Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Fiiller

Fiil Çekimi
by

Ali Karahan

on 5 December 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Fiiller

Fiillere –miş ,-mış, -muş,-müş ekleri getirilerek sağlanır.Bu eylemler daha çok başkasından duyulma, aktarılma anlamı taşırlar. Bazen de farkında olmadan yapılma bildirir.

*Evleri yanmış.(başkasından duyma)

*Seni sormuşlar. (başkasından duyma)

*Aaa ! defterim kaybolmuş. (sonradan farkına varma)

*Mutfakta elimi kesmişim. (sonradan farkında olma)
FİİLLER (FİİL ÇEKİMİ)
Fiil:
İş, oluş ,hareket bildiren
sözcüklere fiil
( eylem) denir.
Fiiller, anlattıkları hareketin niteliğine göre değisik özellikler gösterir.Bunları üç grupta inceleyebiliriz:
Şimdiki Zaman

Fiilin bildirdiği işin, oluşun ve hareketin içinde bulunan zamanda başladığını, olduğunu ya da sürdürüldüğünü bildirir.

Şimdiki zaman kipi -yor ekiyle yapılır:
al-ı-yor, gör-ü-yor, bil-i-yor, tut-u-yor...
Dilek-Tasarı Kipleri
Kip:

Fiilleri zaman ve anlam yönünden şekillendiren eklere kip eki denir.
Örnek:

gel - di - m

gör - se - n
Kip eki: zaman
anlamı katmıştır.
Kip eki: Şart
anlamı katmıştır.
Şahıs Ekleri:

Fiildeki hareketin, işin,oluşun kaçıncı şahıs tarafından yapıldığını belirten eklerdir.
Örnek:
Oku - muş - uz
I. Çokluk
Şahıs Eki
Pratik olarak fiili isimden ayırabilmek için kelimenin sonuna
olumsuzluk eki -ma/-me ya da mastar eki dediğimiz -mak/ -mek
eklerini getirebilmemiz gerekir.
Örnek:

Otur-......... Oturmak, oturma

Kitap.......... Kitapmak
Bir kelimenin fiil olduğunu belirtmek için kelimenin sonuna kısa çizgi koyulmalıdır.

Kıl- , gül- , boya- vb.
a)Kılış fiilleri
b)Durum fiilleri
c)Oluş fiilleri.
Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa
o fiil durum fiilidir.

*Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak…

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki
fiiller durum fiilleridir.

Not:
Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir.
Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz:
Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir.

*Kırmak ,atmak , dikmek, içmek, ezmek,delmek,yolmak,dizmek….

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak…’sorularını yöneltebiliyoruz.

Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir.
Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil
oluş fiilidir.

*Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak…

Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili olamaz.Bir hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için
bu fiiller oluş fiilidir.
FİİLDE KİP

Kipler,
haber
(bildirme) ve
dilek -tasarı
kipleri olmak üzere ikiye ayrılır.
a)Haber Kipleri:
Zaman eklerinin hepsine birden haber kipleri denir.Haber kipleri şunlardır:
1)Öğrenilen(duyulan) (miş’li) Geçmiş Zaman:
gör-müş-üm
gör-müş-sün
gör-müş-
gör-müş-üz
gör-müş-sünüz
gör-müş-ler
ÖRNEK ÇEKİM
2)Görülen (-di’li) Geçmiş Zaman
Eylemlere “-dı,-di,-du,-dü,-tı,-ti,-tu,-tü” ekleri getirilerek yapılır. Anlatan kişi harekete bizzat tanık olmuştur, eylemi görmüştür
.
*Hep birlikte geziye gittik.
*Sınavı kazanabileceğini söyledi.
*Kalbim Ege’de kaldı.
*Beraber yürüdük bu sahillerde.
yürü-dü-m
yürü-dü-n
yürü-dü
yürü-dü-k
yürü-dü-nüz
yürü-dü-ler
Teklik
Şekilleri
Çokluk
Şekilleri
ÖRNEK ÇEKİM
HAREKETİN NİTELİĞİNE GÖRE FİİLLER
FİİL ÇEKİMİ (FİİLDE KİP)
FİİLDE ŞAHIS
BİRLEŞİK ZAMAN
ZAMAN (ANLAM ) KAYMASI

ÖRNEK ÇEKİM
tut-(u)yor-um
tut-(u)yor-sun
tut-(u)yor-
tut-(u)yor-uz
tut-(u)yor-sunuz
tut-(u)yor-lar
Tekil
Çoğul
Gelecek Zaman

Fiilin bildirdiği işin, oluşun, hareketin, içinde bulunulan zamandan sonra olacağını, yapılacağını bildirir.

Bu kip -ecek, -acak ekiyle oluşturulur:
gel-ecek, al-acak, bil-ecek, sor-acak...
ÖRNEK ÇEKİM
bil-ecek-im
bil-ecek-sin
bil-ecek-
bil-ecek-iz
bil-ecek-siniz
bil-ecek-ler
Geniş Zaman
Fiilin bildirdiği işin, oluşun ve hareketin geniş bir zaman içinde yapıldığını, yapılacağını bildirir.

