Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

korozyon

No description
by

Osman Nuri Celik

on 4 January 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of korozyon

ANOT ÖMRÜ


Anot Ömrü = Anot ağırlığı, kg x Kullanma Faktörü x Anot Verimi
Akım şiddeti, A x Akım Kapasitesi, kg/A.yıl GALVANİK ANOTLAR Ekonomik kayıplar
Tesisin servis dışı kalması
Ürün kaybı
Ürün kirlenmesi
Verim kaybı KOROZYONUN NEDEN OLDUĞU KAYIPLAR Korozyon, metal ve alaşımların çevreleri ile kimyasal ve elektrokimyasal reaksiyonları sonucu bozunmasıdır.
Korozyon metalik malzemelerin içinde bulundukları ortamla reaksiyona girmeleri sonucu, dışarıdan enerji vermeye gerek olmadan, tabii olarak meydana gelen bir olaydır.
Kimyasal Korozyon (Kuru Korozyon): Metal ve alaşımları gaz ortamlar içinde oksitlenmesidir. Ancak çevremizi saran nemli havanın neden olduğu korozyon bu tarifin dışındadır.
Elektrokimyasal Korozyon (Islak Korozyon): Metal ve alaşımların sulu ortamda bozunmalarıdır. KOROZYON NEDİR? Anot yatağı direnci (Dwight formülü)

Dikey: Rd =  (ln 8L -1) Yatay: Ry =  (ln 4L -1)
2L d 2L d
Rd: Dik olarak yerleştirilen tek anot direnci, ohm
Ry: Yatay olarak yerleştirilen tek anot direnci, ohm
: Anot yatağı resistivitesi, ohm.cm
L: Anot boyu. Cm (anot yatağı dahil)
d: Anot çapı, cm (anot yatağı dahil) ANOT YATAĞI DİRENCİ ORTAM KOŞULLARI Yaklaşık akım ihtiyacı (mA/m2)
Hareketli deniz suyu içinde çıplak çelik 100-160
Durgun deniz suyu içinde çıplak çelik 55-85
Deniz gibi çamuru içinde çıplak çelik 20-30
Rutubetli zemin içinde çıplak çelik 10-20
Zemin veya su içinde zayıf kaplamalı çelik 1-2
Zemin veya su içinde iyi kaplanmış çelik 0,05
Zemin veya su içinde polietilen kaplı çelik 0,005 KATODİK KORUMA AKIM İHTİYACI 300 mV Potansiyel Kayması
Çelik yapının potansiyelinde katodik koruma akımı uygulanırken, statik potansiyelinden (akım uygulamadan önce ölçülen denge potansiyeli) negatif yönde 300 mV bir kayma sağlanmalıdır.

