Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

6GJ - Lokeren WO II

6GJ - Lokeren WO II
by

Hendrik Van Peteghem

on 21 May 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 6GJ - Lokeren WO II

Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog: het dagelijks leven (1940-1944) De meidagen Duitse aanwezigheid Opeisingen Met dank aan:
Maria Daeyaert
Georges Laureys
Marcel Pieters
Pieter Serrien
Anna Van Bockstal
Agnes Van Boxlaer
Nico Van Campenhout
Lea Van Driessche
Clara Van Lantschoot
Lucienne Vermoens
Werner Wilssens Sint- Lodewijkscollege Lokeren 2012-2013
6GJ
Esther Debbaut
Laura De Schepper
Olivier De Witte
Annelien Dierick
Konstantijn Herssens
Thibaut Saeys
Sandra Van Den Heuvel
Paulien Van de Velde-Van Rumst
Emilie Van Driessche Tewerkstelling Rantsoenering Smokkel &
zwarte markt De bevrijding Het bombardement van 11 mei 1944 “Hoe heb ik de oorlog ervaren? Slecht! Voor heel ons huishouden, dat we anders niet gehad hebben of angst. Dat we in ons bed niet konden gaan, dat we nergens naar toe konden gaan, dat we geen rust hadden. Altijd maar angst. Dat ge alle minuten kon doodgesmeten worden van de bommen.” Sandra Van Den Heuvel, interview met Anna Van Bockstal (°1933), 1 november 2012 “Een koets. Ja ja, dat was ook schoon ze, Lauraatje. Dat is echt de waarheid, dat was schoon. En dan, dat was niet om 11 uur of om 12 uur. Ik geloof dat ik getrouwd ben op het stadhuis eerst, dat was 9 uur. En dan was dat die koets en pepe zijn ma en zijn pa waren daar dan bij en een getuige. En bij mij ook, he. (...) En die had mij een hoed gemaakt. Schonen hoed [glundert], en dat was bij die mama en papa die koffietafel daar. En dan als die koffietafel gedaan was, dan reden wij met die koets terug naar het maal ’s middags, he." Laura De Schepper, interview met Lucienne Vermoens (°1922), 10 oktober 2012 http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d1/1940FranceBlitz.jpg http://users.telenet.be/jeroenWO2/mei40plan.jpg De Duitse vorderingen na de verovering van het Waasland (16-21 mei 1940).
De eerste Duitsers verschenen in Lokeren op 20 mei. Lokeren werd geen enkele dag gespaard van het oorlogsgeweld en kreeg het tijdens de meidagen vrij hard te verduren, ondanks het feit dat de stad op 21 mei zonder enig weerwerk van mogelijke Belgische of geallieerde troepen in Duitse handen viel. Op de eerste dag van de inval werd Lokeren al gebombardeerd. De stad was vooral een mikpunt door de vrij uitgebreide infrastructuur die het bezat. Met het bestendige terugtrekken van Belgische en geallieerde troepen, was Lokeren dan ook vaak een verzamelpunt, aangezien het gunstig gelegen was op de baan Antwerpen-Gent op de wijk Bergendries. Daarnaast was het station ook van groot belang. Het lamleggen van het station en de spoorweginfrastructuur speelde in het voordeel van de oprukkende Duitsers. Tot slot beschikte Lokeren over een aantal cruciale bruggen, die allerlei transport vergemakkelijkten. VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, p. 94 “ ‘s Morgens in de maand mei in 1940 hoorden wij al lawaai en gestommel, heel vroeg in de morgen en dan gingen wij gaan kijken, want we hadden horen zeggen dat het vliegveld van Waasmunster gebombardeerd was, zo rond 5 uur ’s morgens denk ik. (…) Er stond een grote tent van circus De Munck op de markt. Het waren meifeesten, denk ik. Hebben de Duitsers nu gedacht dat het een tent was waar het leger in zat, misschien was dat de reden? Ik weet het niet. Maar ze hebben op 10 mei, iets na 2 uur, gebombardeerd, hier in de omgeving van de Markt en het kruispunt van de Grote Baan. De belangrijke weg tussen Antwerpen en Gent, daar zaten ongelooflijk veel vluchtelingen op. (…) De elfde mei zijn de Stuka’s, de duikbommenwerpers, over Lokeren gevlogen en dan hebben ze het stationskwartier gebombardeerd. Treinen zijn er verwoest geweest.” Thibaut Saeys, interview met Marcel Pieters (°1932), 21 oktober 2012 De Duitse en geallieerde plannen bij de aanvang van operatie "Fall Gelb" op 10 mei 1940. 11 mei 1940. Voltreffers op de Stationswijk beschadigen het gebouw van de Regie van Telegrafie en Telefonie en vernietigen het dak van het stationsgebouw. Modern Archief Lokeren - doos foto's Wereldoorlog II QUINTYN (E.), Tussen pletwals en bookhamers (Zele 1940-45), Zele, S.V. Reinaert Uitgaven, 1981 “Den tweeden dag van de oorlog hadden wij de bommen voor ons deur in de Durmelaan. Ze moesten het station hebben, de brug aan het station, en ze waren verkeerd en ze hebben de bommen voor ons gesmeten in de Durmelaan (…). Allemaal de ruiten waren uit. (…) En wij liepen wij buiten en wij hoorden wij ja, ge zijt 10-11 jaar, ge weet van niets, en wij hoorden een vlieger afkomen: “Oooh, ne vlieger”, we stonden wij daar naar te kijken.“ Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 Overlijdensbericht, Modern Archief Lokeren, 344. Gesneuvelden tijdens de Achttiendaagse Veldtocht, 1940 Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II 19 mei 1940. Terugtrekkende troepen besloten om twee beurtschepen op te blazen ter hoogte van de Stedelijke Jongensschool in de Durmelaan en een aantal bruggen over de Durme. Op 20 mei was het zover. Rond drie uur in de namiddag werden dan een drietal Duitse militairen per motorfiets met zijspan opgemerkt op de Markt. Terwijl twee Duitsers de Markt nauwkeurig in het oog hielden, controleerde de derde de vernielde Durmebrug, die nog tamelijk intact bleek te zijn. Daarna overlegden ze een ogenblik met elkaar en reden vervolgens naar het stadhuis. Twee soldaten bleven met hun wapen in aanslag beneden aan de pui staan, terwijl de derde, een onderofficier, het kabinet van de burgemeester binnenstapte. De Duitse militair meldde zich aan: “…hij was zeer beleefd en voorkomen en vroeg naar de toestand in de stad, of er nog troepen waren enz… Tevens vroeg hij een bewijs hem bevestigende dat hij de eerste Duitsche soldaat was welke hier in onze stad binnen kwam”. (...) De eerste Duitsers vertoonden zich in Lokeren op hetzelfde moment dat de pantsertroepen de geallieerde legers in twee verdeelden te Abbéville. VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, pp. 99-100 Na de inname van Lokeren, diende de stad korte tijd als onderkomen voor geallieerde krijgsgevangenen. Op de bovenstaande foto's Belgische, Franse en koloniale soldaten op de Markt en aan de Sint-Laurentiuskerk op weg naar de hun toegewezen krijgsgevangenkampen in de jongensschool in de Durmelaan en de gebouwen van fabriek Isabey op de Grote Kaai. Collectie Frans De Vos - verschenen in "de Soevereinen" “Wel, het krijgsgevangenkamp, (daar) zaten niet alleen Belgen, maar ook een massa Franse soldaten en ook een aantal Engelse, maar weinig, maar zeer veel Franse soldaten. Bij ons aan die grote weide daar, hebben die daar 2-3 dagen gezeten en daarna werden die naar het fabriek van Isabey gebracht hier wat verder. Die fabriek werd aangeslagen, en de school in de Durmelaan die zat ook stampvol met krijgsgevangen. Onder andere, dat is mij heel erg bijgebleven, er waren ook rare volkeren bij van de Fransen, van de kolonies, er waren er bij met een tulband en zo. En dat waren allemaal Moren, dat waren Senagalezen. De Duitsers waren daar ongelooflijk bang van. Ze maakten de mensen wijs, dat als je gevangen genomen werd door een Senegalees, dat ze je oren eraf sneden. (...) Hoeveel is moeilijk te achterhalen, maar het schijnt dat er ongeveer 300.000 krijgsgevangen in Lokeren gezeten zouden hebben.” Thibaut Saeys, interview met Marcel Pieters (°1932), 21 oktober 2012 “Die werden dus allemaal krijgsgevangen genomen, de Belgische soldaten, he. (...) En dan probeerden wij die mensen water te geven en dat mochten wij niet van de Duitsers. (…) Die mensen moesten braaf zijn, die konden niets zeggen, he. Van het minste dat die zich oproerden, dat was met Duitsers met geweren op hun schouders. En van de moment dat die weerstand bieden, zouden ze die doodgeschoten hebben, he. Dat waren krijgsgevangen, dat was dus hun prooi, he. Wij hebben er een helpen ontvluchten. Wij woonden op de Keersmaecker toen nog. Die mens is blijkbaar kunnen ontsnappen aan het zicht van die Duitsers en die is naar achter gelopen en die heeft hem daar direct verstopt in onze tuin. En als die allemaal voorbij waren, want dat was in, hoe moet ik dat zeggen, in een troep, he. Dus als die allemaal voorbij waren hebben wij die jongen burgerkleren gegeven en zijn militaire kleren allemaal ergens weggestoken, ik weet niet meer waar. Dat de Duitsers die niet vonden,… want anders zouden wij gestraft geworden zijn he. En die woonde achter ons in de Hemelseschoot en die is langs daar dan, langs de velden, gevlucht als het donker was.” Paulien Van de Velde-Van Rumst, interview met Maria Daeyaert (°1924), 13 oktober 2012 Duitsers in Lokeren Verordeningen Bestuur Bestuur Op 3 juni 1940 vond de eerste samenkomst plaats van de Ortskommandant en zijn gevolg met de burgemeesters van de Ortskommandatur van Lokeren. De stad Lokeren, de gemeenten Eksaarde, Daknam, Sinaai, Zele, Waasmunster, Overmere, Belsele en Hamme ressorteerden onder deze Duitse militaire bestuursvorm. Zij vormden “eene familie van gemeenten” en al deze gemeenten moesten elkaar helpen. De burgemeester van Lokeren kreeg de bevelen van de Ortskommandant en moest deze overmaken aan de andere gemeenten. (...) De vergadering werd besloten met positieve vooruitzichten: “De Heer Ortskommandant en de burgemeester der Stad Lokeren hebben beiden de hoop uitgedrukt dat de militaire en de burgerlijke overheden in goeden verstandhouding zullen samenwerken in het belang der burgerlijke bevolking”. (...) De Ortskommandatur van Sint-Niklaas was echter bevoegd voor administratief-bestuurlijke