Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Tijdlijn_examenonderwerp_Republiek in tijd van regenten en vorsten _6a5h_20112012

No description
by

Je Geschiedenisdocent

on 17 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Tijdlijn_examenonderwerp_Republiek in tijd van regenten en vorsten _6a5h_20112012

Engeland
Frankrijk
Centralisatie
Vorsten proberen hun macht te centraliseren - land vanuit een punt te besturen, macht naar zich toe trekken - Adel moet macht inleveren, geld en belastingstelsel is noodzakelijk
1485
1461
Chaos - interne strijd
Hendrik VIII
Lodewijk XI
Verbod op eigen leger voor adel
Invloed van hoge adel op rechtspraak is minder -> koninklijke rechtbank
Steden minder zelfstandig
Op platteland, Hendrik regeert via lage adel
Parlement blijft machtig
Bestaat uit Hoger en Lager huis
Lage edelen krijgen vooral instructies van vorst
Bevordering van centralisatie
Maar aan de andere kant...
Bevordering van centralisatie
Verbod op eigen leger voor adel
Invloed van hoge adel op rechtspraak is minder -> koninklijke rechtbank
In theorie: De koning staat boven de wet (verschil met engeland)
Staten Generaal bijna geen invloed Vorst alle macht
Maar aan de andere kant...
Steden en hoge edelen blijven in de praktijk erg machtig
1517 - Reformatie
Ontstaan van het protestantisme: Luther spijkert in 1517 stellingen tegen een aantal katholieke misstanden (bijvoorbeeld aflaten) op de kerkdeur in Wittenberg. Kenmerken protestantisme itt katholicisme:
ware geloof in Bijbel
geen gezag van Paus
Kerk niet tussen mens en God
Priesters kunnen geen zonden vergeven
Geen verering Heiligenbeelden
Conflicteert met elkaar
.1 = Engeland en Frankrijk
.2 = Republiek
.3 = Republiek
.4 = Republiek Economisch
Vier perioden
1477-1555
1555-1588
1588-1648
1648-1702
Start
Hendrik VIII lijkt in eerste instantie Pausgezind
Maar na een ruzie met de Paus over zijn scheiding
----> Anti pauselijk = breuk met Rome
1534: Ontstaan Anglicaanse Kerk (Act of Supremacy), leider is de vorst (staatskerk)
----> Kloosters opgeheven
Opvolger: Zoon Eduard maakt Anglicaanse Kerk protestants
Frankrijk blijft katholiek
1516: Franse vorsten mogen zelf bisschoppen benoemen =
prettig voor een centraliserende vorst
In begin vrij tolerant t.o.v. protestanten
Na Paapse Mis (1534) niet meer
Hendrik II voert in 1555 strijd tegen protestanten op
1477
Bourgondië Spaanse Nederlanden
1363
Uitbreiding Bourgondië
Katholiek
Anglicaans (Engels Protestantisme)
In beide landen bepaalt de vorst de godsdienst die hem de meeste macht geeft
Geen Bourgondische opvolger
1515
Karel V
is machtigste vorst van Europa
Door een reeks van trouwerijen, sterfgevallen, erft Karel V in 1515 een gigantish rijk
Bourgondische Centralisatie
Brussel is regeringscentrum
Hoogste rechtbank
Centrale rekenkamer
Staten Generaal
Geografische centralisatie
Karel V
Verovert Utrecht Overijsel en Groningen
1543: verovert Gelderland
1548: Verklaart De Nederlanden een staatkundige eenheid
Bestuurlijke centralisatie
Karel V
Respect voor privileges gewesten en steden
1531: 3 nieuwe centrale bestuursorganen
Raad van State = hoge edelen adviseren Karel
Geheime Raad = ambtenaren en rechtsgeleerden = wetten maken
Raad van Financiën = rekenkamer = hoeveel belasting vragen aan gewesten via Staten Generaal
Stadhouder = afgevaardigde/plaatsvervanger per gewest
Landvoogd = plaatsvervanger voor de Nederlanden
Voorbeeld is Tiende Penning = 10% belasting op onroerend goed
Erasmus
Luther
Calvijn

predestinatie
hard werken
opstand tegen de vorst
Katholieke Karel onderdrukt het protestantisme in NL-en
Economie in NL-en
Kerkelijke Inquisitie
Keizerlijke Inquisitie
Verbod op katholieke boeken (verbrandingen)
Erasmus had NL-en wel tolerant gemaakt
Protestante ideeën bleven
Gewesten zagen Inquisitie als inbreuk op eigen macht (gewesten/steden hielpen niet mee)
1555
Ideeën sneller verspreid door:
Karel draagt macht
over aan zoon Filips II
Voor tijdvak 3 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

