Loading presentation...
Prezi is an interactive zooming presentation

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Historia teatru

Prezentacja na WoK
by

Przemyslaw Nowak

on 6 April 2011

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Historia teatru

Historia teatru Plan:
teatr antyczny
teatr średniowieczny
teatr szekspirowski
teatr elżbietański
teatr współczesny Początki teatru sięgają starożytnej Grecji. Tam wyewoluował on z dionizji – świąt organizowanych ku czci Dionizosa – boga wina i urodzajów. Dionizje Wielkie to obrzędy urządzane w miastach wiosną - z nich wykształciła się tragedia. Z kolei Dionizje Małe, obchodzone jesienią na wsiach, dały początek komedii.

Grecy bardziej cenili sobie tragedie. Ich celem było wywołanie u widza katharsis, czyli oczyszczenia przez doznanie emocji współczucia i litości dla bohaterów przeżywających tragiczne wydarzenia i podejmujących trudne wybory Pierwsze przedstawienia odbywały się po prostu tam, gdzie mogliby się zebrać mieszkańcy całego miasta i obejrzeć duże widowisko, np. na zboczach wzgórz. Miało to poniekąd związek z ideą sztuki greckiej, głoszącej przyjaźń i zgodę z naturą. Spektakle zaczynały się o wschodzie słońca, a kończyły o jego zachodzie; odbywały się przez kilka dni z rzędu.

W późniejszych czasach przedstawienia teatralne odbywały się w amfiteatrach -były to widownie na wolnym powietrzu, rozłożone półkoliście na zboczach pagórków, wyposażona w kamienne siedzenia. Budowa amfiteatru 1. theatron
2. orchestra
3. proskenion
4. skene
5. parodos Cechy teatru antycznego: musiała być zachowana zasada 3 jedności: miejsca, czasu i akcji
stosowano się do zasady dekorum - spójność formy z tematem (o rzeczach poważnych mówi się poważnie)
na początku był sam chór wraz z przewodnikiem, potem wprowadzono pierwszego, drugiego i trzeciego aktora
aktorami byli tylko i wyłącznie mężczyźni. Występowali na koturnach i w maskach, wyrażających emocje postaci oraz określających ich płeć.
stosowano różne efekty specjalne w postaci machin i zapadni, aby uatrakcyjnić przedstawienie Na początku przedstawienie składało się jedynie z dialogu koryfeusza (czyli przewodnika chóru) z chórem. Koryfeusz stał się też prototypem pierwszego aktora, którego wprowadził Tespis w 543 roku p.n.e. Drugi aktor został wprowadzony przez Ajschylosa, a dzięki Sofoklesowi na antycznym proskenionie zagościło ostatecznie trzech aktorów.