100 mV Polarizasyon Kayması
Bu değer yapıya en az 4 saat katodik yönde bir akım uygulandıktan sonra ölçülen “off” potansiyel değeri ile yapının akım uygulanmadan önceki denge potansiyeli arasındaki fark bulunur. Ölmede IR omik düşüşü dahil değildir. -850 mV Kriteri
Korunmakta olan çelik yapının doygun bakır/bakır sülfat elektrotuna göre akım altında ölçülen potansiyeli -850 mV veya daha negatif bir değerde olmalıdır. Boru/zemin potansiyeli yapıya yeterli bir süre (en az dört saat) akım uyguladıktan sonra ve yapı akım altında iken ölçülür. Bu nedenle ölçüm devresinde oluşan IR omik potansiyel düşüşünün de gözönüne alınarak düzeltme yapılması gerekir. (Özellikle yüksek dirençli zeminlerde 200-300 mV fark) KATODİK KORUMA KRİTERLERİ
Dış Akım Kaynaklı Katodik Koruma
1 Elektrik akımı bulunmayan yerlerde uygulanamaz.
2 Elektrik akımının maliyeti daha ucuzdur. Akım ihtiyacı için sınır yoktur. İlk tesis masrafları fazladır.
3 Resistivitenin yüksek oluşu engel oluşturmaz. Anot yatağı direnci düşürülerek ve T/R sayısı arttırılarak istenilen miktarda akım uygulanabilir.
4 Trafo ünitesinin akım kapasitesi dışına çıkılamaz. Anot yatağı direnci işletme sırasında düşürülemez.
5 Akım ihtiyacında değişiklik olması durumunda, T/R ünitesinde akım ve potansiyel manuel veya otomatik olarak ayarlaması gerekir. Aksi halde yapının akım ihtiyacı arttığında potansiyeli koruma kriteri altına düşebilir.
6 Anot yatağına yakın olan bölgede aşırı voltaj nedeniyle boru kaplamasında soyulma olabilir.
7 Anot yatağı civarında ve katodik korunmuş boru hattı ile kesişen yabancı boru hatlarında enterferans söz konusu olabilir. Galvanik Anotlu Katodik Koruma
Dış akım kaynağına gerek yoktur. Gerekli akım galvanik anotlardan karşılanır. Elektrik enerjisinin olmadığı yerde tek seçenektir.
2 Akım maliyeti yüksektir. Bu nedenle akım ihtiyacı yüksek olan boru hatlarında tercih edilmez.
3 Devre potansiyeli düşük olduğundan yüksek resistiviteli zemin uygulanmaz. Direnci 5000 ohm.cm’ye kadar olan zeminlerde uygundur.
4 Uygulanması çok kolaydır. Akım ihtiyacında artış olursa sisteme sonradan anot ilave edilebilir.
5 Anottan çekilen akımı ayarlamak mümkün değildir. Galvanik anotlar katodik koruma için gerekli olan akımı kendiliğinden ayarlar. Yapının akım ihtiyacında artış olursa, potansiyeli düşer, böylece anot-katot arasındaki potansiyel farkında artış olur ve anottan daha fazla akım çekilir.
6 Anoda yakın olan boru yüzeyinde aşırı voltaj nedeni ile soyulma olmaz.
7 Anot/zemin pot.düşük olduğundan enterferans etkisi önemsizdir.
Katot reaksiyonu için gerekli elektronlar dış kaynaktan verilecek olursa, anot reaksiyonu ile elektron üretilemez. Bu durumda anottaki korozyon olayı durmuş olur.
Metale dıştan uygulanan akım ile verilen elektronlar, metal yüzeyinde yürümekte olana anodik reaksiyonları tam olarak durdururken, katodik reaksiyonun hızını da arttırır. Anot reaksiyonu artık korunmakta olan metalin yüzeyinde değil, katodik koruma devresinde bulunan anotta yürür. Korunmakta olan metal yüzeyi artık tam olarak katot olur. Katodik koruma, korunacak metali oluşturulacak bir elektrokimyasal hücrenin katodu haline getirerek metal yüzeyindeki anodik akımların giderilmesi işlemidir. Örnek olarak nötr sulu çözeltideki demir elektrotuna bakalım:
A.R: Fe  Fe+2 + 2e-
K.R: O2 + 2H2O + 4e- 4OH-
Korozyon olayı bu iki reaksiyonun bir arada yürümesi ile gerçekleşir. Elektronlar anottan katoda doğru metal üzerinden akar ve katot reaksiyonu anottan gelen bu elektronları kullanarak yürür. KATODİK KORUMA KATODİK KORUMA Seçici Korozyon Galvanik Korozyon
Birbiriyle temas halinde olan farklı türden metal ve alaşımların aynı ortam içindeki korozyonudur.
Galvanik dizide birbirlerinden uzak metal veya alaşımların eşlenmesi önlenmelidir.
Soy olanı katot, aktif olanı anottur.
Elektrolit iletkenliği yüksek ise korozyon hızı artar
Eşlenen metallerden yüzey alanı küçük olanın diğerine göre soy olmasına dikkat edilmelidir. (As/Aa oranı küçük olmalıdır)
İki metal arası izole edilmelidir.
Sisteme anodik karakterde üçüncü bir metal bağlanarak katodik koruma uygulanabilir.
Ortama korozyon yavaşlatıcı madde ilavesi. KOROZYON ÇEŞİTLERİ Korozyonun elektrokimyasal oluşum düzeni
(a) Pil, (b) Korozyon hücresinde yer alan olaylar KOROZYON VE TEMEL İLKELERİ KOROZYON Metal Oksit Kaplı Titanyum Anotlar
Titanyum üzerine iletken özellikte metal oksitler kaplanarak hiç pasifleşme göstermeyen anotlar elde edilmiştir. En önemlisi nikel-ferrit (NiO+Fe2O3) kaplı anotlardır. Bu tip anotlar, anot reaksiyonu sonucu klor veya oksijen çıkışından etkilenmemekte ve pH=1 değerine kadar asitlere dayanmaktadır.
