Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Wij en ons geld......een geschiedenis

Onze relatie met geld is net zo oud als de mensheid zelf. Laten we een kijkje nemen naar onze relatie met geld over de tijd gezien.
by

Family Worksjopz

on 24 May 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Wij en ons geld......een geschiedenis

Introductie
Welkom!

De relatie die we met geld hebben is al net zo oud als de mensheid zelf. Het omgaan met geld zit in onze natuur.

En omdat we sociale wezens zijn, is wederkerigheid een belangrijk deel van ons leven.

Laten we een duik nemen in de lange geschiedenis van onze relatie met geld....

Hier wat tips om het navigeren makkelijker te maken:

Deze presentatie kan het beste gezien worden in een groter scherm. Klik rechts onderin op 'het 'full screen' logo (het scherm met de pijltes naar buiten).
Je kunt met de knop door de geschiedenis navigeren of je kunt de pijltjes op je toetsenbord gebruiken. Links is vooruit en rechts is achteruit.
Je kunt op elk moment in of uit te zoomen naar een gewenste locatie.
Je pakt daarna de aanbevolen navigatie weer op door op de speelknop te klikken.
Omdat er hier en daar speciale effecten zijn toegevoegd, raden we je aan om steeds de speelknop te blijven gebruiken.
Als je op een weblink klikt dan opent deze in een nieuw tabblad.
Je kunt het fullscreen veld verlaten door op escape te drukken. Daarnaast kun je weer naar het beginscherm terugkeren door op het huisje rechts in het zoommenu te klikken.
Als je de presentatie stopt dan zal deze de volgende keer opnieuw beginnen.

Veel leesplezier!
1450
tot
1850

1850
tot
1980

1980
tot
2000

2000
tot
nu

2000 v.Chr.
tot
500

500
tot
1450

Voordat er geld bestond, werd er
in de oudheid handel gedreven met goederen.
Mensen ruilden wat er nodig was in het moment en bepaalden onderling de waarde van het te ruilen voorwerp. Dit kon van alles zijn. Bijvoorbeeld specerijen, schelpen of vee.
Hoewel dit voordelen had, waren er ook nadelen:

1) Het was lastig om de waarde van voorwerpen in te schatten, want die was voor iedereen verschillend.

2) De ruil moest bijna altijd in het hier en nu plaatsvinden. Zo kon men niet verder plannen dan het huidige moment. Daarnaast waren sommige ruilgoederen bederfelijk.
3) Mensen wilden allemaal verschillende dingen. Dus het was lastig om een algemene behoefte in te schatten.
Wist je dat het woord salaris ook in deze tijd is ontstaan?
Waar denk jij dat het woord vandaan komt?
Het woord salaris komt uit de tijd van de Romeinen.

In het romeinse leger werden zoutstaven namelijk gebruikt als betaalmiddel.

In het latijns werden zoutstaven salarium genoemd en dit is later verbasterd tot ons huidige woord: salaris.

We zullen merken dat veel geldtradities een zeer lange geschiedenis hebben en nog steeds van grote invloed zijn op onze huidige tijd.
Op verschillende plekken in de wereld onstonden er rond 750 voor Christus munttradities.
China
India
Klein Azië (Turkije)
Onze huidige euro stamt af van deze munten.

Hierboven een voorbeeld van zo'n munt: een trite. Deze munt is geslagen in Lydië (nu Turkije) omstreeks 600 voor Christus. Destijds een zeer machtig koninkrijk. Dit is waarschijnlijk een van de oudste munten ter wereld.

Het woog ongeveer vijf gram en was nog niet voor alledaags gebruik. Men denkt dat het vooral voor militaire of regering gelegenheden werd gebruikt.
De cash is omstreeks dezelfde tijd uitgevonden in China. Het bijzondere van deze munt is dat de Chinezen het maar liefst 2500 jaar zou blijven gebruiken. Tot vroeg in de 20e eeuw.
Geld heeft verschillende basisfuncties:

-Het kan gebruikt worden om de waarde te vertalen tussen goederen, zodat er op elk gewenst moment 'geruild' kan worden.

-Het kan dienen als waardemeter voor kwaliteit. (Bijvoorbeeld voor een voorwerp of voor een economie.)

-Het kan een spaarmiddel zijn voor latere tijden.
Spadegeld werd ook veel gebruikt rond 770 voor Christus, maar bleef niet zo lang in de omloop als cash.
Deze munt komt ongeveer uit 350 voor Christus. Dit bleef gebruikt worden tot het einde van het eerste milenium. Na Alexander de Grote kreeg o.a. de Griekse trraditie invloed op de Indiase munt.
Toen de samenleving complexer werd groeide de handel snel. Ook ontstond er een behoefte om handel te drijven op de lange termijn.

Edelmetaal was duurzaam en werd overal erkend. Dus het was een logische keus om dat te gaan gebruiken voor het maken van geld.

In de oudheid bestonden er al zaken waar we nu nog gebruik van maken. Het spreiden van risico hebben we altijd al belangrijk gevonden. Dus er bestonden al heel vroeg verzekeringen.
Daarnaast waren er altijd al mensen die het vertrouwen kregen om het geld van anderen te beheren. Daarom waren er al vroeg instellingen die leken op onze huidige banken. Zelfs al voor dat de eerste munt bestond.

Het is makkelijk om te vergeten hoe ontwikkeld de maatschappijen vroeger waren. We hebben gemerkt dat we veel meer gemeen hebben met de mensen uit deze tijd dan we denken.

Daarnaast waren we al vroeg in staat om te vertrouwen in een algemeen waardemiddel. Dit maakte de ontwikkeling van complexere financiële producten mogelijk.

Laten we nu de ontwikkelingen in de middeleeuwen bekijken.
We hebben net gemerkt dat de samenlevingen al zeer ontwikkeld waren.

Wat denk je dat er tweeduizend jaar voor Christus nog meer bestond?

Ook al deze zaken hebben we overgenomen in onze huidige samenleving.
Het antwoord? Bank en verzekeringsactiviteiten!

Wie had gedacht dat we vierduizend jaar geleden al met zulke zaken bezig waren!
De eerst bekende bankactiviteit vond al plaats zo rond 2000 voor Christus in Babylonië en Assyrië.

Handelaren verstrekten leningen aan boeren met de toen bestaande waarde-middelen. Dit was nog voor het eerste bekende muntstuk.
Daarnaast bestonden er in het Babylonische en Chinese rijk ook al methoden om risico te spreiden, Dus met andere woorden: verzekeringsactiviteiten.
De inwoners van Rhodos introduceerden 900 voor Christus het 'algemeen gemiddelde'.

Als handelaren een plek op een schip huurden om hun cargo te vervoeren, betaalden ze een som extra geld dat proportioneel was aan hun lading. Als er dan iets verloren ging of als er iets overboord gegooid moest worden, was iedereen verzekerd.
Ongeveer 500 (na Christus) begonnen de eerste gemeenschapsverzekeringen.

In het Romeinse rijk begon men met het verzamelen van geld in een gemeentelijke pot. Als er dan bijvoorbeeld iemand begraven moest worden, dan werd dat uit deze pot betaald.
Zo verspreidden de Chinezen zo rond 1750 voor Christus handel over verschillende schepen om het risico op verlies te verlagen.
En in het Babylonische verzekeringsysteem werd er bij een lening een extra som betaald om het risico van diefstal of zinken op te vangen.
550-530 voor Christus - verzerkeren via notariskantoren

In het Perzische rijk waren de monarchen de eersten die hun volk verzekerden via officiële notaris kantoren. Deze werden gerund door de regering. Mensen konden zelf bepalen welke schenking ze wilden doen. Als een schenker in de problemen kwam dan beschermde het hof deze persoon.

Deze schenkingen gebeurden vaak in de vorm van cadeaus aan het hof, tijdens het nieuwjaarsfeest Norouz.
En belastingen?
Ja die zijn al zo oud als ... de mensheid zelf.
De eerst algemeen bekende belastingen werden geheven in het Egyptische rijk zo rond 3000 - 2800 voor Christus. Dit vond plaats door middel van arbeid of het overdragen van een tiende van het inkomen aan de regering.
De eerste berichten over belastingbetaling in Nederland zijn een beetje onduidelijk. Hier leefden in de oudheid vooral wilde stammen.

Echter er is wel een relaas bekend van de Romeinse schrijver Tacitus, die beschrijft dat de Friezen zo rond 50 na Christus belasting betaalden in de vorm van runderhuiden aan de Romeinse heersers.
De middeleeuwen waren in alle opzichten een donkere tijd voor Europa. Na de val van het Romeinse rijk kregen de Franken de macht.
De bestaande economie zakte volledig in elkaar en er bleef niets over van de handel. Er was nauwelijks geld in de omloop.
Handel bestond weer uit ruilgoederen. Geld werd bijna alleen maar gebruikt om de waarde van goederen uit te drukken.
Het inwonersaantal liep terug van 70 tot 25 miljoen. Oorzaken hiervan waren de oorlogen en pestepidimiën die steeds weer opnieuw uitbraken.
In 1000 werd tijdens de Song dynastie het eerste papieren bankbiljet uitgevonden.
Voor de uitvinding van papier droegen handelaars cash muntjes met zich mee, die ze aan een stuk hout rijgden. Dit was erg zwaar.

Als ze de muntjes bij iemand in bewaring gaven kregen ze een papieren kwitantie mee, waar ze later hun geld weer mee op konden halen.

Hierdoor ontstond het eerste papieren geld. Het was licht materiaal en eenvoudig te gebruiken in het hele rijk. In de 14e eeuw werd het papiergeld door het hele Chinese rijk gebruikt. Dit was de eerste keer dat papiergeld op zo'n grote schaal werd gebruikt.

Maar hoe konden mensen destijds al vertrouwen hebben in een stukje papier? Daar zorgde de overheid wel voor.
1378 - De eerste Nederlandse gulden.

De eerste gulden die geslagen werd kwam uit de stad Florence. De munt had aan de ene kant een afdruk van een lelie, het wapen van Florence en aan de andere kant een afdruk van Johannes de Doper. De beschermheilige van de stad.

Deze munt werd in heel Europa nagebootst waaronder in Nederland. In 1378 bracht Graaf Willen V de eerste Nederlandse gulden uit.

De herkomst van de gulden zijn we nooit vergeten want tot het einde de notitie Fl. blijven gebruiken.
In Nederland ontstond op de rivierkruising van de Lek en de Rijn in de 7e eeuw een bloeiende handelstad die haar eigen munt had: Dorestad. (Het huidige Wijk bij Duurstede.)
Tot in de negende eeuw was het een bloeiende tijd. Er werd lustig handel gedreven in allerlei goederen en helaas ook mensen. Daarnaast werd er tol geëist van passerende reizigers en handelaren.
Muntmeester Madelinus sloeg rond 640 een munt die de stad veel bekendheid gaf. Je kunt de munt zien op de afbeelding hierboven.
Deze munten waren in die tijd het belangrijkste betaalmiddel van Europa. Dit totdat het gebied in de negende eeuw in verval kwam.
1816 - Er wordt een muntwet aangenomen die het decimale systeem invoert voor de gulden. Vanaf nu bestaat de gulden uit 100 cent.
In 1825 keert de gulden definitief terug als wettelijk betaalmiddel.
De middeleeuwse samenleving was vooral agrarisch. Er heerste grote armoede. In Europa waren veel boeren eigendom van een landheer. Een soort slaven die ook wel horigen werden genoemd. Ze werkten op het land van de heer en waren daar aan gebonden. In ruil daarvoor kregen ze bescherming in geval van nood. Ze konden dus niet zomaar vertrekken.
Dit zorgde voor een grote machtsverdeling in de maatschappij. In Nederland bevonden de meeste horigen zich in het zuiden. In het noorden kwam het minder voor en in Friesland waren de meeste boeren vrij.
De belastingen in het vroeg-middeleeuwse Europa waren extreem. De Frankische koning had macht over alles. Hij bezat dus ook bijvoorbeeld het water en de lucht.
Onderdanen betaalden belasting in natura. De Frankische koningen reisden continu rond met een groot gevolg. Overal waar ze kwamen verwachtten ze te worden onderhouden.
Hoewel er qua geld niet zoveel gebeurde in deze tijd, zijn er toch een paar interessante uitvindingen gedaan. Deze zijn nu nog steeds van invloed op onze samenleving.
Laten we een kijkje nemen......
Geld in de middeleeuwen
Het eerste bankbiljet onstond in China.
Daar werd echter geen papier gebruikt maar hertenhuid.
Keizer Wu liet al 118 voor Christus hertenhuid bedrukken
met waterplant motieven en gebruikte dit aan zijn eigen hof.
Als je het papieren geld niet
accepteerde of vervaslte dan kreeg je zonder pardon de doodstraf.
1000 - Het eerste papiergeld
Op het niet aannemen van papiergeld
en op vervalsing stond destijds de doodstraf. Mensen hadden destijds niet veel keus.
Terwijl het in Europa niet zo goed ging, ging het in andere werelddelen beter. Bijvoorbeeld in het Chinese rijk en in het Midden-Oosten.
In het Arabische rijk vond er een enorme uitbreiding plaats en had men een sterke wetenschappelijke traditie. Zo werden er o.a. werken vertaald van de Griekse filosofische klassieken en bloeiden de wiskunde, de astronomie en de geneeskunde op.

