Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Biologji

No description
by

Gentrina Nuka

on 9 December 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Biologji

Qarkullimi ciklik i materieve ne ekosistem
Savanat

Savana është zonë e rrafshtë ose pak e valëzuar, që shtrihet në brezin tropikal, në veri dhe në jug të pyjeve tropikale. Savana karakterizohet për dy stinë: verë të lagësht dhe dimër të thatë. Ka pak rrjedha lumore. Botën bimore e përfaqësojnë barishtat e larta gjatë stinës së lagësht, dhe drunjtë e rrallë.Drurë tipikë të savanës janë : baobabi , eukalipti dhe akaciet.Nga bota shtazore e savanës mund të përmendim kafshët barngrënëse si : antilopat , zebrat , gjirafat , elefanti. Kafshët mishngrëse si : luani , tigri i zi , leopardi etj. Në savanë ka dhe kafshë të veçanta si : kanguri dhe struci. Savanet shtrihen në Afrikë, në Amerikën Jugore, në Azi dhe në Australi.
Fjala "Savana" rrjedh nga fjala spanjolle "sabana", që në gjuhën shqipe do të thotë rrafsh i gjerë apo rrafsh me barëra. Savanet janë Ekosisteme, të cilat karakterizohen me kaçube, lisa të vetmuar dhe para së gjithave me barishta tropike. Këto ekosisteme shtrihen në të dy anët e ekuatorit dhe kufizohen me pyjet e lagështa tropikale në njërën anë dhe shkretëtirat subtropikale në anën tjetër. Savanet mbulojnë rreth 15% të sipërfaqes kontinentale të tokës.
Varësisht nga sasia e reshjeve gjatë vitit dhe lloji i përhapur i vegjetacionit, savanet mund të t'i ndajmë ne tri lloje apo tipe të veçanta: savane të lagështa , savane të thata dhe savane me ferra apo kaçube Pranë pyjeve tropike shtrihet savanet e lagështa, ndërsa në drejtim të poleve vijojnë savanet e thata dhe ato me ferra.
Ekologjia
Ekologjia cilësohet edhe si shkencë e cila meret me studimin e strukturës dhe funksionimin e biosferës. Mirëpo detyra kryesore e kësaj shkence është studimi i botës së gjallë dhe asaj jo të gjallë.


Faktorë ekologjik quhen ato veprime të cilat i shoqërojn qëniet e gjalla që nga lindja e gjerë në vdekje. Këta faktorë veprojnë në bimë dhe shtazë dhe janë në varshmëri reciproke me njëra tjetrën. P.sh. rrezatimi i Diellit ndikon në temperatur, temperatura sjell avullimin e ujit, avullimi i ujit sjell lagështin në ajër e kështu me rradhë... Këto ndryshime varen nga relievi, gjërsia gjeografike, lartësia mbidetare etj. Faktorët ekologjik ndahen në 2 lloje, faktorë që vinë nga bota e gjallë (biotik) dhe faktorë që vinë nga bota jo e gjallë (abiotik).
Të gjithë faktorët ekologjik janë të rëndësishëm mirëpo nga më të rëndësishmit janë:
Drita
,
uji
,
temperatura
dhe
toka
.
SIDE A
SIDE B
Ekologjia
THANK YOU!
Sipas objektit të cilin e studion ekologjia ndahet në:

Ekologjinë e bimëve
Ekologjinë e shtazëve
Ekologjinë e mikroorganizmva
Ekosistemet tokesore

Në thelb, ekologjia,sipas objektit të studimit, mund të ndahet në autekologji (ideokologji) dhe sinekolgji.
Ekologjia (ojkos, vendbanim dhe logos, shkencë ose dije) është degë e Biologjisë e cila meret me studimin e vendbanimit. Themelet e para të ekologjisë i dha Hekeli mirëpo themeluesi i ekologjisë moderne është Çarls Darvini (ang. Charles Darwin). Qeniet e gjalla të cilat jetojnë kanë mardhënie shumë të ngushta dhe të përhershme me njëra-tjetrën. Këto mardhënie si dhe faktorët që ndikojnë në këta organizma i studion shkenca e Biologjisë, Ekologjia.
Ekologjia e bimëve meret me studimin e mardhënieve dhe veprimeve të cilat ndodhin në botën bimore (fitocenoza).
Në anën tjetër ekologjia e shtazëve meret me studimin e marrëdhënieve midis llojeve shtazore dhe bashkësive të tyre (zoocenozave).
Ekologjia e mikroorganizmave është pak e studiuar.


Auekologjia studion individët, mardhëniet e ndërsjellta të tyre dhe me mjedisin e tyre jetësore.