Kütle kaybı çok azdır. Deniz suyu içinde 600 A/m2, zemin içinde kok tozu anot yatağı kullanılarak 100 A/m2 çekilebilir. Katodik koruma sistemlerinde ilk tesis maliyetinin yaklaşık yarısı anotlara harcanır. Bu nedenle anot metalinin ucuz olması ekonomik açıdan önemlidir.
Anot birim yüzeyinden çekilebilen akım mümkün olduğunca yüksek olmalı ve anot direnci zamanla fazla artış göstermemelidir.
Anottan çekilen birim akım (A.yıl) başına anot kütle kaybı mümkün olduğunca küçük olmalıdır. Anotlar kendilerinden beklenen süre ve miktarda akım üretebilmelidir. DIŞ AKIM KAYNAKLI ANOTLAR Anot Akım Kapasitesi ve Verimi
1 kg anot metalinin üretebildiği A.saat olarak akım miktarına akım kapasitesi denir. (A.saat/kg)
AAK= Anot Akım Çıkışı (A.saat)
Anot Kütlesi (kg)
Anot Akım Verimi
Gerçek akım kapasitesinin, teorik akım kapasitesine oranıdır.
AAV= Gerçek akım kapasitesi x 100
Teorik akım kapasitesi
Verim Mg anot: %50-60
Verim Al anot: %90 Anot Potansiyeli
Korunması istenilen metali katodik olarak polarize edecek kadar negatif olmalı.
Anot ile katot arasındaki potansiyel farkı katodik koruma akımının geçmesini sağlayan yürütücü kuvvettir. Bu potansiyel farkının katodik koruma direncini yenecek büyüklükte olması gerekir.
Düşük potansiyelli anotların yüksek resistiviteli zeminlerde kullanılması mümkün değildir. GALVANİK ANOTLAR Korunacak metal yapıya kendinden daha aktif bir metal bağlanarak galvanik hücre oluşturulur.
Katodik koruma devresinden akım geçebilmesi için anot ve katot arasında devre direncini yenebilecek kadar bir potansiyel farkının olması gerekir.
Galvanik anottan çekilen akım, galvanik anodun açık devre potansiyeli ile devre direncinin büyüklüğüne bağlıdır. GALVANİK ANOTLU KATODİK KORUMA Dıştan, bir trafo redresör aracılığı ile doğru akım uygulanır.
(-) uç metale, (+) uç anoda bağlanır.
Akım şiddeti korunacak metalin yüzey alanına ve metalin içinde bulunduğu ortamın koroziflik derecesine bağlıdır. DIŞ AKIM KAYNAKLI KATODİK KORUMA Galvanik hücrenin polarizasyonu Bir galvanik hücreden akım geçtiği zaman katot potansiyelinde negatif yönde, anot potansiyelinde de pozitif yönde değişme (polarizasyon) meydana gelir. Polarizasyon sonucu katot ve anot potansiyelleri gittikçe birbirine yaklaşarak bir denge potansiyeline ulaşır. Başlangıçta katot potansiyeli ECorC ve anot potansiyeli ECorA dır. Anot ve katot birbirine bağlandıktan sonra hücreden geçen akımın etkisi ile birlikte EDenge potansiyeli oluşur. POLARİZASYON En genel anlamda, metal iyonları ve oksitlerin termodinamik kararlılığa sahip oldukları alanları gösterir, yani faz diyagramı niteliği taşır.
Fe-H2O sistemi için potansiyel-pH diyagramı, demirin sulu ortamlarla teması sonucu ortaya çıkan iyon ve oksitler arası reaksiyonlar dikkate alınarak geliştirilmiştir. Bu nedenle demirin sulu ortamlardaki korozyonu hakkında bilgi verebilir. POTANSİYEL-PH DİYAGRAMLARI Sulu Ortam Korozyonu
Metallerin tabii sular ve deniz içindeki korozyon hızını tayin eden en önemli etken su içinde çözünmüş oksijen miktarıdır. Gerek tatlı sularda, gerekse deniz ortamında çözünen oksijen miktarı normal koşullarda 8 ppm (5,6 ml/lt) civarındadır. Toprak Altı Korozyonu
Galvanik etki sonucu oluşan korozyon
Zemin yapısındaki farklılıktan ileri gelen korozyon
Farklı havalandırma sonucu oluşan korozyon
Kaplama bozuklukları sonucu oluşan korozyon
Biyolojik korozyon
Kaçak akım ve enterferans korozyonu YERALTI VE SUALTI KOROZYONU Çukurcuk Korozyonu
Korozyonun çok dar bölgeler üzerinde yoğunlaşmasıdır. Metal kaybı çok küçüktür. Ancak parçalar kısa sürede delinir.
Klor ve brom iyonları içeren nötr ortamlarda oluşur. pH düştükçe yerini genel korozyona bırakır.
Durgun çözeltide meydana gelir.
Pasifleşme eğilimi yüksek paslanmaz çelik ve alüminyum alaşımlarda rastlanır
Ortalama çukur sayısı ve maksimum çukur derinliği ölçülerek değerlendirilir.
MeCl2 + 2H2O  Me(OH)2 +2H+ + 2Cl- Homojen Dağılımlı Korozyon
En yaygın korozyon türüdür. Metal kaybı diğer türlere göre çok yüksektir.
Metal yüzeyinin her noktasında aynı hızla yürür
Metal kalınlığı her noktada aynı derecede incelir
Yüzey kaplamaları, katodik koruma ve saldırgan ortama ilave edilen korozyon hızını sınırlayıcı maddeler ile kontrol altına alınabilir. KOROZYON ÇEŞİTLERİ KOROZYONUN ELEKTROKİMYASAL OLUŞUMU Anodik Reaksiyon: Metal atomlarının negatif yük kaybederek pozitif yüklü metal iyonlarına dönüşmeleridir. Bu olay sonucunda elektron üretilir.

