te zetten.
Vasco da Gama voer als eerst naar Indië
Willem Barentz strandde op Nova Zembla
Johannes Gutenberg vind de boekdrukkunst uit.
De godsdienstoorlog werd beëindigd met de Godsdienstvrede van Ausburg.
Protestanten:
De kerk valt onder de staat.
God's wil staat beschreven in de Bijbel.

De Nederlandse Opstand
Willem van Oranje
Filips II
Hertog van Alva
Katholieken:
Paus is plaatsvervanger van god.
De kerk is god's stem op aarde.
De Nederlanden in 1579
Document van de Pacificatie van Gent
Wat was het belang van de reformatie?
Erasmus had kritiek op de kerk en wilde de kerk hervormen.

Den Briel
Gent
Haarlem
1572
1522
Wat waren de oorzaken van de Nederlandse opstand?
Karel V versterkte in de Nederlanden het centraal bestuur en liet de protestanten vervolgen. Onder zijn zoon Filips II kreeg Calvijn veel aanhangers. Filips stuurde de Spaanse hertog van Alva om het calvinisme uit te roeien. Dit leidde tot de Nederlandse opstand.
1515
1559
Filips nam het bestuur in de Nederlanden op zich
De inquisitie werd opgericht
Filips verliet de Nederlanden
De geuzen namen Den Briel in
Verbindingen:
Tijdvak 2 de Bataafse opstand. Tijdvak 6 het streven van vorsten naar absolute macht.
Tijd van regenten en vorsten

Handelskapitalisme en wereldeconomie
De VOC
De haven van Londen groeide uit tot de grootste van Europa.
Vetgedrukte begrippen:
Handelskapitalisme
Gouverneur-generaal
Wereldeconomie
Girl with a pearl earring (2003)
Film over een jonge meid die werkte voor Johannes Vermeer. Ze word model voor een van zijn beroemde schilderijen.
Ambon -> werd veroverd op de Portugezen.
Jeugdboek Rembrandt van Rijn (2009)
In dit boek gaat het over de schilder Rembrandt van Rijn. De bijzondere gebeurtenissen die zijn leven hebben beïnvloed worden beschreven in het boek.
Java en Sri Lanka -> de VOC kreeg op Java en Sri Lanka grotere gebieden in handen.
Wie liet Jakarta platbranden en bouwde daar nieuwe stad Batavia?
Jan Pietserszoon Coen gouverneur-generaal van de VOC.
Het handelsnetwerk van de VOC
Wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
De bijzondere plaats in staatkundig en opzicht en de bloei in economisch en cultureel opzicht van de Nederlandse Republiek.
Het streven van vorsten naar absolute macht.
De wetenschappelijke revolutie.
Monument Kaap de Goede Hoop
De Gouden Eeuw van Nederland
Het absolutisme
Johan van Oldenbarnevelt
Rembrandt van Rijn
Hugo de Groot
Schilderkunst van Vermeer.
Absolute vorsten:
Lodewijk XIV en Koning Abdullah (heden)

Versailles
De filosoof Thomas Hobbes
De terechtstelling van Van Oldenbarnevelt.
De glorious revolution was een machtsovername door Willem III van Oranje-Nassau. In het absolutisme streven de vorsten ook naar alle macht net zoals Willem III van Oranje-Naussau.
Verbinding uit een later tijdvak:
Tijdvak 5, De renaissance. Er kwam een veranderend mens- en wereldbeeld.
Verbinding uit een eerder tijdvak:
Tijdvak 7, De verlichting. rationeel optimisme en 'verlicht denken' werd toegepast op alle terreinen in de samenleving.
Verbinding eerder tijdvak 4, Staatsvorming en centralisatie (de vorsten wilden alleen het land besturen)
Verbinding later tijdvak 7, het ancien régime (Frankrijk had alle macht)
Wat was het belang van de handel met andere landen?
Er kwam een economische bloei.
De tijd van pruiken en revoluties
De wetenschappelijke revolutie
Antoni van Leeuwenhoek -> uitvinder van microscoop en grondlegger van de microbiologie.
Galileo Galilei -> uitvinder van de telescoop.
Christiaan Huygens -> ontwierp het eerste nauwkeurig lopende uurwerk.
Rationeel optimisme en 'verlicht denken' dat werd toegepast op alle terreinen van de samenleving: godsdienst, politiek, economie en sociale verhoudingen.
