Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Historische context Koude Oorlog

No description
by

Stan Daanen

on 2 March 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Historische context Koude Oorlog

Havo 5/vwo 6 SDA Edison/Luzac College

Historische context 3: De Koude Oorlog

Een periode van 50 jaar,
waarin de Sovjet-Unie en de VS elkaar bedreigden en bestreden, zonder rechtstreeks met elkaar in oorlog te geraken.

Het was een strategisch en ideologisch conflict.

Toen de bekende Amerikaanse journalist Walter Lippmann in 1947 een reeks artikelen publiceerde, die de titel droeg: The Cold War, wist iedereen op slag wat hij daarmee bedoelde. In heel het Westen vond de term onmiddellijk ingang (niet achter het ijzeren gordijn!). De Koude Oorlog dat was de grote dreigende absolute tegenstelling tussen West-Europa en de Verenigde Staten aan de ene, de Sovjetunie en de communistische landen van Midden-Europa aan de andere kant. Een controverse die al heel snel na het einde van de Tweede Wereldoorlog alle problemen overschaduwde. Het was een tegenstelling tussen twee maatschappij- en wereldopvattingen, zo zag men het in 1947. De Sovjetunie had zich niet gehouden aan de afspraken die de Grote Drie tijdens de oorlog hadden gemaakt, waarbij alle naties het recht was toegekend op democratische wijze door middel van vrije verkiezingen hun eigen regeringsstelsel te kiezen. De Sovjetunie had in tegendeel in alle Middeneuropese landen die door het Rode Leger waren bevrijd, de vrije meningsuiting beknot, vrije verkiezingen belet en vermeende of werkelijke tegenstanders van het communisme uit de weg geruimd of althans uit belangrijke posities geweerd. Zij had al in 1940 de Baltische landen geannexeerd en na de oorlog Oost-Pruisen, het oostelijk deel van Polen en Bessarabi� aan haar grondgebied toegevoegd. Uit dit alles meende men in het Westen de conclusie te moeten trekken dat Stalin en de Russische topleiders uit waren op brute machts- en veroveringspolitiek. Of dat Moskou aanstuurde op de eindoverwinning van het communisme, zoals die door Marx, Lenin, Trotzki en vele anderen was voorspeld.
Koude oorlog, de definitie..

Omslag 1917 Rusland werd Sovjetunie
1919 wereldrevolutie 'handje' helpen> Kominterm
Opkomst communisme

Doelen: klassenloze samenleving
En vernietiging kapitalisme d.m.w. een wereldrevolutie

Communistische partij de enige> totalitaire staat
Planeconomie: industrie
Collectivisatie landbouw
Strafkampen> Goelag
Showprocessen> na bekentenis door marteling> rechtszaak gefilmd

Communisme
VS: democratie en vrijemarkteconomie= kapitalisme

Samenwerking SU en VS sinds 1941 tegen as(Du, Jap, It)

VS 274.000 doden
SU ruim 25.000.000

Roosevelt en Stalin
konden redelijk samenwerken
Toen Roosevelt overleed
deed Truman dat minder
Grote 3: VS, GB en SU
FDR, Roosevelt en Stalin

Besluiten:
Oprichting VN
Oost Europa voor
SU
(VS wilde eigenlijk
overal vrije
Verkiezingen)

Conferentie van Jalta febr. 1945

Afspraken:
VN
Deling Duitsland:
1 economische eenheid
Conferentie van Potsdam, juli 1945


Harry Truman
vice-president
onder FDR

Verantwoordelijk voor de atoombommen op Japan
Feller te gen de Russen

1946> Iron curtain speech Churchill> VS nam stokje GB over in zuid Europa> Italie, Turkije en Griekenland> sterk aanwezig communisme

Trumandoctrine: President Harry S. Truman hield op 12 maart 1947 in het Amerikaans Congres een historische rede waarin hij hulp beloofde aan alle landen die zich door de communistische expansie bedreigd voelden. Voortaan bestonden er twee werelden: de 'vrije wereld' en het communisme,


Truman doctrine:
"Nu staat elk land voor de keuze tussen twee levenswijzen. Die keuze is maar al te vaak niet vrij.