aangelegenheden, waar ook de stad Lokeren onder viel. Op militair vlak waren beiden strikt gescheiden. De Ortskommandatur-Lokeren hield zich dus voornamelijk bezig met opeisingen, leveringen, inkwartieringen, het geven van onderrichtingen betreffende schuilkelders, het opstellen van controle- en machinegeweerposten en dergelijke. Eind 1940 kreeg Lokeren echter een Standortkommandatur, een afgezwakte versie van de lokale Kommandatur met minder invloed. Duitsers in Lokeren In Lokeren werd ook een afdeling van de Duitse militaire politie, de Feldgendarmerie, ingericht. De Feldgendarmerie regelde voornamelijk het militair verkeer, oefende toezicht uit op de Duitse militairen en verleende bijstand aan de politie en rijkswacht. Later werd ze ook ingezet voor de bestrijding van de zwarte markt, de jacht op werkweigeraars en dergelijke meer. In Lokeren was de Feldgendarmerie vooral gekend voor haar aanhouding van zwartslachters, verzetslieden en weerspannige Lokeraars. De latere burgemeester De Bruyn deed meermaals een beroep op de Feldgendarmerie bij het opsporen en oppakken van deze zogenaamde “asociale elementen”. http://www.feldgendarmerie.net/WaffenSS.htm De Duitsers wilden het land besturen met zo weinig mogelijk eigen administratief en bestuurlijk personeel. De bezetter was bereid een massale infiltratie van het Vlaams Nationaal Verbond (VNV) en andere Duitsvriendelijke elementen in ’s lands bestuur toe te staan en op alle niveaus stonden dan ook militanten te dringen om de vertegenwoordigers van het “oude regime” opzij te schuiven. (...) Na de uitschakeling van een aantal "verouderde" elementen, werd VNV-voorman Stan De Bruyn in juni 1941 benoemd tot oorlogsburgemeester van de stad Lokeren. Op één lid na werd ook de rest van het college van burgemeester en schepenen gezuiverd. (...) Op de lagere stadsbestuurlijke niveaus was de VNV-machtsgreep ondermaats te noemen. In Lokeren moet men hebben ingezien dat een ongebreidelde instroom van Duitsvriendelijke elementen het bestuur en de voedselvoorziening kon ontwrichten. Een goed voorbeeld daarvan was het behouden van stadssecretaris Klein, die evenwel de Duitse ouderdomsgrens had overschreden. Toch werden hier en daar een aantal “pionnen” uitgezet. VANDENABEELE (W.), "Concentratie, collaboratie, restauratie… Een decennium Lokerse politiek (1938-1947)", in: VAN CAMPENHOUT (N.), Lokeren Vroeger. Een huldeboek voor wijlen Eerwaarde Pater Dr. Vedastus Verstegen o.f.m. (1906-1989), Brugge, Uitgeverij Marc Van De Wiele, 1990, p. 101 VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, p. 119 VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, pp. 116-119 VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, pp. 246-247 “Den Abazjoer, die kent ge hé, hier in Lokeren? Dat was het 'hoofddingen', hier van de Duitsers. En de soldaten die hier lagen, waren mannen die al van ’t front kwamen. Die mochten eens rusten. Alle dagen marcheren en zingen hé! In rijen van vier, die liepen alle dagen te zingen.” Esther Debbaut, interview met Werner Wilssens (°1916), 13 oktober 2012 “Waar nu Miet Smet woont, daar zaten de hoge officieren, de Duitsers, en als wij naar school gingen moesten wij daar iedere keer passeren en dan zeiden mijn ouders dat we moesten zwijgen, dat we niets mochten zeggen.” Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 “Dan moesten ze bij de burgers, bij ons komen. Wij hadden twee slaapkamers waarin vier militairen sliepen. Dat waren Duitse militairen. Die waren hier toen de baas, wij hadden wij niks te zeggen, he. Wij moesten onze kamers afstaan. Die militairen waren ook getrouwde mensen. Op den duur begin je daar mee te praten, he. Die mensen hadden dat ook niet gevraagd, voor oorlog, die waren daar ook tegen, he, maar ja, ze moesten zwijgen. Als die al een jarenhalf bij u zitten, dan begin je ze toch al wat eigen te worden, he. Wij stelden hen voor om zich met warm water te wassen, maar dat mochten ze niet. Wij hadden een grote regenput staan op de oude bloemisterij en met dat koud water wasten ze zich. Daar was een kantine op die wei waar ze elke dag gingen gaan eten. Dat waren goede mensen, ze.” Olivier De Witte, interview met Clara Van Lantschoot (°1921), 21 oktober 2012 20 april 1941 - Markt. Ook in Lokeren werd de verjaardag van Hitler gevierd. Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" QUINTYN (E.), Tussen pletwals en bookhamers (Zele 1940-45), Zele, S.V. Reinaert Uitgaven, 1981 In de loop van de zomer en herfst van 1940 kreeg men in Lokeren het bevel twee militaire complexen te bouwen: een Kriegsgefangenenlager voor het onderbrengen van gevangenen, en een schietstand - nabij het Molsbroek - waar ingekwartierde Duitse soldaten hun schietkunsten konden bijwerken. Verordeningen http://i611.photobucket.com/albums/tt199/the_beno/verzameling/HPIM1699.jpg http://i47.photobucket.com/albums/f167/Lisa_Simpson/1940/May/0528/0528-cabinettofighta.jpg Vooruit - 10 mei 1940 De overgave van het Belgisch leger - The New York Times - 28 mei 1940 13 juni 1940. Afspraken rond inkwartiering. Modern Archief Lokeren, 346. Maandelijkse rapporten van de Stad Lokeren aan de 'Ortskommandatur', 1940-1941 Modern Archief Lokeren, 323. Militaire logementen en inkwartieringen, 1940-1944 6 mei 1943. De stad wordt op de hoogte gebracht van een geplande artillerieschietoefening op 10 september 1943. Modern Archief Lokeren, 323. Militaire logementen en inkwartieringen, 1940-1944 Juli 1943. Voor het vertier van de Duitse soldaten werden in Cinema Varieté films en andere voorstellingen geprogrammeerd. 29 mei 1940. Opeising van slaap- en wasbenodigdheden voor de eerste in Lokeren gelegerde Duitse soldaten. Modern Archief Lokeren, 346. Maandelijkse rapporten van de Stad Lokeren aan de 'Ortskommandatur', 1940-1941 “Alles moest buiten afgesloten worden, er mocht geen spiertje licht buiten schijnen. De vensters allemaal, dat was vroeger met blinden, die toegingen. En dan het venster boven de deur, moesten er zwarte doeken over zodat er niets, niets buiten van licht scheen omdat ze dat zouden gezien hebben om bommen te gooien.” Emilie Van Driessche, interview met Agnes Van Boxlaer (°1923), 13 oktober 2012 http://www.dhm.de/lemo/objekte/pict/pl004404/index.jpg Duitse wetten of verordeningen beperkten fors de bewegingsvrijheid in het openbaar en privé-leven en werden met plakbrieven kenbaar gemaakt aan de bevolking. De invoering van de avondklok verbood ook de Lokerse burgers om zich nog na 10 uur 's avonds buiten te begeven. Uitzonderingen waren mogelijk met de juiste toelating, zoals hierboven voor Leon Willems, ambtenaar bij de politie. Modern Archief Lokeren, 346. Maandelijkse rapporten van de Stad Lokeren aan de 'Ortskommandatur', 1940-1941 Nieuwe baas, "nieuwe" verkeersregels. Modern Archief Lokeren, 394. Openbare werken op last van de Duitse bezetter, 1940-1949 Modern Archief Lokeren, 378. Opeising van bomen, 1940-1944 Modern Archief Lokeren, 381. Opeising van prikkeldraad, 1944 Modern Archief Lokeren, 383. Opeisingen van vee, 1941-1946 Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" In 1943 ging de bezetter over tot de opeising van de kerkklokken, om ze om te smelten tot wapens. Hiernaast één van klokken uit de Sint-Laurentiuskerk. Met de bevrijding werden de meeste klokken ongeschonden gerecupereerd. Gedurende de bezetting eisten de Duitsers vrijwel alles op dat ze konden gebruiken voor hun oorlogs- en bezettingsinspanningen. Dat dit soms tot ontevredenheid leidde bij de bevolking, bewijst de brief van Marcel De Cock, wiens bossen gerooid waren terwijl betaling uitbleef... Modern Archief Lokeren, 393. Algemene situatie van de landbouw Het stelen van voedselgewassen werd in 1941 een ware plaag op het platteland en ze dreigden de al problematische voedselvoorziening nog verder in de war te sturen. Veel boeren zelf drongen bij de burgemeesters aan op de inrichting van een betere bewaking van hun velden aangezien ze zelf gesanctioneerd werden als ze onvoldoende leverden. Op die manier werd midden 1941 de Boerenwacht opgericht. http://www.abbl1940.be/FORUMFOTOS/rantsoenering_broodzegels_a.jpg http://i145.photobucket.com/albums/r203/eaw458/21B4.jpg http://krisdedecker.typepad.com/.a/6a00e0099229e888330147e1ea5641970b-320wi http://www.waaserfgoed.be/erfgoed/204-rantsoenering-melkproducten-tweede-wereldoorlog Modern Archief Lokeren, 363. Rantsoenering van graan en brood, 1940-1950 Om de voedselvoorziening te verbeteren en de honger te bestrijden was men tijdens de bezetting heel inventief: parken en andere gronden werden omgetoverd tot moestuintjes, ersatzproducten vervingen schaarse waren en niets ging verloren. Uiteindelijk kwamen zelfs huiskatten in de stoofpot terecht. Omwille van de vele opeisingen en de verstoring van de voedselvoorziening werd - net als in Wereldoorlog I - een bonnetjessysteem ingevoerd met rantsoeneringskaarten. Dit moest voor een gelijke verdeling van etenswaren, zeep, tabak en andere verbruiksgoederen zorgen. Sommige bevolkingsgroepen hadden recht op extra rantsoeneringszegels, zoals bepaalde arbeiders en schoolgaande jeugd. De lijst rechts geeft aan dat ook in Lokeren zwangere vrouwen recht hadden op onder andere extra broodzegels en dit tot ver na de bevrijding. September 1940. Aanschuiven voor tabak. Markt Lokeren. Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" BALTHAZAR (H.), GOBIJN (R.), SCHOLIERS (P.) e.a, 1940-1945. Het dagelijkse leven in België, Brussel, ASLK, 1984 Aanschuiven in groepjes op de groentemarkt van Lokeren Modern Archief Lokeren, 363. Rantsoenering van graan en brood, 1940-1950 Modern Archief Lokeren, 374. Rantsoenering van zeep, 1940-1948 Juni 1940. VTI- directeur Van Driessche vraagt extra zeep aan bij het stadsbestuur. Modern Archief Lokeren, 375. Rantsoenering van steenkool, 1941-1945 Winterhulp probeerde via liefdadigheid opnieuw de ellende te verzachten. De hongerlijdende bevolking kon aan scherpe prijzen een extra maaltijd, soep of kolen verkrijgen en hield ook de schoolgaande jeugd sterk met soldatenkoeken en levertraan. De organisatie werd mede gesponsord door de bezetter, die er alle belang bij had. http://www.waaserfgoed.be/ Uit het verslag over de Winterhulpwerking in Lokeren van 5 april 1941, Modern Archief Lokeren, 398. Winterhulp, 1940-1944 “Er is een dienst geweest waar we naartoe geweest zijn. We kenden die, maar niet van omgang. (…). Kijk, de soep, dat vergeet ik dan ook nog, dat er soepbedeling was ook in den oorlog. Mensen… dat waren rijkere dames die dat dan ook deden, die maakten soep en dan kon je met uw gamelleke om soep gaan.” Emilie Van Driessche, interview met Agnes Van Boxlaer (°1923), 13 oktober 2012 “En dan moesten ze met karren met paarden die kolen gaan lossen aan de Durme en dan moesten die met die karren naar het fabriek om de machines te kunnen draaien en dan liepen de mensen erachter, achter die karren. Die schudden, er was geen asfalt zoals nu, dat er kolen afvielen en dan liepen de mensen achter die karren om die kolen op te rapen, voor thuis. (…) Dat waren geen kolen, dat waren eitjes, zo noemden ze dat, geperst.” Emilie Van Driessche, interview met Agnes Van Boxlaer (°1923), 13 oktober 2012 “Er was van alles en nog wat tekort. We leefden op rantsoen. Dus brood kon je niet zoveel krijgen als je wilde. Dat was allemaal met zegeltjes. Om de maand kregen wij een vel zegeltjes en dat was met nummers. En het ene nummer was voor brood, het andere voor vlees, eentje voor boter, eentje voor suiker… Maar als die zegeltjes op waren, kreeg je niets meer.” Paulien Van de Velde-Van Rumst, interview met Maria Daeyaert (°1924), 13 oktober 2012 “Heel veel kou gehad. Nog oude schoenen en pantoffels in de stoof doen branden om ons wat te kunnen verwarmen. Er was bijna geen verwarming, kolen kon je niet veel krijgen, dat waren toen allemaal kolenvuren en je kon bijna geen kolen krijgen. Dan hebben wij, heel veel, heel veel kou gehad. Er waren veel mensen die overal hout gingen rapen. Dus, in dienen tijd waren er nog veel, bij de boeren, veel ‘kanten’ met hout en die gingen daar dat hout gaan kappen, ’s nachts deden ze dat, want dat mocht eigenlijk allemaal niet.” Paulien Van de Velde-Van Rumst, interview met Maria Daeyaert (°1924), 13 oktober 2012 Modern Archief Lokeren, 359. Diverse stukken betreffende ravitaillering en bevoorrading, 1940-1948 Modern Archief Lokeren, 359. Diverse stukken betreffende ravitaillering en bevoorrading, 1940-1948 “Smokkelen heette dat toen. Dat was bij de boeren om iets gaan, de boeren mochten dat niet leveren want die moesten alles afgeven aan de Duitsers. Maar die konden altijd wat opzij steken en daarom kwamen er van de stad veel naar het platteland om meel, om bloem dus, om boter en zo bij de boeren. Dat was ‘onderhands’ verkocht en daar mochten de Duitsers niets van weten natuurlijk he, want als ze dat ontdekten, werden ze wel zwaar gestraft ze.” Paulien Van de Velde-Van Rumst, interview met Maria Daeyaert (°1924), 13 oktober 2012 Er was een mens die ’s morgensvroeg met zijn velo om melk moest rijden bij een boer, (…) en hij werd daar door de Duitsers doodgeschoten met een kannetje voor zijn huishouden, met een kannetje melk aan zijn velo en ze schoten hem dood. (…) En die mens liet hem in de gracht rollen, en ze mochten niet weten dat hij nog leefde ze, en hij moest doen gelijk dat hij dood was. Sandra Van Den Heuvel, interview met Anna Van Bockstal (°1933), 1 november 2012 “Er werd veel gesmokkeld in Lokeren, we zitten hier niet zo ver van de grens met Nederland. Maar dat was vaak met tussenpersonen. Er was bijvoorbeeld iemand in Moerbeke die smokkelde via zijn tussenpersonen in Eksaarde en dat ging dan zo verder in het binnenland. Er werd ook veel vee gesmokkeld, de grenzen waren veel meer ‘open’ dan in de Eerste Wereldoorlog.” Thibaut Saeys, interview met Marcel Pieters (°1932), 21 oktober 2012 http://www.dbnl.org/tekst/jacq003belg01_01/jacq003belg01_01_0013.php http://www.dbnl.org/tekst/jacq003belg01_01/ Lokerse bedrijven konden vaak op "illegale" manier hun werkzaamheden voortzetten door grondstoffen aan te kopen op de zwarte markt. De bezetter was hiervan op de hoogte en nam er zelf ook actief aan deel. De gewone Lokeraar kon op de zwarte markt terecht voor bepaalde voedingswaren. Het normale rantsoen was vaak ontoereikend en moest aangevuld worden. VNV-burgemeester Stan De Bruyn leidde evenwel op eigen initiatief de repressie van smokkelaars en zwartslachters in het Lokerse. VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, p. 241-242 "Een zus van ons had een mooie winkel aan de Dampoort. Dat was