Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Amaca Dayalı Program Değerlendirme Modeli

No description
by

Mahmut BOZKURT

on 24 December 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Amaca Dayalı Program Değerlendirme Modeli

Amaca Dayalı Program Değerlendirme Modelleri
Mahmut BOZKURT

Amaca Yönelik Program Degerlendirme Yaklasımları
Tyler'ın Amaca Dayalı Program Degerlendirme Modeli
Metfessel-Michael Degerlendirme Modeli
Program değerlendirme konusunda en eski yaklaşımlardan olan model Metfessel-Michael tarafından 1967 yılında oluşturulmuştur. Tyler’den etkilenen sekiz aşamalı Metfessel-Michael Modeli’de “Amaca Yönelik Değerlendirme Yaklaşımı” içinde değerlendirilmektedir.
Provus'un Farklar Modeli
Amaçtan Bagımsız Program Degerlendirme Modeli
Program Degerlendirme Modelleri
Program değerlendirme karmaşık bir süreçtir. Çünkü programın bütün boyutları birbiriyle etkileşim halindedir. Program amaçlarının iyi belirlenememiş ya da ifade edilememiş olması, içerik ve öğrenme yaşantılarının amaçlara ulaşmayı sağlayacak nitelikte olmaması, uygun ölçme aracı kullanılmaması ya da ölçütlerin iyi belirlenememesi programın diğer boyutlarını etkilemektedir.

Başka bir deyişle, program değerlendirmede izlenen yollar, seçilen modeller, kullanılan ölçme araçları, değerlendirme süreci sonunda programın herhangi bir boyutunda yapılacak düzenleme programın diğer boyutlarını ve dolayısıyla programın başarısını etkilemektedir. Programları değerlendirmek amacıyla veri toplama ve toplanan verileri yorumlamada program değerlendirmeciler farklı yaklaşımlar izlemektedirler. Program değerlendirmecilerin değerlendirme konusundaki bilgi ve beceri düzeyleri, benimsedikleri değerlendirme kuramları ve felsefi değerleri, onların program değerlendirme yaklaşımlarını yapılandırmaktadır. (Gözütok, 2001, s.179).

Tyler’in değerlendirme modeli program geliştirme modelini temel almaktadır. Tyler’e göre bir program “
amaçlar, öğrenme yaşantıları ve değerlendirme
” olmak üzere 3 temel ögeyi kapsamaktadır. Tyler’e göre bu üç öge karşılıklı etkileşim halindedir. Değerlendirme sürecinde gerek amaçların gerekse öğrenme yaşantılarının etkiliğine bakılmaktadır.

Eğitim programının, daha önceden belirlenmiş amaçlar doğrultusunda öğrenci davranışlarında oluşturduğu değişikliği belirlemeyi temel alan bir değerlendirme modelidir.
Bu model ürünü merkeze alan bir modeldir. Bu ürün, öğrenci başarısının ölçülmesi, sınıflandırılması ve test edilmesine yöneliktir.
Modelin uygulanmasında kullanılan ölçme araçlarının geçerli ve güvenilir olması önemli bir konudur. Bu program değerlendirme modelinde öğretmenlerin sorumluluğu büyüktür ve öğretmenler kilit bir rol oynamaktadır.

Bu modelin merkezinde eğitim amaçları bulunmaktadır. Öncelikli olarak hangi amaçlara ulaşıldığına bakılmaktadır. Daha sonra ise, ulaşılmayan amaçlara niçin ulaşılmadığını belirlemek için, amaç ve öğrenme yaşantıları incelenmektedir. “Amaçların değerlendirilmesinde, ulaşılamayan amaçlar var mıdır?”, “Bu amaçlar programın hizmet ettiği gruba uygun mudur?” sorularına yanıt aranmaktadır. Bu sorular ve araştırmalar doğrultusunda elde edilen bulgulara göre, ulaşılamayan amaçlar değiştirilir ya da programdan çıkartılır. Amaçlarda bir hata yoksa amacın kazandırıldığı öğrenme yaşantısına bakılmaktadır. Eğer yaşantıda bir sorun varsa, yaşantı değiştirilmelidir (Demirel, 2006).


Tyler'ın Amaca Dayalı Program Degerlendirme Modeli
Tyler'ın Amaca Dayalı Program Degerlendirme Modeli
Bir program uygulamasında öğrencilerin programa girmeden önce, programın amaçladığı kimi davranışlara sahip olma olasılığı daima vardır. Bu nedenle hazırlanan ölçme araçlarının programın başında ve sonunda olmak üzere iki kez uygulanması, gösterilen davranışları programın geliştirdiği ya da geliştirmediği kuşkularını ortadan kaldıracaktır.