De eerste levenswijze is gebaseerd op de wil van de meerderheid:
een regering die aan het volk verantwoording moet afleggen, vrije verkiezingen, individuele vrijheid, vrijheid van meningsuiting en godsdienst en geen politieke onderdrukking.

De tweede levenswijze is gebaseerd op de wil van de minderheid met geweld aan de meerderheid opgelegd.

Ze berust op terreur en onderdrukking, een gecontroleerde radio en pers, gemanipuleerde verkiezingen en onderdrukking van de persoonlijke vrijheden.
Ik geloof dat de VS steun moet verlenen aan vrije volken die zich verzetten tegen pogingen om hen te onderwerpen door gewapende minderheden of door druk van buitenaf. Onze hulp moet eerst economisch en financieel zijn, om zo een economische stabiliteit en een evenwichtige politieke ontwikkeling te bevorderen."
— Uit de rede van Truman voor het Congres, Tekens 6.1., p 54


Deze doctrine werd gelijk in de praktijk gebracht:
Financiele hulp aan Griekenland (angst linkse coup) en Turkije waar de SU op aasde

Marshall hulp
Marshall plan bedoelt om Europa weer op te bouwen en van het communisme af te houden

VS verwachtte ook politieke/militaire steun van landen die de hulp accepteerden

Blokkade van Berlijn juni 1948
Eigen munt in GB/FA en VS zone
D-mark
Stalin woeden en liet de boel blokkeren
Luchtbrug tot in 1949 (11 maanden later)

Oprichting Bundes Republik Deutschland (westen) en Deutsche Demokatische Republik (oosten) 1949

1949 SU heeft de bom
wapenwedloop begint
China communistisch

1949: NAVO opgericht

Angst voor oorlog:
NSC 68
1951: EGKS samenwerken op economisch gebied

McCarthyisme: senator Joseph McCarthy

2nd red scare: eerder al in de jaren 20> communisten, links amerika vervolgd
'showprocessen'
McCarthyisme 1950-1953
Speech: 9 februari 1950
I have here in my hand a list of 205 people
that were known to the Secretary of State, as being members of the Communist Party, and who, nevertheless, are still working and shaping the policy of the State Department (Vertaling: Ik heb in mijn hand een lijst van 205 mensen die bekendstaan bij de Minister als leden van de Communistische Partij, en desondanks nog steeds werkzaam zijn bij, en vorm geven aan het Ministerie van Buitenlandse Zaken).
Better dead than red





Wat hield het in?
Alles aanpakken wat verdacht/links is
Film (Hollywood), muziek, literatuur
Anonieme beschuldigingen genoeg
Carrières verwoest
Chantage
TV-processen
Doden: Rosenbergs Julius en Ethel 1953

Inspelen op angst en emoties

Propagandafilmpje 1948
Duck and cover 1951
Nog meer anti-communisme propaganda: 1952
Apocalyptische sfeer: einde nabij?
Hollywood speelde er gretig op in met rampen/monsterfilms

Godzilla 1954
Tarantula en Revenge of the
creature 1955

Augustus 6 en 9: atoombommen op Japan
Deelcontext 2: 1953: Omslagpunt?
Eisenhower aan de macht
Stoere taal> containmentpolitiek en dominotheorie vs vreedzame co-existentie

Stalin overleed in 1953
Chroestsjov: 1953-1971:
op bezoek in VS> september 1959
Doel van VS is hem overtuigen van het Amerikaanse politieke systeem en the way of life
Onderhandelingen in Camp David mislukt
Korea oorlog
Noord communistisch o.l.v. Kim Il Sung (steun van SU en China)
1950 aanval op het Zuiden

VS ziet dit als aanval op 'zichzelf' en stuurt troepen
Dit werd besloten in de VN

1953 wapenstilstand en deling Korea
Noord> communistisch, zuid kapitalistisch
Koreaanse impressies
Nu: non-proliferatie
Van wikipedia:
Het non-proliferatieverdrag is een verdrag dat het bezit van kernwapens beperkt. Het verdrag is op 1 juli 1968 opgesteld door Ierland en ondertekend en geratificeerd door 189 landen. Vijf landen nemen niet deel aan het verdrag: India, Pakistan, Israël, Noord-Korea en Zuid-Soedan. Het verdrag is gebaseerd op drie pijlers: non-proliferatie, ontwapening en het recht om kernenergie voor vreedzame toepassingen te gebruiken.

