Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

SEDİMANTER KAYAÇLAR

No description
by

Mesut yıldırım

on 3 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of SEDİMANTER KAYAÇLAR

Yerkabuğunu meydana getiren her türlü kayacın (Mağmatik, Metamorfik ve Sedimenter) ve bulunan bütün minerallerin çeşitli etkenlerle ayrıştırılıp, taşınması ve belli bir bölgede biriktirilip, daha sonra da bazı işlemlerden geçmesi sonucunda (sıkışma,çimentolanma vb.) oluşan kayaçlara çökel (sedimanter) kayaçlar denir.Yerküresinin hacim olarak
%5
'i civarında yer kaplayan sedimanter kayaçlar, yerkabuğunun ise yaklaşık olarak
%75
'ini oluşturmaktadır.

SEDİMANTER KAYAÇLARIN SINIFLANDIRILMASI
KIRINTILI SEDİMANTER KAYAÇLAR
Sedimanter kayaçlar çeşitli özelliklerine göre değişik bir çok türde sınıflandırmaya tabi tutulabilirler.
En yaygın olarak kullanılan sınıflandırma sedimanter kayaçların kökenlerine ve oluşum ortamlarına göre yapılan sınıflandırmadır. Sedimanter kayaçlar
oluşum ortamlarına ve kökenine göre
başlıca dört ana bölüme ayrılabilir. Bunlar
Kırıntılı sedimanter kayaçlar
Organik sedimanter kayaçlar
Kimyasal sedimanter kayaçlar
Volkano sedimanter kayaçlar 'dır.
Köken olarak taneli-kırıntılı parçacıklardan oluşurlar. değişik türlerde irili-ufaklı kaya kırıntıları ve mineral parçacıklarının çşitli çökel havzalarında tortullaşmaları sonucunda meydana gelirler. Kırıntılı sedimanter kayaçların adlaması ve sınıflaması çoğunlukla kayacı oluşturan tanelerine, boyutlarına, türlerine, biçimlerin, yuvarlaklık ve boylanma derecesine, homojen ve heterojen oluşlarına veya çimento maddesine göre yapılmaktadır. Kırıntılı kayaçların taneleri arasında her hangi bir bağlayıcı çimento maddesinin bulunup, bulunmamasına göre bu kayaçlar içerisinde iki alt gruba ayrılırlar. Bunlar;
Çimentolu kırıntılı sedimanter kayaçlar
Çimentosuz kırıntılı sedimanter kayaçlar
Çakıl Taşı
2mm ile 256mm arasındaki çapta olan kırıntıların (çakılların) doğal bir tutturucu ile tutturularak oluşturdukları taşlara çakıltaşı denir. Çakıllı birimlerin çakılları arasında çoğunlukla kum, mil veya milli kilden oluşan bir kırıntılı tutturucu (matrix) bulunur.

Çakıl Taşı
Çakıl Taşı
Çakıl
KUMTAŞLARI

1/ 16 ile 2mm arasındaki kırıntıların (kumların) doğal bir tutturucu ile tutturularak oluşturdukları taşlara kumtaşı denir. Kumtaşları beş ana unsurdan ibarettir. Bunlar kaya kırıntıları, kuvars taneleri, küçük kırıntılı tutturucu ve çimentodur.
Bir kayacın sedimanter kayaç olup olmadığını aşağıdaki kriterler yardımıyla belirleyebiliriz;

1.Tabakalanmanın varlığı
2.Tabakaların yüzeyinde ve tabaka içinde sedimanter yapıların varlığı
3.Fosillerin varlığı
4.Taşınmış tanelerin varlığı
5.Kesinlikle sedimanter orijinli minerallerin (Glokonit, Şamozit vs) varlığı