Ayrıca davranışın kalıcılığını belirlemek üzere aynı ölçme araçları programın bitiminden bir süre sonra yeniden uygulanabilir. Böylece öğrencilerin giriş davranışları ile programın sonunda sahip oldukları davranışlar arasındaki fark programın hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığının bir göstergesi olur. Bu özelliklerinden dolayı, amaca dayalı değerlendirme modeli deneysel araştırma yöntemlerine başvurmaktadır ( Erden, 1998, s.12). Niceliksel verilerden yararlanan amaca dayalı değerlendirme modelinde programın bilişsel davranışları, bilişsel davranışları ölçmede kullanılan testlerle; psikomotor davranışları gözlem formları, performans testleri, kalite ölçekleri gibi testlerle, duyuşsal davranışları ise ilgi, tutum ve değer ölçekleri kullanılarak ölçülür. Elde edilen değerlendirme sonuçları, amaçların yeniden tanımlanmasında kullanılır.
Tyler'ın Amaca Dayalı Program Degerlendirme Modeli
Fitzpatrick, Sanders ve Worthen (2004, s.75) ve Gözütok (2001,s.184) bu değerlendirme modelinde 8 aşamayı şu şekilde ortaya koymaktadır:
1. Program değerlendirmeyi kolaylaştıracak tüm ilgililerin (değerlendirme uzmanları, öğretmenler, yöneticiler, uzmanlar ve vatandaşlar) yer almasının sağlanması,
2. Amaçların genelden özele doğru sıralanarak tutarlılıklarının kontrol edilmesi,
3. Bu amaçlara ilişkin öğrenme yaşantılarının gözden geçirilmesi,
4. Programın etkililiği hakkındaki çıkarımların ölçülmesini sağlayacak araçların seçilmesi ya da oluşturulması,
5. Ölçme aracının gerekli zamanlarda uygulanması
6. Uygun yöntemleri kullanarak verilerin analiz edilmesi,
7. Elde edilen veriler doğrultusunda programın felsefesi, amaçları ve standartlarının yorumlanması ve programın etkililiği anlamına gelen sonuçların belirlenmesi,
8. Ulaşılan sonuçlar doğrultusunda, genel amaçların ve ayrıntılı amaçların tamamlanması, değiştirilmesi ve yenilenmesi için önerilerin geliştirilmesi.

Malcolm Provus tarafından geliştirilmiştir. Sistem yönetimine dayalı kurama dayanmaktadır. Provus’un Farklar Modeli her ne kadar yönetime ve sürece yönelik bir yaklaşım olarak görülse de, Tyler’den etkilenmiş olan ve yine bu yaklaşım içinde düşünülen bir değerlendirme modelidir. Değerlendirmeyi dört öğe ve beş aşamada ele alan bu modelde öğeler aşağıdaki biçimde açıklanmaktadır:
1. Program standartlarının belirlenmesi,
2. Program performanslarının belirlenmesi,
3. Performansın standartlarla karşılaştırılması,
4. Performans ile standartlar arasında farklar olup olmadığının belirlenmesi.

Provus'un Farklar Modeli
Performans ile standartlar arasındaki farklar her aşamada program konusunda karar verme durumunda olanlara açıklanır. Elde edilen bilgiler doğrultusunda, karar vericiler şu seçeneklerden hangisini uygun buluyorlarsa o yönde karar verebilirler:
• Bir sonraki aşamaya geçme,
• Önceki aşamayı yeniden deneme,
• Programı yeniden başlatma,
• Performansı ve standartları yeniden düzenleme ya da programın uygulanmasını iptal etme.

Provus programları, girdileri, süreçleri ve ürünleri kapsayan dinamik bir sistem olarak ele alır. Bu sistemdeki her aşama için standartların uygunluğunun sağlanması gerekmektedir. Farklar Modeli’nde, programın “tasarım”, “düzenleme”, “süreç (ara amaçlar;)”, “maliyet çıkarma” aşamalarında, her aşama için elde edilen sonucun ya da performansın, yine her aşama için önceden belirlenmiş standartlarla karşılaştırılarak arada bir farkın ya da tutarsızlığın olup olmadığı incelenir. Provus Farklar modelinde 5 aşama geliştirmiştir.


