Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Literatuurgeschiedenis twintigste eeuw

No description
by

on 21 September 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Literatuurgeschiedenis twintigste eeuw

Literatuurgeschiedenis twintigste eeuw
Les 3 1931-1940 De nieuwe zakelijkheid
I
n de jaren dertig ontstond
de nieuwe zakelijkheid
. Alles moest nut hebben. Kunst werd abstract en bestond uit rechte lijnen en primaire kleuren: zoals in de schilderijen van Mondriaan. In Nederland was Gerrit Rietveld de belangrijkste architect van de nieuwe zakelijkheid.
De uitvreter
van
Nescio
In 1913 verscheen
De uitvreter

van Nescio (Nescio betekent "Ik weet het niet"). Het gaat over Japi (De uitvreter), Bavinck (die kunstschilder is en net als zijn tijdgenoot Vincent van Gogh gek wordt) en Koekebakker (die het verhaal vertelt). Japi is een profiteur, die paraplu's en jassen leent en nooit terug geeft en al het aanwezige brood opeet en de jenever opdrinkt. Zijn grootste ideaal is om niets te worden. Uiteindelijk pleegt hij zelfmoord door van de brug bij Nijmegen af te stappen.
Eerste zin van
De Uitvreter:
"Behalve den man die de Sarphatistraat de mooiste plek van Europa vond, heb ik nooit een wonderlijker kerel gekend dan den uitvreter."
Een ander boek van Nescio is
De titaantjes
.
Dit beeldje van De titaantjes staat in het Oosterpark in Amsterdam. Eerste zin is:
"Jongens waren we, maar aardige jongens."

De Avonden
van Gerard Reve
Dadaïstisch gedicht van Axel Blom, 6 VWO
Nescio was het pseudoniem van J.H.F. Grönloh

Schrijver-dandy
Marcel Proust
Judith,
geschilderd door
Klimt
Ook in de literatuur hadden de ideeën van
de nieuwe zakelijkheid

invloed. De Dada was uit. Er ontstond een spreekpoëzie, geschreven in gewone taal, in korte zinnen, zonder al te veel bijvoeglijke naamwoorden. De Vlaamse schrijver
Willem Elsschot
is een belangrijke vertegenwoordigers van
de nieuwe zakelijkheid
.

Het literaire tijdschrift
Forum

(1932-1935)
bestond kort maar had veel invloed. Schrijvers in dat blad vonden
dat de schrijver belangrijker was dan het experiment: "Niet de vorm maar de vent" was hun motto. Het ging om de boodschap van de schrijver.
huis en stoel ontworpen
door Gerrit Rietveld
Willem Elsschot (pseudoniem van Alfons de Ridder) schreef gedichten en romans. Naast schrijver was hij ook zakenman. Zijn eerste boeken hadden géén succes. Pas in de jaren dertig, tijdens
de nieuwe zakelijkheid
, werd zijn werk gelezen.

Kaas

gaat over herkenbare gebeurtenissen in het leven van gewone mensen, beschreven in een uiterst spaarzame stijl, doortrokken van wrange humor.

In
Kaas

koopt de hoofdpersoon Laarmans een partij Hollandse kaas. Hij probeert deze in België te verkopen, maar dat mislukt. Hij raakt teleurgesteld.
Anders dan zijn vrienden, waarmee hij kaart speelt, lukt het hem niet om succesvol te zijn. Zijn vrouw
en kinderen leiden hier erg onder.
Trailer van de verfilming van Karakter
Ferdinand Bordewijk was een jaar lang leraar op een middelbare school. Daarna vestigde hij zich als advocaat. Ondertussen schreef hij boeken.

In 1931 verscheen zijn novelle
Blokken
, een verhaal over de invloed van MACHT. De toekomst wordt afgeschilderd als een dictatuur waarin alles in blokken is ingedeeld. Straten, huizen, bossen en uiteindelijk ook de mensen. Ook qua opbouw is het boek een blokkendoos met korte zinnen en veel vreemde woorden.

In 1934 publiceerde Bordewijk
Bint
, over zijn ervaringen als docent. Een bepaalde klas noemt hij: DE HEL. Bint is de directeur van de school die zijn leerlingen wil opvoeden door middel van ijzeren tucht. Het verhaal gaat over de invloed van MACHT op school
.