- de verspreiding van het christendom in geheel Europa;

- het ontstaan en de verspreiding van de islam;

- de vrijwel volledige vervanging in West-Europa van de agrarisch-urbane cultuur door een zelfvoorzienende agrarische cultuur, georganiseerd via hofstelsel en horigheid;

- het ontstaan van feodale verhoudingen in het bestuur.
Voor tijdvak 4 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

- de opkomst van handel en ambacht die de basis legde voor het herleven van een agrarisch-urbane samenleving;

- de opkomst van de stedelijke burgerij en de toenemende zelfstandigheid van steden;

- het conflict in de christelijke wereld over de vraag of de wereldlijke dan wel de geestelijke macht het primaat behoorde te hebben;

- de expansie van de christelijke wereld naar buiten toe, onder andere in de vorm van de kruistochten;

- het begin van staatsvorming en centralisatie.
1000
1500
500
1600
1700
1800
1900
2000
Voor tijdvak 5 gelden de volgende kenmerkende aspecten:

- het begin van de Europese overzeese expansie;

- het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling;

- de hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke Oudheid;

- de protestantse reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had;

- het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat.
Steden en staten
Monnikken en ridders
Regenten en Vorsten
In Late Middeleeuwen:
Brugge en Gent belangrijkste steden in zuidelijke Nederlanden
Hanzesteden
Opkomst van Antwerpen
Verklaringen:
toenemende Atlantische handel
Portugezen voeren specerijen naar Antwerpen in ruil voor zilver uit DL
Vlaanderen:
Holland:
Habsburgse
Door
het vervenen
van grond:
Relatief weinig landbouw in Holland,
gevolg
:
graan halen uit Oostzeegebied
Veel mensen naar steden om andere manier inkomsten te verkrijgen,
gevolg
: hoge verstedelijking + bloei nieuwe economiën (haring)
Holland nooit interessant geweest voor ME heren = weinig feodaliteit,
gevolg
: hoge zelfstandigheid steden (lastig voor centralisatie Karel V), boeren kiezen wat zij zelf (marktgericht) willen verbouwen
Moedernegotie
Commerciële landbouw
http://resources21.kb.nl/gvn/ZZM01/ZZM01_BRK000006_W.jpg
Tuinbouw, vlees, zuivel (boter/kaas), maar ook hennep (touw voor schepen) en koolzaad (olie/verlichting)
Opkomst van Holland
Holland verdient veel geld:
is grote belastingbijdrage aan rijk van Karel
(bijdrage centralisatie)
creeërt ook gevoel van zelfstandigheid, steden dulden geen invloed van buiten
(ondermijnt centralisatie)
Amsterdam groeit
Hoofdstuk 1
Verboden boeken + verbod op discussies bij eten over godsdienst
Breuk om religieuse of wereldlijke reden?
geen beelden meer in kerk
geestelijken mochten trouwen
geen katholieke kerkmis meer
Holland = 45% in stad
Vlaanderen = 33% in stad
1588
Bloody Mary
Katholiek
1553
1558
Virgin Queen
1558
1603
Protestants
Herstelde katholieke geloof
Trouwde met Filips II
Inquisitie: 300 protestanten verbranden = Bloody Mary
overleed kinderloos in
Elisabeth neemt macht over
Herstelt protestantse geloof
Zonder scherpe randjes tegen katholieken
Weigert huwlijksaanzoek van Filips II
Trouwt niet
1569
Katholieke poging 1

Mislukte katholieke opstand tegen Elisabeth aangewakkerd door de Paus
1588
Katholieke poging 2