In China ging het ook een stuk beter dan in Europa. Er was tussen 600 en 900 een periode van bloei. In allebei de rijken werden uitvindingen gedaan die we vandaag de dag nog steeds gebruiken.
Niet alleen in Dorenstad werden
op dat moment munten geslagen. Ook in andere gebieden ontstonden lokale munten. Hier zie je een afbeelding van een sceatta. Men denkt dat het uit de regio van Friesland komt van omstreeks 800. De munt die oorspronkelijk afkomstig was uit Engeland was in die tijd de belangrijkste handelsmunt van het Noordzeegebied.
Geld in de oudheid
Bank en verzekerings activiteiten
in de Oudheid
Als je het papiergeld niet accepteerde
of als je het probeerde te vervalsen kreeg
je een zware straf. De doodstraf was geen
uitzondering.
Omdat dit geld niet zijn waarde ontleent aan de materie waar het van is gemaakt.

Er kleefden een paar grote nadelen aan zilveren en gouden munten. Ze waren erg zwaar, er was niet genoeg van en de marktwaarde veranderde vaak.

Vandaar dat men koos voor een alternatief van papier. In het begin was dit een schuldbriefje met een naam erop, dat aan mensen werd gegeven als ze geld in bewaring gaven.
Na verloop van tijd liet men de namen weg en konden ze door iedereen worden gebruikt als geld.
1252 - De eerste Nederlandse gulden
Na de eerste gulden was er een tijd waarbij verschillende heersers hun eigen gulden uit
brachten. Er bstonden dus verschillende guldens naast elkaar in de Nederlanden die met elkaar concureerden. Dit zou nog lange tijd zo blijven.
In 768 werd Karel de Grote tot koning gekroond in
Frankrijk. Hij zou een van de belangrijkste
Europese heersers worden van de middeleeuwen.

Tijdens zijn heerschapij zou hij het grootse
gedeelte van Centraal en West-Europa verenigen
in een koninkrijk. Hij regeerde via een leenstelsel
dat later ontaarde in de eerder besproken horigheid.

Daarnaast verbood hij het om geld uit te lenen
tegen rente en introduceerde hij de pond als
standaardmaat. Zowel voor geld als voor gewicht.

Hij heeft nooit leren lezen of schrijven.
Bron: Getty Images
Bank en verzekeringsactiviteiten
Belastingen
Rond 1000 bestonden er in
Frankrijk al 'courtiers de change'. Zij beheerden de leningen die verstrekt waren door geldschieters.
1190 - de eerste bekende hypotheek wordt verstrekt in Groot-Brittannië. In die tijd was dat een lucratieve gebeurtenis. Want als je nu een huis koopt dan krijg je alleen de oppervlakterechten van de grond waar je op woont.
In 1190 werd je eigenaar van de grond, alles wat er onder zat (tot het midden van de aarde) en alles wat er boven zat (tot aan de hemel).
Op een gegeven moment begonnen mensen die geld beheerden zoals goudsmeden briefjes van papier uit te geven als een schuldbekentenis. De persoon die zijn geld had achtergelaten kon het later met dit briefje weer op halen.
Omdat niet iedereen het geld tegelijkertijd op kwam halen, ontstond er een handel in geld. Er werden langzaam aan meer briefjes uitgegeven dan het geld dat er in de kluis lag. En ook werd het niet langer aan een naam verbonden.
Zo kon iedereeen de briefjes gaan gebruiken en kregen ze de waarde van geld.

Zo konden banken ontstaan.
1350 - In Genoa, Italië worden de eerste verzekeringen uitgevonden die als los product kunnen worden gekocht. Samen met het begrip 'onderpand'.
Dit was het begin van de verkoop van verzekeringen zoals we ze nu kennen.

Het concept 'verzekeringen' is dus al minstens 660 jaar oud.
In het Italië van de vroege renaissance gaat men op steeds grotere schaal bankieren. De meest bekende bank die in die tijd ontstond was van de familie Medici. De familie die ook veel kunstenaars van die tijd sponsorde, zoals Leonardo de Vinci.
Daarnaast hadden ze een nauwe band met pauselijk Rome. Ze deden hun bankzaken bij de Medici familie. Vier mensen uit deze familie werden zelfs paus in deze tijd.
De beurs
In 1309 worden in Europa de eerste beursactiviteiten waargenomen.
Dit gebeurde in het mooie Brugge in Belgie.
Het woord Beurs stamt af van de familie Van der Buerse, die vanaf het midden van de 13e eeuw een herberg aan het stadsplein uitbaatte. Het verhaal gaat dat ze hun herberg open stelden voor handelslieden en dat er zo een georganiseerde manier van handelen onstond die men tot in deze tijd ´de beurs´ is blijven noemen. Het wapen van de familie bestond uit drie geldbuidels.

De familie fungeerde als bemiddelaar tussen de handelende partijen. In 1309 werd het begrip Beurs als instituut geaccepteerd en overal in West-Europa gekopieerd.
Rond dezelfde tijd begonnen de banken in Venetie te handelen in een voorloper van staatsobligaties. Er werden toen al zelfs regels opgesteld tegen speculatie. Zo was het verspreiden van onheuse berichten die de koersen konden beïnvloeden verboden.
Tussen de 10e en de 13e eeuw
herstelt het centrale gezag zich weer beetje bij beetje. Koningen met grotere rijken en de paus zijn dan de belangrijkste machtsfiguren in Europa. Dit is ook de tijd van de kruistochten.
Rond 1300 heroverden de Spanjaarden een groot gedeelte van het land van de Moren. Daarmee kregen ze toegang tot een grote hoeveelheid kennis die in de middeleeuwen verloren was gegaan. In de bibliotheek van Cordova waren bijvoorbeeld de klassieke werken opgslagen van de in Europa toen nog grotendeels onbekende Aristoteles. De toegang tot deze en andere kennis uit verschillende werelddelen droeg bij aan de latere Renaissance.
In de late middeleeuwen zou er nog sprake zijn van economische malaise. In de 14e eeuw bestond er veel onrust door langdurige oorlogen. Ook de pest sloeg genadeloos toe. Daardoor werden hele gebieden ontvolkt en onstond er een gebrek aan arbeidskrachten. Hierdoor onstond de noodzaak om verbeteringen door te voeren in de landbouw en de ambachten. Door de opkomst van de grotere steden wordt het feodale systeem minder belangrijk en kan er een grotere welvaart ontstaan.
Rond 1450 - Boekdrukkunst

De boekdrukkunst met losse loden letters wordt uitgevonden. Door wie precies is niet helemaal duidelijk. Gutenberg was echter een van de eerste drukkers die op deze nieuwe manier ging werken en drukte in 1450 zijn bekende Statenbijbel.

Deze uitvinding maakte het mogelijk om grote getalen boeken te drukken en te verspreiden. Dit zou van grote invloed zijn op het verspreiden van kennis en de verdere ontwikkelingen in de komende eeuwen.
Vanaf de 11e eeuw steeg door een verbetering van productietechnieken de productie van o.a. granen. Daarnaast waren er andere innovaties.

De welvaart en de handel groeiden. Kooplieden gingen zich in de steden vestigen en het aantal ambachtslieden steeg. Binnen de muren van de steden werden allerlei soorten belastingen geheven. Bijvoorbeeld voor de bewaring van de veiligheid of voor het onderhoud van de wegen.

Door geldgebrek moesten de koningen en graven hun rechten verkopen aan de stadsbesturen. Hierdoor werd de macht meer verspreid. Er werden technieken ontwikkeld om de hoeveelheid belasting precies vast te kunnen stellen van bijvoorbeeld genotsmiddelen.
bron: geheugenvanNederland.nl
Terwijl het bij de Christelijke kerk verboden was om geld uit te lenen tegen rente, deden de Joodse bankiers dit wel. Hierdoor werden ze aantrekkelijke investeerders in Europa.
Tijdens de kruistochten werden ze met harde hand verbannen en vervolgd. Ook omdat ze hygiënischer waren dan hun tijdgenoten werden ze minder snel ziek en hadden zo minder last van o.a. de pest epidimiën.
Met de uitvinding van de boekdrukkunst, het groeien van de steden en de handel begon de 'vroeg moderne tijd'. In deze periode ontwikkelden enkele landen zich tot nationale staten. Amerika werd ontdekt en de kolonisatie begon.
In deze tijd was Europa agressief bezig met expansie en het veroveren van andere werelddelen. Binnen Europa vond de reformatie plaats. De wetenschappelijke revolutie zorgde ervoor dat we overgingen naar een meer wereldse manier van denken. Dit veroorzaakte uiteindelijk de industriële revolutie in Engeland rond het einde van de 18e eeuw.
Deze tijd was voor veel werelddelen buiten Europa een donkere tijd. Het Chinese rijk echter kende net zo als Europa een bloeiperiode.
Geld in de vroeg moderne tijd.
De beurs
Belastingen
Bankactiviteiten
1568-1648 Tijdens de opstand van de Nederlanden tegen het Spaanse rijk, ook wel de 80 jarige oorlog genoemd, was er veel geld nodig. Heersers zorgden er daarom voor dat er minder edelmetaal in het geld zat dan was afgesproken. Daardoor was de waarde lastig in te schatten.
Daarnaast schaafde men de randjes van de munten vaak af, om zo edelmetaal te verzamelen. Dit werd ook wel 'snoeien' genoemd.
1571 - In navolging van Belgie en andere landen werd The Royal Stock exchange in London geopend door koningin Elizabeth I. Hier werd vooral gehandeld in goederen en leningen.
1602 - Oprichting van de Verenigde Oostindische Compagnie. Een machtige handelsonderneming die jarenlang de monopolie op de handel tussen Europa en Azie zou bezitten. Het zou het eerste bedrijf ter wereld worden waarvan de aandelen actief werden verhandeld op de beurs.
De Amsterdamse beurs werd hiervoor speciaal in het leven geroepen en is tot op heden bekend als de oudste financiële beurs ter wereld.
Nederland heeft de globale aandelenhandel uitgevonden.
In 1610 komt de Nederlandse overheid met de eerste poging om de handel op de beurs te reguleren. Er werd een verbod op 'short selling' ingesteld. (Het verkopen van effecten die niet in iemand's bezit zijn.) Dit om wilde speculatie te voorkomen. Dit was zonder direct resultaat.
Wat denk je dat er gebeurde?
Al in de 17e eeuw onstonden de eerste 'luchtbellen'. Dit was vlak na de opening van de eerste beurs.
Wat denk je dat de eerste 'luchtbel' was in Nederland?
Een tulpenhype!
De Tulpenmanie

Een luchtbel begint als er een enorme stijging plaatsvindt van prijzen van een bepaald product of een sector. Deze stijging trekt meer investeerders aan, die in het begin erg veel geld verdienen. De prijs gaat dan vaak nog verder omhoog.
'Luchtbellen' worden in het engels ook wel bubbles genoemd. Het zijn zeer ingewikkelde fenomenen die vaak verschillende oorzaken hebben.

Een product wordt opeens heel erg gewild. Dit was ook het geval bij de nieuw geïntroduceerde tulp begin 1600. Veel mensen wilden meedoen omdat ze dachten dat ze veel geld konden verdienen. Er werd vooral gehandeld in de opties op de verkoop, namelijk de contracten. Omdat dit een indirect product was (niet de tulpenbol zelf), werd de speculatie alleen maar groter. Men had immers alleen de belofte van tulpenbollen nodig om te kunnen verkopen. De bollen zelf waren niet fysiek aanwezig.

De tulpenwoede piekte in 1637. Toen werd er een tulp verkocht voor een prijs die net zo hoog was als tien jaarsalarissen van een ambachtsman.

De afbeelding hierboven komt van een catalogus uit 1637. Een tekening van de tulp 'Viceroy'. De bol kostte afhankelijk van de grootte tussen de 3.000 en 4.200 gulden. Een ambachtsman verdiende in die tijd zo'n 300 gulden per jaar.
Toen speculanten de prijs niet meer konden betalen en er geen investeerders meer gevonden werden, stortte de markt in.
In 1609 werd de Amsterdamse wisselbank opgericht op het initiatief van Dirck van Os. Hij was een interessante man. Een van de grootste investeerders van de VOC (de Vereenigde Oostindische Compagnie) en zijn handtekening staat op het eerste aandeel ter wereld.
Men probeerde in dit kantoor alle kassiers en wisselaars bij elkaar te brengen.
De oprichting van deze bank, de beurs en de VOC maakten Amsterdam tot een van de belangrijkste financiële centra van de wereld.
De wisselbank zou blijven bestaan tot 1820, waarna het zou worden overgenomen door de Nederlandse Bank.
De VOC was de grootst bestaande handelsonderneming in de 17e eeuw. In het begin werd er vooral handel gedreven met Azie van waar specerijen werden ingevoerd. Daarnaast waren ze actief binnen Europa met het vervoeren van producten zoals graan, zout, kruit en ijzer.

Nadat de beurs in Amsterdam was opgericht werd het 't financiële centrum van Europa. Dit kon omdat op dat moment de financiële situatie in Nederland gunstig was. Er was veel vrij kapitaal beschikbaar voor ondernemingen. Dit in tegenstelling tot andere landen waar de adel het grootste gedeelte van het kapitaal beheerste.

