Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

มหาเวสสันดรชาดก

No description
by

Yukhondhorn Buntan

on 8 September 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of มหาเวสสันดรชาดก

มหาเวสสันดรชาดก
เนื้อเรื่องย่อ
วัตถุประสงค์ในการแต่ง
แต่งขึ้นเพื่อใช้ในการเทศน์มหาชาติ
สมาชิกในกลุ่ม
คุณค่าทางด้านวรรณศิลป์
คุณค่าด้านสังคม
สะท้อนชีวิตความเป็นอยู่ ขนบธรรมเนียม และค่านิยมของคนในยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น
ห้อง G.11/1
ห้อง G.11/3
กัณฑ์ที่ 1 ทศพร 19 พระคาถา
พระเจ้ากรุงสญชัย (แคว้นสีพีราษฏร์) ทรงอภิเษกกับนางผุสดี ผู้ได้รับพร 10 ประการ จากพระอินทร์
กัณฑ์ที่ 2 หิมพานต์ 134 พระคาถา
พระนางผุสดีให้กำเนิดพระเวสสันดร วันเดียวกับที่ช้างปัจจัยนาเคนทร์ (ถือเป็นช้างคู่บารมี) ได้ถือกำเนิดขึ้น พระเวสสันดรได้อภิเษกกับนางมัทรี มีโอรสนาม "ชาลี" มีพระธิดานาม "กัณหา"
กัณฑ์ที่ 3 ทานกัณฑ์ 209 พระคาถา
พราหมณ์เมืองกลิงคราษฏร์ ขอช้างปัจจัยนาค ไปแก้ปัญหาภัยแล้ง พระเวสสันดรประทานให้ ชาวเมืองโกรธ จึงเนรเทศไปในป่า ก่อนออกเดินทางทรงทำ "สัตตสดก-มหาทาน" คือ ทาน 7 สิ่ง สิ่งละ 700
กัณฑ์ที่ 4 วนปเวสน์ 57 พระคาถา
พระเวสสันดร พระนางมัทรี พระกัณหา พระชาลี เดินทางเข้าป่าถือเพศพรหมจรรย์ ประทับที่เขาวงกต
กัณฑ์ที่ 5 ชูชก 79 พระคาถา
ชูชกขอทานเอาเงินไปฝากเพื่อน แล้วก็หายไปนาน เพื่อนจึงคิดว่าตายแล้ว เลยเอาเงินไปใช้ เมื่อชูชกมา ขอคืน จึงยกลูกสาวคือ นางอมิตดามาแทน นางคอยดูแลชูชกอย่างดี ชาวบ้านจึงมาต่อว่า นางจึงขอให้ชูชก ไปขอเด็กมาเป็นทาสรับใช้
กัณฑ์ที่ 6 จุลพน 35 พระคาถา
ชูชกเดินทางผ่านป่าละเมาะไปพบพรานเจตบุตร
กัณฑ์ที่ 7 มหาพน 80 พระคาถา
ชูชกลวงให้อัตจุตฤาษีบอกทางไปเขาวงกต
กัณฑ์ที่ 8 กุมาร 101 พระคาถา
พระเวสสันดรทรงได้ทานสองโอรสแก่เฒ่าชูชก
พระนางมัทรีฝันร้ายเหมือนบอกเหตุแห่งการพลัดพรากรุ่งเช้าเมื่อนาง มัทรีเข้าป่าหาอาหารแล้วชูชกจึงเข้าเฝ้าทูลขอสองกุมาร สองกุมารจึงพากันลงไปซ่อนตัวอยู่ที่สระพระเวสสันดรจึงลงเสด็จติดตามสองกุมาร แล้วจึงมอบให้แก่ชูชก
กัณฑ์ที่ 9 มัทรี 90 พระคาถา
พระนางมัทรีกลับจากป่าไม่พบสองกุมารก็เที่ยวตามหาจนสลบไป พระเวสสันดรแก้ไขจนฟื้น แล้วเล่าความจริงให้ฟัง พระนางก็อนุโมทนาให้
ให้แง่คิดเกี่ยวกับบทบาทหน้าที่ของผู้หญิงในฐานะที่เป็นแม่และเป็นภรรยาที่ดี
สะท้อนให้เห็นค่านิยมของประชาชนว่า มีความปรารถนาจะบรรลุสัมมาสัมโพธิญาณ
การใช้ถ้อยคำให้เกิดอารมณ์สะเทือนใจ เช่น ถ้อยคำรำพึงรำพัน ถ้อยคำสำนวนเชิงตัดพ้อ ถ้อยคำแสดงอารมณ์หึงหวงให้เจ็บแค้นเพื่อดับความโศกเศร้าด้วยสำนวนกระทบกระแทงให้ปวดร้าวใจ