Filips II valt met Spaanse Armada Engeland aan -> mislukt
Burgeroorlog in Frankrijk: prot <-> kath
1562
Groei protestantisme vanuit oa Geneve
zwarte stipjes in FR = hugenoten stad
Franse protestant is Hugenoot
1572
Hugenotenleger bij Parijs
Hendrik van Navarre = hugenoten leider
Trouwt met een zus van de katholieke vorst, veel hugenoten in katholiek Parijs, in hoop op verzoening
Paus keurt huwelijk af -->Woede bij katholieken
4 dagen later: Aanslag op hugenoot de Collingy = vlam in de pan
Katholieken halen koning en moeder over om alle hugenotenleiders te vermoorden nu ze in de stad zijn
Bloedbruiloft
Paus blij - Filips II lacht
“Dood ze allemaal! Dood ze allemaal! Zodat er niet één overblijft om het mij later te verwijten.”
Hoofdstuk 2
1576
Vorst: Filips II

Landvoogd: Van Parma
vanaf 1559 in Madrid
zetelde in Brussel
Katholiek
Katholiek
Ik ga door met de politiek van mijn vader:
- centraliseren
- Ik heb daar veel belastinggeld voor nodig
- Ik ga ook die verdraaide protestanten onderdrukken
zie centralisatie Karel V
Relatief zelfstandige Hollandse steden,

door
door goede economie
weinig tot geen feodaal verleden
Protestants, en zeker tolerant tegen andere geloven
Adel is opstandig tegen landvoogd en vorst, met name door geloofsonderdrukking
1566
Smeekschrift
Beeldenstorm
lage edelen gaan naar Brussel
verzoeken Van Parma de geloofsonderukking te stoppen
"Geuzen"
Van Parma:
"akkoord, geef tijd om een beslissing te nemen"
Hagepreken
Door ruimte die Van Parma geeft, ontstaan er veel
= protestantste kerkdiensten in de openlucht
Bij een van deze hagenpreken slaat de vlam in de pan, protestantse opstand:
Protestanten slopen katholieke kerkgebouwen
Vernielen beelden (tegen beelden/heiligenverering)
Vwo merk op:
in stedelijke gebieden (!)
vanuit zuiden naar noord
Gevolgen
Filips is boos, "niet echt oplossingsgericht"
Van Parma ontslagen -> Alva
Bloedraad opgericht door Filips
meer centralisatie + belastingdruk
Tiende penning nu ook op handel en roerend goed!
Pacificatie
van Gent
IJzeren Hertog
1568
1568: Start strijd Willem van Oranje tegen Alva
tot 1572: Alva houdt huis in Holland en Zeeland
na 1572: Eerst overwinning WvO en Watergeuzen op Den Briel
Start van Nederlandse Opstand
Willem
Den Briel
Lege spaanse schatkist
Strijd kost Filips enorm veel geld
Holland en Zeeland dragen ook niet meer bij aan schatkist
Muitende Spaanse Soldaten omdat zij geen soldij meer krijgen
= Spaanse Furie
Willem van Oranje
1576
Daarnaast probeerden zij een uitspraak over de godsdienst te doen: Godsdienstige verdraagzaamheid
Filips II = boos
Holland + Zeeland = protestant
Rest is Katholiek
Alva: "je bent ontslagen, Van Parma is nu de nieuwe landvoogd, hij krijgt ook nieuwe troepen"
Ondanks deze verdraagzaamheid, bleven de calvinisten door gaan met steden veroveren (Gent Brugge, Antwerpen)
Dit was in strijd met Pacificatie van Gent
De 17 gewesten vallen uitelkaar in 2 delen
Unie van Atrecht
, sommige zuidelijke gewesten sluiten zich aan bij Filips
Unie van Utrecht
= militair verbond tegen Filips II van Noordelijke gewesten
1580
De strijd tussen Spanje (Van Parma) en de Unie van Utrecht (Willem van Oranje) wordt steeds heviger
Willem wordt vogelvrij verklaard
1581:


De gewesten van de UvU geven officeel aan dat zij Filips II niet meer als hun vorst beschouwen
Plakkaat van Verlatinghe:
Ontstaan NL'se
Republiek
De Nederlanden gaan opzoek naar een nieuwe vorst, dat is niet succesvol en daarom besluiten de SG van de UvU om in 1588 door te gaan als zelfstandige Rupubliek
Merk op in aanloop ontstaan republiek:
Beeldenstorm: spontane onvrede opstand
Georganiseerde strijd door Geuzen en WvO
Pacificatie van Gent: eigen officiele politieke beslissing tegen wil Filips II
Unie A + U: militair bondgenootschappen
PLakkaat van Verlatinghe: Wij willen filips niet meer als vorst
Steeds erger!
Van Parma lijkt zelfs te winnen, maar Spanje richt zich in 1588 met Armada op Engeland
Christelijke geloof
Katholiek
Protestants
Luthers
Calvinistisch (Frans=hugenoten + NL'se = gereformeerden)
Overig: bv: Wederdopers, doopsgezinden
Willem van Oranje = religieuse verdraagzaamheid
Watergeuzen: Gereformeerd, tegen verdraagzaamheid
Maar: Willem had Geuzen nodig in strijd tegen Spanje: Calvinisten maken hun geloof de publieke kerk in de Republiek
Om regent te zijn moest je dus Calvinist zijn.
Alle andere geloven kwamen ook voor in Republiek
Afhankelijk van stadsbestuur werden andere geloven oogluikend toegestaan
Met name Holland en Zeeland waren streng Calvinistisch
Slechte periode voor Holland en Zeeland, door strijdtoneel oorlog tegen Spanje
1576
Oorlog verplaatst naar Zuiden van Nederlanden
Relatieve rust in Holland en Zeeland zorgt voor
bloei
Commerciele landbouw breidt zich verder uit
Oostzeehandel blijft sterk
Nijverheid in scheepsbouw: houtzagerij, zeildoek
1585
Val van Antwerpen: Van Parma neemt stad in
Val van Antwerpen
=
Nummer 1 positie voor Amsterdam
Antwerpen
Amsterdam
Door verplaatsing van:
geld
kennis
contacten
in de lakenindustrie van Antwerpen naar Amsterdam!
Amsterdam had al groot handelsnetwerk in Europa
Waarom?
Religieus: Republiek is versnipperd
17 gewesten maken zelfstandig afspraken, buiten Filips om, ze strijden samen tegen de Spaanse soldaten van hun eigen vorst
1584: Willem van Oranje vermoord
Start
Gouden
Eeuw
Economisch: Republiek is versnipperd
Regionale economiën, met zelfstandige steden
Bescherming van gilden, eigen munten, tolgelden
Verschil tussen kust- en landprovincies
Kust: economisch sterk, weinig adel, veel commerciële landbouw, investeren in vloot
Land: economisch zwakker, meer adel, meer landbouw voor eigen productie, investeren in landleger
1596
Katholieke poging 3

Filips II valt met nieuwe Spaanse Armada vanuit het veroverde Calais Engeland aan -> mislukt, vergaat in storm
Drievoudig verbond:
Engeland+Fr+Rep <-> Spanje
Jacobus I - 1604-1625
Karel I - 1625-1649
Karel en Jacobus willen minder invloed van het Parlement
Karel vanaf 1629 geen parlement bij elkaar roepen
1640: wel, geld voor opstand in Schotland
1642: poging moord oppositie, mislukt
1642-1649: Burgeroorlog in Engeland
voor en tegenstander van de koning
Oliver Cromwell wint
Karel in 1649 van hoogverraad beschuldigd; DOOD!
Vanaf 1649 tot 1661: Engeland is een Republiek
Overleeft omdat hij zich bekeert tot katholiek, wordt later weer protestant
1589:
Hendrik van Navarre is
protestanste vorst
van Frankrijk!!
Dit levert problemen op!
1593:
Hendrik van Navarre is
katholieke vorst
van Frankrijk!!
De Franse katholieken willen geen protestantse vorst
Kunnen geen opvolger vinden, ruzie tussen hertogen!
Hendrik bekeert
zich weer!
1598:
Edict van Nantes
Poging om godsdienstoorlogen in FR op te lossen
FR = katholiek
hugenoten eigen rechten, leger
vrijheid van godsdienst in hugenotensteden.
Relatieve rust
1610:
Hendrik vermoord
Hoofdstuk 3
Lodewijk XIII - 1610-1643
8 jaar als hij aan de macht komt
daadwerkelijke macht ligt bij
Richelieu
Machtspolitieke katholieke kardinaal
Intern: beperkt weer de macht van de hugenoten
Intern: macht adel onderdrukken, rechten over omvang van leger
Extern: Machtsstrategische keuze om protestante te steunen om vijand Spanje dwars te zitten in
30 jarige oorlog 1618-1648
Een verzameling van veldslagen over 30 jaar tussen protestaten en katholieken in met name DL
Frankrijk kiest geregeld de kant van protestanten duitser om omsingeling door Spanje te voorkomen
Keerpunt in strijd met Spanje:
NL wordt sterker dan Spanje
De Armada richt zich op Engeland = verlichting voor NL
Van Parma gaat hugenoten aanvallen in Frankrijk
Maurits begint met een reeks succesvolle veroveringen
Veel geld voor leger door goede economie
Zoon van

