Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

SKAŁY I MINERAŁY

No description
by

Mariola Paluszek

on 21 November 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of SKAŁY I MINERAŁY

Agaty występują zwykle w postaci owalnych lub nieregularnych buł wśród skał wylewnych. Wydobywane są m.in. w Brazylii, Urugwaju, Ameryce Północnej;
w Polsce znaczne ilości agatów występują na Dolnym Śląsku (gł. w Górach Kaczawskich).
Odmianą agatu jest onyks.
Charakterystyczne dla agatów barwne wstęgi (zwane pierścieniami Lieseganga lub pierścieniami dyfuzyjnymi) powstają w wyniku rytmicznego wytrącania substancji chemicznych z roztworów przesycających skałę.
Agaty używane były już w starożytności do wyrobu przedmiotów ozdobnych, m.in. gemm.
Wytwarza się z nich również niektóre przyrządy laboratoryjne.
AGAT
AMETYST
Kryształy ametystu tworzące szczotkę krystaliczną. Ametyst powstaje w wyniku procesów hydrotermalnych; często występuje w pustkach wśród skał magmowych, zwłaszcza wulkanicznych. Jego złoża znajdują się m.in. w Brazylii, Urugwaju, na Madagaskarze, w Indiach.
W Polsce ametyst występuje w niewielkich ilościach na Dolnym Śląsku (np. w Karkonoszach, Górach Kaczawskich, Masywie Śnieżnika) oraz w okolicach Krzeszowic koło Krakowa.
AVEN AMARAND,
formy naciekowe powstałe w wyniku procesów krasowych w jaskini Aven Armand na południu Francji.
AMAZONIT
SKAŁY I MINERAŁY
Amazonit jest zieloną odmianą mikroklinu. Wykorzystywany jest do wyrobu drobnych przedmiotów ozdobnych. Wydobywany m.in.
w Ameryce Północnej, na Uralu i Madagaskarze. W Polsce niewielkie ilości amazonitu występują w pegmatytach wśród granitów na Dolnym Śląsku (okolice Strzegomia i Strzelina).
SPIS TREŚCI:
AGAT
AMAZONIT
AMETYST
AVEN-AMARANT
AZBEST SERPENTYNOWY
AZURYT
BURSZTYN
CHALCEDON
CHRYZOLIT
CHRYZOPRAZ
DIAMENT
GALENA
GRAFIT
GRANAT
HEMATYT
KALCYT
KORUND
KRWAWNIK
KRYSZTAŁ GÓRSKI
AZBEST SERPENTYNOWY
Azbest złożony z włókien minerału z grupy serpentynów - chryzotylu (tzw. azbest chryzotylowy). Tworzy żyły wśród serpentynitów. Eksploatowany m.in. w Kanadzie, na Uralu, w USA i RPA. W Polsce występuje w niewielkich ilościach na Dolnym Śląsku.

AZURYT
Powstaje w wyniku wietrzenia rud miedzi. Tworzy zwykle naloty, naskorupienia, skupienia zbite, niekiedy kryształy. Często występuje wraz z malachitem. Wykorzystywany jako kamień ozdobny, niekiedy także jako ruda miedzi. W średniowieczu używany był jako pigment; ponieważ pod wpływem powietrza ulega powolnej przemianie w zielony malachit, niebo na starych freskach, namalowane farbą azurytową, jest dziś zielone. W Polsce azuryt występuje w Górach Świętokrzyskich, na Dolnym Śląsku, w Tatrach.