Karakter
uit 1938 gaat ook over MACHT
,
in dit geval de macht van een vader over zijn zoon. Het boek schetst het leven tijdens de jaren dertig van de vorige eeuw. De verfilming won een Oscar voor Beste Buitenlandse film.

Ironisch gedicht van Jori, 6 VWO, voorgelezen door Ruben
Les 4 Literatuur na de Tweede Wereldoorlog
Ironie is een stijlfiguur waarmee iemand iets anders bedoelt dan hij zegt of schrijft. "A zeggen en B bedoelen". Maar hoe weet je dat er iets anders bedoeld wordt dan er staat? Met andere woorden: Hoe herken je ironie?

In de 19de eeuw bedachten toneelspelers dat als ze tijdens de uitvoering een stap naar voren deden en iets over de werkelijkheid zeiden, dat iedereen begreep dat dat ironie was. Gerard Reve is een meester op het gebied van de ironie. De laatste regel van het gedicht
Roeping
is te vergelijken met dat stapje naar voren van de toneelspelers in de 19de eeuw.

Ook Waldorf en Statler in de
Muppetshow en Nico
Dijkshoorn in DWDD zitten
naast het podium, zodat de
toeschouwers hun ironie
(ze bedoelen iets anders dan ze
zeggen) eerder begrijpen.
Ironie= "A zeggen en B bedoelen"
"Het was nog donker, toen in de vroege morgen van de tweeëntwintigste december 1946 in onze stad, op de eerste verdieping van het huis Schilderskade 66, de held van deze geschiedenis, Frits van Egters, ontwaakte."
is de eerste zin van
De Avonden.
Les 5: Mulisch "Ik ben de tweede wereldoorlog"
Het stenen bruidsbed
Jagtlust van Annejet van Zijl
Les 7 Literatuur over Nederlands Indie
Bezonken rood
van
Jeroen Brouwers
Les 8: Vlaanderen
Het verdriet van België
van
Hugo Claus
Het stenen bruidsbed
,
een roman uit 1959, gaat
over een Amerikaanse tandarts die in de jaren vijftig de Duitse stad Dresden bezoekt. Dresden werd in februari 1945 door de Amerikanen plat gebombardeerd. De tandarts was in 1945 piloot bij dat bombardement.

Mulisch was met
Het stenen bruidsbed

een van de eerste auteurs die

schreef over het bombardement op Dresden en daarmee over de oorlogsleed in Duitsland zelf!

De structuur van het boek in vijf delen, afgewisseld met Homerische gezangen, vertoond sterke gelijkenissen met een tragedie uit de klassieke oudheid.
De achterkant van
Het stenen bruidsbed
.
Harry Mulisch tegen de achtergrond van de
puinhopen in Dresden
In 2013 werd er een toneelstuk gemaakt van
Het Stenen Bruidsbed

Harry Mulisch (1927-2010) was de zoon van een Oostenrijkse vader die tijdens de Tweede Wereldoorlog met de Duitsers samenwerkte en een Joodse moeder. Deze verwarrende afkomst zorgde voor zijn uitspraak: "Ik ben de Tweede Wereldoorlog".

In 1952 verscheen zijn eerste roman:
Archibald Strohalm
. Vele andere werken volgden, waaronder
Het stenen bruidsbed

(1959),
Twee vrouwen
(1975),
De aanslag

(1982) en
De ontdekking van de hemel

(1992). Zijn laatste roman
Siegfried
, verschenen in 2001. In al zijn boeken speelt de Tweede Wereldoorlog een belangrijke rol. Ook maakt hij gebruik van mythologie.

Mulisch is een van de belangrijkste Nederlandse schrijvers. Mulisch won een groot aantal literaire prijzen, waaronder de Prijs der Nederlandse Letteren en de P.C. Hooft-prijs.
De ontdekking van de hemel

is

uitgeroepen tot het beste Nederlandstalige boek. .
Interview met Harry Mulisch door Adriaan van Dis
De literatuur verandert. Terwijl men in Nederland bezig is het land weer op te bouwen, publiceerden veel jonge schrijvers hun eerste boeken en gedichten.

Rond 1950 debuteerde een groep dichters die de
experimentelen
of
De vijftigers
worden genoemd. Ze experimenteerden met taal, ze vervormde het klassieke vers en maakten taal hun eigen taal. Rijm, metrum, regelmatige strofebouw en interpunctie komen nauwelijks nog voor.
Wel gebruiken ze veel beeldspraak, persoonlijke associaties en alliteraties en zelf gemaakte woorden.