2.Organik Sedimanter Kayaçlar
Bu kayaçlar, yoğun olarak organik içerikli ortamlarda gelişirler ve kayaç yapıcı organizmların veya bunların kırıntılarından, irili-ufaklı parçalarından meydana gelmişlerdir. Bu kayaçları oluçturan bazı organizmalara örnek olarak foraminifer, alg, radiolarya, mercan veya süngerler gösterilebilir. Organik sedimanter kayaçların içerisinde kil, kireç, silis vb. maddelerde bulunabilir ancak, kayacın büyük bir çoğunluğunda organizma kalıntıları egemendir.
Bu kayaçların adlaması ve sınıflandırılmasında organizmaların kavkı ve iskeletlerini oluğturan maddenin önemi vardır.
Kireç Taşı
Çeşitli sedimantasyon ortamlarında kimyasal olayların sonucu oluşan,CaCO3'ca zengin bir kayaçtır. Kireç taşları her zaman saf CaCO3 dan oluşmazlar.Bileşiminde değişen oranlar da MgCO3,kil mineralleri kuars ve feldspat parçaları bulunabilir.Yerkabuğunda çok çeşitli kireç taşları vardır;

Fosilli Kireçtaşı
Mercanlı Kireçtaşı
Resifal Kireçtaşı
Killi Kireçtaşı
Oolitik Kireçtaşı
Pozilitik Kireçtaşı
SEDİMANTER KAYAÇLAR
Mesut YILDIRIM
112301010
Kimyasal Sedimanter Kayaçlar
Bu kayaçlar çeşitli kimyasal olayların etkisi sonucu meydana gelirler. Çeşitli doygun eriyşklerin çökelmesi,tuzlu suların buharlaşması veya bazı kimyasal maddelerin uygun ortamlarda biraraya gelerek birleşmesiyle yeni ürünler ve sonuçta kimyasal sedimanter kayaçlar oluşur.
Travertenler, sarkık ve dikikler kimyasal sedimanter kayaçlara örnek gösterilebilir. CaCO3 ca zengin kaynak sularının etkisi bulunur.Bu sular kaynaklardan çıkıp topografya üzerinde akarken içerdiği kalsiyum bikarbonat, atmosferde serbest haldeki CO2 ile birleşerek CaCO3 şeklinde çökelerek travertenleri olultururlar. Antalya ve pamukkale traverltenleri bu oluşumların ülkemizdeki önemli örneklerindendir.
Volkano Sedimanter Kayaçlar
Köken olarak volkan faaliyetleri sonucu çıkan bazı maddelerin, uygun çökelme havzalarında tortullaşmaları sonucu gelişirler. Örneğin bazı püskürme safhalarında yoğun olarak hafif gereçlerden yapılmış tüf, kül, pumis gibi volkanik materyallerin, yere düştüğü ortamlarda üst üste yığılmasıyla oluşur. Örneğin Isparta Gölcük yöresindeki tüfler bu şekilde gelişmişlerdir ve bunlar tüfit olarak anılırlar.
Sedimanter Kayaçaların Oluşum Evreleri
Genelde sedimanter kayaçların oluşumu için başlıca yedi işlemin gerektiği kabul ediler. Bunlar;

Ayrışma
Aşınma
Taşınma
Parçalanma
Çökelme
Taşlaşma
Metamorfizma
1
Sedimenter partiküllerin oluşabilmesi için öncelikle ana kayaçların parçalanıp kırıntılanması gerekir. Ana kayacın parçalanması ve kırıntılanmasını sağlayan olayların tümü ayrışma olarak adlandırılır. Bir ana kayacın ayrışmasında farklı faktörler etkili olabilir. Bunlar

1.Fiziksel Ayrışma:
Kayaçların mineralojik bileşiminde önemli bir değişiklik oluşturmadan parçalanmasıdır. Bu olay dış etkenlerin etkisiyle kayacın gelişmesi, büzülmesi ve bu kamalarıyla parçalanması sonucu oluşur.

2.Kimyasal Ayrışma:
Bu olaya kayacın kompozisyonunun değişmesi adı verilir.Dekompozisyon olayı sonucu taneler arasında porozite(Boşluk hacmi) artar. Yoğunluğu az olan maddeler oluşur.