BURSZTYN
Tworzy nieregularne bryłki, niekiedy formy naciekowe. Największa znaleziona bryła bursztynu ważyła ok. 10 kg. Najczęściej spotykany jest bursztyn żółty; rzadsze są odmiany bezbarwne, czerwone, zielonkawe; ich przejrzystość zależy od zawartości drobnych pęcherzyków powietrza. Bryłki bursztynu zawierają niekiedy pochodzące z okresu trzeciorzędu szczątki zwierząt (gł. owadów, np. muchówek, chrząszczy, mrówek) lub roślin.
Bursztyn występuje u wybrzeży Morza Bałtyckiego i Północnego, w największych ilościach - pomiędzy Gdańskiem a Kłajpedą. Wydobywany był również na Mazurach i Mazowszu. Znaczne ilości bursztynu występują w nadkładzie złoża węgla brunatnego w Bełchatowie.
CHALCEDON
Tworzy skupienia zbite lub naciekowe, konkrecje (krzemień); jest głównym składnikiem niektórych skał osadowych (jaspis). Zwykle półprzezroczysty lub nieprzejrzysty, o połysku szklistym; odmiany barwne (agat, chryzopraz, heliotrop, karneol, sard) używane są od czasów przedhistorycznych jako kamienie ozdobne. W czasach nowożytnych chalcedon wykorzystywany był m.in. do wyrobu biżuterii i naczyń ozdobnych, do inkrustacji mebli i broni. Jego złoża eksploatowane są m.in. w Brazylii, Urugwaju, na Madagaskarze, w Indiach. W Polsce ozdobne odmiany chalcedonu występują gł. na Dolnym Śląsku (agat, chryzopraz).
CHRYZOLIT
Skupienie oliwinu w bazalcie z Dolnego Śląska. Oliwiny są głównymi składnikami niektórych skał magmowych (perydotytów, dunitów); występują w bazaltach i gabrach, w niektórych skałach metamorficznych, a także w skałach księżycowych i meteorytach. W wyniku procesów hydrotermalnych ulegają przeobrażeniu w minerały z grupy serpentynów. Oliwiny o zawartości 70-90% krzemianu magnezu (tzw. oliwin właściwy), a także wszelkie kryształy oliwinów nadające się do wykorzystania w jubilerstwie, nazywane są chryzolitami.
CHRYZOPRAZ
Jest jasnozieloną odmianą chalcedonu, zabarwioną związkami niklu. Wydobywany jest w Australii, na Uralu, w USA.
Znaczne ilości chryzoprazu występują na Dolnym Śląsku, w okolicach Ząbkowic Śląskich.
DIAMENTY
Kryształy diamentów mają najczęściej kształt ośmiościanów, sześcianów, dwunastościanów lub czworościanów. Krawędzie kryształów są zwykle zaokrąglone, a ściany - wypukłe. Diamenty bezbarwne są rzadkie; częściej spotyka się odmiany zabarwione (zwykle żółtawe lub brunatne). Wśród zbitych, drobnokrystalicznych skupień diamentów wyróżnia się odmiany bort i karbonado.
Największy ze znanych dotąd diamentów (tzw. Cullinan), o masie 3106 karatów (621 g), wydobyto w 1905 r. w kopalni Premier Mine w Pretorii (RPA). Z kopalń południowoafrykańskich pochodziły również inne wielkie diamenty, np. Excelsior (995, 2 kr) i Jonker (726 kr), a z Brazylii - diament Prezydent Vargas (726, 6 kr).
GALENA Z KWARCEM
Galena tworzy zwykle dobrze wykształcone kryształy w kształcie sześcianów lub ośmiościanów, także skupienia zbite. Zwykle zawiera domieszki srebra, także kadmu, germanu, selenu i telluru. Jest najważniejszą rudą ołowiu i srebra. W latach dwudziestych XX wieku kryształy galeny wykorzystywano w tzw. detektorowych odbiornikach radiowych. Wraz z minerałami cynku (sfalerytem, smitsonitem) tworzy złoża rud cynku i ołowiu, m.in. w USA, Kanadzie, Meksyku, Rosji, Peru.
W Polsce złoża tego typu są od wieków eksploatowane na Górnym Śląsku (okolice Olkusza, Zawiercia, Bytomia). Od XVI wieku galenę wydobywano także w Górach Świętokrzyskich; z XVII w. pochodzi wyrzeźbiona z bryły galeny statua św. Barbary w kościele na Karczówce w Kielcach. Galena występuje także na Dolnym Śląsku i w Tatrach.
GRAFIT
Tworzy kryształy w kształcie sześciokątnych płytek, także skupienia drobnokrystaliczne. Czarny lub stalowoszary, bardzo miękki, jest składnikiem skał metamorficznych, np. niektórych łupków krystalicznych (zwanych łupkami grafitowymi). W niewielkich ilościach występuje także w skałach magmowych i osadowych. Spotykany w meteorytach. Uzyskiwany sztucznie (grafit syntetyczny) przez ogrzewanie do wysokiej temperatury substancji bogatych w węgiel.
Wykorzystywany m.in. w przemyśle elektrotechnicznym, w odlewnictwie, w energetyce jądrowej; także jako pigment i smar suchy. Największe złoża: Sri Lanka, Madagaskar, Rosja.
W Polsce występuje w niewielkich ilościach na Dolnym Śląsku.
GRANAT GROSSULAR
Odmiana hessonit.
Granaty są rozpowszechnionymi, lecz zwykle podrzędnymi składnikami skał metamorficznych i głębinowych skał magmowych. W większych ilościach występują m.in. w eklogitach, granulitach i niektórych perydotytach. Odporne na wietrzenie, gromadzą się niekiedy w skałach osadowych, zwłaszcza w piaskach, którym nadają czerwoną barwę. Najczęściej spotykanymi odmianami granatów są: pirop, almandyn, andradyt, spessartyn, grossular, uwarowit. Zwykle czerwone lub brunatne w różnych odcieniach, niekiedy zielone. Widoczny na zdjęciu hessonit jest cynamonowobrunatną odmianą grossularu.
Złoża granatów występują m.in. w Indiach, na Cejlonie, w Australii i Brazylii. W Polsce granaty (nieprzydatne do celów jubilerskich) występują gł. na Dolnym Śląsku, także w Tatrach. Na wybrzeżu Bałtyku spotyka się wzbogacone w granaty, czerwone piaski plażowe.