Spektakl wystawiany w teatrze antycznym miał ściśle określoną budowę. Zaczynał się od prologu, następnie następowały po sobie naprzemiennie stasimony i epejsodiony, a kończył sę exodosem. Teatr w starożytnym Rzymie miał wiele wspólnego z tym w Grecji, gdyż sięz niego wywodził. Często aktorami w Rzymie byli właśnie Grecy. Znacznie częściej wystawiano jednak komedie niż tragedie.
Pierwsze przedstawienia były – tak jak w Grecji – związane z obrzędami religijnymi. Potem stały się samodzielnymi widowiskami. Fundatorami tych kosztownych przedsięwzięć byli zamożni obywatele. Wykształcił się tam także nowy typ spektaklu mimicznego oraz pantomima, w której pojawiał się tylko jeden aktor. Z towarzyszeniem śpiewów i tańców przedstawiał on wybraną historię z mitologii greckiej. Występowali – podobnie jak w Grecji – sami mężczyźni, jedynie w przedstawieniach mimicznych pojawiały się czasem kobiety. Początkowo aktorzy nie zakładali masek, występowali jednak w perukach. Z czasem zaczęli zakładać lekkie maski, które miały wyobrażać różne postacie. W historii teatru rzymskiego znaczną rolę odegrały igrzyska. Miały one dostarczać rozrywki i mocnych wrażeń. Na potrzeby tych wydarzeń powstał amfiteatr, łączący formuły cyrkową i teatralną. Dlatego też w latach 72-80 n.e. zbudowano Koloseum. Przedstawienia, które tam się odbywały, stanowiły mieszaninę różności – atellany, mimy, pantomimy, krótkie skecze, występy błaznów cyrkowych, rewie, popisy akrobatów, intermezza realizowane na wodzie, a także pokazy tresury dzikich zwierząt oraz walki z nimi. O wiele rzadziej przedstawiano tam dramaty mówione. Teatr średniowieczny dramat liturgiczny i oficjum misteria teatr jarmarczny W dramacie liturgicznym pierwotnie "aktorami" stawali się uczestnicy nabożeństwa, wcielając się w role, jakie narzucała dana sytuacja, a posługiwali się gestem, ruchem i śpiewem. Przykładem takiego widowiska mogą być inscenizowane w X wieku Depositio Crucis (pogrzeb Chrystusa), Coena Domini (Ostatnia Wieczerza), Elevatio Crucis (zmartwychwstanie), Sacrum triduum (ostatnie 3 dni Wielkiego Tygodnia).
Najstarszym dramatem liturgicznym jest Nawiedzenie Grobu (Visitatio Sepulchri). Inscenizacja ta realizowana była w Anglii w 2. poł. X w. Pod koniec tego właśnie stulecia dramat ten został utrwalony na piśmie we Francji. Jego tematem jest przybycie Marii do pustego już grobu Jezusa.
Jeszcze bardziej teatralnej konwencji dopatrzeć się można w tzw. oficjach (dialogizowanych lub dramatyzowanych). Uczestniczyli w nich ubrani w odpowiednie kostiumy księża, klerycy lub żacy i prowadzili powstały z tekstów liturgicznych i śpiewów dialog. (Te formy teatralne rozwijały się do połowy XVI wieku, kiedy zostały zakazane przez sobór trydencki).
Widowiska liturgiczne miały też często związek z liturgią świąt (np. związane z Bożym Narodzeniem inscenizacje to przybycie pasterzy do stajenki, adoracja małego Jezusa, pokłon Trzech Króli). Tworzone i wystawiane były w języku łacińskim. Misterium prezentowało tematykę Nowego Testamentu uzupełnioną elementami starotestamentowymi, apokryficznymi czy też związanymi z żywotami świętych, w całości po łacinie.
Później aktorzy zaczęli występować przed kościółami, na placach i rynkach miast, a do tekstów misteriów zaczęły przenikać języki poszczególnych narodów. Przedstawienia stawały się coraz bardziej rozbudowane, tworzyły całe cykle, trwały też bardzo długo – kilka lub kilkanaście godzin, nieraz nawet kilka dni lub tygodni.
Akcja prezentowana w misteriach toczyła się na dwóch płaszczyznach – ziemskiej i pozaziemskiej (raj, piekło), bohaterami byli zarówno ludzie, jak i postacie nadprzyrodzone. Istotną rolę odgrywały kostiumy. Tekst był recytowany i śpiewany.
Przykładami średniowiecznych misteriów są: angielska Gra o Adamie oraz utwory francuskie: Gra o świętej Katarzynie, Gra o Świętym Mikołaju (aut. Jean Bodel), Cud o Teofilu (aut. Rutebeuf).
Misteria wystawiano najintensywniej w Europie Zachodniej w XIII i XIV wieku; w niektórych miejscach przetrwały do wieku XVII. Teatr jarmarczny był nową formą widowiska teatralnego. Organizowały go wędrowne trupy aktorów, bardowie, minstrele i błaznowie. Ich przedstawienia miały charakter czysto rozrywkowy i najczęściej były skierowane do pospólstwa. Tematyka przedstawień była najczęściej związana z legendami, podaniami ludowymi, lecz także z bieżącymi wydarzeniami.
W zamian za widowisko, występujący byli nagradzani darowiznami, a często także posiłkiem i noclegiem. Teatr szekspirowski częściowo wzorował się na zasadach teatru antycznego, lecz wprowadzałwiele zmian.
dramat szekspirowski nie posiada jedności czasu (wszystko może się toczyć przez kilka lat), akcja dzieje się w wielu miejscach, a wątków jest nawet parę.
u Szekspira jest dowolna ilość aktorów, sceny zbiorowe, a nawet batalistyczne, lecz zrezygnowano z chóru
występuje podział na akty i sceny, ale wraz z chórem zniknęły i stasimony
język jakiego używało się w sztukach szekspirowskich nie zawsze był bardzo wyniosły - nie uznawano zasady decorum
tematyka dramatu odnosi sięnie tylko do członków wyższych sfer. W centrum zdarzeń występują ludzie różnego stanu
sztuka szekspirowska posiada wątki fantastyczne i realistyczne, przeplatające się między sobą oraz nakładające się na siebie
nie wzdragano się przed odgwywaniem scen zabójstw, walk i egzekucji na oczach widzów
w teatrze szekspirowskim nie grano w maskach, jedynie czasem w perukach, a role kobiece grali młodzi chłopcy, którzy nie przeszli jeszcze mutacji Teatr elżbietański Nazywany tak, gdyż pierwszy teatr tego typu powstał w Anglii za rządów królowej Elżbiety I Tudor. Za jego umowną datę powstania przyjmuje się rok 1576, bowiem wtedy przedsiębiorca James Burbage wybudował pod Londynem pierwszy gmach przeznaczony wyłącznie do prezentacji widowisk teatralnych. Nazwał go The Theatre i rozpoczął wystawianie pierwszych sztuk. Wkrótce pojawiły się dwa kolejne teatry – The Curtain i The Rose.

