Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Budowanie autorytetu wychowawcy

No description
by

Marlena Wszoła

on 11 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Budowanie autorytetu wychowawcy

Budowanie autorytetu wychowawcy
Czym jest autorytet nauczyciela i jaką odgrywa rolę
w wychowaniu uczniów (m.in. w budowaniu
systemu wartości dzieci i młodzieży)?
Jak budować swój autorytet w oczach uczniów
i jakie znaczenie ma w tym przyjmowanie postawy asertywnej?
Autorytet wyzwalający wobec uczniów to taki, który:
inspiruje,
modeluje,
mobilizuje do inicjatywy, stwarza warunki, stawia wyzwania,
stymuluje zapał, wyobraźnię, wrażliwość (empatię) i intelekt (krytycyzm),
wspiera cywilną odwagę,
szanuje wolność, ale uczy odpowiedzialności.
Autorytet ujarzmiający
dąży w mniej lub bardziej uświadamiany sposób
do utrzymania swojej dominującej pozycji i władzy nad uczniami:
kontroluje, dąży do podporządkowania sobie uczniów,
narzuca swoją perspektywę,
żąda uznania, okazywania szacunku,
arbitralnie zakazuje bądź nakazuje,
karze (niepodporządkowanych jego osobie)
i nagradza (wiernych mu uczniów).
Dwa główne typy autorytetu wychowawczego
W wychowaniu zdecydowanie pozytywną rolę odgrywa nauczycielski autorytet wyzwalający.
Obcowanie z taką osobą pozwala na przyjmowanie norm
z powodu uznania dla autorytetu, a nawet identyfikacji
z nim, a nie ze strachu przed karą.
Uczeń uczy się z czasem brać pod uwagę taki uwewnętrzniony autorytet jako jeden z drogowskazów.
Ogólnie relację z uznawanym autorytetem (stosunek do autorytetu) można opisać jako:

liczenie się z…(podporządkowanie),
uznanie dla… (szacunek),
oparcie w… (można na niego liczyć),
szacunek dla…,
zaufanie do…
Rodzaje autorytetów
Autorytet tradycyjny
można go scharakteryzować jako:
wieczny (uznawany od niepamiętnych czasów),
nietykalny,
„święty”,
nieomylny,
nieobalalny.
Stosunek do takiego autorytetu ma charakter:
„kultu”,
wielkiego szacunku i uznania,
podporządkowania,
niekwestionowania go, niepodważania jego opinii.
Autorytet moralny
Osoba ciesząca się takim autorytetem:
wyznaje i deklaruje jasny system wartości,
zaświadcza własnym życiem o uznawanych wartościach,
jest spójna (tzn. jej deklaracje pozostają
w zgodności z jej postępowaniem).


Osoby uznające taki autorytet:
darzą go szacunkiem,
pragną go naśladować.
Autorytet stanowiska
Niewątpliwie nauczyciel posiada autorytet wynikający z pełnionej przez niego funkcji.
Autorytet władzy
Często powiązany z autorytetem stanowiska jest autorytet władzy, który cechuje:
decyzyjność (patrz: punkt 4.3.),
reprezentatywność (wychowawca reprezentuje grono wychowawcze realizujące program wychowawczy szkoły akceptowalny przez rodziców uczniów),
dbanie o prawa uczniów (wychowawca przestrzega tych praw, a nie jedynie dąży do podporządkowania wychowanków).
Autorytet kompetencji
Wychowawca, jak każdy nauczyciel, powinien być
i jest autorytetem, którego źródłem jest jego wiedza, umiejętności, doświadczenie, dorobek i „mądrość życiowa”.
Taki autorytet charakteryzuje:
pewność,
miarodajność,
wiarygodność.