enkel voor de goede klasse, want die konden dat alleen betalen. Er was hier dan een tram die hier liep naar Gent. Ik naar Gent, proper gekleed naar mijn tante. En ik zeg dat we in 't zwart willen slachten. ‘Dat speelt geen rol’, zegt ze, ‘ik zal dat hier wel presenteren, ik heb hier goede klanten’. Dat was enkel voor de mensen die geld hadden he, die het hun konden permitteren. En ze gaf mij adressen, zelf bij het Paleis van Justitie, het gerecht heb ik nog vlees geleverd. Een advocaat, een broer, een zuster die geld hadden. Ik heb ongeveer twee jaar mijn ronde gedaan. Maar ik ben veel bang geweest, want af en toe was er controle van de Duitsers.” Olivier De Witte, interview met Clara Van Lantschoot (°1921), 21 oktober 2012 Op een bepaalde moment, juist de week voor Kerstdag, moest ik valiezen met worsten, 10 kilo, die maar acht dagen gedroogd waren en dat diende voor op een Kerstfeest. Dat was voor mensen met geld. Ik ben hier maar juist een beetje voorbij de hof en de Duitsers komen controleren. Mijn valiezen stonden daar vanachter, he. En men vroeg van wie die valiezen waren en niemand wist dat en ik zat daar vanvoor en ik ging dat natuurlijk niet zeggen, want ze zouden mij naar Duitsland gestuurd hebben. Ze vroegen het ook aan de trambestuurder, maar die zei dat hij het niet wist en dat hij geen controle moest uitvoeren van de klanten die op de tram stapten. Maar hij wist dat genoeg dat ik dat was maar wat deed ik, ik gaf hem een kilootje gehakt, soms een biefstuk. Ze pakten mijn valiezen mee en mijn worsten kwijt.” Olivier De Witte, interview met Clara Van Lantschoot (°1921), 21 oktober 2012 Door arbeiders uit de bezette gebieden in Duitsland of elders te werk te stellen, poogden de Duitsers de bevolking en economie van de bezette gebieden zo veel mogelijk te laten bijdragen aan de Duitse oorlogsinspanning. Aangezien meer en meer Duitsers aan het Oostfront werden ingezet, probeerde de bezetter via propaganda en hoge lonen arbeid in Duitsland en andere bezette gebieden te promoten. http://users.skynet.be/luc.sadones/Geschiedenis/VerplichteTewerkstelling/vertrek.jpg http://www.ethesis.net/vrouwen_woII/vrouwen_woII_afb/vr_woII_afb_36.jpg http://www.dbnl.org/tekst/verh084belg01_01/verh084belg01ill74.gif http://www.dbnl.org/tekst/verh084belg01_01/verh084belg01ill135.gif “Daar heeft hij veel over verteld. Hij moest in een fabriek werken voor vliegers die ze moesten klaarmaken om te bombarderen. En daar heeft hij eens iets misdaan, ik weet niet juist meer wat aan die machines en toen heeft hij op het punt gestaan om naar een concentratiekamp te moeten. Maar hij had toen een goeie baas die dat goed kunnen regelen heeft, dat dat in niets vergaan is. Maar toen heeft hij gezegd dat hij heel bang geweest is. (…) En die hebben ook veel honger gehad in Duitsland, ze. Die waren verplicht te werk gesteld. (...) En die moesten daar ’s nachts werken en daar waren er ook veel bombardementen. Die heeft daar veel bange uren beleefd.” Paulien Van de Velde-Van Rumst, interview met Maria Magdalena Daeyaert (°1924), 13 oktober 2012 Vanaf oktober 1942 werd in België de verplichte tewerkstelling ingevoerd. “Die stond in de school en dat waren allemaal opgroeiende jongens in de vakschool en de Duitsers eisten die jongens op. Mijn papa was dan in de Durmelaan vervangend directeur, meneer Verheyden was ziek en mijn papa moest die vervangen. En ze kwamen de lijsten van de jongens vragen en mijn papa zei dat hij die niet wist liggen.” Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 Modern Archief Lokeren, 241. Grensarbeid in Frankrijk en Nederland en (verplichte) tewerkstelling in Duitsland Lokeraars die op 15 maart 1941 naar Duitsland vertrokken. Modern Archief Lokeren, 354. Personen die in Duitsland of Frankrijk gingen werken, 1940-1944 “En in ’44 hadden ze hier het bombardement en dan hadden we niets meer. Kunt ge het u voorstellen? Ge trouwt, ge spaart voor wat meubeltjes en van alles wat. Ge hebt een zaak en ze smijten hier bommen en ge hebt niets meer. De boerderij, awer. Alles plat. En waar we nu wonen, stonden bonen. (…) Hier rechtop woonde Kubetschka. En zijn vrouw, haar schedel van haar hoofd hing in die bonen. Een schedel, hé. En zij, ’t was een korte dikke, zij lag hier, dat was hier een boomgaard, zij lag in de boomgaard.” Esther Debbaut, interview met Werner Wilssens (°1916), 13 oktober 2012 http://home.scarlet.be/spb6276/demunck/demunck_wo2.htm http://home.scarlet.be/spb6276/demunck/demunck_wo2.htm Deel van het verslag van Bomb Group 385, waarin duidelijk van "an accidental release" wordt gesproken. 18 juli 1944. Een luchtfoto van het stadscentrum, zo'n 2 maand na het bombardement. “De Presentatie, ja, daar was heel dienen boel weg en dan waren kinderen van mijn klas dood. Ja, in de Kazernestraat op die hoek en daarvan op die hoek waren er twee die in mijn klas zaten die overleden zijn. (...) We zaten eerst naar die vliegers te kijken, we beseften wij dat zo allemaal niet echt ze, we stonden te tellen en we telden wij in de 20 vliegers, we hadden wij ons plezier daar in, maar het was rap gedaan het plezier." Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 "De bommen vielen naar beneden en die aarde die daverde. Die trilde zoals die bommen smeten, maar wij wisten niet waar dat da was, he. Maar nadien kwam dat uit dat het in de Sterrestraat was. Dus zo ver is dat niet. Maar die aarde aan onze rug, die trilde gelijk dat ze die bommen aan het smijten waren. Maar ik zeg het, er waren er twee uit mijn klas die gestorven waren. (…) Dat onthield je, ze, dat je die dan niet meer terug zag in de klas.” Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 Op donderdag 11 mei 1944 omstreeks 18u15 werd Lokeren het slachtoffer van een luchtaanval, uitgevoerd door geallieerde Amerikaanse vliegtuigen. Het centrum van de stad werd zwaar getroffen. De Passieve Luchtbescherming telde niet minder dan 129 bomkraters. Honderden huizen werden vernield of zwaar beschadigd. Maar nog erger was het menselijk leed: 85 mensen kwamen om het leven, 92 zwaar gewonden, 352 licht gewonden. http://home.scarlet.be/spb6276/demunck/demunck_wo2.htm 17,40 alarm met de sirenen. Vliegtuigen van Noord-West naar Zuid-Oost. 1 ste. Formatie bestaande uit drie groepen van ongeveer 14 vliegtuigen. 2 de. Formatie: drie groepen bestaande uit ongeveer 20 vliegtuigen, gevolgd door een derde formatie. Om 18,15 u, de derde formatie bestaande eveneens uit drie groepen: uit de derde groep kwam een vliegtuig naar beneden en op hetzelfde oogenblik gebeurde den aanval. Volgende straten werden geteisterd: Hillare, Kouter, Lindestraat, Sterrestraat, Pieter Tackstraat, Kazernestraat, Hovenierstraat, Veldstraat, Bosmanstraat, Boxelaere, Bakkerstraatje. Modern Archief Lokeren, nr. 316. Werkingsverslagen van de luchtbescherming, 1940-1945 Verslag over het bombardement door Leon Windey, lid van de Passieve Luchtbescherming Modern Archief Lokeren, 348. Bombardementen, 1940-1945 Modern Archief Lokeren, 348. Bombardementen, 1940-1945 Na het bombardement werd voor het getroffen Lokeren zo'n 800.000 frank ingezameld door de omliggende gemeenten. Frans De Vos - "De Soevereinen" Privé-archief Herman Magherman Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II Hoek Sterrestraat-Kouter Kazernestraat Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II Modern Archief Lokeren, foto's Wereldoorlog II Pieter Tackstraat D Sqn pushed out a Tp to TERMONDE where contact was made with 61 Recce Regt (%0 Div) who were our right hand neighbours. Another Tp went North to LOCKERIN and reported all bridges intact.
D Sqn.
At first light 4Tp went to TERMONDE via ZELE and contact 50th Div Recce. 1Tp found the A/Tk gun again at 347826 and moved it with 7Tp. 5Tp went into LOCKERIN via ZELE, all bridges OK. http://www.warlinks.com/armour/11_hussars/11huss_44.php Modern Archief Lokeren, 316. Werkingsverslagen van de luchtbescherming, 1940-1945 In de loop van de namiddag (rond twee uur) van 6 september 1944, kwamen twee Britse Brenn-carriers met elk vijf soldaten de Markt van Lokeren opgereden. De twee Britse voertuigen waren in Zele aangekomen en Ben Franceus, een Antwerpse weerstander die in Zele ondergedoken zat sinds 1943 en een woordje Engels kon spreken, was bereid om de Britten te vergezellen met een patrouille naar Lokeren. De eenheid van de pantserwagens lag in Aalst en vandaag hadden ze de opdracht de toestand in Lokeren te verkennen. In de buurt van het hospitaal van Lokeren werden hun wagens onder vuur genomen. Na een kort maar hevig geratel van de Britse mitrailleurs gaven zich dertien SS’ers over die dadelijk werden ontwapend. De gevechtswagens reden dan heel traag via de Zelestraat, het Zand en Kerkstraat naar de Markt waar ze onder een uitbundige vreugde door de inmiddels samengetroepte menigte werden begroet. Nabij het stadhuis stopten De Britten, alwaar ze werden getrakteerd op een glas bier. Hun verblijf duurde evenwel niet lang. Ze reden verder over de brug en via de Stationsstraat en de Groendreef tot aan de Bergendries, waar op dat ogenblik een Duitse gemotoriseerde colonne in aantocht was. De overmacht was te groot en de Engelsen besloten geen risico te nemen en keerden terug naar Zele . VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, p. 259 Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II Woensdag 6 september 1944, 13.50. Eén van de eerste foto's van de Engelse verkenningseenheid uit Zele op de Markt van Lokeren. “De Duitsers hadden niet gewonnen en ze gingen terug, allemaal naar Holland terug, en ze gingen allemaal op de Puttenen voorbij en wij zouden wij graag gekeken hebben he, maar van ons vader mochten wij niet, we werden wij weggehouden en dan hebben de Duitsers op de buiten paarden laten staan, wollen dekens,… en daar in een boerderij hebben ze alles achter moeten laten. Maar die trokken voorbij, maar die mensen waren ook venijnig want ze hadden verloren, he.” Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 VAN DEN WIJNGAERT (M.), DE WEVER (B.), MAERTEN (F.) e.a., België tijdens de Tweede Wereldoorlog, Antwerpen, Standaard Uitgeverij, 2004 Vanaf 2 september 1944 begon de bevrijding van België. Al van in het begin stootten de geallieerden door naar Antwerpen (4 september) via Brussel (3 september). De Britten namen voornamelijk Vlaanderen voor hun rekening, de Amerikanen Wallonië. Tot begin november werd de rest van het land bevrijd. Op woensdag 6 september was Lokeren aan de beurt... Op 8 september reden de zware tanks van de 7de Britse pantserdivisie Lokeren binnen: de echte bevrijdingsmacht was aangekomen. Na 1573 dagen van Duitse bezetting was de stad eindelijk bevrijd. Op maandag 11 september losten elementen van de 1ste Poolse Pantserdivisie de Britten in Lokeren af. De volgende dagen zou men ook in mindere mate met Canadese troepen kennis maken. VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, pp. 263-264 Al dagen voor de intrede van de eerste bevrijders in België, passeerden talloze groepjes Duitsers het Lokerse centrum. Op 5 september nam het verzet bijna van elke gelegenheid gebruik om de terugtrekkende Duitsers onder vuur te nemen. De voornaamste haard van verzet concentreerde zich op de Bergendries en er werden krijgsgevangenen genomen, alsook een vrachtwagen met vier torpedo’s, munitie en benzine. VAN PETEGHEM (H.), “Heraus met dien man.” Nieuwe Orde en VNV-infiltratie in het bestuur van de stad Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog 1938-1947, Gent, RUG, onuitgegeven licentiaatsverhandeling, 2005, pp. 255-257 Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" Woensdag 6 september. Afdruipende Duitsers langs de Luikstraat, ter hoogte van het Sint-Lodewijkscollege. Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II De septemberdagen. Het Lokerse verzet marcheert door de Lokerse straten. Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" Dinsdag 5 september. Gevangen genomen Duitsers worden door het verzet over de Markt geleid. Maandag 4 en dinsdag 5 september. Nog vóór de eigenlijke bevrijding van Lokeren kwam een uitzinnige menigte al op straat om te dansen en te vieren. Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" Vrijdag 8 september. Zware Engelse tanks langs de Sint-Laurentiuskerk op weg naar de Markt. Collectie Frans De Vos - Verschenen in "De Soevereinen" Modern Archief Lokeren, doos foto's Wereldoorlog II Maandag 4 september. De tricolore werd aan het stadhuis en de kerktoren uitgehangen en al snel volgden de inwoners van de huizen in de omgeving hun voorbeeld. Van 7 tot 10 september beschoot Duitse artillerie meermaals het centrum en de Rijksweg op de Bergendries. Op donderdag 7 september werd de kerktoren getroffen. Collectie Frans De Vos - verschenen in "De Soevereinen" Modern Archief Lokeren, 403. Bevrijding van Lokeren, 1944-1947 8 mei 1945. Ook voor Lokeren is de oorlog definitief voorbij... “Hoe heb ik vernomen dat de oorlog gedaan was? Ah, dat de klokken luidden, he! En dat de mensen allemaal naar de Markt liepen om te gaan feesten. Maar dat mochten wij allemaal niet van ons vader, ja, want dan was dan zo’n beu periode van mensen die meegedaan hadden met de Duitsers, die pakten ze dan op. (…) En dan reden ze daar met wagens mee rond en dan werd hun haar afgesneden. Annelien Dierick, interview met Lea Van Driessche (°1932), 21 oktober 2012 Modern Archief Lokeren, 346. Maandelijkse rapporten van de Stad Lokeren aan de 'Ortskommandatur', 1940-1941 Onder begeleiding van Hendrik Van Peteghem (leraar geschiedenis derde graad; bestudeerde de collaboratie in Lokeren) hielden tijdens het schooljaar 2012-2013 op het Sint-Lodewijkscollege van Lokeren de leerlingen van 6G (Latijn-Modern Talen) en 6J (Grieks-Latijn) zich bezig met een onderzoek naar het dagelijks leven in Lokeren tijdens de Tweede Wereldoorlog. Van historicus Pieter Serrien kregen ze een spoedcursus interviewtechnieken, hetgeen hen de getuigenissen opleverde van overlevenden die in en rondom Lokeren de oorlog als kind hadden meegemaakt. De interviews werden getranscribeerd en aan elkaar voorgesteld. Daarna volgende een inhoudelijk uitdieping van de verschillende thema's die de bezetting van België tijdens de oorlog rijk is. In samenwerking met stadsarchivaris Nico Van Campenhout volgde een intensieve bronnenstudie van een aantal weken, hetgeen hen foto's en primaire, geschreven bronnen opleverde om de getuigenissen aan te toetsen. De verwerking van deze bronnen kan U bekijken in deze voorstelling. Een overzicht van gestolen en gesmokkelde waren in maart 1942
Full transcript