Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Монголчуудын гэр бүлийн уламжлал

No description
by

Nomin B

on 24 October 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Монголчуудын гэр бүлийн уламжлал

Монголын гэр бүлийн соёл
Жишээ нь феодалын нийгмийн үеийн монголд эмэгтэйчүүдийн үйл ажиллагаа, эрх хязгаарлагдмал ялангуяа шарын шашин дэлгэрч манжийн дарлалд орсноос хойш эмэгтэйчүүдийн эрх зүйн асуудал улам муудаж тэдгээрийг доод төрлийн хүн мэтээр үзэж байлаа. Ялангуяа эмэгтэйчүүдийн эрх хэмжээг хаах, хориглох олон хэлбэр буй болжээ. Тухайлбал гэрлэх асуудал лам нарын шооны хэрэг, баяр наадмын үед ямар нэг тэмцээнд орохыг цээрлэх, тэр битгий хэл өөрийн гэрийн тулганаас хойш гарахгүй байх, эхнэр хүн хадмуудынхаа нэрийг нэрлэхийг цээрлэх, хадмын гэрээс гарахдаа нуруугаараа ухарч гарах гэх мэтийн олон хориг бий болсон байна. Үүнтэй холбогдож монголчуудын гэрийн дотоод тавилга, гэр бүлийн гишүүдийн байршил тодорхой хуваарьтай байжээ.
Гэр ахуйн төлөв
Тэр үед ард түмний нарийн нандин чанарын нэг орох хаалганаас холын зайд өөрийн эдлэл хэрэглэлийн хамгийн нандин зүйлсээ байрлуулдаг, хаалган талдаа унаа малын хэрэглэл, гадуур гутал хувцсаа байрлуулдаг журамтай байсан. Нэгэнт өөрийнхөө амьдралын ихэнхийг гэр орондоо өнгөрлүүлдэг болохоор хүн бүхэн хамгийн аятай таатай нөхцөлийг хайж, өөрийн бололцоогоор хамгийн сайхан амьдрахын тулд цаг ямагт анхаарал тавьж, гэр ахуйн мэдлэгийг эзэмших явдал чухал шаардлагатай гэж үзлэг байсан.
Эхнэрийн үүрэг
Адуу мал худалдан авах эсвэл худалдах, нүүх зэргийг гэр бүлийн тэргүүлэгч эхнэрийн хамт шийдвэрлэдэг байв. Ер нь эмэгтэйчүүд их ачаалалтай байсан. Тэд гэр ахуйн ажлыг хийх, сүү цагаан идээ бэлтгэх боловсруулах, гэр бүлийнхний хувцсыг оёж нэхэх, хүүхдээ хүмүүжүүлэх, бог малаа хариулах зэрэг ажлуудыг хийж байжээ. Хэрэв нөхөр нь ан авд явах, аян жинд олон хоногоор явбал гэрийн эзэгтэй гэр ахуйн бүх төрлийн ажлыг хариуцан гүйцэтгэдэг байсан ажээ. Энэ бүхэн нь гэр бүлийн гишүүдийн харьцаа, эрх зүйн асуудалд нөлөөлж байв. Гэр бүлийн хөдөлмөрийн хуваарь нь сүүлдээ эхнэр нөхрийн хөдөлмөрийн үүрэг нь эн чацуу байдалтай байсан гэж үзэж болох боловч нийгмийн харьцаа шийдвэрлэх үүрэгтэйг мартаж болохгүй. Өөрөөр хэлбэл гэр бүлийн хэлбэр агуулга нь нийгмийн байгууллагаас хамаарна.
Эцгийн эрхт ёс
Эцгийн эрхт ёсны нийгмийн байгууллын үед гэрийн эзэн буюу нөхөр нь асуудлыг голлон шийддэг байсан уламжлалтай байжээ. К. О. Голстунский 1640-өөд оны үеийн Монгол Ойрдын гэр бүлийн уламжлалын тухай бичихдээ: Эцэг өөрийн хүүхдэд боломжоороо эд малыг уламжлан хуваарилдаг 5 мал тутмаас нэгийг нь буцааж авах эрхтай гэжээ. Монголын түүхийн судруудад эцэг амьд байхдаа их хүүдээ бод мал, хонин сүргээ өвлөн өгч, бага хүүдээ гал голомтыг уламжлан үргэлжлүүлэх тул гэр ахуйн болон бусад мал аж ахуйг үлдээдэг байжээ. Ингээд хүүхдүүд нь гэр бүл болохдоо өөрсдийн хуваарьт зүйлийг авч бие даан айл болдог байжээ. Мөн түүнчлэн охид нь эх эцгээсээ инж авдаг байв. Эндээс үзэхэд гэр бүлийн дотор эцэг хүн голлон эд агуурсаа мэдэж хуваарилдаг байсан нь харагдаж байна.