Na de ontdekking van Noord en Zuid Amerika en de enorme economische groei steeg de vraag naar goedkope arbeidskrachten. Zo ontstond de slavenhandel waar alle zeevarende landen actief in waren. Dit en de kolonisatie leverden in die tijd veel geld op maar hebben desastreuze gevolgen gehad voor werelddelen zoals Afrika en Latijns Amerika. Deze gevolgen zijn nu nog steeds zichtbaar.
Handel en de VOC
Negentig jaar later werden vergelijkbare banken opgericht in Engeland en de Verenigde Staten.
Verzekeringen
1666 - Brand van Londen
Dit was een van de meest belangrijke gebeurtenissen voor de ontwikkeling van de verzekeringen.
In 1666 brak er brand uit in een bakkerij. Hieruit ontstond een van de grootste branden die Londen ooit heeft gekend. Zo niet de grootste. In vier dagen brandden 13.000 huizen af. Er wordt gezegd dat ruim 80% van de stad toen in vlammen is opgegaan.
Omdat het concept verzekeringen
zich ontwikkeld had en na de brand
beschikbaar werd gemaakt, kwam er
een enorme groei in de verkoop van
verzekeringen.
In 1681 werd de eerste verzekerings-
maatschappij opgericht en er werden
maar liefst 5000 huizen verzekeringen
tegen brand afgesloten!
1668 - De eerste centrale bank wordt opgericht in Zweden.
Omdat er veel vals geld in de omloop was werd er besloten dat alleen deze bank het Zweedse geld mocht produceren. Zo werd dit instituut de bank van de andere banken. Deze maatregel vergrootte het vertrouwen in de Zweedse munt.

In 1688 krijgt de Bank of England ook de monopolie op het produceren van geld. Hiermee is het ontstaan van de centrale bank een feit.
1688 - Edward Lloyd opent in
London een koffiehuis dat een
ontmoetingsplaats wordt waar
zeelieden verzekeringen afsluiten.
Lloyd's of London bestaat vandaag
de dag nog steeds en is een grote
moderne verzekeringsmaatschappij
geworden.
1715 - Uitvinding van het woord 'bubble'.

In eerste instantie verwijst dit naar het opblazen van de prijs van aandelen gebaseerd op niets anders dan lucht.

Het woord zou nodig zijn want de komende eeuw zouden er al verschillende 'luchtbellen' ontstaan.
In 1711 ontstond de Zuidzee 'luchtbel'.
Engeland was in een oorlog verwikkeld en had veel geld nodig.
De rijkdom in Zuid Amerika werd bewust overdreven en mensen werden gestimuleerd om steeds meer geld te investeren.
Dit gebeurde vooral in een Brits bedrijf dat de monopolie had op de handel met het continent. Het bleek achteraf niet zo lucratief te zijn als de investeerders dachten.
In 1720 barstte luchtbel en vele mensen gingen failliet.
In 1716 ontstond de Mississippi 'luchtbel'. Deze werd veroorzaakt door één man: John Laws. (De man op de foto).
Hij zette de Banque Générale Privée op voor het drukken van papiergeld.
Een jaar later kocht hij een bedrijf dat investeerde in de opbouw van de staat Louisiana. Het bedrijf had een handelsmonopolie in verschillende gebieden.
Laws deed net alsof Louisiana erg rijk was. Hierdoor ontstonden wilde speculaties die de prijzen lieten stijgen. Er werd bij winst geen geld uitgekeerd maar bankbrieven. Zo hoefde het echte geld niet in zicht te komen.
Toen tegenstanders van Laws bij de bank hun briefjes in wilden wisselen voor geld, stortte alles in elkaar en barstte de luchtbel.
In 1749 worden alle munten voorzien van een kartelrand om het 'snoeien' tegen te gaan. Op de Nederlandse gulden staat "God zij met ons'. Dit zal zo blijven tot 2001.
In 1781 werd de Bank of North America
opgericht door het congres. De eerste centrale bank va Amerika.
De Joods-Duitse familie Rothchild tilt het bankieren naar een Europees niveau.
Mayer Amschel begint in 1760 een bank in Frankfurt. Hij krijgt 5 zoons die het bedrijf voortzetten in verschillende delen van Europa. De oudste reist naar Engeland en helpt de Britse regering om geld in te zamelen voor de oorlog tegen Napoleon.
De overige zoons verspreiden zich daarna over Europa. Het groeit uit tot een dynastie met een van de grootste private vermogens in de wereld.
De familie bestaat vandaag de dag nog steeds.
1801 - oprichting London stock exchange en in
1817 volgt de Amerikaanse variant.
Dit is de start van de effectenbeurzen zoals we
die nu kennen.
1810 - De Franse bezetting.
Keizer Napoleon annexeert Nederland en gedurende vier jaar wordt de Franse frank het wettige betaalmiddel.
Daarnaast is dit het einde van de Nederlandse republiek en het begin van het koninkrijk. Napoleon zorgt o.a. voor de invoering van de eerste grondwet, onze huidige standaard-maten (o.a. de meter), achternamen, de burgelijke stand en het kadaster.
De Britten worden economisch sterker dan Nederland en de VOC (de Vereenigde Oostindische Compagnie) wordt in 1798 ontbonden.
In 1815 werd Willem I koning van Nederland en er werd een nieuwe adel opgericht. Dit was het begin van ons huidige Koningshuis.
De Nederlandse (centrale) Bank werd in 1814 opgericht door Koning Willem I. Deze bank had naast het drukken en slaan van geld de opdracht om het monetair beleid te beheren en vorm te geven. Daarnaast hielden ze toezicht op andere financiële instellingen.
1816-1873 - Zilverstandaard.

In 1795 nam het Franse leger 'assignaten' mee als betaalmiddel naar Nederland. Dit was een soort papiergeld dat gebruikt werd tijdens de revolutie. Dit bleek echter waardeloos te zijn nadat de fransen waren vertrokken.

Toen werd de zilveren standaard ingevoerd voor de gulden. In de gulden, de rijksdaalder en de halve gulden zat genoeg zilver om de munt de waarde te geven van de nominale zilverwaarde.
De prijs was toen nog niet gestandaardiseerd. Hierdoor was de waarde van de munt niet overal gelijk.

Daarom stapte men later over op de gouden standaard. De waarde hiervan was wel gestandaardiseerd en leverde minder problemen op.
Afbeelding van een zilveren gulden uit 1859, met het portret van koning Willem III. Met de bekende kartelrand.
In 1930 ging de eerste grote commerciele treinverbinding open in Groot Britanië. Dit bleek een groot succes. Het spoorwegbedrijf was beursgenoteerd en de prijs van de aandelen schoot omhoog.

Het zou een van de laatste grote 'luchtbellen' van dit tijdperk worden. Door de industriële revolutie waren er meer investeerders en kon de prijs sneller omhoog gaan. Daarnaast reguleerde de Britse regering deze investeringen nauwelijks.

Toen de Britse Centrale Bank de algemene rente liet stijgen, liepen de investeerders weg. Daarnaast bleek de investering niet zo lucratief als beloofd. De 'luchtbel' barstte in 1850.
Deze brand zorgde voor een enorme sprong in de verkoop van verzekeringen. In 1681 werd de eerste succesvolle verzekeringsmaatschappij opgericht en al snel werden er 5000 huizen verzekerd.
In 1579 vormden een aantal gewesten het verbond van Utrecht.
Hiermee wilden ze weerstand bieden
tegen de Spaanse koning Phillips II.
De gewesten spraken af om overal
dezelfde belastingen te heffen, maar hier kwam niets van terecht.
In 1588 ontstond o.a. uit dit verbond
de Republiek der Nederlanden. De oorlog tegen Spanje werd gefinancierd
door belastingen die elk gewest naar draagkracht bijdroegen. Plannen om belastingen te heffen op genotsgoederen werden niet ingevoerd.
In 1795 werd de Bataafse republiek gesticht met de hulp van de Fransen.
De republiek zou niet lang bestaan. Vlak daarna werd Nederland een koninkrijk en voor korte tijd werd het een onderdeel van het Franse Rijk. Voor het eerst werden alle gewestelijke financiën geregeld op staatsniveau.
Ook de belastingen. In 1806 stelde Napoleon zijn broer aan als Koning van Nederland. Tot 1814 waren de belastingen hetzelfde als in de rest van het franse rijk. Daarna werd Willem I koning en werden er Nederlandse belastingen ingevoerd.
Koning Willem I investeerde geld in
de Nederlandse staat en gebruikte daarvoor
belastinggeld.
In 1816 begon men met het innen van in -en uitvoerbelastingen. Daarna kwam de
handel langzaam weer op gang.
Het vroegmoderne tijdperk was een woelige tijd. Er was een grote financiële ontwikkeling en de welvaart steeg. De effectenbeurs werd uitgevonden en voor het eerst werd er handel gedreven in aandelen.

Meteen na het uitvinden van de effectenbeurs ontstaan de eerste 'luchtbellen'. Ook al past de staat al in die tijd maatregelen toe om wilde speculatie te voorkomen.

De handel in afgeleide producten zoals contracten en schuldbrieven zorgt ervoor dat het originele product niet meer meteen aanwezig hoeft te zijn. Daardoor kan er veel meer verdiend worden, maar wordt er ook veel meer verloren. Dat werd in deze tijd al zichtbaar.

Het is menselijk om steeds vooruitgang te willen. Een nadeel is dat we daarom steeds weer de neiging hebben om terecht te komen in 'luchtbellen'. Omdat niemand in het begin weet hoe nieuwe en complexe producten precies werken is het risico op verlies nog groter. Zelfs experts hebben dan niet altijd de toegang tot de juiste informatie.
Bankactiviteiten
Geld &
Verzekeringen
Bankactiviteiten
Belastingen
Belastingen
Verzekeringen
Verzekeringen
Geld
&
Bankactiviteiten

Geld
De beurs
De beurs
De beurs
1862 - De eerste dollar zoals we die nu kennen wordt gedrukt in de VS. Met het motto: "in God we trust".
Tussen 1861-1865 woedde er in Amerika een burgeroorlog. Deze was begonnen toen de zuidelijke staten zich afscheidden van de noordelijke nadat Abraham Lincoln als president was gekozen.

In het geïndustrialiseerde noorden wou men de slavernij aan banden leggen en in het zuiden wou men het juist uitbreiden.
Tijdens de burgeroorlog had de regering geld uitgegeven dat niet ondersteund werd door de goudstandaard. Het papiergeld had alleen waarde omdat het een geaccepteerd betaalmiddel was tijdens de oorlog. Maar daarna was het niets meer waard. Dit geld werd ook wel 'greenbacks' genoemd.

Omdat de 'normale' dollar wel verbonden was aan een goudstandaard, zorgde de 'greenbacks' voor veel problemen. In 1975 werd een wet aangenomen die alle greenbacks uit de omloop moest brengen. Dit lukte binnen 5 jaar. Dit was de eerste keer dat een ingreep op deze manier gebeurde.
De Industriële revolutie was een van de belangrijkste gebeurtenissen van de moderne tijd. Tegen 1780 was de stoommachine zo sterk geworden dat het gebruikt kon worden in o.a. textielfabrieken. Dit verhoogde de productie enorm. Aan het einde van de 19e eeuw was er nog veel armoede en werkeloosheid en door de groei van de industrie veranderde dit langzaam. Uitbuiting en kinderarbeid bleven bestaan tot aan het begin van de 20e eeuw. Een stad als Manchester veranderde tussen 1800 en 1850 in een vervuilde industriestad en fabrieken dumpten hun afval zelfs direct in de rivier.
Dit zou pas verbeteren aan het begin van de 20e eeuw.
Bron foto: Kinderarbeiddoordeeeuwenheen.nl
In 1871 nam Duitsland alle munten met zilver uit de roulatie en stapte volledig over op de goudstandaard. Duitsland verkocht het zilver op de vrije markt, waardoor de waarde snel daalde.
Nederland moest daarom uiteindelijk overstappen
naar de goudstandaard in 1875. Ook al bleef Nederlands-Indïe de zilverstandaard behouden.
1883 - de hypotheekrenteaftrek wordt ingevoerd als de regering inkomstenbelasting gaat heffen. Dit is dus al meer dan 100 jaar oud.
Voorheen werd er voornamelijk belasting geheven op basislevensmiddelen. Deze belastingen waren voor iedereen even duur. Daarom werd er besloten om belasting te innen op het inkomen. Dit zorgde ervoor dat de mensen die meer verdienden, meer moesten betalen. Daarnaast hadden de mensen die niet veel geld hadden nu wat meer geld tot hun beschikking.
In deze tijd bezaten nog niet zo heel veel mensen een huis.
1913 - de Federal Reserve Act wordt in het leven geroepen. Vanaf nu mochten alleen banken die aangesloten waren op het Federal Reserves Systeem geld drukken.
Dit was en is een gevoelig punt in de Amerikaans politiek omdat sommige investeerders van deze banken privaat zijn. Er wordt gezegd dat er sprake is van een belangenconflict.
Rond 1900 - De oprichting van het sociale verzekeringsstelsel in Nederland begint. Hieronder een overzicht van de meest belangrijke sociale verzekeringen:

1854 - De eerste armenwet van Nederland. Het was heel lastig om de uitkering te krijgen want de staat was erg strikt met de voorwaarden.
1901 - Ongevallenwet voor werknemers die in gevaarlijke industriën werken. Voorloper WAO (Wet op de Arbeidsongeschiktheid) en nu de WIA (Wet Werk en Inkomen naar Arbeidsvermogen);
1919 - Invaliditeits -en Ouderdomspensioen
1930 - Ziektewet
1939 - Kinderbijslag voor mensen in loondienst.
1920 - Kinderbijslagwet voor Rijksambtenaren
1957 - AOW Algemene ouderdomswet, een collectief ouderdomspensioen
1959 - Algemene Nabestaandenwet (ANW)
1963 - Kinderbijslagwet voor iedereen.
1965 - Algemene Bijstandswet (ABW).
1967 - Ongevallenwet wordt omgezet naar de WAO.
In 1879 wordt de anti-Revolutionaire Partij opgericht. Dit is de eerste partij
van Nederland. Niet snel daarna volgen meer partijen. Zodra de democratie zich
in Nederland ontwikkelt en de welvaart toeneemt wordt er meer voor het volk gedaan.
Zo ontstaat er in Nederland en in andere landen van Europa een uitgebreid zorgstelsel, dat
vandaag de dag nog steeds functioneel is.
Het Nederlandse zorgstelsel
De ontwikkeling van de democratie zal niet van lange duur zijn. De eerste en tweede wereldoorlog veranderen de economische en sociale situatie in de wereld. In de eerste wereldoorlog die in 1914 uitbreekt komen maar liefst 8,5 miljoen mensen om. Dit waren vooral militairen. Door de industriële innovaties had men wapens uitgevonden die veel meer mensen om konden brengen.
In de tweede wereldoorlog die in 1940 begint, komen wereldwijd tussen de 50 en 70 miljoen mensen om. Dit was de donkerste bladzijde in de geschiedenis van de 20e eeuw.
In deze oorlog stierven ook veel burgers. Velen omdat ze ziek werden of niet genoeg te eten hadden.
Dit was ook de eerste oorlog waar zoveel mensen systematisch werden vermoord. Zes miljoen Joden werden omgebracht in concentratiekampen. Ook werden zigeuners, homosexuelen, politieke tegenstanders en gehandicapten vermoord.
Deze twee oorlogen hadden een grote invloed op de maatschappij na 1945.
Amsterdam rond 1900 (wiki)
Met een paar onderbrekingen ontwikkelen de beurzen zich mee met de economie. Er zijn in de 20e eeuw een paar grote gebeurtenissen. Een daarvan is de crisis van 1929. Dit was een van de grootste depressies ooit.
Amerika had Europa na de eerste wereldoorlog geholpen met het produceren van extra voedsel en andere producten. Nadat Europa zich weer begon te herstellen ontstond er een productieoverschot en daalden de prijzen. Op de beurs leefde er in de jaren twintig een jubelstemming en men bleef maar investeren.
Bedrijven gingen echter minder produceren en de eerste ontslagen vielen snel.
Op 24 oktober 1929, (een dag die ook wel zwarte donderdag wordt genoemd) crashte de aandelenbeurs. Handelaren probeerden alles in paniek te verkopen. Leningen konden niet terugbetaald worden en daardoor gingen banken falliet. De waarde van het geld daalde nog meer en de crisis was een feit. Uiteindelijk gingen er 9000 bankeninstellingen falliet en 1/3 van al het in de VS aanwezige geld verdween.
De Federal Reserve kon niet ingrijpen omdat ze geen extra geld mochten bijdrukken. Veertig procent van de geldvoorraad moest namelijk gewaarborgd zijn door goud.
Tussen 1929 en 1940 verkeerde Nederland in een crisistijd.
De crisis raakte Nederland hard. Fabrieken moesten sluiten en veel mensen raakten hun baan kwijt. . Dit had grote gevolgen. In 1930 waren er in Nederland ongeveer 100.000 mensen zonder werk en dit steeg in slechts 6 jaar naar 480.000.
Collectie Spaarnestad fotoarchief
1930 - oprichting van de 'Bank of International Settlements'.
De bank die het beleid overziet van alle centrale banken. Het hoofdkantoor bevindt zich in Basel, Zwitserland. Een belangrijke functie is de harmonisatie tussen het beleid van de verschillende centrale banken.
1933 - Als maatregel om de crisis aan te pakken, maakt president Roosevelt het bezit van gouden munten en certificaten illegaal. Dit om de druk op de Federal Reserve te verminderen.
1930-1939 Landen laten de goudstandaard los zodat ze meer geld op de markt kunnen brengen. Groot-Britanië als eerste.
Sommige landen hielden langer vast aan de goudstandaard, waardoor de recessie langer duurde. Dit was ook het geval voor Nederland.
1934 - in Amerika wordt de Federal Housing Administration (FHA) in het leven geroepen. Hypotheek-verstrekkers zijn vanaf dit moment verzekerd tegen wanbetalers.
Dit geeft meer mensen de mogelijkheid om een huis te kopen. Daarnaast verstrekt men een dertigjarige hypothecaire lening tegen een vaste lage rente. De stabiliteit wordt op deze manier gewaarborgd.
Om het geld voor deze leningen bij elkaar te krijgen wordt er een fonds in het leven geroepen: de Federale Nationale Hypotheek Associatie (FNMA-Fannie Mae). Deze kocht verzekerde leningen op van het FHA en verkocht ze door op de financiële markt. Zo ontstond er een tweede markt.
Na de depressie vond er in veel landen een verschuiving plaats in de politiek. Door de harde tijden waren de verschuivingen extreem. Daardoor kregen dictatoren zoals Hitler de kans om de macht te grijpen. Vlak voor de tweede wereldoorlog leek de economie weer aan te trekken. Dit omdat de landen grote hoeveelheden wapens lieten maken en veel mensen weer aan het werk konden. Dit duurde tot 1939. Daarna brak de oorlog uit.
De industriële revolutie heeft een grote invloed op de samenleving. Na een tijd van schrijnende armoede gaat de welvaart langzaam aan omhoog. De kosten van de productie dalen en er vindt een verdere specialisatie plaats binnen de samenleving.
Naarmate de welvaart voor iedereen groeit, ontwikkelt de democratie zich verder en ontstaan er sociale zekerheidsstelsels. Stemrecht wordt zo rond 1900 ingevoerd (eerst voor mannen en later voor vrouwen) en de staat ontwikkeld zich steeds meer tot een volwaardige democratie.

Amerika wordt een economische wereldmacht in het westen en Rusland in het oosten. Ook ontstaan er verbonden op internationaal gebied. Wereldwijde verbonden zoals de Verenigde Naties, maar ook lokale zoals de NATO. De koloniën worden langzaam aan onafhankelijk en de communicatiemedia maken grote ontwikkelingen door.
In 1939, Luther Simjian vraagt het patent aan voor het eerste prototype van een pinmachine. De wereld was er op dat moment nog niet klaar voor. Na zes maanden werd het initiatief weer stopgezet bij gebrek aan belangstelling. Simjian zou er niet al te wakker van liggen. Toen hij in 1997 overleed had hij 200 patenten op zijn naam staan.
1966/67 – Eerste moderne ATM in Schotland en Amerika. Het zou echter nog tot de jaren 80 duren voordat het daadwerkelijk een succes werd.
In Nederland wordt in 1944 de hypotheekwet aangepast zodat
veteranen een huis kunnen kopen zonder aanbetaling.
In deze tijd zijn 28% van de huizen gekocht. Het is niet eenvoudig om een huis te kopen. Want om dat mogelijk te maken moet je 1/3 kunnen aanbetalen.
1946 - de eerste creditcard wordt uitgevonden door John Biggins. De eerste kaart diende om de transacties tussen bankklanten en lokale handelaren eenvoudiger te maken. De handelaren konden verkoopoverzichten afgeven bij de bank en de bank bracht het geld in rekening bij de klanten die een kaart hadden.
1948 - de Nederlandse staat wordt de enige aandeelhouder van de Nederlandse bank.
1950 – De Diners club creditcard wordt in gebruik genomen in Amerika. Deze kaart was oorspronkelijk bedoeld voor het betalen van restaurant rekeningen.
American Express kwam in 1958 met een eerste creditkaart en in 1957 zou de eerste Diner's clubkaart naar Nederland komen.
Vijftiger jaren: Het begin van de automatisering van het banksysteem.
Het Stanford Research Institute ontwikkeld ERMA ”the Electronic Recording Method of Accounting computer processing system.” Een hele mond vol.
Dit project werd uitgevoerd op initiatief van de Bank van Amerika. ERMA automatiseerde kort gezegd de afhandeling van cheques en het rekeningbeheer. Daarnaast ontwikkelden ze een automatische methode om de identificatie nummers op cheques te lezen.
1951 - Eerste tv uitzending.
De AVRO zond op 2 oktober 1951 de eerste officiële landelijke tv-uitzending uit.
De televisie zou een enorm effect hebben op de samenleving, vooral op reclame en informatie gebied. Klik op de speelknop om het filmpje hierboven te starten. Het gaat over de eerste periode van televisie in Nederland.
Wil je dit niet zien? Klik dan nog een keer op de speelknop om verder te gaan.
1967 - het eerste reklameblok dat ooit werd uitgevonden op de Nederlandse tv. klik op de speelknop om het fimpje te starten. Wat valt je op?
1956 - de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) wordt ingevoerd. Nu zijn de hypotheekverstrekkers verzekerd tegen onvoorziene omstandigheden waardoor mensen hun hypotheek niet meer kunnen afbetalen. Mensen hoeven nu geen aanbetaling meer te doen voor het kopen van een huis. Het kopen wordt nu een stuk toegankelijker.
Na de eerste electronische ontwikkelingen gaat het snel.
1965 - Oprichting Bureau Krediet Registratie - Alle instellingen met een bankvergunning zijn hier verplicht bij aangesloten. Postorder -en leasebedrijven registreren mensen zodra er een betalingsachterstand is.
1967 - Introductie van de eerste cheque. Maximale waarde: 100 gulden.
Jaren 60 - steeds meer mensen stortten hun geld op een bankrekening en ook steeds meer mensen konden een auto kopen. Er werd steeds meer gereisd binnen Europa. Daardoor ontstond er de noodzaak om een cheque uit te vinden die in het buitenland geldig was. Dit werd de groene cheque. Deze kon in veel landen van Europa ingewisseld worden.
1967 - De nikkelen gulden wordt ingevoerd.
1969 – start van het internet in Amerika. De eerste versie heette ARPANET, een netwerk van universiteitsnetwerken dat later ook militaire netwerken met elkaar verbond.
1970 - Nadat de goudstandaard was losgelaten groeide de economie enorm. Er ontstond een groot aantal 'luchtbellen'.
De Federale Reserve moest de rente voor hun leningen aan de banken tot 14% laten stijgen, om te voorkomen dat er nog meer geld in de omloop kwam.
Men denkt dat er extra geld op de markt was gekomen, omdat er nog geen duidelijke regels waren voor het verstrekken van leningen. Er ontstond een hyperinflatie die mede veroorzaakt werd door de groei van het girale geld.
Men denkt dat dit kwam omdat er teveel geld op de markt was. Dit geld werd geïnvesteerd en de waarde van o.a. de aandelen schoot omhoog. Het maakte niet uit of het nu een goede of slechte investering was. De prijs bleef stijgen totdat investeerders niet meer konden of wilden betalen. Toen barstte de luchtbel. De Centrale bank moest de rente laten stijgen om het aanwezige 'extra' geld op te maken. Anders kan een heel systeem in elkaar storten.
In 1971 krijgt de Federal Home Lone Mortgage Coorporation (Ook wel Freddie Mac genoemd) toestemming om extra hypotheken te verstrekken. Omdat de rente hoger was geworden, werden er hypotheken verkocht met een kortere looptijd en een variabele rente. Dit is tot op heden zo gebleven.