Tijdens het opstellen van het verdrag waren er vijf landen met beschikking over kernwapens: de Verenigde Staten, Sovjet-Unie, Verenigd Koninkrijk, China en Frankrijk. In het verdrag is vastgelegd dat het bezit van kernwapens tot deze vijf landen (alle permanent lid van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties) wordt beperkt en dat zij de benodigde technologie niet aan andere landen zullen overdragen. Tevens zullen zij geen kernwapens inzetten zolang ze niet met kernwapens worden aangevallen. In de loop der tijd zijn de details hiervan gewijzigd en de VS en VK hebben aangegeven kernwapens te kunnen inzetten als zij worden aangevallen met biologische of chemische wapens.



Nucleair Security Summit 2014:
maart 2014 gehouden in NL:
Nucleaire beveiliging bestaat uit een aantal preventieve maatregelen die worden genomen om interne en/of externe bedreigingen te voorkomen die direct of indirect verband houden met nucleair materiaal, radioactieve stoffen, desbetreffende faciliteiten of andere daarmee samenhangende activiteiten.

In het geval van een onmiddellijke dreiging omvat het tegenmaatregelen waarmee illegale handelingen worden ontdekt, vertraagd of voorkomen, maar ook bestuurlijke en technische maatregelen om de schade als gevolg van ongelukken zo veel mogelijk te beperken.

Terrorisme voorkomen

De kans dat terroristen nucleair materiaal gebruiken om een aanslag te plegen, is gelukkig klein. Maar als het gebeurt, dan zijn de gevolgen groot. Overheden, bedrijven en wetenschappers uit vele landen werken daarom samen om de hoeveelheid nucleair materiaal te verminderen. Om het materiaal dat er is, nog beter te beveiligen. En om smokkel aan te pakken.

Bij de NSS staat de beveiliging centraal, zodat terroristen nucleair en hoog radioactieve bronnen niet kunnen gebruiken voor een aanslag. De NSS gaat dus niet over kernontwapening, niet over kernenergie ja/nee en ook niet over het gebruik (of misbruik) van nucleair materiaal door landen. Of om de beveiliging tegen natuurgeweld.
Terug naar de jaren 50'/60
1954: FA verslagen (ondanks geld VS) in Vietnam
SU, VS etc. kwamen bijeen in Geneve, Vietnam werd verdeeld


1955: BRD (West Duitsland trad toe tot de navo
SU richtte het Warschaupact op

Chroestjov wilde dooi: oorlog met VS niet onvermijdelijk
vreedzame-coexistentie

1952 VS testte 1e waterstofbom
Su ook vrijwel meteen

''Rampjaar' 1956
Chroestsjov houdt speech over misdaden Stalin

Polen en Hongarije wilde hervormingen
Hongarije wilde vrije verkiezingen

Stalinistische regering afgezet
Verkiezingen> Imre Nagy wint en schaft eenpartijstaat af
Hongarije uit het warschaupact

23 oktober demonstraties
3/4 november ingrijpen Sovjetleger
20.000 Hongaarse doden
150.000 gevlucht
Nagy geëxecuteerd


boze Nederlanders bekogelden Felix Meritis: bestuursgebouw CPN Nederland
Suez crisis 1956
Suez kanaal sinds 1869 in gebruik
Frans/Britse eigendom
President Nasser ontving steun van de SU
Israël, FA en GB bezette het kanaal in 1956 (eind oktober, begin november)

Chroestsjov vroeg VS om samen de Britten en Fransen aan te vallen, VS wilde dat niet vanwege o.a. Hongarije

VS dwong het einde van de crisis af
(eventueel Britse munten verkopen)

Einde imperialisme GB en FA
1959: bezoek Chroestsjov aan VS
Einde aan de dooi:
1 mei 1960 : SU schiet U2 vliegtuig VS neer

SU beschuldigd VS van spionage
VS ontkent

Toen toonde Chroestsjov piloot Powers aan de wereld


Conferentie Parijs mislukt:
Su eiste excuses
VS deed dat niet
1961: JFK president