Гэр ахуйн тооцоо
Одоогийн нэг хүн амд жилд ба өдөрт хэрэглэх хоолны хэмжээ, хувцасны зүй зохистой норм хэжээ, түүнийхээ тооцоог гэр бүлүүд өөрөө өөртөө гаргаж мөнгө төгрөгийн хуваарийг зөв хийж юманд тооцоотой хандах нь соёл иргэншлийн асуудлын томоохон хэсэг байсан. 5 хүн амтай гэр бүл бол дунджаар зөвхөн хоолонд өдөрт 15 20 төгрөг зарцуулах(том хүнээр бодвол) гэж бодвол сард 600 шахам төгрөг эдэлж хэрэглэх хугацааны баримжаа байх нь чухал юм.
Монголчуудын гэр бүлийн уламжлал
Гэр бүлийн уламжлал нь онол практикийн чухал ач холбогдолтой маш өргөн ухагдахуун юм. Хувьсгалын өмнөх монголын гэр бүл нь малчдын нүүдлийн амьдралын хэлбэрийг зонхилсон тухайн нийгэм эдийн засгийн аж ахуйн хэвшлийг тусгасан нийгмийн нэгж байсан байна. Эртний монголчуудад гэр бүл болсон хүүхдүүд эх эцгээсээ тохирох хэмжээний өөрсдийн аж ахуйн хувийг авч бие даан шинэ голомтыг бүрдүүлдэг гэр бүлийн хэлбэр байжээ. Үүнтэй холбоотойгоор тэр үеийн гэр бүлийн бүрэлдэхүүнийг тодорхойлж болно. Эртний монголчуудын гэр бүлийн бүрэлдэхүүнийг дараах хэлбэрт хувааж болох юм.
Бүрэн гэр бүл буюу(нөхөр+эхнэр+хүүхэд) буюу 2 үеийнхний бүрдэл
Том гэр бүл(нөхөр+эхнэр+хүүхэд+эцгийн буюу эхийн талын өвөг эцэг эх эсвэл эмээ) буюу 3н үеийн гэр бүлийн бүрдэл
Бүрэн бус гэр бүл(эцэг эхийн аль нэг+хүүхэд+эх эцгийн өвөө эмээ)
Гэр бүлийн ёс суртахууны зарим асуудал
Олон зуун жилийн амьдралын түүхэн хөгжлийн аливаа ёс горим, дэг журам, соёлын өвийн сайн сайхан бүхэн уламжлагдан улам баяжсаар гэр бүлийн гишүүдийн оюун санааны хэрэгцээг хангасаар байдаг билээ. Хүн төрөлхтний дэвшил соёлыг эзэмшсэн хүнийг соёлтой хүн гэж үздэг байсан байна. Аливаа юманд сохроор итгэх, өөрийн санаачилгагүй алтаа хурал цуглаан тасалдаггүй, өөртөө л журам сахисан, БИ л болж байвал гэсэн гэр бүл бие хүнийг сайн хүн гэж үздэггүй байна. Соёл ч хүний чанар бол тоос шороо хир буртгийг үзэн яддаг, тамхийг гэр орон, албан байрандаа татахыг эрс хориглож түүний хор уршгийг өөрийн болон бусдын эрүүл мэнд эдийн засгийн талаас нарийн танин мэддэгт ошино гэж үздэг байжээ.
Архидах нь гэр бүл, нийгмийн гамшиг
Социалист ёс суртахууны зарчмыг бэхжүүлэгч, өнөөгийн хүмүүсийн оюун сэтгэхүй, үзэл санаа, зориг хүслэн, ахуй амьдрал бүхэн нь манай нийгмийн бүх л амьдралын хэмжүүр байдаг гэж үздэг байсан. Монголчууд эртнээс сүүний архи айраг их хэрэглэж байсан боловч ихэвчлэн баяр наадам зэрэг тэмдэглэлт өдрүүдэд идээ хоолны үеэр хэрэглэж байв. Нэг үгээр хэлэхэд манай ард түмэн бага хэрэглэж байсан юм. Гадаад орнуудаас өндөр үнээр ирсэн архийг баян хүмүүс авч хэрэглэхээс ард түмэн үнэ мөнгийг дийлэхгүй байсан цаг. Монгол оронд ардын хувьсгал ялснаас хойш хүн хүнийг мөлжих ёс эрх чөлөөгүй байдал үндсээр арилж ард түмний ухамсар сэргэн мандаж хөдөлмөр хүмүүжил боловсролын өргөн дардан зам нээгдсэн нь архичин үүсэх нийгмийн үндсийг тас цохисон юм.
Full transcript