Voortbestaan van het ancien régime met pogingen om het vorstelijk bestuur op eigentijdse verlichte wijze vorm te geven (verlicht absolutisme).
De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies over grondwetten, grondrechten en staatsburgerschap.
Uitbouw van de Europese overheersing, met name in de vorm van plantagekoloniën en de daarmee verbonden trans-atlantische slavenhandel, en de opkomst van het abolitionisme.
Marie Antoinette (2006). De film is een biografisch historische film over het leven van Matie Antoinette.
De anatomische les van dr. Tulp
Antoni van Leeuwenhoek
The Patriot (2000). Film over Benjamin die heeft gestreden in de oorlog tussen Engeland en Frankrijk, maar dan begint er een nieuwe oorlog..
Het zilveren medaillon geschreven door Joke Reijnders. Boek over Adriaan die informatie over Napoleon moet vinden in het zilveren medaillon. Achter in het boek is ook nog extra informatie over Napoleon te vinden.
Wat zijn de oorzaken van de wetenschappelijke revolutie?
Ze waren van mening dat niet alles door god geschapen was, dus gingen ze zelf op onderzoek uit.

Verbinding eerder tijdvak:
Tijdvak 2 -> de ontwikkeling van het wetenschappelijk denken en het denken over burgerschap en politiek in de Griekse stadstaat.
Verbinding later tijdvak:
Tijdvak 8 -> de industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
Het keizerrijk van Napoleon
Philadelphia
Parijs
Amsterdam
Londen
vrijheidsbeeld
Het ancien régime
De verlichting
Spotprent uit 1789. De boer draagt een geestelijke en een edelman.
Verlichte absolute vorsten:
Lodwijk XVI
Marie Antoinette
Lodewijk XVI
Belle van Zuylen -> dochter van een rijk regentenpaar uit Utrecht.
Immanuël Kant -> Duitse filosoof.
Voltaire -> Franse filosoof.
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 4 staatsvorming en centralisatie. In het ancien régime wilden de vorsten ook alle macht.
Verbinding later tijdvak: tijdvak 8 het moderne imperialisme. Bij het imperialisme proberen de vorsten hun macht uit te breiden (door gebieden te veroveren).
Voltaire (2007).
Voltaire en Frederik de Grote, twee van de allergrootste figuren van de achttiende eeuw, twee bijzonder gecompliceerde figuren ook, die zich onweerstaanbaar tot elkaar aangetrokken voelden, maar elkaar vaak ook niet konden verdragen.
Immanuel Kant (2009)
Weinig boeken hebben zo'n scherp stempel op de moderne cultuur gedrukt als Kants drie Kritieken. De denkers die de spreekbuis van onze tijd zijn, van Schopenhauer en Heidegger tot Derrida en Habermas, bevestigen het: met Kants Kritieken is ons denken pas echt modern geworden.
Belle van Zuylen
Frederik de Grote (filosoof).
Wie vond dat regeringen de natuurlijke rechten van de burgers moesten garanderen, namelijk het recht op leven, vrijheid en bezit? John Locke.
Verlichting
Verlicht denken
optimisme
Filosofen (Voltaire, Kant)
Encyclopédie
rationalisme
De democratische revoluties
3 democratische revoluties:
Franse revolutie
Amerikaanse Vrijheidsoorlog
Bataafse revolutie
Lodewijk XVI
Willem V
Nationale vergadering in de voormalige balzaal.
De onthoofding van Lodewijk XVI.

Kolonialisme en slavernij
Welke gevolgen had de Bataafse revolutie in tegenstelling tot de Amerikaanse Vrijheidsoorlog?
Nederland werd een eenheidsstaat en een rechtsstaat.
Amerika kreeg de Onafhankelijkheidsverklaring.
driehoekshandel
Europa
Afrika
Amerika
3 verbindingen:
Emancipatiebewegingen, het volk kwam hierbij in opstand.
wetenschap en politiek in de Griekse stadstaat, Kleistenes voerde de democratie in.
Het ontstaan van parlementen en grondwetten (de Magna Carta) in de tijd van Steden en Staten.
slaven
vuurwapens, kruit, messen textiel, ijzer en brandewijn
1776
1789
plantageproducten
1774
1775
de 13 koloniën vormden een gezamelijk congres om hun verzet te bundelen.
De Amerikaanse Vrijheidsoorlog brak uit.
De slaven uit Afrika
Het Congres riep de onafhankelijkheid van de Verenigde Staten van Amerika uit.