Stosunek do takiego autorytetu, to przede wszystkim:
uznanie,
uczenie się od niego
i korzystanie z jego doświadczenia i dorobku.
Cechuje go:
decyzyjność (podejmuje decyzje związane z wychowaniem uczniów w ramach przewidzianych programem wychowawczym),
odpowiedzialność (przyjmuje na siebie odpowiedzialność za podejmowane działania i ponosi pewną odpowiedzialność za ich nieefektywność).
Szacunek do autorytetu tak rozumianego wynika z podporządkowania systemowo-
-strukturalnego uczniów wobec nauczycieli, w takiej placówce, jaką jest szkoła.
Stosunek do uznanego autorytetu władzy przejawia się:
szacunkiem dla władzy z nadania lub z wyboru,
uznaniem systemu szkolnictwa,
respektem przed wychowawcą ze względu na jego dominację, przewagę (wiek, stanowisko).
Możemy tu zwrócić uwagę, że autorytet kompetencji może być zdobywany w sposób:

wyzwalający
– przez rozwijanie analizowania problemów i twórczego, samodzielnego poszukiwania rozwiązań przez uczniów, tak by uczyli się odpowiedzialności za swoje decyzje;

ujarzmiający
– przez narzucanie swojej perspektywy w rozumieniu spraw i podawaniu "dobrych rad” nie do odrzucenia.
Autorytet osobowości
Cechuje go:
charisma („dar” nawiązywania kontaktu z ludźmi,
wywierania na nich wrażenia i wpływania na nich),
„wewnętrzna siła” (stanowczość i bycie przekonywującym),
pociągająca autoprezentacja,
dobra komunikatywność.

Stosunek do takiego autorytetu można opisać jako:
podziw,
zauroczenie,
fascynację.


Pseudoautorytety
i kłopoty z autorytetami
„dyktatorzy”
anarchizacja
(brak autorytetów)
,

atomizacja
(wielość niespójnych
ze sobą autorytetów)
.
Nauczycielom raczej nie grozi wejście w rolę takich autorytetów. Jednak muszą oni być przygotowani na wpływ pseudoautorytetów w życiu uczniów na ich wychowanie.
idole, „bożyszcze”,
widoczność (obecność w mass mediach lub środowisku życiowym ucznia),
charyzma (zdolność pociągania, uwodzenia swoim urokiem),
powierzchowność (przywiązywanie wagi do tego, co widoczne, bez zwracania uwagi
na wartość rzeczy niezwiązanych z autoprezentacją),
częsta niespójność (między tym, co przeżywa w tajemnicy, a tym, co pokazuje).

Stosunek do idoli cechuje:
bezkrytyczne uwielbienie,
uwiedzenie urokiem.
charakteryzują się:
bezwzględną dominacją,
domaganiem się uznania własnej przewagi,
agresją, zastraszaniem, manipulacją.

Stosunek do takiego pseudoautorytetu opiera się na:
strachu, lęku, obawach,
złości, nienawiści, wściekłości (nie wyrażanej wobec niego,
ale przenoszonej na słabszych),
postawie uległości,
postawie buntu (rzadko, zwłaszcza w sytuacjach,
gdy chce się zająć jego pozycję w grupie).
Autorytet wychowawcy :
opiera się na doświadczeniu życiowym wychowawcy (wiedzy, wykształceniu, zdolnościach i mądrości),

opiera się na zaufaniu, kontraktach, które wychowawca zawiera w codziennych interakcjach z uczniami,

wynika z uczuć, szacunku dla niego (rzadziej z obawy czy lęku wobec wychowawcy),

wynika z uznania dla jego stanowiska bądź funkcji w szkole,

wynika ze zwierzchnictwa, jakie posiada wychowawca nad swoimi uczniami.
Proces wychowawczy składa się z czterech nurtów:
Wychowawcze zadania autorytetu w tym zakresie to:
przekazywanie wartości kulturowych,
określanie norm i pożądanych zachowań,
kreowanie i wskazywanie wzorców osobowych,
modelowanie i wzmacnianie postaw prospołecznych, wzbudzanie refleksji na temat wartości własnych i cudzych,
identyfikacja i dystansowanie się do konfliktów wartości (uczenie zrozumienia i tolerancji),
tworzenie okazji do refleksji i wartościowania zjawisk
i faktów.
Autorytet nauczycielski
w wychowaniu uczniów
1) wspomaganie rozwoju (naturalnych procesów związanych z rozwojem poznawczym, emocjonalnym, dojrzewaniem płciowym itp.),
2) kształtowanie postaw pożądanych (np. w sferze moralności),
3) zapobieganie zagrożeniom
(np. profilaktyka uzależnień),
4) korygowanie: skutków urazów powstałych w wyniku wcześniejszych dysfunkcyjnych oddziaływań wychowawczych w rodzinie, destrukcyjnych wzorów adaptacyjnych przyjętych w wyniku dysfunkcyjnego wychowania.
Autorytet nauczycielski odgrywa szczególną rolę w kształtowaniu postaw i systemu wartości uczniów.
Kompetencje autorytetu wychowawcy
Bazą dla autorytetu wychowawcy (nauczyciela) są:
efektywna komunikacja interpersonalna,
duża empatia,
świadomość własnych wartości,
wzorcowa postawa osobista,
umiejętności negocjacyjne i mediacyjne,
świadomość własnych stereotypów i uprzedzeń,
otwarty i twórczy umysł,
asertywność.