Me  Me+2 + 2e-

Katodik Reaksiyon: Katodik olayın işlevi anodik reaksiyonda üretilen elektronları harcamaktır.


Me+2 + 2e- Me Anot: Korozyona uğrayan (oksitlenen) metal
Fe  Fe+2 + 2e-
Katot: Anotta açığa çıkan elektronları harcayan reaksiyon (redüksiyon) meydana geldiği metal yüzeyi
O2 + 2H2O + 4e-  4OH-
Elektronik İletken: Anotta açığa çıkan elektronları katoda taşıyan metalik iletken. Anot ile katodun birbiri ile teması da bu iletişimi sağlar.
Elektrolit: Elektrolitik illetken, sulu çözelti. Anot ile katot arasında ionik bağ sağlayan sulu ortam. Anot yatağı dolgu malzemesi Galvanik anotlar doğrudan zemin içine değil, bir anot yatağı dolgusu içine konulur. Böylece:
Anot yatağı içinde anot üniform olarak çözünür. Bunun sonucu olarak anodun kullanılabilme yüzdesi artar.
Anodun çevresi sürekli olarak rutubetli kalır. Böylece anot direnci düşürülerek akım çıkışı artırılmış olur.
Galvanik anotları yüksek resistiviteli zeminler içinde de kullanılabilir. GALVANİK ANOT YATAKLARI Boru yüzeyine yapışan kil topraklarının neden olduğu korozyon Zeminden betona giren bir boru hattında korozyon Eski ve yeni boru arasında potansiyel farkı oluşması Eski ve yeni borular arasında galvanik korozyon oluşumu Farklı metallerin teması sonucu oluşan galvanik korozyon ÖNEMLİ ÖRNEKLER Havalandırılmış Asit Ortamlarda Korozyon
Bu tür ortamların özelliği hidrojen iyonu yanında
oksijen moleküllerini de içermeleridir.
Hidrojen iyonlarının varlığı ortamda mevcut oksijenin reaksiyonu ile indirgenmesine yol açar.