Przedstawienia wystawiane w teatrach elżbietańskich miały najczęściej cechy teatru szekspirowskiego, gdyż były ściśle powiązane z twórczością Szekspira. Najbardziej charakterystycznym elementem budowy teatru elżbietańskiego, był brak dachu nad główną areną. Aktorzy występowali na scenie, za którą służyło specjalne podwyższenie, otoczone z trzech stron przez widzów i nieodgrodzone od nich barierą. Nad samą sceną wznosiło się niewielkie zadaszenie.

Aktorzy często zwracali się do publiczności bezpośrednio, nawiązywali z nią bliski kontakt. Podobnie sami widzowie pozostawali w interakcji z działaniami aktorów. Publiczność, a zwłaszcza przedstawiciele niższych klas społecznych, bywała hałaśliwa i żywo reagowała na akcję przedstawienia. Wiwatowanie, klaskanie, tupanie, a nawet – w przypadku skrajnego znudzenia spektaklem – rzucanie w grających drobnymi kamieniami było czymś normalnym.

Dekoracji było niewiele, często zastępował je napis głoszący, że akcja toczy się np. w lesie albo w komnacie zamkowej. Także sami aktorzy często opisywali w swych wypowiedziach miejsce, w którym się aktualnie znajdowali, by umożliwić widzom wyobrażenie sobie go. Brak dekoracji rekompensowały bardzo bogate i wykwintne stroje aktorów.

Czwarty bok sceny zamykały drzwi do garderoby, przez które wchodzili aktorzy. Nad nimi budowano niewielki ganek, galerię (były one miejscem rozgrywania scen balkonowych), wsparte na słupach. Pomiędzy słupami zawieszano kotarę. Dzieliła ona scenę na przedscenie i niewielką scenę wewnętrzną. Kurtyny nie było.

Przedstawieniom najczęściej towarzyszyła muzyka. Światło dzienne wpadające przez otwarty dach uniemożliwiało wykorzystywanie efektów świetlnych podczas spektaklu. Budowa teatru elżbietańskiego Bibliografia: A. Banach, Wybór maski: 11 teatrów klasycznych, Wrocław 1984
M. Berthold, Historia teatru, Warszawa 1980
Historia Teatru, Wydowanictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007
Historia Teatru, John Russell Brown, Warszawa 1999
Kieszonkowa historia teatru na świecie w XX wieku, Braun Kazimierz, Lublin 2000
Strona internetowa http://pl.wikipedia.org, hasła: Teatr, Teatr elżbietański, William Shakespeare
Średniowiecze, wyd. piąte, uzupełnione, Michałowska Teresa, Warszawa 1999
Teoria teatru, Kijowski Andrzej Tadeusz, Rekonesans, Wrocław 1985 Teatr współczesny Teatr absurdu Był to nowatorski nurt w dramacie współczesnym, zapoczątkowany w latach osiemdziesiątych XIX wieku we Francji, mający swój renesans w latach 1950-1965, potem odżywający i przekształcany w kolejnych pokoleniach pisarzy. Charakterystyczną cechą teatru absurdu jest widzenie świata, polegające na godzeniu sprzeczności. W teatrze absurdu zostają odwrócone tradycyjne role przypisane tragizmowi i komizmowi - tragizm staje się nośnikiem treści komicznych, a komizm - tragicznych. Równocześnie zostaje zakwestionowane jedno ontologiczne rozstrzygnięcie świata. Głównymi tematami w dramacie absurdu jest niepewność prawdziwości wszystkiego, co otacza współczesnego człowieka; to tragiczny bohater komicznej gry pozorów istnienia.