Willem van Oranje
Maurits en Van Oldenbarneveld
= erkenning van Republiek door andere europese landen
1598: Filips III
stadhouder raadspensionaris
1609 - 1621:
12 jarig bestand
(geen gevechten tussen SP en NL)
Financiële problemen voor Spanje
Poging tot godsdienstacceptatie in Republiek en Zuidelijk Nederlanden, maar ook van van Oldenbarneveld om officieel erkend te worden
Was onder Filips II/Karel V plaatsvervanger van vorst
Nu in dienst van de Staten
Nu aanvoerder van het leger en vloot
Afgevaardigde van de Holland in Staten Generaal
SG voorheen plek van vorst voor belasting bijdrage, nu beslissing voor Republiek
Raadpensionaris: zit SG voor
Bestuur Republiek: versnipperd
Adviseert SG
Spanje lijkt Republiek te erkennen?
Directe positieve gevolgen voor de handel
Focus niet op oorlog, maar op interne verschillen
Spaanse gezanten in Den Haag
JvO opgegroeid in Muurhuizen 17-19
Religieuze ruzie tussen de calvinisten
Gomarus
Gomaristen
God heeft al van te voren bepaald wie naar hemel/hel gaat
In andere gewesten veel steun
Maurits
SG bepaalt wat godsdienst is
Arminius
Arminianen
Mens heeft wel invloed op zijn lot

In Holland + Zeeland veel steun
Van Oldenbarneveld
Elk gewest kiest eigen godsdienst
Dreiging oorlog tussen Holland en andere staten
Vrede van Münster:
1648
Einde 30 jarige en 80 jarige oorlog:
Republiek is helemaal officieel (ook in de ogen van Spanje) zelfstandig
1621 - 1635: Wisselwerking Spanje - Republiek
1625: Frederik Hendrik volgt
Maurits op
1635 - 1648: Spanje verzwakt
Spanje gaat nu ook tegen Frankrijk vechten in 30-jarige oorlog
Hoge belastingen: Interne opstanden in Portugal en Baskenland
Herhaling: Start
Gouden Eeuw: De republiek is de nummer 1 van de wereld
Oostzeevaart
Commerciële landbouw
Val van Antwerpen
Groter worden van handelsnetwerk NL
Oorlog met name in grensgebieden en in zuiden (holland weinig hinder)
Organisatie van de handel:
Wisselbanken
, Je kon een rekening openen, transacties
Koopmansbeurs
, alles werd verhandeld
Amsterdam is centrum van
handelskapitalisme
= Het
hele
productieproces ligt bij een ondernemeing
Opbloei van kunst, investering, veel voorbeelden van rijkdom
http://www.mauritshuis.nl/index.aspx?chapterID=1162
1602:
Oprichting VOC
Al vanaf 1597 vaart op Azië
Om interne concurrentie te voorkomen, gezamenlijk!
Opgericht door SG
Publiekprivaat bedrijf: In Azië vertegenwoordigde het de overheid van de Republiek (forten, land jatten etc)
1621:
Oprichting WIC
VOC
Handel, winst, specerijen!
Handel tussen Aziatische landen
WIC
Slaven, suiker, chocolade, roofvaart op Spanje
Driehoekshandel
Gouden Eeuw
Lodewijk XIV - 1643-1715
1642
Richelieu sterft in 1642
Mazarin neemt rol over
Mazarin is Eerste Minister
van 7 jarige Lodewijk tot 1661
1661
Mazarin sterft en raadt Lodewijk aan geen Eerste Minister te nemen
De Zonnenkoning
Lodewijk: afronden absolute macht, dit doet hij door:
Leger
van 400.000 man (adelijke legers vielen in het niets)
Ambtenarenapparaat
Mercantilisme
- door overheid streng gecontroleerde maatregelen om eigen economie te beschermen
Versaille
: aanzien, status, adel slechts op bezoek op verzoek van de koning
Militair
Politiek
Economisch
Conclusie: Richelieu en Mazarin bereiden absolute macht voor met bestuurlijke kwaliteiten en kerkelijke structuur, Lodewijk voert het uit met angst voor adel en koninklijke allure!
Terugkomende plunderende soldaten uit 30 jarige oorlog

