Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Samorząd terytorialny w Polsce

Uniwersytet Śląski Maturzystów
by

Natalia Stepien

on 26 April 2017

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Samorząd terytorialny w Polsce

Samorząd
Samorządowa statystka
Gmina
Powiat
Województwo
Zasady organizacji:
1. JST mają
osobowość prawną
. Przysługuje im prawo do własności, ich samodzielność podlega ochronie sądowej.
2. Każda JST stanowi
niezależny podmiot prawny
- nie są ze sobą w stosunkach hierarchicznych (wertykalnych), lecz horyzontalnych => są sobie równe.
3. Samorząd wykonuje
wszystkie zadania
niezastrzeżone w Konstytucji lub ustawach dla innych władz publicznych.
4. Rząd nie ingeruje w działania samorządu, sprawuje jedynie nad nim
nadzór
. Nadzór ten wykonuje premier i wojewodowie. Mogą oni uchylić uchwałę samorządu, a gdy samorząd nie realizuje swoich funkcji - zawiesić działalnie jego organów i wprowadzić zarząd komisaryczny z komisarzem na czele (wykonuje zadania samorządu). Rażące łamanie Konstytucji - rozwiązanie organu stanowiącego lub wykonawczego.
5. JST realizują zadania na podstawie założeń
budżetu
. Źródła dochodu: dotacje z budżetu państwa, dochody własne (podatki, opłaty lokalne).
6.Zadania JST wykonują przy pomocy
odpowiednich organów
.
SAMORZĄD
– oznacza prawo grupy osób do SAMODZIELNEGO decydowania o swoich sprawach (np. samorząd szkolny, samorząd zawodowy - lekarzy, dziennikarzy itd.)

SAMORZĄD TERYTORIALNY
– forma organizacji mieszkańców określonego rejonu powołana w celu zaspokojenia potrzeb lokalnych. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina.
2478 gmin
380 powiatów (w tym 66 miast na prawach powiatu)
16 województw.
Samorząd terytorialny w Polsce
To podstawowa JST (art. 164 Konstytucji):
Powiat:
- ziemski - kilka sąsiadujących ze sobą gmin (314),
- grodzki - miasto na prawach powiatu => gmina, która wykonuje zadania powiatu (66).
... czyli słów kilka o decentralizacji
Rodzaje samorządów:

1. specjalny - zawodowy lub gospodarczy.
W przypadku wolnych zawodów np. prawnicy,
lekarze - obowiązkowy.
2. terytorialny.

Ustawy samorządowe:
8 marca 1990 o samorządzie gminnym
5 czerwca 1998 o samorządzie powiatowym
5 czerwca 1998 o samorządzie województwa

Trójszczeblowy samorząd - od 01.01.1999.
Ustawa o samorządzie gminnym była przełomową, ponieważ w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej samorząd terytorialny nie istniał. Terenowe organy władzy i administracji państwowej były podporządkowane władzy centralnej. Były one oparte o system rad narodowych, na którego szczycie stała Rada Państwa, na samym dole zaś Gminna Rada Narodowa
RP = decentralizacja
PRL = dekoncentracja
1. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina.
2. Inne jednostki samorządu regionalnego albo lokalnego i regionalnego określa ustawa.
3. Gmina wykonuje wszystkie zadania samorządu terytorialnego nie zastrzeżone dla innych jednostek samorządu terytorialnego.
Jednostki pomocnicze gmin:
=> sołectwa
=> dzielnice
=> osiedla
Zadania gminy
- własne - wykonywane we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność , ZASADA: decentralizacja
- zlecone - zadania administracji rządowej, wykonywane w jej imieniu i na jej odpowiedzialność, ZASADA: dekoncentracja
ORGANY GMINY
RADA GMINY
1. Organ uchwałodawczo-kontrolny (stanowiący i kontrolny),
2. 15 do 45 członków (w zależności od liczby mieszkańców.
3. Bezpośrednie wybory, 4-letnia kadencja.
4. Na czele przewodniczący.
5. Uprawnienia:
uchwalanie budżetu, podatków, decyzje w sprawach majątkowych, w sprawach współpracy z innymi gminami, kontrolowanie wójta
Wójt, burmistrz, prezydent miasta
- organ wykonawczy -
Ustawa o bezpośrednim wyborze wójta, bumistrza, prezydenta miasta - 20 czerwca 2002 roku
(uchylona)
* wójt - gminy wiejskie
* burmistrz - gminy miejskie poniżej 100 tys. mieszkańców
* prezydent - gminy miejskie powyżej 100 tys. mieszkańców lub które miały prezydenta przed wejściem w życie ustawy
1. Zadania wykonuje przy pomocy urzędu gminy.
2. Kieruje bieżącymi sprawami gminy, reprezentuje ją na zewnątrz, wykonuje uchwały rady gminy, przygotowuje projekty uchwał, gospodaruje majątkiem gminy, realizuje budżet.
* może być odwołany w drodze refenedum lokalnego
Powiat zajmuje się tymi sprawami, które wykraczają poza możliwości gminy - zarówno pod względem obszaru, jak i potencjału finansowego i organizacyjnego.
Czas na powtórkę...