Giraal geld is een soort elektronische schuldbrief dat aangeeft om welk bedrag het gaat,wie de eigenaar is en waar het wordt beheerd. Omdat het slechts nummers op papier zijn is het lastig om de waarde te 'voelen' en wordt er makkelijker mee gehandeld.
Daarnaast maakt giraal geld het heel eenvoudig om razendsnelle transacties af te sluiten. De handel gaat daardoor ook veel sneller.
In 1973 was er wereldwijd een oliecrisis. Dit werd bewust gecreëerd door enkele olieproducerende landen uit het midden-oosten. Ze waren het niet eens met de steun van Amerika en West-Europa aan Israel tijdens een paar grote conflicten. De prijs van olie werd met 70% verhoogd en de productie werd elke maand met 5% verlaagd. De prijs steeg explosief. Benzine werd schaars en er werd een autoloze zondag ingelast in Nederland.
Dit leverde interessante plaatjes op, zoals de foto hierboven.
1981 - Het eerste 'online' bankiersysteem wordt uitgeprobeerd in New York. Dit was een beperkte mogelijkheid om banktransacties uit te voeren met een voorloper op de computer. Het succes zou nog even op zich laten wachten.
1979 - Het Nationaal Instituut voor
budgetvoorlichting (NIBUD) wordt opgericht. Dit intituut helpt gezinnen met het omgaan met geld. Het bestaat nu nog steeds. Er is veel nuttige informatie beschikbaar. Zie de link voor meer informatie: www.nibud.nl.
In de 19e eeuw betaalde iedere Nederlander hoge accijnzen op basislevensmiddelen zoals aardappelen, brood, vlees en zout. Een deel van de bevolking kon de hoge prijs niet betalen en had niet genoeg voedsel.
De regering wou in eerste instantie niet zomaar de belastingen afschaffen, maar door de inkomsten die uit Nederlands-Indië kwamen konden uiteindelijk toch een paar belastingen worden afgeschaft.
Na de tweede wereldoorlog werd de economie van Nederland weer vrij snel opgebouwd. Dit met de hulp van de Amerikanen die leningen verstrekten in de vorm van het Marshallplan. In de zestiger jaren werd de verzorgingsstaat gecreëerd. De bevolking was nu verzekerd van enkele basisvoorzieningen zoals medische zorg of een minimaal inkomen.
In 1874 ontstond het eerste echte ziekenfonds voor arbeiders. Daarvoor waren timmerlieden aangesloten bij het Algemeen Ziekenfonds Amsterdam, dat door dokters werd gerund. Toen de timmerlieden vroegen of ze hun contributiegelden konden gebruiken om goedkope arbeiderswoningen te bouwen, zeiden de artsen 'dat de werklieden zich wat meer op hun werk, en wat minder op dagdieverij moesten toeleggen'. Dit was de stimulans om zelf een ziekenfonds op te zetten. Dit werd het Algemeen Onderling Ziekenfonds Door en Voor Werklieden. In heel Nederland werd dit voorbeeld opgevolgd.
In 1900 begonnen werkgevers ook ziekenfondsen op te zetten voor hun werknemers. Een aantal christelijke instituten vond dit geen goed idee omdat 'Iemand die zich verzekert niet meer vertrouwt op de voorzienigheid van de Heere’.
Het uiteindelijke ziekenfondssysteem werd ingevoerd door Duitsland tijdens de bezetting in 1941. Dit systeem zou tot 2006 blijven bestaan.
De commerciële aanbieders van alle andere verzekeringen bleven meegroeien met de markt en er vond een steeds grotere specialisatie plaats van producten.
1980 - Door de slechte financiële situatie steeg de rente van de hypotheken in de VS tot wel 21%. De looptijden werden korter.
In Nederland stijgt de hypotheekrente tot 12%.
In deze periode komt er in Europa en in Amerika een conservatieve regering aan de macht. In Engeland gaat Margaret Thatcher de strijd aan met de mijnwerkersvakbonden. Ze wil een aantal verliesgevende mijnen sluiten en er ontstaan maandenlange stakingen. De macht van de vakbond wordt beperkt. Uiteindelijk gaan de mijnen dicht.

De koude oorlog tussen de VS, Europa en de Sovjet Unie zorgt voor veel spanning en de kosten lopen hoog op. President Gorbatsjov start een reeks van ingrijpende hervormingen die uiteindelijk zullen leiden tot het einde van de koude oorlog. Op 9 november 1989 valt de Berlijnse muur en is de weg geopend naar een verbeterde samenwerking tussen het Oosten en het westen.

Op economisch gebied is het in de jaren tachtig een zware tijd. Na een tweede oliecrisis, veroorzaakt door onrust in het Midden-Oosten, ontstaat er een zwakke economische situatie. De werkeloosheid gaat omhoog naar bijna 12 procent en de hypotheekrente stijgt tot meer dan 13 procent. Om de werkloosheid tegen te gaan wordt de VUT ingevoerd: oudere werknemers kunnen eerder met pensioen. Daardoor maken zij plaats voor jongeren om aan het werk te gaan. Onder het kabinet Lubbers worden er een grote hoeveelheid bezuiningen doorgevoerd.
In 1984 ontstaat er een enorme hongersnood in Oost-Afrika. In Zuid-Afrika neemt het apartheidsregime sterkere vormen aan. Veel bedrijven in Nederland worden gevraagd om dit regime te boycotten.
In de jaren 80 rijdt ook de eerste snelheidstrein, wordt er een begin gemaakt met de Kanaaltunnel, krijgen veel families hun eerste personal computer en neemt men de eerste autotelefoon in gebruik.
De jaren 80
De jaren 90


In Afrika breekt een zeer onrustige tijd aan met de Ruwandese genocide waarbij maar liefst 800.000 mensen worden omgebracht. Daarnaast zijn er gewelddadige burgeroorlogen in Liberia en Siera Leone.
De jaren negentig is ook de tijd dat de mobiele telefoons en het internet een enorme vlucht nemen. Het wordt hierdoor mogelijk om informatie binnen enkele seconden de wereld over te sturen. Dit heeft enorme gevolgen voor de economie en hoe we omgaan met geld. De beurzen stijgen tot ongekende hoogten en een algemeen gevoel van optimisme heerst. Dit duurt tot 2000 als de (dot) .com luchtbel uit elkaar springt.

Dit wordt ook wel gezien als de start van het informatietijdperk. Het vergaren en produceren van informatie wordt nu net zo belangrijk of belangrijker dan de fysieke productie van goederen. Bedrijven kunnen nu overal producten gaan produceren. Dit is een enorme impuls voor de globalisatie.

Microsoft beheerst al snel de digitale markt voor pc's met het besturingssysteem Windows. Internet groeit uit tot een tweede virtuele wereld online en aan het eind van de jaren 90 hebben vrijwel alle bedrijven email en een homepage.

De millennium bug blijkt mee te vallen en de overgang naar 2000 verloopt voorspoedig.

Op 30 april 2009, probeert een man een aanslag te plegen op Koningin Beatrix tijdens Koninginnedag in Apeldoorn. Daarbij komen vijf mensen om het leven en worden 14 mensen zwaar gewond. De Koninklijke familie blijft ongedeerd.
De jaren 90 beginnen met de gedachte dat na de koude oorlog de conflicten over zijn.
In 1996 wordt het kernstopverdrag in het leven geroepen. Hierna stoppen alle betrokken staten zoals Amerika en China met hun kernproeven.

Boris Jeltsin, de president van de Russische Federatie voert de persvrijheid in, samen met een democratische grondwet. Het nieuwe economische beleid zorgt er echter voor dat de maatschappij in een shocktoestand raakt.

In 1990 breekt de Golfoorlog uit als Saddam Husein het kleinere en rijkere Kuweit binnen valt. Dit gebeurt nadat onderhandelingen over olie spaak zijn gelopen. Al vrij snel brengt Amerika een coalitie op de been van 34 landen en wordt er een tegenoffensief gestart. Het zou een van de zwaarste van de 20e eeuw worden. Dit is een van de eerste oorlogen die 24/7 door journalisten werd gevolgd. CNN doet wekenlang live verslag vanuit het oorlogsgebied.
In 1991 valt Joegoslavië uit elkaar omdat Slowenie en Kroatië zichzelf onafhankelijk verklaren. Verschillende oorlogen breken uit, die tot 2000 zullen duren. Het is een zeer geweldadig en slepend conflict waarbij verschillende misdaden tegen de mensheid worden gepleegd. De oorlogsmisdadigers worden later berecht voor het Joegoslavië tribunaal in Den Haag.
F.W. de Klerk, minister president van Zuid-Afrika laat Nelson Mandela vrij. Daarnaast worden de apartheidswetten afgeschaft en komen er algemene verzkiezingen waaraan iedereen deel mag nemen.
Bron: Epa
Bron: Nelson Mandela foundation
2000 - 2009
Het in 2003 gelanceerde digid zorgt ervoor dat burgers hun belastingpapieren online in kunnen dienen en dat allerlei overheidszaken via het internet kunnen worden geregeld. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk om te zien hoeveel pensioen je hebt opgebouwd.
Hoewel het gemak hiermee vergroot wordt, maakt men zich tegelijkertijd zorgen over de privacy. Ook maakt men zich zorgen over een verdere individualisatie en vervlakking omdat er nog niet echt een 'internetetiquette' bestaat.
2010 - Nu






Door een undercoveroperatie van het programma BASTA! worden de belspellen van de Vlaamse televisie gehaald. Je kunt hiernaast op de video klikken als je het programma wilt zien.


De aarde heeft, volgens de Verenigde Naties, het inwonersaantal bereikt van zeven miljard mensen.
Begin jaren tachtig was er in Nederland een ernstige economische crisis. Er was een hoge werkloosheid van bijna 12 procent.
Om de werkloosheid tegen te gaan wordt de VUT ingevoerd: oudere werknemers kunnen eerder met pensioen. Zo maken zij plaats voor jongeren om aan het werk te gaan.
1985 – Banken bieden voor het eerste electronisch bankieren aan. Omdat er echter nog niet veel internetgebruik was duurde het tot na 2000 voordat de groei echt begon.
Pas met de groei van e-commerce door bedrijven zoals Amazon.com, E-bay en America Online werd het online winkelen en betalen steeds aantrekkelijker.
In 1982 gaan de grote investeringsbanken in de VS naar de beurs. Ze krijgen toegang tot aandeelhouders en een enorm kapitaal. Daarnaast begint rond deze tijd de deregulatie, waardoor de investeerders riskante investeringen kunnen doen en kunnen experimenteren. Een explosieve groei begint.
1986 tot 1991 - Door de innovatieve ontwikkelingen in Japan ontstond er een goede financiële situatie. Daardoor was er veel ruimte voor investeringen.

Prijzen van ontroerend goed en aandelen stijgen tot het punt dat ze opgeblazen worden. Op het moment dat mensen het niet meer kunnen betalen valt de markt in elkaar. Dit wordt in Japan ook wel het verloren decennium genoemd.
1988 - Een commissie van de BIS (Bank of International Settlements) stelt richtlijnen vast. Een bank hoeft vanaf nu van elke hoeveelheid uitgeleend geld, maar 8% eigen vermogen in kas te hebben. Dit mag een lager percentage zijn als de aanvraag is gedekt door een hypotheek of als een overheid het aanvraagt.
Dit geeft banken een grote bewegingsvrijheid, want nu kunnen ze grote hoeveelheden geld uitlenen terwijl ze 8% maar werkelijk bezitten. Er komt dus veel virtueel geld in de omloop.
1988 - BeaNet wordt in gebruik genomen. Vanaf nu werken
alle banken met hetzelfde systeem. In dit jaar wordt ook de betaling met een creditcard mogelijk. De Eurocard.

1990 - Mede door Beanet wordt het mogelijk om overal pinmachines te installeren. Nu kunnen banken elkaar's pasjes accepteren. Pin staat voor: Persoonlijk Identificatie Nummer.
In 1990 waren er in Nederland 4500 betaalautomaten, en in 2000 waren dit er 6,900. In 1991 werd er 22,7 miljoen keer afgerekend met de betaalpas en in 2000 was dit 800 miljoen keer. Het woord pinnen raakte ingeburgerd in de Nederlandse taal en zo werd het woord in 1992 opgenomen in het woordenboek.
In het begin was pinnen nog niet meteen een succes. Toen ketens zoals de Albert Heijn besloten om de pinmachines te gaan gebruiken raakte het ingeburgerd.
1990 – Technologische innovatie zorgde voor een explosie in complexe financiële producten. Dit zijn producten die geld verdienen bovenop een bestaand geldproduct. Vaak wordt er gespeculeerd wat er gaat gebeuren. Op basis van de voorspelling wordt dan een product verkocht of aangekocht. Omdat er door het digitale tijdperk heel eenvoudig geld heen en weer kan worden geschoven, kon men hier veel aan verdienen. Deze producten worden ook wel 'derivatives' genoemd, oftewel 'afgeleide producten'. Zo kon er een financiële schaduwmarkt ontstaan die nog niet gereguleerd werd. Mensen konden zo op alles winst maken. Bijvoorbeeld op de winst of zelfs het verlies van het originele financiële product. Pogingen om de markt te reguleren faalden.
In 1997 zijn er in Nederland meer koophuizen dan huurwoningen. Dit komt mede door het regeringsbeleid dat het verkopen van oudere huurwoningen stimuleert. Ze hoopt zo dat de buurten opknappen en dat het woningbezit gestimuleerd wordt.

In 2000 barstte de dot.com bubbel. Dit gebeurde na een tijd van wilde speculaties rond de 'digitale revolutie'. Internet groeide zeer snel en overal ter wereld werden glasvezelkabels neergelegd. Deze glasvezelkabels zouden ervoor zorgen dat er nog veel grotere hoeveelheden data verzonden konden worden.
Er werden veel nieuwe bedrijfjes opgericht die later weer ten onder gingen. Deze bedrijfjes werden vaak (dot) .coms genoemd. Omdat de producten zo nieuw waren, hadden mensen moeite om de risico's in te schatten.
1997 – Financiele crisis in Azie.

De enorme toename van het internationale geldverkeer en de verspreiding van het liberaal economisch beleid, leidde tot meer liquiditeit maar ook tot onvoorspelbaarheid in de wereldeconomie.
Kapitaal kon heel eenvoudig de wereld over reizen op zoek naar het hoogste rendement. Maar het kon ook heel snel weer teruggetrokken worden.