Wszystkie te kompetencje podlegają rozwojowi
dzięki odpowiedniemu treningowi
Autorytet wychowawcy a kształtowanie systemu wartości uczniów
Wpływ wychowawcy na rozwój ucznia i jego system wartości sprowadzić można do
czterech głównych dróg:
1) Słowne przekazywanie norm (kodyfikacja)
i refleksja nad wartościami.
2) Modelowanie pożądanych zachowań
(wzorce postaw).
3) Nagradzanie i karanie zachowań ucznia.
4) Identyfikacja z autorytetem.
Kodyfikacja i wzbudzanie refleksji
Pierwszym sposobem odniesienia do systemu wartości jest słowne przekazywanie norm (kodyfikacja). Im starsze dzieci, tym ważniejsze jest budowanie ich zrozumienia.
Nie wystarczy odwołanie się do tabu (nie, bo nie), ale przez korzystanie z empatii uczniów uzasadnianie zasadności tych norm, np. wskazywanie ich roli w ochronie jednostki, utrzymywaniu spójności grupy, analizując konkretne sytuacje zaistniałe w życiu klasowym
– te pozytywne (np. pomaganie w nauce innym), jak i te negatywne (np. bójki)
– warto odnosić je do wartości.
Modelowanie pożądanych zachowań
Modelowanie to – według teorii społecznego uczenia się Alberta Bandury – uczenie się poprzez obserwowanie i naśladowanie zachowań innych ludzi. Według tej teorii uczenie się następuje, gdy obserwator świadomie przygląda się jakiemuś zacho- waniu, następnie umieszcza efekt obserwacji w pamięci i dzięki temu wie, jak się zachować, niezależnie, czy zrobi to czy nie.