คำศัพท์
กรุงกบิลพัสดุ์
= ชื่อเมืองหลวงของแคล้นสักกะ เป็นเมืองของพระเจ้าสุทโธทนะพระราชบิดาของเจ้าชายสิทธัตถะ ปัจจุบันอยู่ในเขตประเทศเนปาล ติดชายแดนตอนเหนือของประเทศอินเดีย
คาถาพัน
= บทประพันธ์เรื่องมหาเวสสันดรชาดกที่แต่งเป็นภาษาบาลีล้วน ๆ พันบท เรียกการเทศน์มหาเวสสันดรชาดกที่เป็นคาถาล้วน ๆ อย่างนี้ว่า เทศน์คาถาพัน
จุติ
= เคลื่อน เปลี่ยนสภาพจากกำเนิดหนึ่งไปเป็นอีกกำเนิดหนึ่ง มักใช้แก่เทวดา
ดาวดึงส์สวรรค
์ = ชื่อสวรรค์ชั้นที่ 2 แห่งสวรรค์ 6 ชั้น มีพระอินทร์เป็นผู้ครอง
ทศบารมี
= บารมี 10 ประการ ได้แก่ ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา
เนรเทศ
= บังคับให้ออกไปเสียจากประเทศหรือถิ่นที่อยู่ของตน
บุตรทารทาน
= การให้ทานโดยสละบุตรและภรรยา (ทาร)
ปิยบุตรทาน
= ให้ลูกรักเป็นทาน
ฝนโบกขรพรรษ
= ฝนที่มีสีแดง ฝนชนิดนี้กล่าวไว้ว่าใครอยากจะให้เปียก ก็เปียก ถ้าไม่อยากให้เปียกก็ไม่เปียก เหมือนน้ำตกลงบนใบบัว
พิสดาร
= กว้างขวาง ละเอียดลออ (ใช้แก่เนื้อความ) แปลก พิลึก (ปาก)
มหาชาติ
= เรียกเวสสันดรชาดกว่า มหาชาติ การเทศน์เรื่องมหาเวสสันดรชาดกเรียกว่า เทศน์มหาชาติ
ยมกปฏิหาริย์
= ปาฏิหารย์ที่แสดงเป็นคู่ ๆ เป็นปาฏิหารย์ที่พระพุทธเจ้าทรงกระทำที่ต้นมะม่วงซึ่งเรียกว่า คัณฑามพฤกษ์ คือทรงบันดาลท่อน้ำท่อไฟจากส่วนของพระกายเป็นคู่ ๆ กัน
ลาผนวช
= มีความหมายาเดียวกับลาสิขา คือลาสึก ลาจากเพศสมณะ
สัตตสดกมหาทาน
= การทำทานครั้งใหญ่โดยให้สิ่งของ 7 อย่าง อย่างละ 700 ได้แก่ ช้าง ม้า รถ สตรี แม่โคนม ทาสชาย ทาสหญิง
อนุโมทนา
= ยินดีตาม ยินดีด้วย พลอยยินดี
อานิสงส์
= ผลแห่งกุศลกรรม ผลบุญ ประโยชน์
อาศรม
= ที่อยู่ของนักพรต
ข้อคิด
๑.ผู้ที่จะปรารถนาสิ่งต่างๆ อันยิ่งใหญ่จะต้องทำด้วยความอดทนและเสียสละอันยิ่งใหญ่
๒.ความซื่อสัตย์ของสามีภรรยาทำให้ชีวิตครอบครัวมีความสุข
๓.ผู้มีปัญญาย่อมแก้ไขเหตุการณ์เฉพาะหน้าได้ดี
๔.การบริจาคบุตรทานบารมีเป็นสิ่งที่ยากจะกระทำได้