Bawcie się dobrze!
Rada powiatu

* organ uchwałodawczo-kontrolny (stanowiąco-kontrolny)
* 15 do 29 radnych (w zależności od liczby mieszkańców - w powiatach do 40.000 mieszkańców wybieranych jest 15 radnych, oraz po dwóch na każde następne rozpoczęte 20.000 mieszkańców jednak nie więcej niż 29 radnych)
* na jej czele stoi przewodniczący
* w powiecie grodzkim przyjmuje nazwę rady miasta
Uprawnienia rady powiatu:
- wybór i odwołanie zarządu,
- uchwalanie budżetu,
- decydowanie w sprawach majątkowych,
- uchwalanie uchwał.
Zarząd powiatu
- organ wykonawczy,
- 3 do 5 członków - wybranych przez radę (nie muszą być członkami rady),
- na cZele zarządu stoi starosta.
Uprawnienia zarządu:
* przygotowywanie i realizacja projektów uchwał rady,
* gospodarowanie mieniem powiatu,
* wykonywanie budżetu.
Uprawnienia starosty:
* kierowanie bieżącymi sprawami,
* reprezentowanie powiatu na zewnątrz,
zwierzchnictwo powiatowych służb i straży,
* powoływanie i odwoływanie ich kierowników
służb

i straży oraz ich kontrola.
W powiecie grodzkim organ wykonawczy to PREZYDENT!!!
"Myśl globalnie, działaj lokalnie"
Graficzna powtórka:

Do matury warto przypomnieć wszystkie nazwy wraz ze stolicami:

dolnośląskie – Wrocław
kujawsko-pomorskie – Bydgoszcz (siedziba wojewody) Toruń (siedziba sejmiku województwa)
lubelskie – Lublin
lubuskie – Gorzów Wielkopolski (siedziba wojewody) Zielona Góra (siedziba sejmiku województwa
)
łódzkie – Łódź
małopolskie – Kraków
mazowieckie – Warszawa
opolskie – Opole
podkarpackie – Rzeszów
podlaskie – Białystok
pomorskie – Gdańsk
śląskie – Katowice
świętokrzyskie – Kielce
warmińsko-mazurskie – Olsztyn
wielkopolskie – Poznań
zachodniopomorskie – Szczecin
Województwo
= region. Zadania realizowane przez województwo nie mogą naruszać kompetencji powiatu i gminy (województwo nie pełni roli nadrzędnej).

Województwo jest największą jednostką terytorialną, dlatego zadania przez nie podejmowane wykraczają poza możliwości działania pojedynczych gmin i powiatów.

W województwie działa również
administracja rządowa – przedstawiciele rządu w terenie
:

- wojewoda
- organy administracji niezespolonej – np. dyrektorzy urzędów skarbowych, celnych)
Województwo
Wojewoda nie jest częścią ani jedną z jednostek samorządu terytorialnego! Jest to osoba nominowana przez Prezesa Rady Ministrów. Nie jest wybierana w wyborach samorządowych.
Administracja zespolona - rządowa administracja terenowa - pod kierownictwem wojewody
Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej
Komendant Wojewódzki Policji
Kurator Oświaty
Wojewódzki Inspektor Farmaceutyczny
Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Wojewódzki Inspektor Ochrony Środowiska
Wojewódzki Inspektor Inspekcji Handlowej
Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych
Wojewódzki Lekarz Weterynarii
Wojewódzki Konserwator Zabytków
Administracja niezespolona - rządowa administracja terenowa - nie podlega wojewodzie
dyrektorzy izb celnych
naczelnicy urzędów celnych
dyrektorzy izb skarbowych
naczelnicy urzędów skarbowych
dyrektorzy urzędów kontroli skarbowej
dyrektorzy urzędów morskich
dyrektorzy urzędów statystycznych
graniczni i powiatowi lekarze weterynarii
regionalni dyrektorzy ochrony środowiska
Sejmik województwa
* Wybierany w wyborach bezpośrednich.
* Kadencja trwa 4 lata.
* Liczba radnych jest zależna od liczby mieszkańców - co najmniej 30 radnych (30 w województwach liczących do 2 000 000 mieszkańców,
oraz po 3 radnych na każde kolejne rozpoczęte 500 000 mieszkańców)
* Jest organem uchawałodawczym (stanowiącym - uchwala programy działania regionu, strategię rozwoju) i kontrolnym (może odwołać zarząd).
* Uprawnienia: uchwalanie budżetu, podatków, powoływanie i odoływanie zarządu, marszałka, decydowanie o sprawach majątkowych.
* 48 radnych w Sejmiku Województwa Śl.
Zarząd województwa
* Jest organem wykonawczym.
* W jego skład (5 osób wybranych przez sejmik) wchodzi: marszałek województwa – jako przewodniczący zarządu, wicemarszałek, pozostali członkowie.
* Uprawnienia zarządu: wykonywanie uchwał sejmiku, realizacja budżetu, gospodarowanie mieniem, przygotowywanie planów rozwoju województwa.
* Marszałek jest wybierany spośród radnych, organ pomocniczy marszałka - Urząd Marszałkowski.
* Uprawnienia marszałka: kierowanie bieżącymi sprawami województwa, pracami zarządu, reprezentowanie województwa
.
Mieszkańcy danych jednostek samorządu terytorialnego mogą również sprawować władzę bezpośrednio poprzez referendum.

INICJATYWA MIESZKAŃCÓW
Referendum w gminie i powiecie
- na wniosek min. 10% mieszkańców,
- ważne, gdy bierze w nim udział min. 30% mieszkańców, a w przypadku odwołania wójta (burmistrza, prezydenta miasta) – 3/5 liczby biorących udział w jego wyborze
Referendum w województwie
- na wniosek min. 5% mieszkańców,
- ważne, gdy bierze udział min. 30% mieszkańców.

INICJATYWA RADY
Organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego podejmuje uchwałę w sprawie przeprowadzenia referendum bezwzględną większością głosów swojego ustawowego składu.

Rodzaje referendów: odwołanie organu stanowiącego, odwolanie W/B/PM, sprawa z zakresu JST, samoopodatkowanie się, granice, połączenia, utworzenie gminy.
Referendum lokalne
Zadania JST

* radni są wybierani przez mieszkańców gminy, powiatu, województwa w wyborach:
powszechnych, bezpośrednich, równych, w głosowaniu: tajnym
na 4. letnią kadencję

Czynne prawo wyborcze: obywatel RP, 18 lat, stale zamieszkujący obszar danej rady, niepozbawiony praw publicznych (sąd), praw wyborczych (Trybunał Stanu).

Rady gmin - obywatele UE, 18 lat, stale zamieszkujący w Polsce
WYBORY
Kampania wyborcza

* rozpoczyna się wraz z dniem ogłoszenia
rozporządzenia
Prezesa RM o zarządzeniu wyborów i kończy 24 h przed dniem wyborów

*
komitety wyborcze
- zgłaszają kandydatów i prowadzą kampanię, Komitet może zgłosić maksymalnie dwa razy tylu kandydatów ile mandatów jest do obsadzenia (5 do 10 mandatów). Obowiązuje też kwota płci – na liście musi się znaleźć co najmniej 35% przedstawicieli tej samej płci,

* komitety są tworzone przez partie polityczne, koalicje partii, stowarzyszenia, organizacje społeczne i wyborców,

* wybory są organizowane przez
PKW, komisarzy wyborczych
(pełnomocników PKW w województwie), a przeprowadzają je
terytorialne komisje wyborcze
(wojewódzkie, powiatowe, gminne) i
obwodowe komisje wyborcze
- prowadzą głosowanie w obwodach,

* głosowanie odbywa się pomiędzy 7 a 21 w lokalu komisji wyborczej, w lokalu mogą przebywać
mężowie zaufania
.
Zwycięzcy
* w
gminach
za wybranych w danym okręgu uważa się tego kandydata, który otrzymał największą liczbę ważnych głosów (jednomandatowe okręgi wyborcze).