In de jaren vijftig, terwijl heel Nederland in de spruitjeslucht van de naoorlogse wederopbouw leefde, huurde de dichteres Fritzie Harmen ten Beek een vervallen landhuis:
Jagtlust.
Jagtlust
groeide gedurende de jaren vijftig en zestig uit tot een vrijplaats met on-Hollandse allure. ‘Je stampte met je voet op de grond en het was feest,’ zoals Remco Campert zegt. Hij schreef over die periode het boek:
Alle dagen feest
.

Annejet van der Zijl (zij schreef ook
Sonny Boy
) schreef ook een boek over
Jagtlust
en haar bewoners. Ze beschrijft ook de donkere kant aan het verhaal, zoals het feit dat lang niet iedereen sterk genoeg bleek om deze 'prachtige chaos', met veel drank en weinig geld, te overleven.


"Je stampte met je voet op de grond en het
was feest," zei Remco Canpert, hier in onderbroek zonnend op het dak van Jagtlust
Lucebert , de belangrijkste experimente dichter
In een van zijn gedichten vergeleek Reve Jezus met een ezel. Hij werd aangeklaagd. In het proces dat volgde, werd hij vrijgesproken.
Gesigneerd exemplaar!
In

Bezonken rood

een boek uit 1981 beschrijft Jeroen Brouwers de tijd die hij met zijn moeder, grootmoeder en zusje doorbracht in een Jappenkamp tijdens de Tweede Wereldoorlog. Wanneer de schrijver het bericht krijgt dat zijn moeder is overleden, herinnert hij zich zijn jeugd.

De onvoorwaardelijke liefde van het kleine jongetje voor zijn moeder is door de gebeurtenissen veranderd in een grote haat, die zich soms lijkt uit te breiden tot alle vrouwen.

Waar of niet waar?
Veel mensen reageerden woedend op
Bezonken rood.
Rudy Kousbroek, een journalist die zelf óók in het Jappenkamp had gezeten, meende dat Brouwers de situatie in het Jappenkamp overdreef. Brouwers verdedigde zich door te zeggen dat het zijn persoonlijke herinneringen waren. Een roman hoeft de werkelijkheid niet precies te beschrijven. Brouwers was de eerste die de gruwelen in een Jappenkamp beschreef en hij hield zich niet bezig met nostalgie.

Grappig liedje over Jeroen Brouwers
In
1860
verscheen
Max Havelaar

van Multatuli, de belangrijkste roman van de 19de eeuw. Tijdens het
Fin de Siècle
schreef Louis Couperus het boek
De Stille Kracht
,
dat
zich ook afspeelt in Nederlands-Indië.

Na de Tweede Wereldoorlog riepen de Indonesiërs de onafhankelijke Republiek Indonesië uit. Nederland, verloor zo haar winstgevende kolonie en heel veel mensen hun huis.

Na 1945 verwerkten veel mensen uit Nederlands-Indië hun oorlogstrauma door te vluchten in gevoelens van heimwee naar de wereld die voorgoed verdwenen was. Hella Haasse schreef over haar jeugdherinneringen
Oeroeg.
Adriaan van Dis, in Nederland geboren met een Indische vader, beschrijft het Indische verleden in
Nathan Sid
en

Indische duinen
.

Tante Lien bezingt de voorbije tijd
Trailer van de verfilming van Oeroeg
In de middeleeuwen was het Vlaams de dominerende taal. Dertiende-eeuwse teksten zijn vaak Vlaams. Bekende voorbeelden zijn
Karel ende Elegast, Beatrijs, Ferguut
en
Van den vos Reynaerde.


Pas in 1830, na de Belgische Opstand, ontstond het Koninkrijk België. Het bestaat uit een Frans sprekend Waals gedeelte en een Nederlands sprekend Vlaams gedeelte. Waarbij de Franse taal de macht had en het Vlaams zelfs lange tijd verboden was.

Stefan Hertmans beschrijft in
Oorlog en Terpentijn

hoe zijn opa, als Vlaamse soldaat in het leger, de bevelen van hogere Franse officieren niet verstond.

De Vlaamse Beweging (eind 19de eeuw) zorgt voor een opleving van de Vlaamse literatuur en eist onderwijs in de Nederlandse taal! Pas tijdens de Eerste Wereldoorlog krijgen de Vlamingen (van de Duitsers) een eigen universiteit in Gent. Dit verklaart waarom Vlamingen eerder tegen Frankrijk zijn dan tegen de Duitsers. Dit noemt Hugo Claus:
Het verdriet van België.