3.Biyolojik Ayrışma:
Bu aşınmada organizmaların rolü büyüktür. Kayaçları kemiren organizmalar, köklerin mekanik etkileri ve bunların saldıkları asitler bu tür ayrışmayı oluşturur.
2.Aşınma
Ayrışma sonucu oluşmuş materyalin dış etkenler yardımıyla yerinden alınması sonucu oluşur.Bu aşınma etkileri su, rüzgar ve buzul olabilir.Ayrışma ile aşınma bazen birlikte, bazende birbirini izleyecek şekilde faaliyet gösterirler.Ayrışma genellikle uzun veya çok uzun zaman sonucunda oluştuğu halde aşınma genellikle kısa zamanda oluşur.
3.Taşınma
Ayrışmış materyalin erimiş, kolloidal veya katı halde yerinden alınıp başka yörelere götürülmesi olayıdır.taşınmayı oluşturan nedenler, su, rüzgar, buzul ve gravitedir.Bu nedenlerden su ve rüzgar başta gelir.Akarsular genellikle bir miktar CO2 gazı içerirler.Bu sular aktıkları yerden bazı maddeleri eriterek onları yerlerinden alırlar. Akarsu kuvvetlerine göre kırıntıları engin yerlere iki tip akıntı ile taşırlar.

1.Sakin Akıntı(Laminer Akıntı):
Bu akıntılarda su bantları birbirine paralel olarak akarlar.Sakin akıntıların hızı azdır.Bu akıntılar sığ ortamlarda görülürler.
2.Çalkantılı Akıntı(Türbülent Akıntı):
Koşulları değişmesi veya bir kaç akıntının birleşmesiyle oluşurlar.Bu hızda akarsular sık sık parçalanır.
4.Parçalanma
Akarsulrda, buzullarda ve çöllerde veya hayvan sindirim aygıtlarında kalıntıların birbirine çarparak daha küçük parçalara bölünmesiyle kayaçlar parçalanır.Bu kırıntılar ufanarak bazen un gibi küçü zerrelere bölünürler.Parçalanma olayı üç aşamada oluşur.Bu aşamalar;
1.Ezilme,
2.Ufalanma,
3.Öğütülme şeklinde ifade edilir.
5.Çökelme
Çeşitli araçlarla taşınan materyallerin taşınma kuvveti yerçekimi kuvvetinin etkisi altına düşmesi nedeniyle bir yerde birikmesiyle çökelme olayı başlar.Buzulların taşıdığı materyal, yüksekliğin azalması dolayısıyla ısının farklılaşması sonucu çöker.Rüzgarlar kuvveti oranında en önde tozlar olmak koşuluyla kırıntıları taşırlar.Rüzgarlar tarafından taşınıp çökeltilen sedimanlar içinde düzenli bir tabakalaşma görülmez.Isının çökelmedeki rolü büyüktür.Isı bir çok mineral ve gazların erimesini kolaylaştırır.
6.Taşlaşma(Litojenez)
Sediment;detritik(kırıntılı=klastik) parça, kristal ve organik maddelerin bir kaçı veya tümünün karışımı şeklindedir.Gevrek ve karışık olan bu çökelti sıkışarak taşlaşmaya başlar.İlk durumda sedimanter kayaçların elamanı çökeldiği zaman gevşek yani tanelerin birbiriyle bağlantısı yokken sıkışma sonucu üst üste gelen zerreler üstekilerin basıncıyla birbirine yaklaşır.Bu taşlaşma oalyında rol oynayan en önemli etken hidrostatik basıçtır.Bu sıkışma olayları sonucunda;
Kil---------Kiltaşına,
Kum------Kumtaşına,
Kireç------Kireçtaşına,
Silt---------Silttaşına,
Mil---------Miltaşına dönüşür.