Geniş zaman kipi fiil kök ya da gövdesine -r, (e)r, (i)r, eklerinden biri getirilerek yapılır:
gel-ir, bil-ir, al-ır, sor-ar, gör-ür, oku-r...
ÖRNEK ÇEKİM
sev-er-im
sev-er-sin
sev-er-
sev-er-iz
sev-er-siniz
sev-er-ler
Bu kip ekleri zaman anlamı taşımaz. Bu kiplerle çekimlenen eylemler, bir tasarı halinde olduğundan belirli bir zaman kavramı taşımaz; istek, şart, ihtiyaç, dilek bildirir.
Eylem köküne ya da gövdesine -se/-sa ekleri getirilerek çekimlenir.
Dilek-Şart Kipi
Bazı cümlelerde istek anlamı, bazılarında ise şart anlamı verir.
Bu şehre de kar
yağsa.
(İstek)
Kitap
okusak
birçok sorunu çözeriz.(Şart)
yap - sa - m /
1.Tekil
yap - sa - n /
2. Tekil
yap - sa - /
3.Tekil
yap - sa - k /
1.Çoğul
yap - sa - nız /
2. Çoğul
yap - sa - lar /
3.Çoğul
Eylem köküne ya da gövdesine -malı/-meli ekleri getirilerek çekimlenir.
Gereklilik Kipi
Cümlelerde, bir işin yapılmasının gerekli ya da zorunlu olduğu anlamını verir.
Bu işi hemen
bitirmelisin.
Günde 100 soru
çözmelisiniz.
Bütün slaytları
hazırlamalıyım.
yap-malı-y-ım /
1.Tekil
yap-malı-sın /
2. Tekil
yap - malı - /
3.Tekil
yap-malı-y-ız /
1.Çoğul
yap-malı-sınız /
2. Çoğul
yap-malı- lar /
3.Çoğul
Eylem köküne ya da gövdesine -a/-e ekleri getirilerek çekimlenir.
İstek Kipi
Olmasını istediğimiz durumlarda bu kip kullanılır. İstek bildirir.
Ben de sizinle
geleyim.
Haydi hep beraber kitap
okuyalım!
O da bizimle ders
çalışa.
Otur- a - y - ım /
1.Tekil
otur- a -sın /
2. Tekil
otur- a - /
3.Tekil
otur - a - lım /
1.Çoğul
otur - a - sınız /
2. Çoğul
otur - a - lar /
3.Çoğul
Bu kipin özel bir durumu vardır. Bu kipe uygulanabilecek bir ek söz konusu değildir. Emir anlamı şahıs ekleriye sağlanır ve 1. tekil ve çoğul şekli yoktur.
Emir Kipi
Bir işin yapılması için emir verildiğinde kullanılır bu kip. Özel bir eki yoktur. Emir anlamını sağlamak için şahıs eklerini kullanırız.
Üç kişilik yemek
söyleyin.
Ahmet, çabuk buraya
gel!
Şu eve güzel bir kapı
yapın.
Saat üçte okula
geliniz.
...................... /
1.Tekil
taşı - /
2. Tekil
taşı - sın - /
3.Tekil
........................../
1.Çoğul
taşı - y - ın (ınız) /
2. Çoğul
taşı - sın - lar /
3.Çoğul
Fiillerde Birleşik Çekim
Basit Çekim:
Bir fiil, sadece bir kip eki almışsa
basit çekimlidir.
Örnek:

Masayı köşeye çek
ti
k.
Öğrenciler karneyi sabah al
acak
lar.

Yukarıdaki cümlelerde fiiller bir kip eki almıştır. "Çekmek" fiili geçmiş zaman, "almak" fiili ise gelecek zaman kipi almıştır.
1. Hikaye Birleşik Zaman
Basit çekimli fiillere görülen geçmiş zaman kipi -di getirilerek yapılır.
En son gördüğümde kitap
oku
yor
du.
Oğlum da bu etkinliğe
katıl
acak
tı.
Şimdiki
zamanın
hikayesi
Gelecek
zamanın
hikayesi
2. Rivayet Birleşik Zaman
Basit çekimli fiillere duyulan geçmiş zaman kipi -miş getirilerek yapılır.
Bir zamanlar bu dereden su
ak
ar
mış.
Geniş
Zamanın
Rivayeti
O da erkenden eve
gel
se
y
miş.
Şart
Kipinin
Rivayeti
3. Şartlı Birleşik Çekim
Basit çekimli fiillere şart kipi -sa/-se getirilerek yapılır.
Ülkemizi gezip
gör

y
se
n bilgin vardır.
Geçmiş
Zamanın
Şartı
Benimle
tartış
acak
sa
n
konuşmayalım.
Gelecek
Zamanın
Şartı
FİİLLERDE ANLAM
(ZAMAN) KAYMASI
Kip ekleri her zaman kendi anlamında kullanılmayabilir. Bazı durumlarda başka bir kipin yerine de kullanılabilir. Bu durumda zaman ya da anlam kayması gerçekleşir.
ÖRNEKLER:

“Sizi yarın burada bekliyorum.
“O her gün aynı saatte yola çıkıyor.”
“O daha üç yaşındayken babasını kaybediyor.”
“Bu dilekçeyi sonra yazarsınız.”
“Keloğlan’ın yolu bir gün bir kasabaya düşer.”

Bazı cümlelerde ise haber kipleri dilek kipleri yerine kullanılır.
“Bu cami de bize Selçuklulardan kalma bir eser olacak.”

Bazen dilek kipleri de birbirleri yerine kullanılır.
“Gelsen de şu işleri birlikte yapsak.”
“Şöyle buyrun efendim!”
cümlesinde emir, istek anlamındadır.
Full transcript