Lodewijk moet vluchten met moeder

Blijvende angst voor opstanden
In de Engelse Republiek:
Uiteraard interne strijd
Cromwell trekt alle macht naar zich toe door militair alle tegenstanders te verslaan.
Vormt een dictatuur: "Vroom land"
Lord Protector
1658: Cromwell sterft, zoon volgt op! wederom interne chaos
1661:
Koning Schotland herstelt orde:
De Restauratie
Karel II wordt door het Parlement benoemd tot vorst,
Karel II
neef van:
baalt dat hij met het Parlement rekening moet houden
wilt net zo zijn als Lodewijk XIV...
Roem op slagveld!
Om niet financiëel afhankelijk te zijn van Parlement:
Geheim akkoord tussen Engeland en Frankrijk tegen Republiek
Frankrijk betaalt vloot + jaarlijks geldbedrag
1670
Cromwells lijk wordt opgegraven, opgehangen en onthoofd
1672
Stadhouder
Frederik Hendrik:
Sterft voor vrede van Münster
Opgevolgd door zijn zoon Willem II
- Conflict met S v Holland over omvang leger in vredestijd
- sterft op 24 jarige leeftijd: Pokken
- zoon nog niet geboren
1648-1650
Stadhouder rol is erfelijk
1650-1672: Stadhouderloze periode
Doordat er officieel geen opvolger is:
- De Hollandse Staten roepen regenten bijeen uit alle staten (! - geen beslissing in SG)
- In Ridderzaal wordt besloten geen stadhouder te kiezen
Tijdens twaalf jarig bestand: bouw grachtengordel
Gouden bocht
De Republiek functioneerde door het lokale gezag (onafhankelijke steden)
Raadspensionaris nu belangrijkste figuur in Republiek: Johan de Witt
Standbeeld in Dordrecht
Prinsgezinden
Staatsgezinden
Voor Oranjes
Hebben duidelijk leger aanvoerder nodig
Beperking van macht van Gewesten
Een duidelijke leider nodig
Adel en volk
Tegen Oranje: geen stadhouder nodig
In tijd van vrede geen behoefte aan legerleider
Meer lokale macht bij steden en gewesten houden
Geen leider wiens functie erfelijk is
Regenten
Republiek kent twee kampen
Regenten hadden de macht: plaatselijke handelaars/bestuurders, geld vedient in Gouden Eeuw. Investeren/beleggen hun geld graag.
Engeland is vijand
Frankrijk is vijand
Rampjaar
Rampjaar:
Engeland en Frankrijk zijn vijand
1651: Acte van Navigatie tegen Republiek
1652-54: eerste engelse zeeoorlog: handelsoorlog
1665-67: tweede engelse Zeeoorlog: republiek wint
Vloot > leger
Engeland + Frankrijk + Duitse bisschoppen
Michiel de Ruijter
Broeders de Witt
Hollandse Waterlinie + Willem III
Michiel de Ruijter houdt stand op zee
Willem III blijkt goede leger aanvoerder icm Hollandse Waterlinie houdt stand tegen Frankrijk
Nieuwe vijanden voor Frankrijk: Pruisen, Oostenrijk
1674: Einde oorlog: Engeland moet zich van Parlement terugtrekken. + Frankrijk verslagen
Door slecht leger (De Witt) lijkt strijd op land in eerste instantie verloren.
Volkswoede over de inval, aangspoord door Oranjegezinden: Moord op broeders de Witt
Gevolg:
Willem III nieuwe stadhouder, met extra veel macht: hij mag nu regenten benoemen
vervanging van 130 regenten
Oranjegezinden "winnen"
Inundatie
Bommen Berend
Willem III
Lodewijk XIV
Aartsrivalen
Karel II sterft in 1685, aan een beroerte, zijn broer volgt hem op
Jacobus II - katholiek
Dochter van Jacobus II - Maria II
- protestants
Bewonderde:
Als Jacobus II aan de macht komt is de Republiek bang voor de tweede samenwerking tussen Engeland en Frankrijk
In 1688 besluit hij ten strijde te trekken tegen zijn schoonvader