7.Metamorfizma(Başkalaşım)
Yüksek ısı ve basınç altında bulunan sedimentlerde yeni minerallerin oluşması veya eski bileşim ve şekillerin değişmesi olayıdır. Metamorfizma(başkalaşım) kavramı, meta(madde,şekil), morphos(değişiklik) sözcük dilimlerinden türemiştir.
Sedimanter Kayaçlarda Yapı Ve Doku
Yapı
Sedimentleri oluşturan tane topluluklarının, kimyasal ve organik etkilerle doğada almış oldukları şekildir.Yapı direkt olarak doğada incelenir.Bu kayaçlarda görülen başlıca yapı çeşitleri şunlardır;

A)İnorganik Yapılar
1)Mekanik Yapılar
a)Çökelme Yapıları
b)Çizgisel Yapılar
c)Tabaka Üzerinde DİğernYapılar
d)Tabaklarda oluşan deformanyonlar

B)Organik Yapılar
Doku
Kayacı oluşturan klasik olmayan maddeler hiç bir şekilde karada sürüklenmemiş, yani dış etkenler bu maddeler üzerinde etki yapmamıştır.Havza içi ve dışında kimyasal veya biyokimyasal nedenlerle havzalar oluşmuştur.Sürüklenmeyen bu elementler ya
ortokem
veya
allokem
olurlar.Ortokem, doğrudan doğruya havza içinde çökelmiş, allokem ise, havza içinde ikinci defa sedimantasyona karışmış parçalar veya sedimentler içinde kimyasal olarak oluşmuşlardır.Bu şekilde oluşan bazı doku tipleri şunlardır;
Mikrit
Genellikle sediment parçalarını birbirine bağlayan çok küçük kristalli çimentoya verilen isimdir.Tanelerin büyüklüğü 5 mikronu geçmez.
Sparit
Çeşitli parçaları yapıştıran bu çimento, kaba kristalli ve şeffaf kireçtaşlarından oluşur.
İntraklast
Sedimantasyon havzasına çökelen materyallerin tam sertleşmeden deniz gibi erozyonu ile yeniden parçalanıp, aynı havza içinde diğer bir çökelmeye karışmış olması sonucu oluşan parçalardır.
Pellet
Çapı 0.33 mm.-0.15 mm. arasında değişen yuvarlakça ve klastik cisimlerdir.
Oolit
Oolitler yarı allokem olan kürecikler olup, içlerinde konsantrik veya ışınsal veyahur her iki şekilde oluşmuş çatlaklar bulunur.Merkezde kum taneleri, fosil kırıntısı, intraklast parçaçığı gaz abbesi veya silt tanesi bulunabilir.Bir tek kılıftan oluşmuş oolitlere
yüzlek oolit
adı verilir.Bezelye büyüklüğünde olan oolitler
pizolit
olarak isimlendirilmektedir.
Bazı Sedimanter Kayaçlar Ve Özellikleri
Breş
Köşeli kayaç parçalarının doğal bir çimento ile çimentolanmasıyla oluşurlar.Çeşitleri;
a)Sedimanter kökenli bileşenler
b)Tektonik breşler
c)Volkanik breşler
d)Diğer kökenli breşler
e)Erime breşi
f)Kemik breşi
Aglomera
Yuvarlak şekilde volkan bombası, volkanik blok, lapilli gibi proklastik maddelerin tüf karakterinde ince bir hamurla çimentolanması sonucu oluşurlar.
Kuvarsit
Kuvars kum taşlarının yine kuvarslı bir çimentoyla birleşmesiyle oluşurlar.Gözenekleri azdır.Diyajenez ya da metamorfizmayla oluşurlar.
Psamit
Kuvars, feldspat ve mikadan oluşurlar.Bu mineraller doğal bir çimento ile tutturulmuştur.Mika pulları seviyeler halinde sıralanmıştır.
Şeyl
Eğer kil taşları ve silttaşları fazla sıkışmaya uğrarsa ince yapraklı ve plaketli bir yapı kazanırlar.O zaman kayaç şeyl adını alır.Şeyl, killişist olarak da isimlendirilirr.