Schip van de WIC
De Franse revolutie was begonnen.
Paramaribo omstreeks 1700
Monument slavernijhandel
Verbinding eerder tijdvak: de Gouden Eeuw van Nederland.
Verbinding later tijdvak: pluriforme en multiculturele samenlevingen.
De tijd van burgers en stoommachines
Zes kenmerkende aspecten:
De industriële revolutie die in de westerse wereld de basis legde voor een industriële samenleving.
De opkomst van politiekmaatschappelijke stromingen: nationalisme, liberalisme, socialisme, confessionalisme, feminisme.
voortschrijdende democratisering, met deelname van steeds meer mannen en vrouwen aan het politiek proces.
De opkomst van emancipatiebewegingen.
Discussies over 'de sociale kwestie'.
De moderne vorm van imperialisme die verband hield met de industrialisatie.
De industriële revolutie
Uitvinders: James Watt (stoommachine), Thomas Edison (gloeilamp) en Claude François Jouffroy d'Abbans (ontwierp het de eerste stoomboot).
De stoommachine
Kinderen aan het werk in de fabriek
1750. In Groot-Brittanië kwam de industriële revolutie op gang.
1800. De eerste ijzeren spinmachines door stroom aangedraven kwamen er.

industriele revolutie
transportrevolutie
industriële samenleving
burgerij
Wat is de oorzaak van de industriële revolutie?
Ambachtelijke en kleinschalige werkplaatsen groeiden uit tot grote fabrieken en vormden samen een grootschalige industrie
Politiekmaatschappelijke stromingen
4 stromingen:
liberalisme - John Locke
nationalisme - Richard Wagner
socialisme - Karl Marx
Duitse eenheid - Pruisische elite
1815
Ontstaan nieuwe politieke stromingen
1844
Het liberalisme werd de overheersende stroming
1871
De koning van Pruisen werd erkend als nieuwe keizer van het Duitse rijk
1890
Er ontstonden extreem fanatieke nationalistische organisaties en bewegingen
Europa in 1815
Belangrijke plaatsen:
Het Teutoburger woud, hier werd een nationaal monument geplaatst.
De spiegelzaal in Versailles, hier sloten de Duitse landen zich aaneen tot hjet Duitse keizerrijk onder Wilhelm van Pruisen.
Democratisering
Gebeurtenissen:
Willem II werd ingehuldigd in de nieuwe kerk van Amsterdam.
Thorbecke schreef een nieuwe grondwet.
Karl Marx
De grondwetswijziging van Thorbecke
Aletta Jacobs
Begrippen:
confessionalisme
emancipatiebewegingen
verzuiling
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 2, wetenschap en politiek in de Griekse stadstaat.
Verbinding later tijdvak: tijdvak 9, verzet tegen het imperalisme
De emancipatiebewegingen
Belangrijke personen bij het feminisme:
Aletta Jacobs, de eerste vrouw die een Hoogere burgerschool bezocht en later arts werd.
Marie Popelin, de eerste vrouw met een academische graad.

De verzuiling
Belangrijke personen bij het confessionalisme:
Abraham Kuyper, oprichter van de ARP.
De lagere middenklasse, zij waren de aanhangers van het confessionalisme.
Het feminisme
De sociale kwestie
Advocaat Samuel van Houten.
De eerste links-liberaal in de Tweede Kamer.
Slechte werkomstandigheden in de fabriek.
Twee belangrijke personen:
Samuel van Houten. De eerste links-liberaal in de Tweede Kamer.
De socialistische leider Domela Nieuwenhuis.
Waarom werd het kinderwetje van Van Houten ingevoerd?
Omdat het fabriekswerk slecht was voor lichamelijke en verstandelijke ontwikkeling van de kinderen.
Het moderne imperialisme
Belangrijke personen:
De Belgische koning Leopold II
Bismarck, hij riep vertegenwoordigers bij elkaar waaronder koning Leopold II
De ontdekkingsreiziger Stanley
Daens is een Belgische film uit 1992.
Het gaat over priester Adolf Daens en de sociale strijd tegen Charles Woeste in Aalst aan het eind van de 19e eeuw.
Wat betekende het modern imperialisme voor Groot-Brittannië? Groot-Brittannië kreeg vanaf nu concurrentie met andere Europese landen.