Provus'un Farklar Modeli
1. Tasarım
: Daha önce hazırlanan ölçütler ya da standartlar yönünden program tasarımının karşılaştırılmasını içermektedir. Tasarlanan standartlarla program tasarımı arasında fark varsa karar vericilere bildirilir. Program henüz tasarım aşamasındayken, amaçların, süreçlerin, etkinliklerin, gerekli kaynakların ve katılımcıların standartlara uygun olup olmadığı bakımından değerlendirilmesidir. Başka bir deyişle, program önceden belirlenmiş standartlarla kendi içinde, kaynak, yeterlilik, materyaller bakımından incelenir. Ayrıca benzer programlarla kıyaslama yapılabilir. Tasarım standartları ve mevcut standartlar arasındaki farklara bakılarak bir sonraki aşamaya geçilebilir. Program tasarımında değişiklikler yapılabilir ya da program reddedilebilir.
Provus'un Farklar Modeli
Provus'un Farklar Modeli
2. Düzenleme
: Uygulamaya hazır olan program; olanaklar, öğrenci davranışları, personel yeterlikleri ve planlanan öğretim yöntemleri açılarından program standartlarıyla karşılaştırılır. Programın oluşumu ile ölçütlerin oluşumu arasında fark varsa rapor edilmelidir. Bu aşamada farkların ortaya çıkarılması önemlidir. Provus programın geleceğinin olumsuz olması halinde programın tasarımını değiştirmeyi, hizmetiçi eğitimler düzenlenerek düzenleme aşamasındaki aksaklıkları gidermeyi ya da programın uygulamasını iptal etmeyi önermektedir.
Provus'un Farklar Modeli
3. Süreç
: Öğrenci ve personel etkinlikleri, işlevleri, ilişkileri bakımından değerlendirme yapılmaktadır. Yine eğer bir uyumsuzluk varsa rapor edilmelidir. Bu aşamada değerlendirme, katılımcılardaki beklenen davranış değişikliklerinin gelişiminin saptanması üzerinde yoğunlaşır. Program süreçleri; genel anlamda öğrenci, öğretmen, personel yeterlilikleri, programdaki işlevleri ve iletişimleri açısından değerlendirilerek farklar belirlenir.
Provus'un Farklar Modeli
4. Ürün-Sonuç Aşaması
: Bu aşamada, bir bütün olarak programın etkisi, amaçların işaret ettiği standartlar açısından değerlendirilir. Öğrenci ürünleri, personel ürünleri, okulla, toplumla ilgili ürünler değerlendirilerek programın, belirlenen amaçlar doğrultusunda başarılı olup olmadığına yanıt verilir. Elde edilen yanıt, programın değerini ortaya koyar.
5. Maliyet-Yarar Analizi
: Program çıktıları benzer programların çıktılarıyla karşılaştırılmaktadır. Aslında geliştirilen programın sonuçlarının maliyeti karşılayıp karşılamadığı araştırılmaktadır. Ürün değerlendirmeden elde edilen sonuçlar, bir yandan benzer program ürünleriyle karşılaştırılırken, diğer yandan maliyet-yarar analizleri de yapılır. Maliyet-yarar analizleri yalnızca parasal boyutta değil, bireysel, sosyal ve siyasal değerleri de içerecek kapsamda düşünülmelidir. Provus bu değerlendirme modelinin ders, okul, bölge ya da ülke bazında her tür programın değerlendirilmesinde kullanılabileceği fikrini savunmaktadır.
Provus'un Farklar Modeli
Amaçtan bağımsız değerlendirme modelinin kurucusu Scriven’dir. Belirlenen eğitim amaçlarının gereksinimi karşılayıp karşılamadığının belirlenmesi gerekliliği; amaçtan bağımsız değerlendirme modelini ortaya çıkarmıştır. Böylece program değerlendirmeci, programın amaçlarının ne kadar işe yaradığını ya da yaramadığını ortaya çıkarır. Amaçtan bağımsız program değerlendirme modeli bir bakıma amaçların sorgulandığı, işe yarayıp yaramadığının ortaya çıkarıldığı bir modeldir.
Scriven amaçtan bağımsız değerlendirmenin en önemli özelliğinin önyargıların azaltılmasına ve objektifliğin arttırılmasına olanak vermesi olduğunu söylemektedir. Bu model tasarım, oluşturma, süreç, ürün ve program karşılaştırması basamaklarından oluşmaktadır.
Amaç odaklı değerlendirme yaklaşımına alternatif olarak geliştirilen amaçtan bağımsız program değerlendirme şu ana özellikleri taşımaktadır:
• Değerlendirmeci bilinçli olarak programın amaçlarından haberdar olmaktan kaçınmalıdır.
• Önceden belirlenen amaçların değerlendirme çalışmalarının merkezini oluşturmasına izin verilmemelidir.
• Bağımsız-amaç değerlendirmesi programın öngördüğü ürünlerden ziyade gerçek ürünler üzerinde yoğunlaşmalıdır.
• Bağımsız-amaç değerlendirmeci program yöneticisi ve personeli ile minimum bağlantı içinde olmalıdır.
• Bağımsız-amaç değerlendirmesi beklenmedik amaçların etkililiği olasılığını arttırır.