Grovak
Kuvars, feldspat taneleri yanında bol miktarda volkanik parça içeren detritik(kırıntılı) kayaçlardır.Taneler genellikle köşelidir.
Tüfler Ve Tüfitler
Volkanik kül ve lapillilerin göl veya deniz tabanlarına çökelmesiyle meydana gelmiştir.Köken olarak volkanik kül ve tozlardır.Bileşimlerine hakim piroklastik elamanın cinsine göre camsal(vitrik) tüfler, mineral taneli(litik) tüfler ve kayaç parçalı(klastik) tüfler olmak üzere üç tip tüf ayırt edilmektedir.
Silttaşı
Akarsuların taşkın zamanlarında bastıkları arazilere bıraktıkları çamura mil veya silt adı verilir.Bu çamur içinde boyutları 0.005 mm. ila 0.05 mm. arasında değişen mineral kırıntıları bulunur.Millerin içerdikleri kırıntılar arasında özellikle kuvars, hornblent, piroksen, biyotit, klorit, demiroksit ve kil zerreleri önemlidir.
Arkoz
Granitlerin mekanik ayrışmasıyla oluşan klastik maddelerin çimentolaşmasıyla oluşurlar.Bu nedenle granitlerle aynı mineralleri içerirler.Mineralojik bileşiminde kuvars, feldspat, mika bulunur.Bu mineraller doğal bir çimentoyla bağlanmıştır.Arkoz içinde feldspat tanelerinin oranı %25 den fazladır.Bu nedenle arkoz Feldspatlı kumtaşları olarak isimlendiririlir
Kireçtaşı Tüfü Ve Traverten
CaCO3'lı sıcak ve kaynaklarının çökelleridir.Bol miktarda CaCO3'ı eriyik halinde içeren genellikle gazlı, ılık ve başınçlı suların yeryüzüne çıkınca uçması, basıncın kalkması ve soğuması ile oluşurlar.(Pamukkale, Denizli, v.b)
Albatr(Oniks Mermeri )
CaCO3 ve CaSO4 bileşimli kompakt bir kayaçtır. Beyaz, sarı-beyaz, kırmızı renkli ve yarısaydamdır.Kireçtaşı Albatrı ve jips albatrı olmak üzere iki tür albatr çeşidi vardır.
Sarkıt-Dikit
Erimiş halde kireçtaşı içeren basınçlı ve gazlı suların mağara boşluklarına girmesiyle oluşurlar.Magaralara giren bu CaCO3 lı sular buharlaşarak uzun ve konsantrik yapılı kireç taşlarını oluştururlar.Bu oluşumda, aşağıdan yukarı doğru birikirse
dikit
, yukarıdan aşağıya doğru birikirse
sarkıt
adını alır.
Çakmaktaşı(Sileks)
Kireçtaşı boşlukları içinde oluşurlar.Bir örtü içinde opal+kalsedon+kuvarstan ibarettir.Şayet bu çakmaktaşı dışarıdan bir örtü ile kaplanmamış ise şay adını alır.Kriptokristalin bir dokuya sahiptir.
Radyolarit-Diyatomit
Radyolarit
, radyolarya adı verilen tek hücreli hayvanların oluşturdukları bir kayaçtır.Çoğu kırmızı renkte olup çok serttir.Asitlerle köpürmez, çeliği çizer.Ofiyolitik serilerde önemli bileşenlerden biridir.Dğer bir değişle, ofiyolitleri oluşturan ve Steinmann üçlüsü olarak ifade edilen bileşenin bir tanesi radyolarittir.Bu serilerin tanımlanmasında ve jeolojik istifinin belirlenmesinde önemli bir ipucudur.


Diyatomit
, diyatome adı verilen tek hücrelilerin oluşturduğu bir kayaçtır. Çoğu beyaz renklidir.Ufalanarak elde toz bırakır.Hafif olan diyatomit(keiselgur) asitlerle köpürmez ve su üzerinde yüzebilir.Çok iyi bir yapı malzemesidir.Yağ ve boya sanayinin de önemli bir hammaddesidir.
TEŞEKKÜRLER...
.Ayrışma
Full transcript