Zadania leżące po stronie wychowawcy, powinien on:
zachowywać się zgodnie z przyjętymi normami,
wskazywać na swoje zachowania wynikające z kontraktu, celem zwrócenia uwagi na ten wzór (np. Nie przerywam, gdy wy mówicie, wiec zależy mi, żebyście nie przerywali sobie),
sprawdzać, co uczniowie zapamiętali z danej sytuacji (np. Dziś dobrze nam się ze sobą rozmawiało. Co się do tego przyczyniło? Co zapamiętacie?).
Nagradzanie i karanie zachowań ucznia
Istnieją trzy sposoby wpływania na niepożądane zachowania uczniów (łamiące normy) poprzez nagrody i kary:
- dostrzeganie zachowań pożądanych i wzmacnianie ich (nagradzanie), daje wzrost liczby takich zachowań,
- wskazywanie, nazywanie i karanie zachowań niepożądanych, daje spadek ich liczby,
- niezauważanie zachowań negatywnych (czyli niewzmacnianie ich), może prowadzić do utrzymywania się ich na tym samym poziomie.
Nagroda może mieć różne postacie:
- skierowanie uwagi na pozytywne zachowanie ucznia
(np. Widzę jak pomagasz koleżance i cieszy mnie to),
- pochwała słowna lub pisemna,
- wyróżnienie przed innymi uczniami,
- punkty zbierane do oceny zachowania na koniec semestru.
Identyfikacja z autorytetem
Identyfikacja – przyswajanie sobie właściwości drugiej osoby, która pod jednym lub wieloma względami służy za model psychologicznego funkcjonowania. Osobowość
kształtuje się w dużej mierze jako cały szereg identyfikacji.
Jest to bardzo ważny proces, który jednak może mieć negatywne skutki, jeśli uczeń ma do czynienia z autorytetem ujarzmiającym.
Charakteryzuje on „zimne” środowisko wychowawcze:
nieokazywaniem dzieciom pozytywnych uczuć,
akcentowaniem głównie ich powinności i obowiązków,
stosowaniem kar i represji jako głównego środka wychowawczego.
Nie można też pominąć roli spójności wychowawcy. Znaczy to, że o deklarowanych
wartościach i przekazywanych normach musi świadczyć on swoim zachowaniem.
Na przykład, jeśli nietykalność i dobro drugiej osoby jest wartością,
a normą kontraktu jest zakaz agresji werbalnej,
to wychowawca nie może sobie pozwolić na żadne jej formy,
np.: w postaci aluzji, ironii, przytyków,
które mogą być raniące dla uczniów.
Fazy rozwoju moralnego dziecka wg Kohlberga a wpływ autorytetu na system wartości dziecka
Wobec nagłaśnianej kwestii kryzysu autorytetu nauczycielskiego potrzebne jest kształtowanie
postawy asertywnej u nauczycieli. Nie chodzi tu wyłącznie o zachowania asertywne,
bo mogą one być wykorzystywane również w manipulacji.
Chodzi o całościową postawę asertywną obejmującą:
sądy, przekonania o tym, co jest ważne i pożądane, o prawach ucznia i należnym
mu szacunku, jak i szacunku należnym sobie jako nauczycielowi;
generalnie pozytywne ustosunkowanie emocjonalne do uczniów (życzliwość);
gotowość do zachowań asertywnych:
– dbania o interesy uznane za ważne (własne i cudze),
– wyrażania swoich opinii,
– wyrażania sprzeciwu,
– wytyczania i obrony psychologicznych granic,
– przyjmowania informacji zwrotnych na swój temat (także negatywnych).
Stanowczość, ale łagodna, bez agresji (złośliwości, manipulacji, krytykanctwa) jest
podstawą autorytetu nauczyciela. Przez bycie asertywnym nauczyciel podtrzymuje swój
własny autorytet. Buduje w oczach uczniów obraz nauczyciela pewnego siebie, ale
nie groźnego, ani – tym bardziej – uległego czy podstępnego. W ten sposób zdobywa
szacunek uczniów. Asertywność wychowawcy ma znaczenie w:
egzekwowaniu zachowań zgodnie z kontraktem (ochrona swojego autorytetu stanowiska
i władzy),
modelowaniu pożądanych zachowań (baza do identyfikacji z autorytetem osobowości
wychowawcy).
Postawa asertywna
Założenia leżące u podstawy asertywnej postawy wychowawcy w tym zakresie są następujące:
Nie istnieje jeden obowiązujący zestaw poglądów (np. tych, które wyznają rodzice uczniów).
Można się różnić w opiniach i poglądach z innymi ludźmi.
Zachowuje się prawo do własnego zdania i kierowania się uznawanymi przez siebie wartościami.
O różnicach opinii i poglądów można mówić, dyskutować.
Można się różnić bez nienawiści.
Ktoś może być nam bliski pod jakimś względem, a pod innymi względami nam nie odpowiadać (złożoność relacji międzyludzkich).
Przy wyrażaniu opinii ważne jest, by było to robione:
wprost (w miarę możliwości bezpośrednio do adresata),
uczciwie (w zgodzie z sobą),
stanowczo, ale łagodnie i bez lęku,
stosowanie (z uwzględnieniem poziomu rozwojowego, emocjonalności odbiorcy, jego możliwości przyjmowania informacji i sytuacji).
Asertywne wyrażanie opinii autorytetu
Granice psychologiczne wychowawcy to normy określające, co jest a co nie jest dopuszczalne w zachowaniach wobec osoby w określonych sytuacjach (np.: wycieczki
klasowe, lekcje, zebrania) ze strony różnych osób (np. na co innego może pozwolić
sobie koleżanka nauczyciela, a na co innego uczeń). Każdy człowiek ma trochę inaczej
ustalone granice osobiste.
Wychowawca wyznacza też granice sytuacji, wprowadzając (w uzgodnieniu kontraktu
klasowego) zasady, normy zachowania i pracy na lekcjach. Granice te uwzględniają już nie tylko osobę wychowawcy, ale mają chronić samych uczniów. W zależności od rozwoju sytuacji można w obronie granic reagować asertywnie w różnym stopniu.
WAŻNE!
Jak to zrobić…
1) Nazwij sytuację (np. Słyszę, że używasz na mój temat na boku słów powszechnie
uznanych za obraźliwe).
2) Wyraź prośbę, oczekiwanie (np. Oczekuję, że przestaniesz używać takich słów
wobec mnie i że to się już nie powtórzy).
3) Zakomunikuj swoje uczucia – komunikat „ja”(np. Czuję się urażony tym, co mówisz).
4) Wyraź zdecydowane żądanie, sprzeciw (np. Natychmiast przerwij te komentarze
na mój temat).
5) Zapowiedz sankcję (np. Jeśli nie przestaniesz, zgodnie z naszą klasową umową,
będę musiał odbyć z tobą rozmowę w obecności twoich rodziców).
6) Wykonaj sankcję (np. Po lekcji wykonam telefon do twoich rodziców, poinformuję
o twoim zachowaniu i umówię nas na spotkanie).