ความรู้ประกอบ
ความเป็นมา
เวสสันดรชาดกนี้เป็นเรื่องใหญ่จัดรวมไว้ในมหานิบาตชาดกรวมเรื่องใหญ่ 10 เรื่อง
ที่เรียกกันว่า ทศชาติ แต่อีก 9 เรื่อง ไม่เรียกว่ามหาชาติ คงเรียกแต่เวสสันดรชาดก
เรื่องเดียวว่า มหาชาติ ข้อนี้สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอกรมพระยาดำรงราชานุภาพ
โปรดประทานอธิบายว่า พุทธศาสนิกชนชาวไทยตลอดจนประเทศใกล้เคียงนับถือกันมาแต่โบราณว่า
เรื่องมหาเวสสันดรชาดก สำคัญกว่าชาดกอื่น ๆ ด้วยปรากฏบารมีของพระโพธิสัตว์บริบูรณ์
ในเรื่องมหาเวสสันดรชาดกทั้ง 10 บารมี

อานิสงส์การฟังเทศน์มหาชาติ การตั้งใจฟังเทศน์มหาชาติให้จบเพียงวันเดียวครบบริบูรณ์ ทั้ง 13 กัณฑ์จะเป็นเหตุให้สำเร็จความปรารถนาทุกประการดังนี้
1. เมื่อตายจากโลกนี้แล้ว จะมีโอกาสได้พบพระพุทธเจ้า พระนามว่า ศรีอริยเมตไตย ในอนาคต
2. เมื่อดับขันธ์ไปเกิดในสุคติโลกสวรรค์ จะเสวยทิพยสมบัติมโหฬาร
3. เมื่อตายไปแล้วจะไม่ตกนรก
4. เมื่อถึงยุคพระพุทธเจ้าพระนามว่า ศรีอริยเมตไตย จะได้จุติไปเกิดเป็นมนุษย์
5. ได้ฟังธรรมต่อหน้าพระพักตร์ของพระพุทธองค์ จะได้ดวงตาเห็นธรรมเป็นพระอริยบุคคล ในบวรพุทธศาสนา

กัณฑ์ที่ 10 สักกบรรพ 43 พระคาถา
พระอินทร์แปลงกายเป็นพราหมณ์มาขอพระนางมัทรีแล้วถวายคืน และ ประทานพร 8 ประการ
กัณฑ์ที่ 11 มหาราช 69 พระคาถา
ชูชกพาสองกุมารเดินทางมา 15 วัน เทวดาและนางฟ้ามาคอยดูแลสองกุมาร เทวดาดลใจให้ชูชกหลงเข้าไปในเมืองสีพีราษฏร์ พระเจ้าสญชัยทรงพระสุบินว่ามีชายนำดอกบัวมาถวายคู่หนึ่ง โหรทำนายว่าจะได้พบประยูรญาติ ชูชกพาสองกุมารผ่านหน้าที่ประทับ พระเจ้าสญชับจำหลานได้ จึงขอไถ่ตัวสองกุมารและทำพิธีรับขวัญ ชูชกกินอาหารเกินขนาด จนท้องแตกตาย พระเจ้าสญชัยให้ชาลีนำทางไปรับพระเวสสันดรและนางมัทรี กลับเมือง และไปนำช้างปัจจัยนาคมาคืน
กัณฑ์ที่ 12 ฉกษัตริย์ 36 พระคาถา
หกกษัตริย์ได้พลกันดีใจจนสลบไป พระอินทร์บันดาลให้ฝนโบกขรพรรษตกมาเป็นครั้งแรก
กัณฑ์ที่ 13 นครกัณฑ์ 48 พระคาถา
หกกษัตริย์กลับเข้าเมือง พระเวสสันดรขึ้นครองราชย์ และ จัดพิธีสมโภชพระนคร
การใช้คำอิงสำนวนสุภาษิต เช่น
- ชักแม่น้ำทั้งห้า หมายถึง พูดจาหว่านล้อมด้วยคำยกยอ ดังที่ชูชกจะกล่าวขอสองกุมารต่อพระเวสสันดรก็ได้พูดจาชักแม่น้ำทั้งห้า (คงคา ยมุนา อจิรวดี สรภู และมหิ) มาเปรียบเทียบเสียก่อนแล้วจึงย้อนขอในภายหลัง
- ตีปลาหน้าไซ หมายถึง ตีหรือกระทุ่มน้ำตรงหน้าไซให้ปลาแตกตื่นหนีไปจากไซที่ดักไว้ เป็นการทำทำที่ขัดขวางผลประโยชน์ที่ควรมีควรได้อยู่แล้ว เสมือนตอนที่ชูชกตีสองกุมารต่อหน้า ทำให้พระเวสสันดรโกรธเคือง
เจษฎาพร เศษฐธรรมธัช เลชที่ 7
ธันยวลัญญ์ คุณาสินเพ็ชร เลขที่ 8
ชลดา ปะลาวัน เลขที่ 9
ยุคนธร บุญตัน เลขที่ 12
สุธินี เตชะโชควิวัตน์ เลขที่ 20
ชนมน พิพัฒนามงคล เลขที่ 21
บุญญาพร เชิดพงธกิต เลขที่ 22
อัชริญา ธารรำลึก เลขที่ 23
อนุธิดา ลิขิตสุวรรณมล เลขที่ 25
ผู้แต่ง