W dramatach absurdystów silnie eksponowana jest sztuczność, teatralność; często pojawiają się motywy masek, luster i snu. Postacie dramatu często zestawione są w parach, np. kat - ofiara, gruby - chudy itp., lub też w układach trójkowych, np. dwóch na jednego. Wprowadzany jest także motyw sobowtórów. Absurdyści korzystają chętnie z tradycyjnych motywów farsowych, np. poślizgnięcie się na skórce od banana (Wdowy Mrożka). Teatr współczesny właściwy Jest najnowszym typem teatru Oparty na życiowych i współczesnych doświadczeniach.

Główne cechy teatru współczesnego:
rozbudowane didaskalia, które wprowadzają odbiorcę w świat utworu, ukazują przestrzeń w której toczy się akcja dramatu;
podział na około 30 scen, sekwencji, po których następują chwile milczenia
kompozycja złożona z kluczowych scen pozwala w poetyckim skrócie przedstawić najdramatyczniejsze w dzieje bohatera
bohater jest w zasadzie antybohaterem, to postać bierna bez określonego wieku, imienia, pozycji społecznej, przeciętny, byle jaki
jednostka nietypowa, działa sprzecznie z powszechnie uznanymi normami, symbol buntu Teatr modernistyczny Był to typ teatru powstały na przełomie XIX i XX wieku, zwykle jest kojarzony z epoką młodopolską. Najbardziej charakterystycznymi cechami teatru modernistycznego były: awangarda, elementy groteski, naturalizmu oraz dekadencji.

Teatr modernistyczny można podzielić na trzy najważniejsze style: Teatr naturalistyczny Teatr ekspresjonistyczny Teatr symboliczny Podstawowe założenia kierunku wyznaczył Émile Zola w swoim manifeście naturalizmu. Postulował on:
czerpanie tematów życia codziennego (poruszanie także tematów tabu)
obrazowanie rzeczywistości z werystyczną dokładnością (realizm, ale bez odautorskiego wartościowania - obiektywizm)
uczynienia bohaterem człowieka „z krwi i kości”, rzeczywistego, nie zaś będącego ucieleśnieniem symbolu czy idei
ukazanie otoczenia człowieka, jako czynnika determinującego jego zachowania
stosowanie języka konwersacyjnego, stylizowanego na mowę potoczną, bez wzniosłości i patosu Bohaterowie sztuk ekspresjonistycznych byli zazwyczaj postaciami typowymi, symbolizującymi całe grupy społeczne lub wprost uosobieniami tych grup. Sztuki ekspresjonistyczne skupiały się na psychologii mas, nie jednostek. Dialog postaci był prowadzony stylem rwanym, przepełniony był sloganami, wykrzyknieniami. Na scenie często pojawiał się tłum (lub w jego funkcji chór). Ekspresjoniści wyrażali poprzez swoje sztuki wyższe idee, często polityczne (głównie lewicowe) lub religijne, niekiedy radykalnie wątpliwe moralnie i etycznie (Hasenclever w dramacie Der Sohn bronił tezy, że dla swobody ekspresji swojej osobowości można zabić własnych rodziców, a dramaturg Hans Johst stał się w latach 30. zwolennikiem nazizmu).


Rozbudowane akty, znane widzowi z tradycyjnego teatru, w sztukach ekspresjonistycznych zastąpiono ciągami krótkich scen. Sceny realistyczne przeplatały się z fantastycznymi. Całkowicie zerwano z realistyczną scenografią, pojawiły się różne stylizowane kubistyczne dekoracje (bryły geometryczne, kotary, schody, podesty). Ważnym elementem były efekty świetlne, które kreowały nastrój na scenie (np. jaskrawe czerwone lub białe światło jako czynnik pobudzający emocje widza). Artyści eksperymentowali z wykorzystaniem nowoczesnych technik na scenie, próbując na przykład włączyć do spektaklu sekwencje filmowe. Główne cechy sztuk teatru symbolicznego:
świat przedstawiony dramatu symbolicznego nie odzwierciedla konkretnych faktów społecznych. Jego podstawowym budulcem jest symbol i niedopowiedzenie, nadrzędnym celem jest zaś wyrażenie podstawowych sytuacji humanistycznych w perspektywie metafizycznej.
dramat symboliczny często wykorzystywał formę prozy poetyckiej i rozbudowanych, "artystycznych" didaskaliów, a na płaszczyźnie treści często korzystał z wątków baśniowych i historycznych

Za dwóch najwybitniejszych twórców dramatu symbolicznego uważa się Augusta Strindberga oraz Maurice Maeterlincka, laureata Literackiej Nagrody Nobla. Wybitnym przykładem dramatu symbolicznego autorstwa polskiego twórcy jest "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego. Przemysław Nowak IIIc3 2011
Full transcript