O2 + 4H+ + 4e-  2H2O Havalandırılmış Nötr ve Bazik Ortamlarda Korozyon
Deniz suyu içerisindeki çelik bir parça verilebilecek en iyi örnektir:
A.R: Fe  Fe+2 + 2e-
K.R: O2 + 2H2O + 4e-  4OH-

Toplam: 2Fe + 2H2O + O2  2Fe+2 + 4OH-
2Fe(OH)2
2Fe(OH)2 + H2O + 1/2 O2  2Fe(OH)3 Oksijenden Arınmış Asit Ortamlarda Korozyon
Çinkonun hidroklorik asit içindeki tutumuna göz atalım:
A.R: Zn  Zn+2 + 2e-
K.R: 2H+ + 2e-  H2 (gaz)

Toplam: Zn + 2H+ Zn+2 + H2 (gaz) Standart Elektrot Potansiyel Serisi
Elektrot Potansiyeli Volt(Oksidasyon)
Na = Na+ + e- 2,714 AKTİF
Mg = Mg+2 + 2e- 2,363
Al = Al+3 + 3e- 1,662
Mn = Mn+2 + 2e- 1,180
Zn = Zn+2 + 2e- 0,763
Fe = Fe+2 + 2e- 0,440
Cd = Cd+2 + 2e- 0,403
H2 = 2H+ + 2e- 0
Cu = Cu+2 + 2e- -0,337
4OH- = O2+2H2O+4e- -0,401
Ag = Ag+ + e- -0,799
Au = Au+3 + 3e- -1,500 SOY Korozyon eğiliminin saptanmasında en önemli verilerden biri standart elektrot potansiyelidir. Mukayese, potansiyelini sıfır kabul edebileceğimiz hidrojen reaksiyonunun standart potansiyeli ile yapılmaktadır. Bütün elektrot olaylarını elektrokimyasal bakımdan birbiri ile karşılaştırmaya olanak verir. Bu sıralama “elektrokimyasal gerilim dizisi” olarak adlandırılır. Genel olarak dizinin yukarısında yer alan metallerin aşağıdakilere karşı anodik tutum gösterirler. ELEKTROKİMYASAL REAKSİYONLAR Anot yatağı dolgu malzemesi-Kok Tozu Anot Yatağı Dolgusu
Dış akım kaynaklı katodik koruma sistemlerinde kullanılan yardımcı anotlar bir anot yatağı içine konur. Anotlar yatak içine yerleştirilirken anot çevresi kok tozu ile doldurulur. Anot yatağı içine konulan kok tozu dolgusu, anot etkin boyutlarını artırarak anot yatağı direncini düşürür ve anot kütle kaybını azaltıcı rol oynar. Dolgu maddesi olarak grafit, petrol koku veya kok kömürü kullanılır. DIŞ AKIM KAYNAKLI ANOT YATAKLARI Çinko anotların elektrokimyasal özellikleri Çinko anotların kimyasal bileşimleri Düşük resistiviteli zeminler içinde ve deniz yapıların korunmasında kullanılır. Ancak 2000 ohm.cm den yüksek resistiviteli zeminlerde akım çekilmesi güçleşir.
Akım verimi %90’dır. Ancak sıcaklık artışı anotların elektrot potansiyeli ve akım kapasitenin düşmesine neden olur. (Özellikle >600C)
Saf çinkolarla korunan demir metali arasında 250 mV’luk potansiyel farkı oluşur. Ancak demir bu potansiyel farkını azaltır. Demirin %0,0014’den az olması gerekir. İçine alüminyum (%0,1) katılarak demir ile alaşım oluşur ve demir bağlanır. Kadmiyum ise kurşunun zararlı etkisini yok eder. ÇİNKO ANOTLAR Magnezyum anot akım veriminin akım yoğunluğuna göre değişimi Magnezyum anotların kimyasal bileşimleri *Yüksek pot.Mg anotlarda mangan yüzdesi Al yüzdesine bağlıdır. MAGNEZYUM ANOTLAR  = 2aR ( ohm.cm) Zemin Resistivitesi
<1000 Çok korozif
1000-3000 Korozif
3000-100000 Ora Korozif
>10000 Korozif Değil
Zemin pH Derecesi
Zeminin asitlik derecesi
pH<5 asidik zemin
Korozyon hızı yüksek