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 7, kolonialisme en slavernij
Verbinding later tijdvak: Verzet tegen het imperialisme
1870
1869
1878
1908
Leopold liet Stanley een verdrag sluiten
Het Suezkanaal werd geopend
Groot-Brittannië kreeg te maken met concurrentie
België moest een behoorlijk bestuur instellen
Stoom, Willem van Toorn. (2005)
Nederland rond 1900. Maarten Corbelijn moet al vroeg de school verlaten om de kost te verdienen. Maar hij zet alles op alles om hogerop te komen. Hij hoopt advocaat te worden. Ondertussen interesseren hij en zijn vriendin zich voor politiek. Het is de tijd van de strijd voor vrouwenkiesrecht, socialisme en opkomende vakbonden. Er lijkt een grote staking op komst.
Een suikerrietplantage
Keerzijde, Caja Cazemier en Martine Letterie. (2014).
Twee meisjes in heel verschillende omstandigheden en heel verschillende tijden verhuizen van Friesland naar Amsterdam. In ruim honderd jaar is er veel veranderd, maar in hoeverre hebben meiden van nu meer seksuele vrijheid?
koning Leopold II
Een stoomschip
De tijd van de wereldoorlogen
Industrialisatie in Europa
Verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid va de burgerbevolking bij oorlogvoering.
De crisis van het wereldkapitalisme.
Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën: communisme en nationaal-socialisme.
De rol van morderne propagande- en communicatiemiddelen en vormen van massaorganisatie.
Vormen van verzet tegen het West-Europese imperialisme.
Het voeren van twee wereldoorlogen, en: verwoestingen op niet eerder vertoonde schaal door massavernietigingswapens en de betrokkenheid van de burgerbevolking bij oorlogvoering.
Recisme en discriminatie die leidden tot genocide, in het bijzonder op de joden.
De Duitse bezetting van Nederland
Stoomlocomotief de Arend
Der untergang (2004) Duitse oorlogfilm die de 10 laatste dagen van Adolf Hilter toont.
Aletta Jacobs, het Hoogste Streven (1995). Film over het leven van Aletta Jacobs.
De Eerste Wereldoorlog
Loopgraven
Om loopgraven te veroveren gebruikten ze tanks.
Deze jachtvliegtuigen werden gebruikt om vijandelijke bommenwerpers uit de lucht te schieten.
1917
1918
1914
Schindlers list (1993) Film over de Duitse Oskal Schindler die Joden op de lijst van zijn fabriek zetten zodat ze werden beschermd.
1917
Het begin van de Eerste Wereldoorlog.
De VS verklaarde Duitsland de oorlog.
In Rusland brak de revolutie uit.
Zwartboek (2006). Nederlandse film over de Tweede wereldoorlog en het verzet.
Duitsland tekende de wapenstilstand.
Oorlogskinderen door William Osborne. Boek over twee kinderen die in WO II zijn gevlucht. Maar dan krijgen ze een geheime opdracht en ze moeten terug naar Duitsland.
Oorlog zonder vader van Martine Letterie. Verhaal over verzetsdaden, opblazen van bruggen en het stelen van paspoorten.
De economische wereldcrisis
Het vrijheidsbeeld. Geschonken door Frankrijk aan de VS
Een werkloze
Verkiezingsposter van de Nationalisten
Het marinemonument in Den Helder. Standbeeld ter ere van de mensen die zijn omgekomen in de marine.
Het Anne Frank huis in Amsterdam
Bondgenootschappen in Europa tijdens WO II
Oorzaken:
De banken hadden veel te makkelijk geld verstrekt.
De fors gestegen aandelen koersen van Amerika daalden ineens pijlsnel.
Het spaargeld van miljoenen Amerikanen verdampte en duizenden banken gingen failliet.
De landbouw en industrie konden hun producten niet meer kwijt.
In 1932 zat een kwart van de Amerikaanse beroepsbevolking zonder werk.
Belangrijke plaatsen: Versailles, New York, Praag, Hirosjima, Stalingrad, Amsterdam, Keulen en Nagasaki.
2 manieren om de crisis te bestrijden:
President Roosevelt begon zijn new deal uit te voeren. Zo kwamen er sociale uitkeringen en stak de staat miljarden dollars in openbare werken. Dit werkte.
Ze hadden door moeten gaan met het Dawesplan.
De totalitaire systemen
belangrijke personen:
Lenin: een marxist die in Rusland de macht greep.
Stalin: greep naar de absolute macht nadat Lenin was overleden.
Adolf Hitler: leider van de NSDAP.