Asertywne stawianie i obrona granic psychologicznych przez autorytet
Pamiętaj, że:
Jest to zachowanie stopniowalne. Jeśli krok pierwszy nie odniesie rezultatu,
przejdź do następnego.
Zgodnie z regułą stosowności, czasem możesz nie rozpoczynać od pierwszego,
ale od któregoś z kolejnych kroków.
Staraj się, by zapowiedziana sankcja była naturalną konsekwencją zachowania
ucznia (np. wynikała z kontraktu), a nie miała charakteru odwetowego.
Jeśli dojdziesz do kroku 6. (wykonanie sankcji), pamiętaj, by już się nie cofać,
ale być do końca konsekwentnym.
Pasja i entuzjazm to najbardziej pożądane cechy nauczyciela.
"Nauczyciel ten naprawdę dokładnie wszystko wyjaśnia, używa barwnego słownictwa i dramatycznego sposobu wypowiedzi, dzięki czemu zajęcia są trochę zabawne, czasem robimy plakaty albo piszemy listy”
"Ci nauczyciele niczego nie wyjaśniają, ciągle powtarzają: źle to zrobiłeś„to żałosne”, tępy jesteś”.
„Nauczyciele w naszej klasie faworyzują inteligentniejszych uczniów, a nam mniej zdolnym, nie zapewniają wystarczającej pomocy”
„Ważne, aby uczyli swojego przedmiotu z pasją i potrafili jakoś cię zmotywować. Niektórzy nauczyciele to potrafią, wiedzą jak daleko mogą się posunąć, jak bardzo mogą prowokować, aby sprawić, że kiedy już prawie chcesz się poddać, stwierdzisz: „Ja mu pokażę, co potrafię”. Nauczyciele, którzy aż płoną miłością do swojego przedmiotu są najlepsi. Istnieją też jednak nudni nauczyciele, którzy uważają: Jestem w pracy, płacą mi za to, że przychodzę, a wy tam sobie siedźcie i spróbujcie się czegoś nauczyć […] Nie dbam o to”. - Tacy są najgorsi.”
Ogromne znaczenie w procesie wychowawczym ma obraz nauczyciela w oczach uczniów. Wpływa on na samopoczucie uczniów w szkole, na ich wyniki w nauce. Można przypuszczać, że stosunek uczniów do szkoły i przyjmowania wiedzy w ogóle w dużej mierze zależy od tego, jak oceniany i postrzegany jest nauczyciel.
Jak młodzież postrzega współczesnego nauczyciela?

Wśród najbardziej pożądanych cech osobowości nauczyciela najczęściej pojawia się: wyrozumiałość, miły sposób bycia, wykształcenie, duża wiedza, sprawiedliwość, opanowanie, uczciwość, wesołe, sympatyczne usposobienie.
Życzliwość, uczciwość, umiejętność nawiązywania kontaktów z uczniami mają wpływ na zapewnienie dzieciom bezpieczeństwa
.

opinie o nauczycielach:
Asertywność to:
umiejętność wyrażania opinii, krytyki, potrzeb, życzeń, poczucia winy,
umiejętność odmawiania w sposób nieuległy i nieraniący innych,
umiejętność przyjmowania krytyki, ocen i pochwał, autentyczność,
elastyczność zachowania,
świadomość siebie (wad, zalet, opinii),
wrażliwość na innych ludzi,
stanowczość,
samoocena[3].
Full transcript