1957: Missile gap en Spoetnik
JFK
2 januari 1959: Fidel Castro, broer Raul en Che Guevara nemen de macht van Batista over op Cuba

3e wereld in handen van de communisten?
JFK wilde dat voorkomen met financiele hulp:

Alliance for Progress: hulp en militaire training aan Latijns Amerika
Peace Corps: Amerikanen die aan ontwikkelingshulp deden

JFK: VS accepteerd geen enkel communistisch land in Latijns-Amerika


Varkensbaai invasie 17 april 1961
CIA stuurde in 't geheim Cubaanse bannelingen naar Cuba om Castro te verslaan
mislukt
12 april 1e mens in de ruimte> Joeri Gagarin
Crisis in Berlijn
1961: Chroestsjov vraagt JFK troepen weg te halen uit het westen

JFK stuurde nu extra troepen
Oost-Duitsers vluchtten massaal via West Berlijn

SU begon de bouw van de muur
3,6 miljoen vluchtelingen uit DDR
Cubacrisis oktober 1962
VS had raketten in Europa en Turkije
SU plaatste ze nu in Cuba
VS ondekte dat met U2 vliegtuigen

SU moest ze weghalen, VS deed dat in geheim in Turkije
Afloop cubacrisis
SU haalt raketten op Cuba weg 1963
VS doen dat met hun raketten in Turkije

Men wil zo'n gevaarlijke situatie in de toekomst voorkomen

'Hotline'> directe verbinding>telex

Start van wapenonderhandelingen> vermindering kernwapens

De deling blijft echter
Vietnam
Noord en zuid sinds 1954
Daarna steun VS aan zuid
1963 JFK en president Zuid Vietnam (Diem) vermoord

JFK stuurde steeds meer adviseurs

L.B. Johnson (1963-1968) neemt het over en laat het escaleren
Su ondersteunde Vietcong in 't zuiden en Noord Vietnam
Tonkincrisis en resolutie
Vietnamoorlog vervolg
Oorlog loopt uit de hand
Kennedy had al toegezegd dat er Agent Orange en Napalm gebruikt mocht worden
Vanaf 1968 onderhandelingen

1975 VS helemaal vertrokken
Praagse lente 1968
meer vrijheid en afschaffing censuur (hervormingen)in Tsjechoslowakije door Alexander Dubcek

Breznjev-doctrine
: ingrijpen als de belangen van de socialistische landen bedreigd werden door een van hen

Praag wordt aangevallen
angst voor meer onvrede en opstanden

weer een Sovjetregering in Tsjechoslowakije

westen grijpt weer niet in

Dubcek vervangen, hervormingen teruggedraaid
Wapenvermindering en detente(1967-1979)
Salt: Strategic arms
limitation talks
1972: aantal strategisch wapens verminderen en t aantal lanceerinstallaties bevriezen

Wapenwedloop te kostbaar

Salt 1 verdrag: Breznjev

en Nixon (1968-1972)

Ook conflict:
burgeroorlog Angola 1961-1974
Su steunde MPLA
VS Unita
Salt 2: 1972-1979
1979 overeengekomen dat men minder lanceerinstallaties zal gebruiken> niet ingevoerd

SU valt Afghanistan aan (SU had banden met de regering) binnen

Jimmy Carter (1976-1980) en Brezjnev

Carter woedend over Afghanistan: Carterdoctrine en 'New Cold War'

graanembargo
boycot Olympische spelen in SU (1980)
Nieuwe wapenwedloop
Ronald Reagan
1980: Strategic Defense Initiative
(STAR WARS):
raketschild in de ruimte



'SU evil empire'

Demonstraties tegen wapenwedloop in Europa

SU kan wedloop niet meer bijbenen

Start 1: 1982 begonnen, 1991 door Bush sr. voltooid: vermindering kernwapens
Omwenteling in Oost-Europa
1985: Gorbatsjov aan de macht
Glasnost> openheid
Perestrojka> hervormingen
Liberalisering/marktwerking