Propaganda en communicatie
Europa in het interbellum
Mussolini. De stichter van het fascisme
Met deze poster riep de Britse minister van Oorlog Kitchener tijdens de Eerste Wereldoorlog mannen op om soldaat te worden.
Lenin. De russische leider
Een massabijeenkomst.
1917
1923
1922
1933
Ontstaan van 3 totalitaire ideologiën: het communisme, fascisme en nationalisme.
Mussolino werd verkozen tot regeringsleider
Hitler pleegde een mislukte staatsgreep
Hitlers werd benoemd tot regeringsleider
Begrippen: ideologiën
communisme
fascisme
nationalisme
totalitarisme
Wat was het belang van de Propaganda?
Om zo te laten zien dat je ideeën goed zijn, in de hoop dat mensen het met je eens worden. De informatie bij propaganda is daarom vaak (deels) onwaar.
Verzet tegen het imperialisme
Personen:
Gandhi: de leider van het Indiase verzet.
Soekarno: een westers opgeleide oosterling bij wie door blanke afwijzing het nationalisme was gestimuleerd.
Vijandbeelden:
Sovjet-Unie en Duitsland.
Communisten en Nationalisten.
Spotprent over Mahatma Gandhi
De Tweede Wereldoorlog
Soekarno
Concentratie kamp Auschwitz
Verbinding eerder tijdvak: Tijdvak 8, het modern imperialisme en tijdvak 2, het Romeins imperium.
Verbinding later tijdvak: Tijdvak 10, De koloniasatie
Hirosjima na de atoombom
Genocide
Het hakenkruis
De davidster
Anne Frank
Begrippen:
genocide
racisme
discriminatie
antisemitisme
Hitler: de leider van de Tweede Wereldoolog.
Winston Churchill: hét symbool van Britse onverzettelijkheid tegen de Nazi's.
Anton Mussert: leider van de NSB
Wat had het rascisme en discriminatie te maken met de Kristalnacht in 1938? Omdat Hitler de joden discrimineerden begon hij met de genocide, een volkerenmoord. In de nacht van 9 op 10 november werden joodse winkels geplunderd en werden honderden joden vermoord.
1940
1941
1943
1945
De Duitsers vielen in het voorjaar Nederland, België en Frankrijk aan.
'Operatie Barbarossa'.
De bezetting
De Duitsers gaven zich op 31 Januari 1943 over.
De val van Berlijn.
Anton Mussert, de oprichter van de Nationaalsocialistische Beweging.
Koningin Wilhelmina, de koningin van Nederland die vluchtte naar Londen.
De tijd van televisie en computer
De geallieerden bevrijden het zuiden van Nederland
De hongerwinter in Nederland
1931
1945
1940
De kolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld.
De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog.
De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de twintigste eeuw aanleiding gaf tot ingrijpende sociaalculturele veranderingsprocessen.
De eenwording van Europa.
De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen.
1941
Mussert richtte de Nationaalsocialistische Beweging op
Duitsers vielen Nederland binnen
De Unie werd verboden omdat ze geen soldaten wilde leveren
Nederland werd bevrijd
Verzet: Joden mochten onderduiken bij degene die zich verzette.
Aanpassing: er werd meegewerkt met de onderdrukking van de Joden.
Collaboratie: Franse vrouwen hadden een verhouding met Duitse militairen.

Thirteen days (2000).
Oktober 1962: Amerika komt er achter dat de Sovjet Unie bezig is met het plaatsen van nucleaire wapens op Cuba. President John F. Kennedy besluit dit niet te accepteren, en staat op het punt om een militaire inval te doen op Cuba. Dit zou echter kunnen betekenen dat de Sovjet Unie hier in Europa wraak op neemt. Een derde wereldoorlog met gebruik van nucleaire wapens lijkt onafwendbaar.
World Trade Center(2006).
11 september 2001. Een groep Port Authority agenten gaat de Twin Towers in om mensen te redden, wanneer plots de torens ineenstorten. Twee overlevende agenten zitten vast in de ruïnes van het World Trade Center
Dekolonisatie
Ho Chi Minh, communist
Soekarna, riep in Indonesië de onafhankelijkheid uit
Beste Vriend, Robert Vuistje(2012).
Als BN´er is Samuel Koningsberg volop bezig met zijn imago. Zijn leven draait om het opdraven bij tv-quizzen, praatprogramma´s en vernissages. Zijn doel: zorgen dat hij gezien en besproken wordt. Al zijn vriendschappen zijn nep en dienen alleen zijn roem. Als zijn vrouw hem verlaat en dreigt hun zoontje mee te nemen naar Suriname neemt Samuel een drastische stap.