Redoks Potansiyeli
<100 Şiddetli Korozif
100-200 Korozif
200-400 Orta Korozif
>400 Az Korozif
Ered = Ep + Eref + 60 (pH-7)
Ered=Zemin redoks potansiyeli (mV)
Ep=Platin elektrot ile ref.elektrot arasında ölçülen pot
Eref=Kullanılan ref elektrotun hidrojen elektrotuna göre potansiyeli (Cu/CuSO4 için 316 mV) ZEMİNLERİN KOROZİFLİK ÖZELLİKLERİ Farklı havalandırma nedeniyle boru tabanında oluşan korozyon Zemin yapısındaki farktan ileri gelen anot ve katot bölgeleri Kaplama bozukluğu nedeniyle oluşan korozyon Alüminyum anotların potansiyelinin resistiviteye göre değişimi Alüminyum anotların elektrokimyasal özellikleri Çinkodan daha aktiftir. Deniz suyu içinde veya resistivitesi düşük tuzlu sularda kullanılmaktadır.
Bakır ve nikel Al potansiyelini pozitif yöne doğru kaydırır. Çinko, magnezyum ve kadmiyum ise pasifleşmeyi azaltır. Civa, kalay ve indiyum metalleri Al anotların sürekli aktif halde kalmasını sağlar. Civa çevre kirliliği yarattığı için aynı etkiyi sağlayan indiyum alaşımlı anot kullanılmaktadır. Pasifleşme önlenir ve deniz suyu içinde üniform olarak çözünür.
Akım kapasitesi Mg anotlardan 2,4 ve çinko anotlardan 3,6 kat büyüktür. ALÜMİNYUM ANOTLAR Galvanik anotların boru seviyesi altına yerleştirilmesi Çok sayıda galvanik anodun bir noktadan bağlanması Paket halindeki magnezyum anodun bağlanması Paketli ve paketsiz galvanik anot montajı GALVANİK ANOT YATAK ÖRNEKLERİ Korozyona uğrayan bir elektrotun polarizasyonu logi V EM/M+ EH+/H c ioH+/H Ecorr icorr ioM/M+ iapp ic
ia Sulu çözeltiler içinde korozyona uğrayan bir metal de bir galvanik hücre gibi polarize olur. Böyle bir korozyon hücresinin katot reaksiyonu hidrojen iyonu redüksiyonu, anot reaksiyonu da metalin oksidasyonu şeklindedir. Başlangıçta katot potansiyeli EH+/H, anot potansiyeli de EM/M+ değerindedir. Korozyonun başlaması ile katot potansiyeli negatif yöne, anot potansiyeli de pozitif yöne artarak bir denge potansiyeline Ecorr erişirler. Ecorr potansiyelinde denge halinde bulunan bir elektroda katodik yönde iapp kadar bir dış akım uygulanırsa elektrot potansiyeli c kadar negatif yöne doğru kayar. Akım altında ölçülen potansiyel ile denge potansiyeli arasındaki farka aşırı gerilim denir ve () ile gösterilir.
 = Ei - Eo POLARİZASYON Korozyon
Full transcript