Oostbloklanden gaan eigen koers varen
volksbewegingen eisen meer vrijheid

Hongarije opent grenzen naar het Westen> IJzeren gordijn doorgeknipt

1987 met Reagan INF verdrag: Intermediatie Nuclear Forces> vernetiging alle korte en middenafstandsraketten in Europa en inspectiecontrole

Hierna > START 1 en 2: Gorbatsjov en Bush sr.
Val van de muur, einde SU en Koude Oorlog
1989 val van de Berlijnse Muur

Roemenie: gevechten en dictator Ceaucescu vermoord

1990: BRD en DDR worden een

1991: Gorbatsjov wordt afgezet
val communistische regime
opheffing Sovjet Unie
Einde Koude oorlog

Demonstratie tegen plaatsing 48 kernrakketten Nederland 1981
SU boycotte Olympische spelen in VS 1984
2e probleem 1979-1981: gijzeling Amerikaanse ambassade in Iran, Sjah, gesteund door VS daar afgezet

Men dacht eerst dat communisten hierachter zaten

Ayatollah Khomeini 'de baas'
Carter boycotte Iran en bevroor bankrekeningen

Warschaupact had nieuwe raketten geplaatst

Navo nam 2 besluiten:
108 raketten
464 kruisvluchtwapens

waarvan 48 in NL

Tegelijkertijd onderhandelingen met Warschaupact over reductie

400.000 demonstranten
crisis in kabinet: geen politieke meerderheid hiervoor
Nieuwe demonstraties 1983: IKV Pax Christi en politiek links
Komitee Kernraketten Nee

Ze kwamen er uiteindelijk niet:
Gorbatsjov 1987: INF verdrag: Intermediate Range Nuclear Forces
Bezoek Nixon aan China
Realpolitik> realisme in de politiek> wat is haalbaar
Dooi> detente
Toenadering tot China en Sovjetunie>oplossing Vietnam> Vietcong door China en SU gesteund

Gevechten China en Sovjetunie bij Kazachstan

Tafeltennis op WK: China en VS vriendjes
Bezoek Nixon november 1972:
China mocht weer in de veiligheidsraad van de VN

3hoeksrelatie: VS, Japan en China

Filmpje (Eng subs) over Nixon's bezoek aan China
Feitjes/samenvatting
1947: VS 1 bruikbare a-bom
1948: 110
Strategic Air command: vliegtuigen die a-bom konden gooien
Korea-oorlog: sterke toename a-bom productie

Tactische nucleaire wapens gemaakt: bazooka's, mijnen, dieptebommen, granaten

7% VS energie ging naar productie van a-bom etc.

1952 1e waterstofbom VS: 10,4 megaton (1000x Hiroshima)
1954: SU ook, 50 megaton

1963 Nuclear test ban treaty> geen proeven meer boven de grond

1960: 18.638 kernwapens VS
3127 strategisch, de rest tactisch

VS had dus een
luchtmacht, leger en als laatste ook marine
(kernonderzeers) met nucleaire bommen> 3 legers dus eigenlijk

en ICBM's : silo's met daarin raketten
die vanuit de VS op de SU konden worden afgevuurd

VS dacht 750 kernwapens nodig te hebben om SU te vernietigen: alle steden van 25.000 + inwoners

jaren 70: Salt 1, (Salt 2 misluk)t, jaren 80> Star wars en INF verdrag 1987> vernietiging alle korte en midden afstands raketten en inspectiecontrole> START> alle tactische wapens deactiveren



Begin Koude Oorlog

1945: Truman beeindigd lend lease act (van 1941) abrupt.

Sovjetunie krijt geen materiaal meer

VS ambassade in SU erg negtief:

George Kennan diplomaat, The Long telegram: 22 februari 1946: daarna artikel The sources of Soviet Conduct, x artikel

Kortom, we hebben hier een politieke kracht fanatiek vastbesloten om de overtuiging dat met de VS kan er geen permanente modus vivendi dat het wenselijk en noodzakelijk dat de interne harmonie van onze samenleving worden verstoord, onze traditionele manier van leven worden vernietigd, de internationaal is zijn gezag van onze staat worden gebroken, als Sovjet-macht is veilig.