Het boek van Max Berg, Aleksander Melli (2009).
Max Berg en zijn vriend Egil doen mee aan een realityshow op tv. Samen met 18 andere kinderen moeten zij een periode op een onbewoond eiland voor de Noorse kust doorbrengen en daar een nieuwe samenleving opzetten. Ze richten politieke partijen op met eigen programma´s en moeten met name een standpunt innemen over hoe ze de klimaatverandering aanpakken. Er kan vervolgens door de kijkende kinderen gestemd worden wie van de kandidaten aan de macht zal komen. Het loopt allemaal flink uit de hand.
Jaar van toetreding tot de Verenigde Naties
4 belangrijke plaatsen:
Berlijn werd verdeeld.
Hirosjima, hier is een atoombom op gegooid.
Nagasaki, hier is een atoombom op gegooid.
New York, hier is een terroristische aanslag gepleegd op het World Trade Center op 11 September 2001.
Joods verzetmonument.
De Koude Oorlog
3 belangrijke personen:
Churchill
Truman
Stalin
Vetgedrukte begrippen:
Koude Oorlog
Containmentpolitiek
Blokvorming
Wapenwedloop
Atoomoorlog
Michaïl Gorbatsjov.
Atoombom op Hirosjima.
Vietnam-oorlog.
Wat betekende de atoombom op Hirosjiama voor de bevolking?
Door de radioactieve straling zijn honderdduizenden mensen overleden aan stralingsziekte en kanker.
1950
1953
1961
1975
Noord-Korea viel Zuid-Korea binnen.
Na Stalins dood namen de spanningen af.
De DDR bouwden de Berlijnse muur.
De communisten veroverden Vietnam alsnog.
Welvaart en cultuur
3 sociaal-culturele veranderingen:
Nederlanders waren een gezagsgetrouw volk, maar de eerbied voor gezagsdragers nam af.
In 1965 keurde 80 procent van de Nederlanders seks voor het huwelijk af; in 1975 hadden de meesten er geen moeite meer mee (seksuele revolutie).
Steeds meer stond het individu met zijn behoeften centraal (individualisering).
Welvaart in de Nederlandse huiskamers.
Industrie omstreeks 1960.
Nozems.
individualisering
Vrouwenemancipatie
Stofzuigers en wasmachines namen het werk uit handen.
Ze verplaatsten zich met de auto.
Doorbraak van het internet
Wat leidde tot grote sociaal-culturele veranderingen?
De toenemende welvaart en bestaanszekerheid gaven een gevoel van vrijheid en onafhankelijkheid.
Ho Chi Min
Dekolonisatie spotprent
1945
1949
1975
1962
Indonesië werd onafhankelijk
Op de Dam werd soevereiniteit overgedragen
Frankrijk legde zich onvermijdelijk neer
Suriname werd onafhankelijk
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 7, Kolonialisme en slavernij
Wanneer was het koloniale tijdperk voorgoed voorbij? Toen Nederland Suriname onafhankelijk liet worden.
De Europese eenwording
Pluriforme en multiculturele samenlevingen
Helmut Kohl, bodskanselier
Schuman, de Franse minister van buitelandse zaken
Thatcher, premier
Schuman
Frans affiche
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 6, wereldwijde handelscontacten, handelskapitalisme en het begin van een wereldeconomie.
Wat was de oorzaak van de eenwording van Europa? De welvaartgroei hielp de vijandschap in Europa te overwinnen. De Europese landen vochten hun meningsverschil niet meer uit op het slagveld maar aan de onderhandelingstafel
1948
1952
1958
1992
Het verdrag van Maastricht
Zes lidstaten richten de Europese Economische Gemeenschap op
Oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal
Duitsland herrees uit puin
3 minderheden: Molukkers, vluchtelingen, arbeidsmigranten
Een pluriforme/multiculturele samenleving
Vluchtelingen in Nederland
Verbinding eerder tijdvak: tijdvak 9, verzet tegen het imperialisme
Wat betekende de komst van de allochtonen naar Nederland? Nederland werd een pluriforme samenleving
1977
1960
1980
2006
Nederland was een pluriforme samenleving
Het aantal asielzoekers nam sterk toe
Nederland had meer emigranten dan immigranten
Molukse jongeren gingen over tot terreuracties
Full transcript