Getrouwd
1688
Willem III valt Engeland binnen, zonder veel problemen, wordt door veel adelijke heren zelfs geholpen
Glorious Revolution
Willem en Maria zijn koning en koningin, zij leggen officieel de macht van het Parlement vast
Willem III:
Stadhouder-Koning
Geen gevaar voor verbond tussen Fr en Engeland tegen Republiek
Twee oorlogen tussen oa FR en de Republiek
9 jarige oorlog
1688 -1697
Spaanse Successieoorlog
1701-1713
Beide oorlogen vormen geen direct gevaar voor de Republiek
Hoofdstuk 4
Op economische vlak is 1672 een omslagpunt
eindigt in wapenstilstand
oorlogvoerende waren uitgeput: "Fr verliest"
1702: Willem III valt van paard -> gebrokensleuelbeen -> longontsteking en sterft
Opkomst van de economiën van FR en Engeland
Door mercantilistische maatregelen van Engeland en Frankrijk verloren Hollandse handelaren grote afzetgebieden
Thee en textielhandel worden overgenomen door Engeland
Hoge lonen in de Republiek
In de Gouden Eeuw waren de lonen in de Republiek enorm gestegen.
Lastig om met Fr en Engeland te concurreren
Minder handel in bijvoorbeeld textiel, haring en suiker
Minder schepen nodig: minder houthandel, minder werk, minder zeilmakers en touwslagerijen
Schuldenlast
De vele oorlogen van Willem III tegen Frankrijk moesten bekostigd worden.
=
Meer belasting vragen
GELD TEKORT
Geld lenen bij rijke regenten
Slecht voor economie, dus kwam er weer minder geld binnen
Moest rente over betaald worden, maar er was te weinig geld
De Republiek had geen antwoord tegen tariefmuren van Frankrijk en Engeland, omdat zij niet centraal genoeg georganiseerd waren.
Einde van de Gouden Eeuw
In vorm van obligaties
De Republiek kiest voor 1713 voor neutraliteit, geen betekenisvolle oorlogen meer. Economisch ingehaald door Fr en Engeland
Alleen de geld uitlenende regenten profiteerden hiervan
Zij zagen dus geen nut om dit te veranderen
Minder geld geïnvesteerd in economie (handelaar -> belegger)
Zij bepaalde ook het beleid, moeilijk om teveranderen
Gevolg: 2000 leidende regentenfamilies:
regentenkliek.
Elitaire bovenlaag die zich gedroeg als adel, elkaar de hand boven het hoofd hield en geen nut voor veranderen zag.
Mislukt door:
Geblokkeerde havens in Vlaanderen door NL'se opstandelingen
wind staat verkeerd
Engels kanonnen
Foute en misverstanden
Burgeroorlog in FR;
hugenoten tegen katholieken
Hoogtepunt in
Sluit vrede met Spanje
Voegt Schotland en Engeland samen
Neigt al naar goddelijke macht
King Jack
Charles
+
=
Godsdienstige oplossing:
1619: Synode van Dordrecht:
Gomarus heeft gelijk!
Slaat protestantse opstand neer
vrede tussen spanje en Fr
+
spotprent?
Politieke persoonlijke ruzie tussen Maurits en JvO: speciale rechtbank voor JvO, verkeerde religie, maar vooral land verraad met eigen legertjes
Landprovincies = landleger
sturing van boven
Zeeprovincies = vloot
zelfstandig, eigen lot (ook in zelf verworven rijkdom v/d gewesten en regenten
Let op: weer is internationale svz op slagveld van invloed op uitkomst van oorlog tussen Republiek en Spanje
Bijvb: soldaten groepen die voor totale gelijheid gingen, afschaffen standen en alg.kiesrecht
Op zondag: rust, + geen dans en muzikaal vermaak
Roem op slagveld:
rijk tot aan de Rijn
Vlootvoogd
Prinsdom Orange wordt ingenomen
Herroeping van Edict van Nantes
Rampjaar
Persoonlijke Unie
Full transcript