De laatste jaren verschijnen er veel boeken van Vlaamse auteurs zoals Tom Lanoye, Dimitri Verhulst, Stefan Hertmans, Herman Brusselmans. Allemaal zijn ze schatplichtig aan Hugo Claus.


Kort na 1945 debuteerden er 3 jonge schrijvers:
-
Harry Mulisch
(les 5)
-
Willem Frederik Hermans

-
Gerard Reve


De Avonden
, van Gerard Reve geeft de bedrukte sfeer van de jaren na de oorlog weer. Frits van Egters,
de hoofdpersoon van
De Avonden
doolt eenzaam en doelloos door de stad. Hij bekijkt zijn ouders en vrienden van een afstand en ziet hun hulpeloosheid.

In
De zaak 40/61

doet

Harry Mulisch verslag van het proces tegen de Duitse oorlogsmisdadiger Adolf Eichmann.

De donkere kamer van Damocles
, is een boek van W.F. Hermans, waarin hij de vage grens tussen goed en kwaad tijdens de oorlog beschrijft.

Er verschijnen na 1945 veel boeken over de De Tweede Wereldoorlog. Wereldberoemd is het
Dagboek van Anne Frank.
Les 1 1900-1918 De arbeider krijgt praatjes
De culturele centra van Europa waren Berlijn, Wenen en Parijs. In 1913 verscheen in Frankrijk het boek
Op zoek naar de verloren tijd
, van Marcel Proust en in Wenen schilderde Gustave Klimt zijn
Judith
en componeerde Arnold Schönberg voor het eerst nieuwe twaalftoonsmuziek.
Elders in Europa
In Nederland
Tussen 1900 en 1914 leefde men in Nederland eigenlijk nog in de 19de eeuw. Het verschil tussen rijk en arm was veel groter dan nu. "Als je voor een dubbeltje geboren bent, bereik je nooit
een kwartje", zong Louis Davids.
Ook dit maatschappelijk
fatalisme stamde nog
uit de 19de eeuw.
De Eerste Wereldoorlog (1914-1918) veranderde heel Europa in een enorme chaos. De maatschappelijke orde, met een vaste rijke bovenlaag en grote arme groep arbeiders verdween. Nederland bleef weliswaar neutraal maar de rest van Europa was, van Duitsland tot Turkije, één groot gruwelijk slagveld. De ergste gevechten werden in de loopgraven in België geleverd. België was vier jaar lang een totale hel. In Nederland zaten heel veel Belgische vluchtelingen.
De Eerste Wereldoorlog, 1914-1918
Na WO I, vanaf 1918 ontstaat
het modernisme.
Een kunststroming die invloed heeft op de muziek, op de beeldende kunst en op de literatuur.

Binnen
het modernisme
ontstaan weer verschillende stromingen.
Één van die stromingen is
het dadaïsme
, een soortanti-kunst waarin alles mag en niets meer betekenis heeft.

Het dadaïsme
maakt gebruik van montagetechnieken: knippen en plakken van tekst en beeld.
L
ees over de gevolgen van WO I in Vlaanderen in
Oorlog en terpentijn
van Stefan Hertmans.

Belgische vluchtelingen op het
Damrak in Amsterdam
Het gedicht:
Bezette stad

Gedicht:
de Dapperstraat
Les 2 1919-1930 Chaos na de Eerste Wereldoorlog
Ferdinand Bordewijk
Kaas
van Willem Esschot
Het Huwelijk
van W. Elsschot
DE DAPPERSTRAAT

Natuur is voor tevredenen of legen.
En dan: wat is natuur nog in dit land?
Een stukje bos, ter grootte van een krant,
Een heuvel met wat villaatjes ertegen.

Geef mij de grauwe, stedelijke wegen,
De’ in kaden vastgeklonken waterkant,
De wolken, nooit zo schoon dan als ze, omrand
Door zolderramen, langs de lucht bewegen.

Alles is veel voor wie niet veel verwacht.
Het leven houdt zijn wonderen verborgen
Tot het ze, opeens, toont in hun hogen staat.

Dit heb ik bij mijzelven overdacht,
Verregend, op een miezerigen morgen,
Domweg gelukkig, in de Dapperstraat.