HEMATYT
Tworzy kryształy (błyszcz żelaza), zbite skupienia skrytokrystaliczne (żelaziak czerwony) lub pylaste (śmietana hematytowa). Zbite skupienia naciekowe lub promieniste (krwawnik) są niekiedy wykorzystywane w jubilerstwie. Hematyt jest bogatą rudą rudą żelaza o dużym znaczeniu gospodarczym; duże złoża eksploatowane są m.in. w Krzywym Rogu (Ukraina), nad Jeziorem Górnym (USA), w Brazylii (Minas Gerais).
W Polsce hematyt wydobywany był Górach Świętokrzyskich, na Dolnym Śląsku, w Tatrach. Często występuje jako domieszka w skałach magmowych, metamorficznych i osadowych, którym nadaje czerwoną barwę.
KALCYT
Tworzy kryształy w kształcie romboedrów lub słupów; najczęściej występuje w postaci skupień zbitych, ziarnistych lub naciekowych, także ooidów. Zwykle bezbarwny lub biały, często zabarwiony, np. żółtawy lub brunatnawy. Jest głównym składnikiem skał osadowych (wapieni, margli, kredy piszącej) powstałych w wyniku nagromadzenia wapiennych szkieletów organizmów morskich. Tworzy także skały będące produktem chemicznego wytrącania węglanu wapnia z wód morskich, jeziornych (kreda pisząca) lub źródlanych (martwica wapienna). Główny składnik marmurów, występuje też w niektórych skałach magmowych (karbonatyty); żyły kalcytowe są częstym produktem procesów hydrotermalnych. Łatwo ulega wietrzeniu chemicznemu (kras); wytrącając się z wód podziemnych, tworzy nacieki jaskiniowe. Ze względu na znaczną dwójłomność duże, bezbarwne kryształy kalcytu (tzw. szpat islandzki) używane są do wyrobu przyrządów optycznych (np. polaryzatorów). Kalcyt wykorzystywany jest też w przemyśle szklarskim i ceramicznym.

