Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Magia dźwięku

Magia dźwięku
by

Marta Cyran

on 22 November 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Magia dźwięku

Magia dźwięku
Fonetyka
dział gramatyki zajmujący się najmniejszymi, wymawianymi cząstkami.
Głoska a litera
Głoska
to najmniejszy element głośnej mowy.
Litera
to znak graficzny głoski.
Ćwiczenia
Ćwiczenie 1.
Podaj liczbę głosek i liter w wyrazach:
a) krzak
b) przedszkole
c) chrabąszcz
Odpowiedzi:

a) krzak

5 liter

4 głoski

b) przedszkole:

11 liter

9 głosek

c) chrabąszcz

10 liter

7 głosek
głoski
spółgłoski
dźwięczne
bezdźwięczne
ustne
nosowe
twarde
miękkie
samogłoski
Aparat mowy
ustne
nosowe
Klasyfikacja głosek
m o w y
Jak powstają głoski?
głoski dźwięczne
powstają, gdy wiązadła głosowe są zbliżone i drgają pod wpływem przechodzącego przez nie powietrza; jeśli przy wymawianiu głoski dźwięcznej przyłożymy dłoń do krtani, poczujemy drgania, np. b, d

spółgłoski bezdźwięczne
powstają, gdy wiązadła głosowe są rozsunięte, a powietrze przepływa przez nie swobodnie, nie powodując ich drgań; jeśli przy wymawianiu głoski bezdźwięcznej przyłożymy dłoń do krtani, nie poczujemy drgań, np. p, t

głoski nosowe
to głoski, przy których wymawianiu języczek jest opuszczony, dzięki czemu część wydychanego powietrza trafia do jamy nosowej, np. ę, m

głoski ustne
to głoski, przy których wymawianiu języczek jest podniesiony, dzięki czemu całe wydychane powietrze trafia do jamy ustnej, np. d, e

spółgłoski miękkie
powstają, gdy przy ich wymawianiu środkowa część języka unosi się w kierunku podniebienia twardego, np. ś, ć

spółgłoski twarde
powstają, gdy środkowa część języka spoczywa na dnie jamy ustnej, np. s, c.
Ćwiczenie
Ćwiczenie 1.

Sprawdź:

a) czy głoska 'k', czy 'g' jest dźwięczna

b) czy głoska 'f' czy 'n' jest nosowa

c) czy głoska 's', czy 'ś' jest miękka

d) czy samogłoska 'e', czy 'ę' jest nosowa.
np. d, w, ż
np. ś, j, m'
np. r, p, c
np. m, n, m', ń
ą, ę
a, e, i, o, u (ó), y
b, d, dz, dź, dż, g,
j, l, ł, m, n, ń, r, w,
z, ź, ż (rz)
c, ć, cz, f, h (ch), k, p, s,
ś, sz, t
wszystkie są dźwięczne
Ćwiczenie
Ćwiczenie 1.
Podziel wyraz na głoski i nazwij rodzaj każdej z nich. Wykonaj zadanie wg wzoru:
Wzór:
wrzask

w - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
rz - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
a - samogłoska, dźwięczna, ustna
s - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna
k - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

a) płot
b) brzeg
c) łódź
d) znaczek
e)* wędkarstwo
f) * Szczebrzeszyn
Odpowiedzi:
a) p - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna
ł - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
o - samogłoska, dźwięczna, ustna
t - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

b) b - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
rz - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
e - samogłoska, dźwięczna, ustna
g - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

c) ł - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
ó - samogłoska, dźwięczna, ustna
dź - spółgłoska, dźwięczna, miękka, ustna

d) z - spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna
n - spółgłoska, dźwięczna, twarda, nosowa
a - samogłoska, dźwięczna, ustna
cz - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna
e - samogłoska, dźwięczna, ustna
k - spółgłoska, bezdźwięczna, ustna