Programın geliştirilmesi amacıyla veriler elde etmek üzere yapılan program değerlendirmede çeşitli modellerden yararlanılmaktadır. Program değerlendirme modelleri, şu sorulara yanıt arama sonucunda ortaya çıkmıştır:
• Değerlendirmeyi kimler yürütecektir?
• Temel hedef kitle kimlerdir?
• Ne yapılmak istenmektedir?
• Hangi araştırma teknikleri kullanılacaktır?
• Elde edilen veri ne tür bir bilgidir?
• Nasıl bir çıktı beklenmektedir?

Program değerlendirme yaklaşımları, Fitzpatrick tarafından yapılan 10’u aşkın sınıflandırma ve gruplamanın bir sentezi olarak, şu şekilde özetlenebilir: Amaçların ve bu amaçlara ulaşılma derecesinin belirlenmesinin ön plana çıkarıldığı “
Amaca Yönelik Değerlendirme Yaklaşımı
”, programı oluşturan ve yöneticilerin bu süreçte verecekleri kararlara veri sağlama amaçlı “
Yönetime ve Sürece Yönelik Değerlendirme Yaklaşımı
”, eğitim kurumlarının akreditasyonu öncelikli olmak üzere, kurumları derecelendirmek ve kaynak ayrılmasında önceliklerin belirlenmesinde kullanılma amaçlı “
Profesyonelce Yapılan Değerlendirme Yaklaşımı
” ve program dahilindeki katılımcıların düşüncelerini, gereksinimlerini ve beklentilerini ortaya koyma amaçlı “
Katılımcılara Yönelik Değerlendirme Yaklaşımı
”.
Bu değerlendirme yaklaşımında izlenecek aşamalar şu şekilde belirtilmektedir (Fitzpatrick, Sanders,Worthen 2004):
1. Programın genel ve özel amaçlarının belirlenmesi
2. Amaçların sınıflandırılması
3. Davranışsal amaçların belirlenmesi
4. Amaçlara ulaşılıp ulaşılmadığını gösterecek durumların belirlenmesi
5. Ölçme araçlarının seçimi ya da geliştirilmesi
6. Öğrencilerin davranışlarına ilişkin yeterlilikleri ile ilgili verilerin toplanması
7. Davranışsal amaçlar ile verilerin karşılaştırılması.

Ayrıca davranışın kalıcılığını belirlemek üzere aynı ölçme araçları programın bitiminden bir süre sonra yeniden uygulanabilir. Böylece öğrencilerin giriş davranışları ile programın sonunda sahip oldukları davranışlar arasındaki fark programın hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığının bir göstergesi olur. Bu özelliklerinden dolayı, amaca dayalı değerlendirme modeli deneysel araştırma yöntemlerine başvurmaktadır ( Erden, 1998, s.12). Niceliksel verilerden yararlanan amaca dayalı değerlendirme modelinde programın bilişsel davranışları, bilişsel davranışları ölçmede kullanılan testlerle; psikomotor davranışları gözlem formları, performans testleri, kalite ölçekleri gibi testlerle, duyuşsal davranışları ise ilgi, tutum ve değer ölçekleri kullanılarak ölçülür. Elde edilen değerlendirme sonuçları, amaçların yeniden tanımlanmasında kullanılır.
Amaca Dayalı Program Değerlendirme Yaklaşımının Üstünlükleri ve Sınırlıkları
Amaca dayalı program değerlendirme yaklaşımının programların amaçları açık ve anlaşılır olduğu durumlarda kullanılmasının daha uygun olduğu belirtilmektedir.

Anlaşılması ve uygulanması oldukça kolay olan bu yaklaşımın güçlü olduğu diğer yönü modellerin uygulama aşamaları belirgin olduğundan karar vericiler için tüm aşamalarda programla ilgili olarak bol miktarda bilgi sağlanmaktadır.

Ayrıca programın amaçlarının açıkça ifade edilmesi, değerlendiricilere program hakkında yargıya varmada hangi temel değerlerin dikkate alınacağını görmede yardımcı olur.

Amaca Dayalı Program Degerlendirme Yaklaşımlarının Üstünlükleri
Amaca Dayalı Program Degerlendirme Yaklaşımlarının Sınırlıkları
Bu yaklaşımı eleştirenler bu yaklaşım ile programın değeri ve kazancı konusunda yeterince bilgi sağlanamayacağını; yalnızca amaçların ölçülmesinin ve değerlendirilmesinin yapılabileceğini belirtmektedirler.

Yine amaçlarda belirtilmemiş olan önemli program ürünlerinin değerlendirilmesinin göz ardı edilmesi yaklaşımın önemli eksikliklerinden görülmektedir.
Full transcript