Hoge rentestanden in Azie waren aantrekkelijk voor buitenlandse investeerders. Er werd veel kapitaal aangetrokken en de prijzen stegen.
De Amerikaanse Federal Reserve Bank verhoogde de rentestanden om de inflatie tegen te gaan en zo werd Amerika weer aantrekkelijk voor investeerders.

Aziatische landen die hun munt gekoppeld hadden aan de stijgende dollar zagen hun producten duurder worden en konden zo minder exporteren. In 1996 daalde de export enorm en was o.a. Thailand genoodzaakt om hun munt 'de baht' van de dollar lost te koppelen. De schulden stegen en de crisis was een feit.
1998 - Er worden na de lancering van nieuwe elektronische communicatie netwerken (Electronic Communication Networks of ECN's) nieuwe effectenbeurzen opgericht. Via deze handelsnetwerken kan er buiten de traditionele effectenbeurzen gehandeld worden. Vaak tegen een lagere transactieprijs en met een hogere snelheid. Deze beurzen zijn minder gereguleerd. Dit heeft een grote invloed op de financiële markt. Een voorbeeld van een niet traditionele effectenbeurs in Europa is Chi-X.
1998 - De Nederlandsche Bank (DNB) is door een wijziging van de Bankwet, bestuurlijk onafhankelijk geworden van de staat. De bijeenkomsten en notulen van de DNB aandeelhoudersvergaderingen zijn strikt geheim. De DNB waakt over financiële stabiliteit door zich te richten op drie hoofdtaken: stabiele prijzen, een goed lopend betalingsverkeer en solide financiële instellingen. De Nederlandse overheid is de enige aandeelhouder.
Schooltv heeft een paar interessante filmpjes ontwikkeld over dit onderwerp: http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20110106_denederlandsebank01
1999 – Nederland treed toe tot de economische monetaire unie. Vanaf nu worden de rentetarieven vastgesteld door het Europees Stelsel van Centrale banken (ESC) en niet meer door de Nederlandsche bank.
2000 – 80% van de Amerikaanse banken bieden e-bankieren aan
1965 - Invoering van de verplichte WA verzekering voor motorrijtuigen.
In de jaren 80 ontstond er een crisis in de Nederlandse verzorgingsstaat.

Nadat de werkeloosheid was gestegen tot 11% in 1983, kon het systeem niet meer onderhouden worden. Dit verhoogde de sociale uitgaven en de belastinginkomsten daalden omdat er minder mensen werkten. De sociale premies werden verhoogd en daardoor werden de loonkosten duurder. Ook de Nederlandse producten werden duurder en er ontstond een serieus risico dat de concurrentiepositie zou worden aangetast.

De staatsschuld liep op van 44% BNP in 1982 tot 71% BNP in 1991. Er werden serieuze hervormingen doorgevoerd door de kabinetten Lubbers van 1982 tot 1994. De lonen werden gematigd. En de ambtenarensalarissen en het minimum loon werd verlaagd. Er werd sterk bezuinigd op de overheidsuitgaven zodat de sociale premies konden worden verlaagd. Zo werd het goedkoper om mensen in dienst te nemen.
Het beleid werkte en uiteindelijk daalde de werkeloosheid.
(Sociale)
Aan het eind van de jaren 90 werd er volop geëxperimenteerd met financiële producten. Een product dat veelvuldig werd aangeprezen was het leasen van aandelen. De aandelenlease constructie is een beleggingsmethode waarbij beleggers naast hun eigen geld, geld lenen om te beleggen. In 1999 meldde de Autoriteit Financiële Markten (AFM) dat veel aanbieders van o.a. dit product zich niet aan de regels hielden. Zo werden veranderingen in de belastingwetgeving verzwegen en gaf men niet duidelijk de risico's aan van het beleggen met geleend geld.
& Belastingen
In 2001 barst de (dot).com luchtbel.

In 1996 publiceert het US Department of Commerce een rapport waaruit blijkt dat het internet elke 100 dagen in gebruik verdubbelt. Men voorspelt dat er een internetmarkt zal ontstaan met de waarde van 300 miljard dollar. Deze en andere voorspellingen zorgen voor een explosie in de verkoop van aandelen.
Naast het feit dat er veel aandelen worden verkocht, zijn er ook veel mensen die een onderneming beginnen. Vaak zonder ervaring of een duidelijk plan. Er wordt een strategie gehanteerd die ook wel 'get large or get lost' wordt genoemd. Dit houdt in men dat men zo veel mogelijk klanten moet werven, zelfs al heeft het bedrijf nog geen winst of groei meegemaakt. Er worden enorme hoeveelheden geld geïnvesteerd. Veel bedrijven worden hierdoor overgewaardeerd. Explosieve groei kan maar plaatsvinden voor enkele bedrijven. Microsoft is hier een voorbeeld van. De rest haalt het niet. Dus in 2001 gaan vele bedrijven failliet.
Een berucht moment was de beursgang van Worldonline van Nina Brink in 2000. Met luidruchtige reclames werd aangekondigd dat het bedrijf naar de beurs ging.
Omdat het al een aantal jaren het symbool voor de nieuwe economie was, verdrongen potentiële investeerders zich om aandelen te kopen.
Op 17 maart ging het bedrijf naar de beurs. De koers was 43 euro. Het bedrijf was hierdoor voor korte tijd 12 miljard euro waard. Het aandeel steeg naar 50 euro. Op de eerste dag verkochten enkele grote aandeelhouders echter al hun aandelen. Dit wekte argwaan en er ontstond een verkoopkoorts. Al 3 dagen na de beursgang ging het volledig mis. Het aandeel daalde met tientallen procenten en er werd bekend dat Nina Brink haar aandelen al voor de beursgang voor maar 6 euro had verkocht. Later werd dit veroordeeld als misleiding en moest er een schadevergoeding worden betaald aan de gedupeerden.
2010 - Eurocrisis of staatsschuldcrisis

Door de kredietcrisis stijgen de uitgaven van de overheden in Europa. De financiële reddingsoperaties kosten veel geld en de sociale uitgaven stijgen. Daarnaast zijn er minder inkomsten door de verslechterde economie en de hoge werkeloosheid. De overheidsschuld stijgt enorm.
In 2010 komt Griekenland in een zware economische crisis terecht. Het blijkt dat het land er slechter aan toe is dan gedacht.
Andere landen raken ook in de problemen.

Op 10 mei 2010 komen de Europese ministers van Financiën met een plan om o.a. de overheden van Spanje, Portugal en Griekeland uit de brand te helpen. Voor dit plan stelt de Europese Unie 500 miljard euro beschikbaar. Aangevuld met 250 miljard door het Internationaal Monetair Fonds.
In goede tijden was dit niet meteen zichtbaar, maar het blijkt dat de eurolanden er onderling een heel verschillend economisch beleid op nahouden. Daarnaast zijn de regels die de monetaire eenheid in stand moeten houden alleen nageleefd door Finland en Luxenburg. De sancties die door de Europese Unie zouden worden opgelegd in het geval van nalatigheid zijn nooit uitgevoerd. Men voorkomt eind 2011 op het nippertje dat Griekenland failliet gaat en het wachten is nu op een plan dat de economie van Europa weer in een rustiger vaarwater brengt.

Hieronder zie je een link naar een animatiefilmpje dat economen van de Rabobank hebben gemaakt over wat er met Nederland zou kunnen gebeuren als Griekenland failliet gaat.
Het onderzoek van Dan Edstrom laat zien hoe geweldig complex de hypotheekmarkt was. Hij is een financiële auditor die besloot om te onderzoeken wie nu eigenlijk de eigenaar was van zijn eigen hypotheek. Hij was een jaar bezig om deze vraag te beantwoorden en het resultaat wordt hierboven weergegeven. Er zijn zoveel tussenpersonen dat het bijna onmogelijk te begrijpen is. Klik op 'volgende' om het overzicht te zien.
Deze laatste periode is een periode van nog meer vooruitgang op technisch gebied. De financiële markt wordt nog complexer door de komst van schaduwmarkten. De schijnbaar simpele vraag wie nu eigenlijk de aanbieder is van een hypotheek of verzekering kan moeilijk beantwoord worden. Er is inmiddels een spinnenweb van tussenpersonen ontstaan die zelf ook geen overzicht meer hebben op het totale plaatje. Daardoor ontstaat een van de grootste luchtbellen ooit.
Voor het eerst gaan er landen failliet op nationaal niveau zoals Ijsland en bijna Griekenland. Verder zakt het vertrouwen in de banken, de verzekeringsmaatschappijen en de overheid. Er breken overal protesten uit en er worden langzaam aan veranderingen doorgevoerd.

Daarnaast wordt o.a. de AFM (Authoriteit Financiële Markten) opgericht. De AFM ziet toe op de transparantie van de financiële markt en beschermt de consument. Ook wordt er veel strenger in de gaten gehouden welke kosten er in rekening worden gebracht. En welke risico's kleven aan de aankoop van een financiëel product.
September 2008 - De Kredietcrsisi breekt uit.
Door het faillisement van een aantal banken en financiële instellingen wordt dudelijk dat er een enorme zeepbel op springen staat. Dit is een van de allergrootste crisissen ooit. Men schat dat de totale schade wereldwijd is opgelopen tot meer dan een biljoen euro.
De oorzaken van de crisis zijn zo complex dat ze voor experts nauwelijks te achterhalen zijn. Omdat het te ver gaat om de crisis hier volledig te beschrijven volstaan we met een voorbeeld van een van de meest bekende oorzaken.
Als je meer wilt lezen over de oorzaken en de crisis zelf dan verwijzen we je naar de volgende pagina: http://nl.wikipedia.org/wiki/Kredietcrisis
Ons modern financiëel systeem heeft veel voordelen maar ook veel nadelen. Door de complexiteit is er bijvoorbeeld geen zicht meer op het totale effect van transacties. Iedereen concontreerd zich op zijn of haar stukje en de winst die daarmee kan worden gemaakt. Er is dus geen verantwoordelijkheidsgevoel ten opzichte van het hele systeem. Het is immers bijna onmogelijk om dat te begrijpen.
Het voorbeeld hieronder geeft een inzicht in het effect dat dit kan hebben. Laten we kijken wat er gebeurde op de Amerikaanse huizenmarkt.

Na 9/11 en het barsten van de (dot).com bubbel verlaagde de Federal Reserve in 2001 de rente om de economie te stimuleren tot 1%. Daardoor konden de banken goedkoop geld lenen. Er was veel goedkoop kapitaal beschikbaar.
Er is een manier om met dit goedkope geleende kapitaal erg veel geld te verdienen. Dit kan via het hefboommechanisme. Mensen lenen geld om te investeren en kunnen daardoor een hele hoge winst behalen.
Omdat mensen steeds meer goedkoop kapitaal wouden hebben bedacht men nieuwe financiële constructies waardoor ze nog meer geld konden lenen. Omdat de huizenmarkt in de afgelopen jaren steeds was blijven stijgen, leek het een goed idee om hypotheken te gebruiken om nog meer geld te genereren.
De hypotheken die normaal door de hypotheekverstrekkers zelf werdern beheerd, werden opgekocht door investeerders. Deze maakten er een financiëel product van en verkochten het weer door aan anderen. Dit verliep enige tijd er goed en er werd veel geld verdiend. Ook voor de huizenmarkt leek het goed, er werden nog mer huizen verkocht en de verkoopprijs ging nog verder omhoog.
Op een gegeven moment werd het echter lastig om nog mensen te vinden die huizen konden kopen. Toen werd er besloten dat er ook hypotheken verkocht mochten worden aan mensen die het eigelijk niet konden betalen. Men vroeg geen bewijs van inkomen meer bij het verstrekken van een hypotheek en verlaagde de rente naar soms zelfs 1%. Men zei er vaak niet bij dat deze zeer lage rente al vaak na een jaar weer omhoog zou gaan naar een veel hogere rente die de huizenkopers vaak niet meer konden betalen.
De investeerders dachten namelijk dat het niet zo erg zou zijn als de hypotheek niet meer betaald kon worden en dat mensen het huis uitgezet zouden worden. Want dan zouden ze zelf eigenaar worden van het huis. En de prijzen gingen altijd omhoog dus een winst - winst situatie (voor de investeerders). Dit ging helemaal fout.
Na een tijd bleken er wel erg veel mensen te zijn die hun huis niet meer konden betalen. Ze werden op straat gezet en de investeerders werden eigenaar van het huis. Ze probeerden dit opnieuw te verkopen, maar dat ging niet meer. De huizenmarkt was ingestort omdat er heel veel huizen te koop stonden en de waarde was enorm gedaald.
Er komt geen geld meer binnen en het systeem bevriest. Niemand wil meer geld investeren. De zeepbel barst en dit is het begin van het instorten van het kaartenhuis.
De Kredietcrisis

In de maand september van 2008 werd dit zichtbaar voor de wereld. De hypotheekbanken Freddie Mac en Fannie Mae kwamen onder overheidsgezag te staan omdat ze op het punt stonden om failliet te gaan en effectenbanken zoals Merrill Lynch en Lehman Brothers moesten gered worden door een overname. In Nederland kwamen verschillende banken in de problemen. De Fortisbank moest overgenomen worden en verschillende andere banken kregen ook een geldinjectie van de overheid en de Centrale Bank. In 2008 was dit maar liefst 60 miljard en later nog een paar keer met kleinere bedragen. Om te voorkomen dan mensen massaal hun geld bij de bank op gingen eisen, werd het garantiebedrag voor spaarders door de Nederlandse overheid opgehoogt tot 100,000 euro. Dit ook in verband met de ijsland crisis waar veel overheden en individuele spaarders de dupe van werden.
Het woelige jaar 2011, vooruitzichten voor 2012 onzeker

Hieronder een goed jaaroverzicht van de financiële gebeurtenissen in 2011. Het is gemaakt door de nieuwswebsite nu.nl. Hoofdpunten: -De ontwerpfouten van de euro werden zichtbaar door de staatsschuldencrisis. Griekenland gaat bijna failliet en er is tot op heden nog geen duidelijk plan om de euro stabiel te krijgen. -Nederland verkeert momenteel in een rescessie. Dit de 4e keer na de tweede wereldoorlog. -De voedselprijzen zijn in 2011 gestegen met 5% en de prijs van benzine, gas, water en licht ging ook omhoog. -Overal ter wereld zijn er protesten en opstanden. Mensen protesteren tegen de voortdurende werkeloosheid, inhaligheid van de grote financiële instellingen en tegen de crisis. -De huizenmarkt bevindt zich nog steeds in een dal en ongeveer 600.000 mensen hebben een betalingsachterstand van hun hypotheek. -De overheid verwacht flink te gaan bezuinigen. Er wordt van uitgegaan dat ongeveer 110.000 mensen hun baan kwijtraken. -Minister van Economische zaken, Maxime Verhagen kondigt aan dat hij verwacht dat 2012 een zwaar jaar wordt. Hoe het precies gaat lopen hangt mede af van hoe de eurocrisis zich ontwikkeld.
http://www.nubijlage.nl/jaaroverzicht11/2694069/economie-euro-gered-land-in-recessie.html
Van 2011 naar 2012
In 2001 is ook het jaar dat de legiolease affaire aan het licht kwam.