Funkcje litery 'i':
litera 'i' jest
znakiem graficznym głoski
(jeśli stoi na początku wyrazu), np. igła (
i-g-ł-a
)


litera 'i' jest
znakiem graficznym głoski i oznacza zmiękczenie
spółgłoski (jeśli stoi pośród spółgłosek), np. sito (
s'-i-t-o
)
litera 'i'
oznacza zmiękczenie
spółgłoski (jeśli przed 'i' stoi spółgłoska a po niej samogłoska), np. wiatr (
w'-a-t-r
)
Ćwiczenie
Ćwiczenie 1.
Podziel wyraz na głoski i nazwij rodzaj każdej z nich. Zwróć uwagę, jaką funkcję pełni litera 'i'. Wykonaj zadanie wg wzoru:
Odpowiedzi
Sylaba
Akcent wyrazowy
Upodobnienia
Ćwiczenia
Ćwiczenia
Ćwiczenia
Ćwiczenia powtórzeniowe
Odpowiedzi
Odpowiedzi
Odpowiedzi
Wzór:
wiosna

w' - spółgłoska, dźwięczna, miękka, ustna
o - samopógłoska, dźwięczna, ustna
s - spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna
n - spółgłoska, dźwięczna, twarda, nosowa
a - samogłoska, dźwięczna, ustna

a) kiosk
b) piłka
c) imię
d) kwiatki
e)* lizaki
f)* wniebowzięty
sylaba

(zgłoska)
otwarta
zamknięta
Przenoszenie wyrazów:
oddzielamy przedrostki, np.
prze - widzieć

nie rozdzialamy liter w przedrostkach, np.
roz - bawić

rozdzielamy grupy tych samych spółgłosek, np.
sen - ny, mot - to

nie rozdzileamy wyrazów jednosylabowych, np.
ssak, mak

nie odzielamy litery, która oznacza miękkość i połączeń 'eu', 'au', np.
au - to, pia - ni - no
zakończona na samogłoskę, np.
ko-
zakończona na spółgłoskę, np.
-tek
częsć wyrazu wymówiona za jednym otwarciem ust, przy nieprzerwaym oodechu; jej ośrodkiem jest samogłoska; składa się min. z jednej samogłoski.
Ćwiczenie 1.
Podziel wyrazy na sylaby wg wzoru:
wzór: przedszkole - przed -szko - le
a) przyjechać
b) ptak
c) aerobik
d) lotto
e) rozwikłać
f) wiosna
g) autostrada
h) Europa

Ćwiczenie 2*
. Podreśl wyrazy, w których 'i' czy 'u' pełnią funkcję ośrodka sylaby.
widno, fauna, aktualny, cisza, wiekowy, ule, jezioro, euforia, pudło, Kaukaz, przyimek, puenta, wirus
a) przyjechać -
przy - je - chać

b) ptak -
ptak

c) aerobik -
a - e - ro - bik

d) lotto -
lot - to

e) rozwikłać -
roz - wi - kłać

f) wiosna -
wio - sna

g) autostrada -
au - to - stra - da

h) Europa -
Eu - ro -pa
Akcent na 3. sylabie od końca:
czasowniki w czasie przeszłym w 1. i 2. os. l.mn., np. zro -
bi
- li - śmy, prze - czy -
ta
- li - śmy

czaswoniki w trybie przypuszczającym w l.poj. i w 3. os. l.mn., np. na - pi -
sa
- li - by, po - ro - zma -
wia
- ła - bym

niektóre liczebniki, np.
o
- siem - set,
czte
- rys - ta

wyrazy obcego pochodzenia zakończone na -yka, -ika, np. ma - te -
ma
- ty - ka
Akcent na 4. sylabie od końca
czasownik w trybie przypuszczającym w 1. i 2. os. l.mn., np. ku -
pi
- li - byś - my, na - pra -
wi
- li - byś - cie
Akcent wyrazowy to mocniejsze wymówienie sylaby w wyrazie; w języku polskim akcent pada zazwyczaj na 2. sylabę od końca.
Ćwiczenie 1
. Podziel wyrazy na sylaby i podkreśl sylabę, która jest akcentowana.
wzór: przerobilibyśmy -
prze - ro
- bi -
li - byś - my
a) muzyka
b) prezentuję
c) wędrowaliście
d) zaśpiewałabym
e) politechnika
f) dziewięćset
g) prasowała
h)* pospacerowalibyśmy
i)* siedemset
j)* widzieliśmy
a) muzyka -
mu
- zy - ka
b) prezentuję - pre - zen -
tu
- ję
c) wędrowaliście - wę - dro -
wa
- li - ście
d) zaśpiewałabym - za - śpie -
wa
- ła - bym
e) politechnika - po - li -
tech
- ni - ka
f) dziewięćset -
dzie
- więć - set
g) prasowała - pra - so -
wa
- ła
h)* pospacerowalibyśmy
i)* siedemset
j)* widzieliśmy
a)
k'
- spółgłoska, bezdźwięczna, miękka, ustna