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

กวีสำนักวัดถนน

กวีวัดสังขจาย

พระเทพโมลี (กลิ่น)

เจ้าพระยาพระคลัง (หน)
ลักษณะคำประพันธ์
แต่งเป็นร่ายยาว มีจุณณียบท ซึ่งใช้ภาษาบาลีเป็นบทนำเรื่องของแต่ละกัณฑ์ ส่วนเนื้อเรื่องยกคาถาบาลีขึ้นเป็นหลักแล้วแปลแต่งเป็นภาษาไทย ด้วยร่ายยาว คาถา คือ ฉันท์ที่แต่งภาษาบาลี เรียก ปัฐยาวัตฉันท์ คาถาหนึ่ง คือ ฉันท์บทหนึ่ง ดังนั้น ร่ายยาวมหาเวสสันดรชาดก มีพันคาถา จึงเรียกว่า ฉันท์พันบท

กัณฑ์มัทรีและกัณฑ์กุมาร
ทศพร หิมพานต์ มหาราช นครกัณฑ์
วนปเวสน์ จุลพน สักบรรพ
กัณฑ์มหาพน
ทานกัณฑ์
กัณฑ์ชูชก
การเล่นเสียง
การเล่นเสียงสัมผัสพยัญชนะ
“ ก็กลายเป็นดอกดวงเดียรดาษอนาถเนตร”
การเล่นเสียงสัมผัสสระ
“นางก็ถึงวิสัญญีสลบลงตรงหน้าฉานปานประหนึ่งว่าพุ่มฉัตรทองอันต้องสายอัสนีฟาดระเนนเอนก็ล้มลงตรงหน้าพระที่นั่งเจ้า นั้นแล”
การเล่นทั้งเสียงสัมผัสพยัญชนะและสระ
“แม่ยังกลับหลังมาโลมลูบจูบกระหม่อมจอมเกล้าทั้งสองเรา”
“เจ้าเคยเคียงเรียงเคียงหมอนนอนแนบข้างทุกราตรี”
การใช้ภาพพจน์
การใช้ภาพพจน์แบบอุปมา
“…โหยสำเนียงดั่งเสียงสังคีตขับประโคมไพร โอ เหตุไฉนเหงาเงียบเมื่อยามนี้ ทั้งอาศรมก็หมองศรี
เสมือนหนึ่ง
ว่าจะเศร้าโศก”
การใช้ภาพพจน์แบบอุปลักษณ์
“หวังว่าจะ
เป็น
เกือกทองฉลองบาทยุคลทั้งคู่แห่งพระคุณผัว”
การใช้ภาพพจน์แบบสัทพจน์
“แต่ย่างเหยียบ
เกรียบกรอบ
ก็เหลียวหลัง”
การใช้ภาพพจน์บุคคลวัต
“ได้ยินแต่เสียงดุเหว่า
ละเมอร้อง
ก้องพนาเวศ”
Full transcript