In de jaren 90 is een nieuwe manier van beleggen populair geworden. Namelijk het beleggen met gedeeltelijk geleend geld. Na het barsten van de .com bubbel wordt pijnlijk duidelijk dat de verwachte winsten er niet zullen komen. In plaats daarvan wordt er flink verloren. Er blijken in totaal 700.000 aandelenlease contracten te zijn afgesloten voor een waarde van 6,5 miljard euro.

De aandelenlease constructies werden aangeboden onder pakkende namen als vermogensversneller, sprintplan of winstverdriedubbelaar. De pakketten werden vaak via de telefoon verkocht en de marketing was misleidend. Zo werd er niet genoeg bekend gemaakt over de risico's en werden wijzigingen in de belastingwetgeving verzwegen. De schade is achteraf gedeeltelijk vergoed maar veel mensen waren hun ingelegde geld kwijt. De totale schade wordt in 2010 geschat op 25 miljard euro.
2001 - De hypotheekrenteaftrek kost de staat 2,2 miljard euro. Het blijkt dat 45% van het belastingvoordeel naar de 7% rijkste Nederlanders gaat. Het kabinet Kok voert maatregelen in om de kosten te beperken. Zo is de hypotheekrente aftrek niet meer geldig voor een tweede huis en een consumptieve lening. Daarnaast wordt de maximale looptijd 30 jaar.
2001 - Basisschoolleerling Tim van Melis ontwerpt de laatste gulden. Zijn prijs: een taart en een computer. Er worden 16 miljoen exemplaren van geslagen.
De navigatie
Deze tijdlijn is een weergave van de ontwikkelingen die zich hebben voorgedaan van de oudheid tot nu. Met name ontwikkelingen op het gebied van geld, bankzaken, verzekeringen, belastingen en de beurs. De gebeurtenissen worden binnen de verschillende categorieën op chronologische volgorde weergegeven.

Het geeft ons een inzicht in hoe onze relatie met geld zich heeft ontwikkeld over het verloop van de tijd en in hoe we nu met geld omgaan.
1 januari 2002 - overgang naar de euro. Vanaf nu is de gulden niet meer geldig. Dit is het einde van bijna 700 jaar gulden.
De waardebeleving wordt anders. Een euro is 2,20 gulden waard.
2002 - De financiële bijsluiter.

Met de komst van ingewikkelde financiële producten en de online verkoop kan er snel onduidelijkheid of misleiding ontstaan. Er ontstaat een behoefte om wat meer informatie te verstrekken bij de aankoop van een product. De Authoriteit Financiële Markten ontwikkeld een financiële bijsluiter (vernoemd naar de bijsluiter die bij medicijnen zit). De financiële bijsluiter geeft de volgende informatie: -Een duidelijke beschrijving van de voorwaarden en risico's van een product.
-Een beschrijving die een vergelijking met andere producten mogelijk maakt.
2002 - Oprichting van de Authoriteit Financiële Markten (AFM). Dit is een zelfstandig bestuursorgaan dat toezicht houdt op de financiële markten. Het is een belangrijke organisatie die o.a. de consument beschermt. Daarnaast wordt de transparantie en de kwaliteit van de bedrijfsvoering in de financiële sector bewaakt. Website: http://www.afm.nl/nl/consumenten.aspx
2004 - De Bijleenregeling wordt van kracht. Vanaf nu mag de overwaarde van een huis alleen geïnvesteerd worden in een nieuwe woning. Zo kon de overwaarde van een huis niet meer gebruikt worden als investering voor bijvoorbeeld legiolease constructies.
Het aantal pintransacties groeit gestaag. In 1990 pinden we in Nederland 16 miljoen keer. In 2010 is dit 135 keer zo veel. We pinden in 2010 maar liefst 2,1 miljard keer!
2011 - Het nieuwe pinnen wordt geïntroduceerd.
Vanaf nu moet de pinpas boven of onder in een sleuf worden gestoken. Het is nu veel moeilijker geworden om de pinpas te 'skimmen', oftewel te kopiëren.
2005 - Introductie van IDEAL voor het betalen van transacties bij o.a. webwinkels. Dit wordt meteen een van de populairste betaalmethoden van Nederland. Negen miljoen mensen kunnen zo beginnen met het gebruik van IDEAL. Het is gratis, veilig en het geld wordt direct van je rekening afgeboekt.
2006 - Woekerpolisaffaire

Deze naam is eind 2006 geïntroduceerd door het Tros programma Radar.
De Authoriteit Financiële Markten (AFM) kwam er na een onderzoek achter dat er voor nieuwe geldproducten (met name beleggingsverzekeringen en/of hypotheken) torenhoge en verborgen administratiekosten werden gerekend.

De regering stelde een eigen onderzoek in. Het bleek dat er in 73% van de verzekeringen, meer dan 2,5% kosten in rekening waren gebracht. Daarnaast was er vaak niet duidelijk vermeld dat vervroegd afkopen een zwaar negatief nettorendement kon opleveren. De meeste verzekeringen maakten de keus om te schikken. Er staan echter nog veel zaken open.
Wel zijn er door de AFM regels op gesteld die de consument beter beschermen bij de aankoop van een complex financiëel product.
2007 - Minister Zalm bevestigd dat de 'ouderwetse' girobetaalkaart nog niet afgeschaft wordt. Niet iedereen heeft toegang tot een computer of vindt het fijn om te bankieren via het internet.
2011 - In augustus wordt voorkomen dat Amerika financiëel in de problemen komt. Het kredietplafond wordt verhoogd tot 2.100 miljard dollar. Daar staat tegenover dat er in de komende tien jaar 2.400 miljard dollar moet worden bezuinigd.
Bron: Elsevier.nl
2008 - Onderzoek toont aan dat het gemiddelde Amerikaanse huishouden maar liefst 11 tot 13 creditkaarten bezit.

In Nederland is dit gelukkig anders. Uit onderzoek van de Nederlandse bank blijkt dat ongeveer 55% van de consumenten 1 creditcard heeft. Slechts 9% heeft er twee en 2% heeft er drie.
In 2009 wordt het 'Geld lenen kost geld' logo geïntroduceerd. Het moet de consument bewuster maken van de kosten die zijn verbonden met het aangaan van leningen.
Het lijkt te werken. Onderzoek van het AFM toont aan dat 73% van de consumenten aangeven dat de zin aanspoort tot nadenken.
Financiële instellingen die reclame maken op de tv laten de zin netjes zien. Op internetsites wordt de zin nog niet altijd op een correcte manier toegepast.
2010 - Verzekeringen mogen vanaf dit moment maximaal een contractduur hebben van 1 jaar. Als verzekeringen een meerjarig contract willen afsluiten dan moeten ze dit duidelijk van te voren aangeven.
2011- Ongeveer 9 miljoen mensen hebben een krediet dat geregistreerd staat bij het Bureau Krediet Registratie. Hier komen elk jaar ongeveer 1 miljoen nieuwe registraties bij. Gegevens blijven bewaard tot vijf jaar na afloop van een lening.

Het BKR oordeelt niet zelf over de kredietwaardigheid van een persoon, maar stelt de gegevens beschikbaar aan bijvoorbeeld banken die toestemming hebben om de informatie op te vragen. Website: http://www.bkr.nl/

Gegevens over iemand's krediet mogen niet zomaar worden opgevraagd. Als bekend wordt dat er een onrechtmatige aanvraag is gedaan dan kan er een zware boete worden opgelegd. We mogen wel zelf voor ongeveer 5 euro onze eigen gegevens opvragen.
2011 - Belastingdienst maakt het onmogelijk om in te loggen met een willekeurig digid, nadat er een paar honderd huishoudens zijn getroffen door fraude met de huur en zorgtoeslag.
Door alle nieuwe ontwikkelingen wordt het verzekeringslandschap steeds complexer. Het is soms net zoals bij de hypotheken niet meer duidelijk wie nu eigenlijk de beheerder is van een verzekering.
Aan de andere kant ontstaan er websites zoals Prizewise.nl en vergelijk.nl waar consumenten op vrij eenvoudige wijze verzekeringen kunnen vergelijken of afsluiten.

Elk jaar worden er veranderingen doorgevoerd in het belastingssysteem. De veranderingen zijn samengevat in het belastingplan, dat jaarlijks bekend wordt gemaakt op Prinsjesdag.

In het belastingplan van 2012 worden o.a. de volgende maatregelen bekend gemaakt:
-Er zijn momenteel 22 rijksbelastingen. Hiervan worden er 7 afgeschaft. Dit met het doel om het belastingssysteem eenvoudiger te maken.
-Er zal strenger gecontroleerd worden tegen fraude.
-Er komt een vaste basisaftrek voor zelfstandigen
-De spaarloon en levensloopregeling worden afgeschaft en vervangen door het zogenaamde vitaliteitssparen. Hier kunnen behalve werknemers ook zelfstandigen gebruik van maken.
-Er wordt een begin gemaakt om mensen die na hun 60e levensjaar werken onderdeel te laten zijn van het 'gewone' belastingsysteem. Een voorbeeld hiervan is de vervanging van de arbeidstijdverkorting door de tijdelijke doorwerkbonus.
-De wegenbelasting wordt goedkoper voor alleen de zuinigste auto's.
De website van de Belastingdienst: http://www.belastingdienst.nl/
Vanaf 1 januari 2011 wordt de BTW op de podiumkunsten en kunstvoorwerpen verhoogd van 6% naar 19%.
Bron: http://www.rijksoverheid.nl/
Papiergeld wordt ook wel fiducair geld genoemd. Waarom?
Op weg naar de middeleeuwen
De middeleeuwen waren een zware tijd. Toch zijn er toen grote uitvindingen gedaan zoals de boekdrukkunst.

Uitvindingen die te maken hebben met het verspreiden van informatie hebben een grote invloed op de ontwikkeling van onze relatie met geld.

Omdat geld als algemeen betaalmiddel wordt gebruikt is het altijd en overal aanwezig. Onze kennis is een kader voor de ontwikkeling van producten die met geld te maken hebben.

Als een samenleving complexer wordt dan groeit de gedachte die we over geld heb ben mee. De beurs is hier een voorbeeld van. Daar wordt gehandeld in geldproducten die niet te zien zijn. Het handelen wordt dan afhankelijk van informatie.

Als er geen vertrouwen is dan gaat de koers van de beurs omlaag. Als er wel vertrouwen is dan stijgt de koers weer. Het geld volgt bepaalde patronen.

Hoe concreter ons geld aanwezig is, hoe makkelijker we kunnen voorspellen wat er mee gaat gebeuren. Bijvoorbeeld geld in je hand versus aandelen op de beurs.

Geld is een normaal onderdeel van ons leven. We vergeten vaak dat het een concept is dat gebaseerd is op vertrouwen. De kosten van het maken van een bankbiljet zijn tegenwoordig bijvoorbeeld maar een paar cent. Vaak denken we daar niet eens aan. We zien alleen de waarde waar we in vertrouwen.
Na de industriële revolutie is de moderne tijd een feit.
Mede door het loslaten van de goudstandaard en de ontdekking van girale transacties wordt onze relatie met geld complexer.
Geld kan sneller heen en weer geschoven worden en we doen steeds meer zaken virtueel. Daardoor zijn we in steeds grotere mate afhankelijk van ons vertrouwen in geld.