o
- samogłoska, dźwięczna, ustna

s
- spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

k
- spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

b)
p'
- spółgłoska, bezdźwięczna, miękka, ustna

i
- samogłoska, dźwięczna, ustna

ł
- spółgłoska, dźwięczna, twarda, ustna

k
- spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

a
- samogłoska, dźwięczna, ustna

c)
i
- samgłoska, dźwięczna, ustna

m'
- spółgłoska, dźwięczna, miękka, nosowa

ę
- samogłoska, dźwięczna, nosowa

d)
k
- spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

w'
- spółgłoska, dźwięczna, miękka, ustna

a
- samogłoska, dźwięczna, ustna

t
- spółgłoska, bezdźwięczna, twarda, ustna

k'
- spółgłoska, bezdźwięczna, miękka, ustna

i
- samogłoska, dźwięczna, ustna

Ćwiczenie 1.
Nazwij rodzaj upodobnień według wzoru.
wzór
makówka [ m a k ó f k a ] - upodobnienie wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne

a) rozczulony
b) pod stołem
c) nieludzki
d) kot bury
e) wstążka
f) przedwczesny
g) mag
h)* krzaki
i)* liczba
j)* brak zgody
k)* przedszkole
l)* przed trzaskiem
ł)* językoznawstwo
a)
rozczulony

[ r o s cz u l o n y ]
- upodobnienie wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne

b)
pod stołem [p o d s t o ł e m]
- upodobnienie międzywyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne

c)
nieludzki [ n' e l u c k' i]
- upodobnienie wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne

d)
kot bury [ k o d b u r y]
- upodobnienie międzywyrazowe, udźwięcznienie, wsteczne
1. 2.
e)
wstążka [ f s t a sz k a]
- 1. upodobnienie wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne 2.wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne
1. 3. 2.
f)
przedwczesny [ p sz e t f cz e s n y]
- 1.upodobnienie wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, postępowe, 2.wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne,
3. wewnątrzwyrazowe, ubezdźwięcznienie, wsteczne

g)
mag [m a k]
- ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu
Pod względem miejsca występowania
Pod względem kierunku zachodzącej zmiany
Pod względem dźwięczności
wewnątrzwyrazowe

międzywyrazowe
postępowe

wsteczne
udźwięcznienie

ubezdźwięcznienie
wtorek [ f t o r e k ]
z pomocą [ s p o m o c a ]
także [ t a g ż e ]
krzak [ k sz a k ]
prośba [ p r o ź b a ]
chwast [ ch f a s t ]
Utrata dźwięczności w wygłosie / ubezdźwięcznienie na końcu wyrazu
dąb [ d a
p
]
Uproszczenie grup spółgłoskowych
jabłko [ j a p k o ]
Ćwiczenie 1. Podziel wyraz na głoski i nazwij rodzaj każdej z nich.
Ćwiczenie 2. Podaj:
Ćwiczenie 3. Zapisz:
Ćwiczenie 4. Nazwij rodzaj upodobnień.
a) chrząszcz
b) biblioteka
c) fiołki
d)* cięciwa
e)* piosenki
a) 2 wyrazy, w których 'i' nie pełni funkcji ośrodka sylaby
b) 2 wyrazy, w których 'u' nie pełni funkcji ośrodka sylaby
c) 2 wyrazy, w których 'u' pełni funkcję ośrodka sylaby
d) 2 wyrazy, w których 'i' pełni funkcję ośrodka sylaby
a) 3 przykłady wyrazów z akcentem na 3. sylabie

b) 3 przykłady wyrazów z akcentem na 4. sylabie
a) bitwa
b) mak wiosenny
c) kod
d) przekrzywiony
e) rozstanie
Test
Uwaga:
1. Znajdź ciąg slów, w którym 'i' pełni funkcję ośrodka sylaby w każdym z wyrazów.
2. Znajdź ciąg wyrazów, w którym w każdym słowie akcent pada na 3. sylabę.
3. W której parze nie występuje głoska dźwięczna i bezdźwięczna.
4. Ubezdźwięcznienie w wygłosie dotyczy wyrazu:
5. W wyrazie 'jakże' mamy do czynienia z:
Ćwiczenie*
Ćwiczenie 1. Znajdź upodobnienia i nazwij ich rodzaj.
a) Znajdź kilka krzaczków pomidorów.