KORUND
Tworzy kryształy o pokroju słupkowym lub tabliczkowym. Zwykle szary, biały lub bezbarwny, niekiedy zabarwiony, np. na czerwono, niebiesko, żółto. Składnik skał magmowych i metamorficznych (np. sjenitów, perydotytów, pegmatytów, łupków krystalicznych, marmurów). Dzięki twardości i odporności na wietrzenie gromadzi się w skałach osadowych. Cennymi kamieniami szlachetnymi są odmiany przezroczyste: rubin (czerwony), szafir (niebieski, niekiedy żółty lub zielony), ametyst orientalny (fioletowy), leukoszafir (bezbarwny). Złoża skał korundowych, eksploatowane jako surowce przemysłu materiałów ściernych, występują m. in. w Grecji, Kazachstanie, na Uralu, w USA i Kanadzie. Szlachetne odmiany korundu wydobywane są w Tajlandii, Indiach, Australii, Sri Lance, Birmie, na Madagaskarze.
W Polsce nieznaczne ilości korundu występują na Dolnym Śląsku; odmiany szlachetne spotykane są w piaskach złotonośnych okolic Złotoryi.
KRWAWNIK
Odmiana hematytu zbitego.
Tworzy skupienia naciekowe, włókniste lub promieniste. Stalowoszary, w postaci roztartej ma charakterystyczną dla sproszkowanego hematytu barwę ciemnoczerwoną (stąd nazwa). Używany jest niekiedy do wyrobu przedmiotów ozdobnych, zwłaszcza biżuterii żałobnej, a także sygnetów. Krwawnikiem nazywa się też często odmianę chalcedonu - karneol.

Bezbarwne kryształy kwarcu, tzw. kryształ górski. Kwarc tworzy również liczne grubokrystaliczne odmiany zabarwione: ametyst, cytryn, kwarc dymny (brunatny), morion (czarny). Zwykle bezbarwny, biały, szary lub brunatny; należy do najpospolitszych minerałów skałotwórczych. Jest ważnym składnikiem skał magmowych (np. granitów), a także metamorficznych (np. gnejsów, kwarcytów). Odporny na wietrzenie, gromadzi się w osadach: ziarna kwarcu są głównym składnikiem okruchowych skał osadowych (np. piasków i piaskowców). Kwarc skrytokrystaliczny (chalcedon), powstający w wyniku rekrystalizacji opalu, jest składnikiem gez i radiolarytów; tworzy także konkrecje (krzemienie). Żyły kwarcowe, często zawierające cenne minerały (np. złoto, rudy metali), są pospolitym produktem procesów hydrotermalnych. Kwarc jest surowcem przemysłu szklarskiego i ceramicznego; wykorzystywany także do wyrobu przyrządów optycznych, w metalurgii, w przemyśle chemicznym. Kwarc syntetyczny (tzw. piezokwarc) używany jest do produkcji rezonatorów piezoelektrycznych. Kryształ górski używany jest od czasów starożytnych do wyrobu przedmiotów ozdobnych (np. biżuterii). W XVI-XVIII w. powszechnie wykonywano z niego naczynia oprawne w srebro. Jako kamienie ozdobne często wykorzystywane są barwne odmiany kwarcu (np. ametyst, cytryn) i chalcedonu.
Złoża kryształu górskiego eksploatowane są m.in. w Ameryce Północnej i Południowej, w Brazylii, Birmie, na Madagaskarze i na Uralu.
W Polsce kwarc (także kryształ górski) wydobywany jest na Dolnym Śląsku; eksploatowane są również liczne złoża piasku kwarcowego.

KRYSZTAŁ GÓRSKI
Full transcript