Daarnaast ontstaan er extra handelsplekken waar producten zoals hypotheken nog een keer opnieuw worden verkocht. Vroeger was er voor een hypotheek één geldverstrekker en een afnemer. Nu worden de hypotheken zelf nog een keer verhandeld op de beurs, zodat mensen ermee kunnen speculeren. Dit creëert een heel nieuw niveau van complexiteit en mogelijkheden.

Voor de 'gewone man of vrouw' wordt het kopen van een auto een normale zaak. Daardoor wordt reizen eenvoudiger. De noodzaak voor internationale betaalmogelijkheden groeit.

Ook het zorgstelsel ontwikkeld zich en de welvaart groeit. Door de komst van de televisie en de toegankelijkheid van de auto komt de communicatie in een stroomversnelling. Nu kunnen er in 1 keer enorme groepen mensen worden bereikt. Ondanks de idealen die veel mensen in de jaren zestig hadden, groeit de consumptiemaatschappij. Mensen doen steeds minder aankopen voor alleen de functionaliteit. De expressie van onze eigen identiteit wordt steeds belangrijker. Geld is hier een belangrijk middel voor.
9-11 Is inmiddels een begrip geworden. Op 11 september 2001, kapen jonge moslimextremisten die aangesloten waren bij de Taliban, verschillende passagiersvliegtuigen. Deze vliegtuigen gebruikten ze om het World Trade Center te verwoesten en delen van het Pentagon in Washington. Amerika start hierna een oorlog tegen het terrorisme. De oorlog met Afghanistan en Irak zijn hiervan het gevolg. Er vallen vele doden en gewonden. Er ontstaat een cultuur van angst, waar veel mensen de dupe van worden. Er worden na 2001 ook nog aanslagen gepleegd in o.a. Londen, Kandahar, Riyad, Bali en Madrid.
De onrust tussen Israel en Palestijnen blijft aanhouden. Israël bouwt een hek om zichzelf te beschermen tegen aanslagen. Duizenden Palestijnen die in Israel werken raken hierdoor hun baan kwijt. De Hamas krijgt de macht over het Palestijnse gebied.
In 2003 breekt in Darfur een geweldadig conflict uit tussen de regering en de Janjaweed over de verdeling van o.a. aardolieinkomsten. Er wordt geschat dat er in totaal 300.000 doden zijn gevallen en dat er 2 miljoen mensen zijn gevlucht.
In 2004 vond er vlak bij het eiland Sumatra een zeebeving plaats met een sterkte van 9,3 op de schaal van Richter. De beving veroorzaakt een gloedgolf van maar liefst tien meter hoog die de landen o.a. om de Golf van Bengalen zwaar troffen. Er komen in totaal 290.000 mensen om waarvan 200.000 alleen al in Sumatra. De verwoesting is enorm.
Al Gore brengt in 2006 de documentaire 'An Inconvenient Truth' uit, die wordt bekeken door 2 miljard mensen. De opwarming van de Aarde krijgt steeds meer aandacht.
Nederland voert als eerste land ter wereld het homohuwelijk in.
In 2007 breekt de kredietcrisis uit. Dit zal grote gevolgen hebben voor de wereld economie. Veel mensen raken hun baan kwijt en gaan bewuster consumeren.
Door de enorme groei van de bevolking tijdens de afgelopen decennia krijgen epidemieën eenvoudiger de kans om zich te vormen en te verspreiden. Het aantal slachtoffers valt uiteindelijk mee. Dit zijn ziekten zoals de acute longaandoening SARS, de vogelgriep en de Mexicaanse griep.
De Europese Unie wordt uitgebreid met 12 landen uit Oost-Europa zoals Roemenië en Bulgarije.
En de Europese unie probeert om een algemene grondwet in te voeren. Dit wordt uiteindelijk afgewezen omdat de Franse en Nederlandse bevolking de grondwet afwijzen in een referendum.
Ook binnen Nederland zijn er spanningen. De moorden op Pim Fortuyn en Theo van Gogh zorgen voor angst.
Het integratie -en het asielbeleid worden strikter gemaakt en de discussie over integratie zorgt voor een grote woordenstrijd.
In 2002 wordt de eerste voedselbank geopend in Nederland. Een non-profit organisatie die extra voedsel verstrekt aan mensen die net onder de armoedegrens leven. Het wordt een groot succes. Tijdens de crisisjaren blijft het aantal voedselbanken groeien.
Hoofdlijnen van het nieuws in 2010
IJsland weigert om een wet te ondertekenen die ervoor zou zorgen dat Nederland en Engeland schadeloos gesteld worden.
Op 20 april ontploft er in de Golf van Mexico een boorplatform: Deepwater Horizon. Er ontstaat een olieramp die de grootste in de petroleumgeschiedenis zou worden. Voordat het lek wordt gedicht, stroomt de olie drie maanden lang in de oceaan.
Griekenland komt in een schuldencrisis terecht. Om te voorkomen dat het land failliet gaat, wordt er een overeenkomst gesloten met de Europese unie en het Internationaal Monetair Fonds. Men hoopt dat de maatregelen een bankroet kunnen voorkomen.
Bij parlementsverkiezingen in Nederland wordt de liberale VVD de grootste partij. De PVV wint fors. Het christendemocratische CDA lijdt een historische nederlaag, Mark Rutte wordt premier.
De Nederlandse Antillen worden opgeheven. Curaçao en Sint Maarten gaan verder als autonoom land binnen het koninkrijk en Saba, Sint-Eustatius en Bonaire worden elk een Nederlandse gemeente.
Een aardbeving en daaropvolgende tsunami bij het Indonesische eiland Sumatra kost aan 435 mensen het leven. De schade is enorm.
Klokkenluidersite WikiLeaks ontketent een politieke crisis door het openbaar maken van 250.000 vertrouwelijke Amerikaanse diplomatieke telegrammen.
Hoofdlijnen van het nieuws in 2011
Eind 2010, begin 2011 breken er een serie van moedige protesten uit in de Arabische wereld, die ook wel de Arabische lente wordt genoemd. De oorzaken van deze protesten zijn onderdrukking, corruptie, prijsstijgingen en werkeloosheid. Men spreekt ook wel van een revolutie. Enkele regeringen proberen de opstanden te stoppen door zeer gewelddadig in te grijpen. Het resultaat is echter bereikt. Zo legt de Egyptische president Moebarak na 18 dagen protest zijn functie neer en draagt hij de macht over aan het leger. Hij is dertig jaar president geweest. Ook in Libië wordt Al-Qadhafi gedwongen om op te stappen. Hij weigert zich over te geven en wordt iets later vermoord. In bijna alle andere landen worden grote veranderingen doorgevoerd.
Ook in enkele Europese steden zijn er protesten. O.a. in Londen en Madrid. Een algemeen thema is het groeiende wantrouwen in de heersende leiders en instituten zoals banken en de beurzen. In Amerika ontstond in september een protestgroep die zichzelf Occupy-Wallstreet noemt. Dat deden ze ook letterlijk. Ze bezetten het financiële centrum. Het initiatief werd in allerlei delen van de wereld overgenomen.
Op 9 april vindt een van de meest schokkende gebeurtenissen van het jaar plaats. In Alphen aan de Rijn schiet een 24 jarige man in een winkelcentrum 6 mensen dood, daarna pleegt hij zelfmoord.
Een zeebeving veroorzaakt een tsunami en daarna de kernramp van Fukushima. De Japanse autoriteiten erkennen dat de radioactiviteit dusdanig hoog is, dat het hoogste niveau van de INES-schaal is bereikt.
Osama bin Laden, de leider van de islamistische terreurorganisatie Al Qaida, wordt gedood door elitetroepen van het Amerikaanse leger.
In Noorwegen worden op 22 juli, 2 aanslagen gepleegd door Anders Behring Breivik, een Noorse man. Hierbij vallen 77 doden. Bij een autobom in de regeringswijk van Oslo, vallen acht doden en ruim een uur later vallen bij een schietpartij in een jeugdkamp van de Noorse Arbeiderspartij op het eiland Utøya 69 doden. De wereld is diep geschokt.
De NASA kondigt aan dat het bewijzen heeft gevonden voor vloeibaar water op Mars gedurende warme periodes van het jaar.
De Dow Jones zakt 4,3%. Dit is de grootste daling binnen een dag sinds 2008. Er wordt gevreesd voor een nieuwe recessie.
Inmiddels gebruikt ongeveer 90% van alle huishoudens internet. Mensen zijn nu op een hele nieuwe manier met elkaar verbonden. Binnen enkele seconden kan er informatie worden verstuurd van de ene kant van de wereld naar de andere kant. Geld reist tegenwoordig net zo snel als de snelst beschikbare internetverbinding en de meeste bankzaken worden online gedaan. De Game industrie evenaart in 2009 de filmindustrie qua kapitaalomzet.
Google wordt de grootste zoekmachine. Er komt steeds meer informatie beschikbaar op het internet. Zo is het tegenwoordig heel eenvoudig om te registreren waar iemand woont, hoe iemand zijn of haar boodschappen doet en wat voor spullen er worden gekocht.


Sociale media zoals Facebook, Twitter en What's App zorgen er voor dat een groter gedeelte van het sociale leven van mensen zich online afspeelt.
Bedrijven op internet gaan hun communicatie en marketing afstemmen op individuele gebruikers. Dit kan omdat bedrijven die hun services gratis aanbieden zoals Google en Facebook, de activiteiten van gebruikers bijhouden, doorverkopen en gebruiken voor reclamedoeleinden. Zo krijgen 2 mensen die naast elkaar zitten en met Google hetzelfde woord opzoeken soms hele andere resultaten te zien.
Bron: Elsevier
De ravage na de tsunami
In 2008 breekt in IJsland een van de grootste bankcrisissen uit die er ooit geweest is. De drie grootste commerciële banken worden overgenomen door de staat en 1000en Nederlandse en Engelse spaarders worden de dupe. Het geld dat ze hebben gestort is weg. De Nederlandse en Engelse staat moeten bijspringen om een aantal spaarders schadeloos te stellen. Kort hierna wordt de spaardersgarantie door de Nederlandse bank verhoogd tot 100.000 euro. Dit zodat mensen het vertrouwen in het financiële systeem niet helemaal kwijtraken.
Door de verspreiding van de radio, de komst van de televisie konden er vele grotere groepen mensen worden bereikt dan voorheen. Ook met reclames. Net zoals de auto had op een gegeven moment bijna elk huidhouden een tv. Elk jaar werden er betere modellen ontwikkeld. Deze modellen werden ook steeds goedkoper. Er ontstond een cyclus van vooruitgang die ervoor zorgde dat er elk jaar nieuwe aantrekkelijke producten op de markt kwamen. Nu is dat nog steeds het geval. We hebben hier onze vooruitgang gedeeltelijk aan te danken. En ook onze huidige koopcultuur. Er werd ook in deze tijd al veel op afbetaling gekocht.

De ontwikkeling van financiële producten zet zich voort. Er zijn veel nieuwe ontwikkelingen. Soms zo complex dat de experts elkaar tegenspreken. De risico's zijn moeilijk te overzien en veel mensen worden misleid.

Daarnaast werd in deze periode het betalen met creditkaarten normaler. Door al deze ontwikkelingen werd onze relatie met geld vluchtiger. Het werd lastiger om echt de waarde te voelen van wat we bezaten. Daarnaast werden we veel meer dan vroeger gestimuleerd om een bepaalde levensstijl te 'volgen'.

Het is natuurlijk om een ideaalbeeld te hebben van hoe ons leven er uit zou moeten zien. In deze tijd gingen de reclame en de media hier een steeds belangrijkere rol in spelen.
Bron voor alle belastinginformatie: het geheugen van Nederland.
Nu geld binnen een paar seconden kan worden overgemaakt van de ene naar de andere kant van de wereld, gaan bedrijven steeds internationaler denken. De productie wordt verplaatst naar de goedkopere landen waar de welvaart ook stijgt.

Internet is inmiddels een vast onderdeel van ons leven geworden. Dit heeft vele voordelen. Er zijn echter ook zorgen. De informatievoorziening wordt tegenwoordig persoonlijk aangepast aan de lezer. Zo krijgen twee personen die hetzelfde woord met Google opzoeken, soms hele andere resultaten. Zo ontstaat de kans dat we allemaal in onze eigen privé bel gaan leven.
Mensen krijgen door de invoering van o.a. het digid eenvoudiger toegang tot overheidsvoorzieningen. Zo is het nu bijvoorbeeld zelfs mogelijk om de status van je pensioen te bekijken op mijnpensioenoverzicht.nl. Hoewel dit vele voordelen heeft maken mensen zich zorgen over het anonieme karakter van internet. Er is niet meer duidelijk wat wel en wat niet privé is.

Omdat de druk op de aarde groter is geworden door de enorme groei van welvaart en omdat de welvaart al een zeer hoog niveau heeft bereikt, wordt deze periode gezien als het begin van een eenvoudigere tijd.
Door het gebrek aan vertrouwen en de slechte economie is er een grotere behoefte ontstaan om te weten wat er met ons geld gebeurd.
Je bent nu aangekomen bij het eind van de tijdlijn.
Je hebt nu een idee van hoe onze relatie met geld is ontstaan.
In de cursus 'Mijn geld en ik' verken je je eigen relatie met geld en,.......afmaken.
Full transcript