b) Nasz balon przeleciał nad chmurami bez problemów.
upodobnienia zachodzą pomiędzy spółgłoskami
samogłoski nie wpływają na wymowę spółgłosek
wszystkie samogłoski są dźwięczne
wszystkie spółgłoski dźwięczne na końcu wyrazu tracą dźwięczność
upodobnienie międzywyrazowe zawsze jest wsteczne
kierunek zmiany wyznaczamy od spółgłoski, która się nie zmienia do tej, która ulega zmianie
Znak diakrytyczny
ukośna kreseczka nad literą, która oznacza w języku polskim miękkość.
Jak pracować głosem?
zwróć uwagę na
akcent zdaniowy
- mocniejsze wymówienie wyrazu w zdaniu
wykorzystuj
intonację
- obniżenie lub podniesienie tonu w celu wyrażenia pytania, rozkazu, zdziwienia itp.
respektuj
znaki interpunkcyjne
- kropkę, przecinek, znak zapytania itd.
zwróć uwagę na
kontekst
komunikatu - emocje nadawcy
różnicuj
tempo
i
natężenie
głosu
pamiętaj o
pauzie
, zawieszeniu głosu
Ćwiczenia
Ćwiczenie 2. Przeczytaj wiersz, respektując poznane zasady odczytania utworu.
Ćwiczenia
Ćwiczenie 2.
Przeczytaj wyraźnie poniższe zdania.
Ćwiczenie 3. Przeczytaj wyraźnie poniższy wiersz.
Ćwiczenie 1.
Przeczytaj poniższy wiersz, a następnie wysłuchaj jego aktorskiej interpretacji.
Ćwiczenie 3.
Przeczytaj tekst, respektując poznane zasady odczytania utworu.
Zabawy słowem
i d ź w i ę k i e m
Ćwiczenie 1.
Ćwiczenie 2.
Ćwiczenie 3.
Fonetyczne środki poetyckie
Ćwiczenie 1.
Nazwij rymy we fragmentach:
Bibliografia
K o n i e c
Emisja głosu
m i n i w a r s z t a t y
Trzynastego, w Szczebrzeszynie

chrząszcz się zaczął tarzać w trzcinie.

Wszczęli wrzask Szczebrzeszynianie:

- Cóż ma znaczyć to tarzanie?!

Wezwać trzeba by lekarza,

zamiast brzmieć, ten chrząszcz się tarza!

Wszak Szczebrzeszyn z tego słynie,

że w nim zawsze chrząszcz BRZMI w trzcinie!

A chrząszcz odrzekł nie zmieszany:

- Przyszedł wreszcie czas na zmiany!

Drzewiej chrząszcze w trzcinie brzmiały,

teraz będą się tarzały.
Jan Brzechwa,
Chrząszcz
Dromader z Durbanu turban pożarł panu.

Drgawki kawki wśród trawki - sprawką czkawki te drgawki.

Coala i boa automatyzują oazę instalując aerodynamiczny aeroplan.

Raz dywizja telewizji pomagała szukać wizji, a znalazłszy ją w Kirgizji, domagała się prowizji.

Czy szczególny to, proszę pana, zaszczyt, płaszczyć się, by wtaszczyć się na szczyt?

No to cóż, że ze Szwecji?

Rozrewolwerowany rewolwer na rewolwerowej górze rozrewolwerowal się.

Król Karol kupil królowej Karolinie korale koloru koralowego.

Szedł Sasza suchą szosą.

W czasie suszy szosa sucha.

Wyscigowa wysigówka wyscignęła wyscigową wyscigówkę numer dwa.

Lojalna Jola, Jola lojalna.