Basis voor de containmentpolitiek

NSC 68 rapport: 1950: Paul Nitze

NSC-68 en de daaropvolgende amplificaties gepleit voor een grote uitbreiding van het militaire budget van de Verenigde Staten, de ontwikkeling van een waterstofbom, en verhoogde militaire hulp aan bondgenoten van de Verenigde Staten. Het maakte de inperking van de wereldwijde communistische expansie een hoge prioriteit.
Spionage

Veel gevluchte wetenschappers hadden aan de atoombom gewerkt in Los Alamos, VS> 1943-1945

Klaus Fuchs ook, hij was ook een spion van de Sovjetunie

Ontdekt in 1949/1950, info al de Sovjetunie bereikt wapenwedloop

Veroordeeld> 14 jaar straf, in 1959 echter vrij

Hij vestigde zich in de DDR, 1971 en 1981 zelfs onderscheiden> wetenschapper van het volk
Jaren 40/50 : VS propaganda en CIA geheime operaties

1946 nog 400.000 militairen in Europa ipv 3 miljoen

SU 3 miljoen soldaten
1948 Buza en CIA steunde in het geheim verzet achter ijzeren gordijn

Gevluchte emigranten werden opgeleid tot soldaten en met tienduizenden gedropt/teruggestuurd> Baltische staten, Tsjechoslowakije en Albanie

meesten ontdekt en gearresteerd

Uitzendingen Radio of Liberty en Radio fre Europe sinds 1950

Mede hierdoor opstandje in DDR 1953> Radio in the American sector

1954 1 miljoen pafmletten Hongarije
1957 gestopt
Nicaragua: 1980-1988

Sandinisten>socialisten demoratisch aan de macht

VS leidde 'contra's' op die ook burgerdoelen aanvielen

Grenada: 1979-1983 2x linkse staatsgreep

VS viel binnen met 1900 militarien
1984 verkiezingen m
VS bemoeienis El Salvador

In 1979 brak een burgeroorlog uit tussen
de junta en marxistische rebellen. Een groep jonge officieren wierp het regime omver met steun van de Verenigde Staten. Er kwam een regeringsjunta, waaraan christendemocraten, sociaaldemocraten en zelfs communisten deelnamen.

In 1980 stapte de regering op. Een bloedige strijd waarin doodseskaders actief waren brak uit. De Amerikaanse overheid steunde achter de schermen het militaire bewind van El Salvador.

Het leger en de politie kregen training in de Verenigde Staten en werden voorzien van wapens om aan de macht te blijven; officieel bleef de Amerikaanse betrokkenheid beperkt tot advies.

Er vielen in totaal 75.000 slachtoffers. 1992 vrede
Helsinki akkoorden 1975: mensenrechten op de agenda voor oost en west



Niemand vermoedde in de jaren zeventig dat de niet-bindende Helsinki-akkoorden een belangrijke bijdrage zouden leveren aan de val van de Muur en het einde van de Koude Oorlog. De leiders van 35 landen gingen in de Finse hoofdstad met elkaar in dialoog en zochten samenwerking op verschillende gebieden om de veiligheid van Europa te bevorderen, maar bovenal om de status-quo te legitimeren.

Met de ondertekening in 1975 van de slotverklaring van de conferentie, de Helsinki-akkoorden, onderschreven de DDR en de andere Oostbloklanden ook de bescherming van mensenrechten in acht te houden. Op zich was dit niets nieuws. Mensenrechten werden vaker in internationale verdragen opgenomen. Maar voor mensenrechtenorganisaties werd het een instrument om partijen ter verantwoording te roepen.

In de jaren 60 en de vroege jaren 70 was er echter nauwelijks aandacht voor mensenrechten als onderdeel van de internationale politiek. De opvatting was dat mensenrechten een nationale zaak was, en volgens het principe van non-interventie in binnenlandse zaken dat zeker in die tijd van kracht was, was er voor mensenrechten op een internationaal platform geen plaats. Dat begon te veranderen toen de Europese Gemeenschap (EG) eind jaren 60 mensenrechten als een van zijn basiswaarden begon te zien. Hierop plaatste de EG dit onderwerp op de agenda van de conferentie in Helsinki, met als gevolg bepalingen in de Helsinki-Akkoorden waarin door de ondertekenaars werd erkend dat burgers bepaalde burger- en mensenrechten hadden.
Full transcript