* w miastach
na prawach powiatu, powiatach, województwach
podziału mandatów pomiędzy listy kadnydatów dokonuje się proporcjonalnie do liczby głosów oddanych na kanydatów danej listy; mandaty przypadające na daną listę otrzymują kandydaci tej listy, którzy otrzymali największą liczbę ważnych głosów,
- w podziale mandatów w skali jednostki uczestniczą te listy, które otrzymały co najmniej
5% głosów
. Metoda przeliczania głosów na mandaty - metoda d'Hondta.
Wójt, burmistrz, prezydent miasta
* wybory odbywają się razem z wyborami do rad i są:
powszechne, równe, bezpośrednie, głosowanie: tajne
,

* kadencja
4 lata
,

*
czynne prawo wyborcze
- jak w przypadku rad,
bierne
- jak w przypadku gminy, ale 25 lat. Kandydat nie musi stałe zamieszkiwać na terenie danej gminy,

* na karcie do głosowania kandydaci są wymienieni alfabetycznie,

*
dwie tury głosowania
.
Nadzór
Organy nadzoru JST:
RM, wojewodowie
.

W zakresie spraw finansowych:
RIO
.

Sejm, na wniosek premiera, może
rozwiązać
organ stanowiący lub wykonawczy JST, gdy ten rażąco narusza Konstytucję i ustawy.

Premier na wniosek wojewody może
zawieśić
organy samorządu i wprowadzić
zarząd komisaryczny
. Komisarz przejmuje wówczas obowiązki organów.
W skład rady wchodzą radni w liczbie:

15 w gminach do 20 000 mieszkańców
21 w gminach do 50 000 mieszkańców
23 w gminach do 100 000 mieszkańców
25 w gminach do 200 000 mieszkańców

oraz po trzech na każde dalsze rozpoczęte 100.000 mieszkańców, nie więcej jednak niż czterdziestu pięciu radnych.

W Warszawie, będącej wyjątkiem, radnych jest 60.
Wybory zarządza Prezes RM najpóźniej na 30 przed końcem kadencji organów JST, na dzień wolny od pracy przypadający w ciągu 60 dni po upływie kadencji rady.
1999
Cztery reformy rządu Jerzego Buzka:
1.
administracji publicznej
- utworzenie powiatów i samorządowych województw,

2.
służby zdrowia
- utworzenie Kas Chorych (funkcjonowały do 2003 roku),

3.
systemu emerytalnego
- trzy filary: 1. publiczny i obowiązkowy - ZUS, 2. prywatny i obowiązkowy - OFE, towarzystwa emerytalne, 3. prywatny i nieobowiązkowy - np. PPE, IKE, IKZE,

4.
systemu oświaty
- utworzenie gimnazjów.
Metoda d’Hondta
Faworyzuje ugrupowania z dużym poparciem społecznym. Przeliczając zdobyte mandaty należy podzielić uzyskane głosy przez kolejne liczby naturalne (1, 2, 3, 4...) - aż do liczby mandatów w okręgu. Następnie bierze się pod uwagę największe ilorazy - tyle, ile mandatów do rozdania.

Metoda Sainte-Lague
Jej mechanizm jest podobny do poprzedniej metody, z tą różnicą, że dzielimy przez kolejne liczby naturalne, nieparzyste (1, 3, 5...).

Metoda Hare’a–Niemeyera
L = G*M/I
Gdzie:
L – ilość zdobytych mandatów.
G – ilość głosów oddanych na daną partię.
M – ilość mandatów do zdobycia w danym okręgu.
I – ilość wszystkich głosów oddanych w danym okręgu.
Samorząd na maturze:
Full transcript