Leopolda Staffa „Deszcz jesienny”

O
sz
yby
d
e
szcz

dz
woni,
d
e
szcz

dz
woni jesienny
I plu
szcz
e jednaki, miarowy, niezmienny,

Dżdż
u krople padają i tłuką w me okno...
Jęk
sz
klany... pła
cz sz
klany... a
sz
yby w mgle mokną
I
ś
wiatła
sz
arego bla
s
k
s
ączy
s

s
enny...
O
sz
yby
d
e
szcz

dz
woni,
deszcz dz
woni je
s
ienny...
omiatatamy językiem zewnętrzną stronę swoich zębów, górnych i dolnych.
zwijamy język w rurkę i rozwijamy
wymawiamy wyraźnie samogłoski: a , e , o , u , i , y , ę , ą
http://www.publikacje.edu.pl/pdf/1218.pdf
http://zegartiktaka.pl/
http://nashy.witrynka.pl/lamaniec.html
wymawiamy wyraźnie połączenia samogłosek i spółgłosek, np.

ma , me , mo , mu , mi , my , mę , mą ,
pa , pe , po, pu, pi , py , pę , pą ,
sa , se , so , su , si , sy, sę , są

wymawiamy: r, sz, cz, ż, ź, dź, dż , a następnie
rar, rer, ror, rur, rir, ryr, rąr, ręr
. żaż, żeż, żoż, żuż, żiż, żyż, żąż, żęż
. szasz, szesz, szosz, szusz, szisz, szysz, szęsz, sząsz
. dżadż, dżedż, dżodż, dżudż, dżidż, dżydż, dżędż, dżądż

Dykcja

wykonujemy różne wersje ćwiczeń - mówimy szybko, wolno, głośno, cicho, krzykiem, szeptem.
pilnuj dobrej
dykcji
zinterpretuj
utwór przed odczytaniem czy recytacją
Marta Cyran
Lokomotywa

Stoi na stacji lokomotywa,
Ciężka, ogromna i pot z niej spływa -
Tłusta oliwa.
Stoi i sapie, dyszy i dmucha,
Żar z rozgrzanego jej brzucha bucha:
Buch - jak gorąco!
Uch - jak gorąco!
Puff - jak gorąco!
Uff - jak gorąco!
Już ledwo sapie, już ledwo zipie,
A jeszcze palacz węgiel w nią sypie.
Wagony do niej podoczepiali
Wielkie i ciężkie, z żelaza, stali,
I pełno ludzi w każdym wagonie,
A w jednym krowy, a w drugim konie,
A w trzecim siedzą same grubasy,
Siedzą i jedzą tłuste kiełbasy.
A czwarty wagon pełen bananów,
A w piątym stoi sześć fortepianów,
W szóstym armata, o! jaka wielka!
Pod każdym kołem żelazna belka!
Szarpnęła wagony i ciągnie z mozołem,
I kręci się, kręci się koło za kołem,
I biegu przyspiesza, i gna coraz prędzej,
I dudni, i stuka, łomoce i pędzi.

A dokąd? A dokąd? A dokąd? Na wprost!
Po torze, po torze, po torze, przez most,
Przez góry, przez tunel, przez pola, przez las
I spieszy się, spieszy, by zdążyć na czas,
Do taktu turkoce i puka, i stuka to:
Tak to to, tak to to, tak to to, tak to to,
Nagle - gwizd!
Nagle - świst!
Para - buch!
Koła - w ruch!

Najpierw
powoli
jak żółw
ociężale
Ruszyła
maszyna
po szynach
ospale.
Beatbox
forma rytmicznego tworzenia dźwięków – np. perkusji, linii basowej, głosów zwierząt, scratchy za pomocą narządów mowy – ust, języka, krtani, gardła czy przepony.
http://pl.wikipedia.org/
My Myself and I
Dziękuję za uwagę.
U s ł y s z e ć
w i e r s z

Przeczytaj poniższy fragment tekstu tak, jakby to zrobiła osoba wybrana przez ciebie z listy obok. Zadaniem twojego słuchacza jest odgadnać, czyj to ton mówienia.
Lista osób
do wyboru
Tekst
Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje dla pacjenta. Lek ten jest dostępny bez recepty, aby pacjent mógł leczyć niektóre schorzenia bez pomocy lekarza. Aby ednak uzyskać dobre wyniki leczenia, należy stosować lek ostrożnie i zgodnie z informacją w ulotce. Należy zachować tę ulotkę, aby można ją było przeczytać ponownie w razie potrzeby. Należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty, gdy potrzebna jest rada lub dodatkowa informacja. Jeśli objawy się nasilą lub nie ustąpią po 10 dniach (ból) lub po 3 dniach (gorączka) należy skontaktować.