Gedicht:
Bedreigde stad
Toen hij bespeurde hoe de nevel van de tijd
in d'ogen van zijn vrouw de vonken uit kwam doven,
haar wangen had verweerd, haar voorhoofd had doorkloven
toen wendde hij zich af en vrat zich op van spijt.

Hij vloekte en ging te keer en trok zich bij de baard
en mat haar met de blik, maar kon niet meer begeren,
hij zag de grootse zonde in duivelsplicht verkeren
en
hoe zij tot hem opkeek als een stervend paard.

Maar sterven deed zij niet, al zoog zijn helse mond
het merg uit haar gebeente, dat haar toch bleef dragen.
Zij dorst niet spreken meer, niet vragen of niet klagen,
en rilde waar zij stond, maar leefde en bleef gezond.

Hij dacht: ik sla haar dood en steek het huis in brand.
Ik moet de schimmel van mijn stramme voeten wassen
en rennen door het vuur en door het water plassen
tot bij een ander lief in enig ander land.

Maar doodslaan deed hij niet, want
tussen droom en daad
staan wetten in de weg en praktische bezwaren,
en ook weemoedigheid, die niemand kan verklaren,
en die des avonds komt, wanneer men slapen gaat.

Zo gingen jaren heen. De kindren werden groot
en zagen dat de man die zij hun vader heetten,
bewegingsloos en zwijgend bij het vuur gezeten,
een godvergeten en vervaarlijke aanblik bood.
Niet te Geloven

Niet te geloven
dat ik knaap nog
een vers schreef over de
zilverwitheid van een berkestam

en om mij heen
grootse dronkenschap
van de bevrijding:
het water was whisky geworden.

Alles zoop en naaide,
heel Europa was een groot matras
en de hemel het plafond
van een derderangshotel.

En ik bedeesde jongeling
moest nodig
de reine berk bezingen
en zijn bescheiden bladerpracht.
Les 6 Geen puinhopen zien en zingen van mooi weer
De Vlaamse dichter Paul van Ostaijen gaf zijn gedichten een bijzondere vorm. Hij verwerkte in het gedicht
Bedreigde stad
zijn indrukken van de chaos van de Eerste Wereldoorlog.
Radiointerview met Gerard Reve
Annimatiefilmpje van het gedicht
Niet te geloven
Fritzi Harmsen van Beek lees een klein stukje uit
Geachte muizenpoot
Hugo Claus (1929 – 2008) was een Vlaams dichter, schrijver, kunstschilder en filmmaker. Hij was de meest bekroonde auteur uit het Nederlandse taalgebied.

Claus schreef duizenden gedichten, tientallen toneelstukken en meer dan 20 romans.
Het verdriet van België
uit 1983 is zijn MAGNUM OPUS
,
zijn belangrijkste boek.
Adriaan van Dis interviewt Claus over
Het verdriet van België
Gedicht:
Een vrouw
van
Hugo Claus
Een vrouw ,
gedicht van Hugo Claus uit Oostakkerse gedichten,

gezongen door
Eefje de Visser

Hugo Claus was ook een experimentele dichter, een vijftiger.
In het gedicht
Een vrouw
vind je ook allerlei nieuwe woorden, bijvoeglijke naamwoorden worden op een vreemde manier gebruikt en zorgen samen met alliteratie en enjambement voor allerlei associaties.
De hese nacht en de wagen
van de tijd die de nacht inrijdt
en ratelt.

Uw haar, het meeuwennest,
uw meerschuimheuvels waarin
getand de vrucht die splijt.

De hagedissen,
de stenen spechten
wiegen in het lover,
in het woedend lover.

Hoor op de weg de hoeven van
het paard Begeerte vluchten.
Hoor in de weiden de korhaan,
de hazenschreeuw,
de klappertandende liefde.

Piet Mondriaan schilderde
Victorie Boogie Woogie
Intermezzo: Remco Campert over de bevrijding in mei 1945
Gedicht
Roeping
van Gerard Reve
(voor de
Zusters van Liefde
, te Weert)

Zuster Immaculata die al vier en dertig jaar
verlamde oude mensen wast, in bed verschoont,
en eten voert,
zal nooit haar naam vermeld zien.

Maar elke ongewassen aap die met een bord dat hij
vóór dit, of tegen dat is, het verkeer verspert,
ziet savonds reeds zijn smoel op de tee vee.

Toch goed dat er een God is.
Full transcript