Przed użyciem zapoznaj się z ulotką, która zawiera wskazania, przeciwwskazania, dane dotyczące działań niepożądanych i dawkowanie, oraz informacje dotyczące stosowania produktu leczniczego, bądź skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą
Onomatopeja
wyraz dźwiękonasladowczy; naśladowanie słowem wrażeń akustycznych, np.
Instrumentacja głoskowa
Będą
ćwierkać, świstać, kwilić,
Pitpilitać i pimpilić
Julian Tuwim, Ptasie radio
zjawisko powtarzalności brzmienia głosek, sylab lub wyrazów z większą niż zwykła częstotliwością albo w ustalonych miejscach czy odwrotnie, pojawianie się głosek lub słów rzadziej lub w ogóle, np.
http://portalwiedzy.onet.pl/
powtórzenie jednej lub kilku głosek na początku kolejnych wyrazów, tworzących wers lub zdanie, np.
"...
b
ura
b
urza od
b
oru"
Józef czechowicz
Aliteracja
Gra słów
Rytm
Średniówka
Klasyfikacja rymów
Z uwagi na układ
Z uwagi na liczbę sylab
Z uwagi na formę gramatyczną
Z uwagi na tożsamośc brzmienia
zjawisko posługiwania się brzmieniowym podobień-stwem między słowami w celu uwydatnienia ich znaczeń i wieloznaczności, podobieństw i kontrastów, np.
Panie Jerzy, czy pan
wierzy
, że na
wieży
włos się jeży; Odyseusz – król
Itaki i owaki
równomierna powtarzalność elementów dźwiękowych i składniowych w utworze, np. regularny rozkład rymów, akcentów, sylab
stały przedział wewnątrz wersu, powtarzający się zgodnie z przyjętym systemem wersyfikacyjnym; utrwalone systemy średniówkowe to: 5 + 6 w jedenastozgłoskowcu i 7 + 6 w trzynastozgłoskowcu, np.
Litwo! Ojczyzno moja! + Ty jesteś jak zdrowie;

Ile cię trzeba cenić, + ten tylko się dowie,
męski
- dotyczy wyrazów jednosylabowych, np.
sad - gad

żeński

- dotyczy wyrazów wielosylabowych, np.
ugodziła - mogiła
gramatyczny
- dotyczy tych samych części mowy w tej samej formie gramatycznej, np, przypadku, liczbie i rodzaju, np.
parzyła - prrzybyła
dokładny
- takie samo jest półtorej sylaby, np. sumi
enia
- więzi
enia

niedokładny
- w obrębie półtorej sylaby dochodzi do wymian głosek, np.
w i e rz
y ł a
- k a z
a ł a
parzyste
- rymują się wyrazy w dwóch kolejnych wersach (
aabb
)
okalające
- rymują się wyrazy wpierwszym i ostatnim wersie oraz w środkowych następujących po sobie (
abba
)
krzyżowe (przeplatane)
- rymują się wyrazy w co drugim wersie (
abab
)
Rym
tożsamość brzemienia końcówek ostatnich wyrazów w wersach
a) utratą dźwięczności w wygłosie
b) udźwięcznieniem
c) ubezdźwięcznieniem
d) uproszczeniem grup spółgłoskowych
a) stół
b) krzesło
c) Bóg
d) wieszak
a) p - b
b) t - d
c) c - cz
d) f - w
a) pożyczyłabym, siedemset, gramatyka
b) dwadzieścia, wykonali, stoliczek
c) przeskoczylibyśmy, osiemset, czytałam
d) pomalowaliście, obfotografuję, fizyka
a) świat, widok, wiatr
b) pit, igła, loki
c) igloo, wdzięki, piski
a) ksiądz
b) rodzic czytający dziecku bajkę
c) ktoś wściekły
d) komentator sportowy
e) ktoś śmiertelnie znudzony
f) policjant upominający kogoś
g) ktoś reklamujący coś
h) tonąca osoba wołająca o pomoc
a)
Złoto znać na strzechstenie, człowieka na złocie;
Mieć abo nie mieć złota - nic przez się ku cnocie.
Próżno chwalą i ganią ten kruszec łagodny:
Komu Pan Bóg dał rozum, zawżdy jest swobodny.
b)
Me serce cię czule pozdrawia,
O, cudna, choć ślady masz skaz,
Jak Nike, co trzewik poprawia
Sponiewierana przez czas.
Ćwiczenie 2.
Nazwij fonetyczny środek stylistyczny:
a) zwija się zaułek zawiły
zagubiony we własnych załomach
J. Czechowicz,
elegia uśpienia
b) Po tamtej stronie płótna noc. Przy świecy
Ujrzeć krajobraz cudzoziemskiej twarzy.
M. Jastrun,
Straż nocna
c) Cóż to znowu za muzyka?
Muszę zajrzeć do słownika,
By zrozumieć śpiew słowika.
Ćwir ćwir świrk!
Świr świr ćwirk!
Tu nie teatr
Ani cyrk!
Julian Tuwim,
Ptasie Radio
Ćwiczenie 1.
Aktorskie odczytanie
J. Tuwim „O Grzesiu klamczuchu i jego cioci"

- Wrzuciłeś, Grzesiu, list do skrzynki, jak prosiłam?
- List, proszę Cioci? List? Wrzuciłem, Ciociu miła!
- Nie kłamiesz Grzesiu? Lepiej przyznaj się kochanie!
- Jak Ciocię kocham, proszę Cioci, że nie kłamię!
- Oj, Grzesiu, kłamiesz! Lepiej powiedz po dobroci!
- Ja miałbym kłamać? Niemożliwe, proszę Cioci!
- Wuj Leon czeka na ten list więc daj mi słowo.
- No słowo daję! I pamiętam szczegółowo:
List był do wujka Leona,
A skrzynka była czerwona,
A koperta.. no taka... tego...
Nic takiego nadzwyczajnego,
A na kopercie nazwisko
I Łódź, i ta ulica z numerem,
I pamiętam wszystko:
Ze znaczek był z Belwederem,
A jak wrzucałem ten list do skrzynki,
To przechodził tatuś Halinki,
I jeden oficer tez wrzucał,
Wysoki - wysoki,
Taki wysoki, ze jak wrzucał to kucał.
I jechała taksówka... i powóz...
I krowę prowadzili... i trąbił autobus,
I szły jakieś trzy dziewczynki,
Jak wrzucałem ten list do skrzynki...
Ciocia głową pokiwała,
Otworzyła szeroko oczy ze zdumienia:
- Oj Grzesiu, Grzesiu!
Przecież ja ci wcale nie dałam
Żadnego listu do wrzucenia!...
a)
b)
J. Tuwim, "Dwa wiatry"

Jeden wiatr -- w polu wiał,
Drugi wiatr -- w sadzie grał:
Cichuteńko, leciuteńko,
Liście pieścił i szeleścił,
Mdlał...

Jeden wiatr -- pędziwiatr!
Fiknął kozła, plackiem spadł,
Skoczył, zawiał, zaszybował,
Świdrem w górę zakołował
I przewrócił się, i wpadł
Na szumiący senny sad,
Gdzie cichutko i leciutko
Liście pieścił i szeleścił
Drugi wiatr...
Sfrunął śniegiem z wiśni kwiat,
Parsknął śmiechem cały sad,
Wziął wiatr brata za kamrata,
Teraz z nim po polu lata,
Gonią obaj chmury, ptaki,
Mkną, wplątują się w wiatraki,
Głupkowate mylą śmigi,
W prawo, w lewo, świst, podrygi,
Dmą płucami ile sił,
Łobuzują, pal je licho!...

A w sadzie cicho, cicho...
a) Zbigniew Pawłowski,
"Pan profesor Sas i niektóre jego cechy charakteru"
Full transcript