Tek faktorët e botës së gjallë (biotik) marrin pjesë ndikimet reciproke në mesë qenieve të gjalla. Qofshin ngacmimet nga brenda apo nga jashtë (ato që i shkakton edhe njeriu).
Tek faktorët e botës jo të gjallë (abiotik) marrin pjesë më përgjithësi kushtet klimatike, tokësore dhe ato të relievit, siç janë: relievi, temperatura e ajrit, dhe e tokës, drita, uji, lagështia, lartësia mbidetare, pjerrtësia e tokës, vetitë fizike, vetitë biologjike, vetitë kimike etj.
Është një nga faktorët më të rëndësishëm në Tokë pasiqë është i vetmi burim i cili jep dritën e verdhë, e cila është esenciale për zhvillimin e një individi. Drita e cila vjen në Tokë është e përbërë nga gjatësi valore të ndryshme. Roli i dritës është shumë i madh. Ai ndikon në mugullimin e farave, rritjen e bimëve si dhe proceset fiziologjike (transpirimin, fotosintezen etj.) Varësisht nga kërkesat për dritë bimët ndahen në dritëdashëse (heliofite) dhe hijedashëse (skiofite) Kjo ndodh edhe tek shtazët varësisht se cilit seksion i përkasin ato zgjedhin të jetojnë mbi hapësirën tokësore ku ka dritë dhe nën tokë ku është errësirë (p.sj. skrrajat, urithi etj.). Mirëpo e veçanta gjindet tek gjallesat ujore sepse në ekosistemin e tyre ujor nuk ka dritë dhe poashtu sytë e atyre gjallesave nuk funksionojn andaj i kan të zhvilluara disa organe speciale të cilat quhen organet ndriçuese e gjallesat ujore i përdorin për tu orientuar.


Është ndër faktorët më të rëndësishëm për ekzistencën e qenieve të gjalla, sepse asnjë proces jetësor nuk mund të kryhet pra prezencë të ujit. Trupi i bimëve dhe i shtazëve përmban 50 deri 90% ujë, ndërsai njeriut afro 70%, ndërsa te knidaret (meduzat) dhe disa bimëve ujore edhe deri në 98%. Uji ne gjendje te lenget nga bimët shfrytëzohet me anë të rrënjëve, ndërsa shtazët e pijnë. Roli i ujit eshte shume i madh. Ai hyne ne përbërjen e protoplazmës ku në prani të tij kryhen procese fiziologjike si: transpirimi, fotosinteza, mugullimi, rritja e bimëve etj. Bimët dhe shtazët mungesën e ujit e mbijetojnë në forma të ndryshme. Disa lloje të bimëve sidomos ato njëvjeçare i shmangen mungesës së ujit duke e kaluar thatësinë në formë të farave ose të kërcejve pa i qelur lulet. Kurse, bimët shumëvjeçare mbulohen me dyllë ose e zvogëlojnë transpirimin, ose siguruojnë ujë nga trupi i tyre i lagësht. Te shtazët mungesa e ujit mbijetohet në mënyra të ndryshme. Disa insekte trupin e mbështjellin me kutikulë (p.sh. kacadreri), zvarranikët (gjarpri, hardhuca) me shtresën e brirët shpezët dhe shtazët me lëkur të mbuluar me pupla dhe qime. Skrrajat dhe urithët per ta tejkaluar kete krizë qendrojnë në aktivitet të qetësisë duke mos hargjuar energjin.. Disa shtazë edhe migrojnë në disa vende më të volitshme. Në bazë të përshtatmëris per jetese bimet ndahet ne ato ujore (hidrofite) dhe ato tokësore (higrofite)
Një ndër faktorët më të rëndësishem është temperatura pasiqë ajo i përcakton kushtet e ekzistencës gjatë periudhes së jetesës. Për kryerjen e çdo procesi jetësore nevojitet temperatura (qoftë ajo e ulët apo e lartë) duke nisur nga zhvillimi në embrion e deri tek fotozinteza. Shtazët iu mbijetojnë temperaturave të ndryshme poashtu në mënyra të ndryshme. P.sh. tek kafshët gjatë verës qimet bëhen më të rralla dhe më të bardha me qëllim absorbimi. Kurse gjatë dimrit gëzofi i tyre trashet. Tek gjallesat ujore kemi zhvendosje varësisht nga temperatura ato zhvendosen në thellësi të ndryshme kjo mbase është rutin, mirëpo gjendja kritike arrin kur temperaturat kapin shkallë shumë të lartë (maksimum) ose shkallë shumë të ulët (minimum). Kështu p.sh. llojet bimore siç janë shkallet , por edhe disa të tjerë që jetojnë në vise të largëta mund t'i durojnë temperaturat deri më -40°C dhe +40°C.

Nga ana tjetër kemi bimët dhe stazët të cilët nuk durojnë dinamizëm temperaturash. P.sh. alga Oscillatoria e cila jeton ne ujera termal me temperatur mesatare prej 64°C, ndërsa po u rrit vetëm +4°C ajo për 5-10 minuta do të vdesë. Rasti tjetër është tek gaforrja Thermosbaena mirabilis e cila jeton në temperaturë 45°C mirëpo në ajo bjen në 30°C, gaforrja ngordhë për 5 minuta. Por sërish temperatura më e volitshme për zhvillimin e qënieve të gjalla ësh 10-30°C (gjithashtu edhe për procesin e fotosintezës). Në anë tjetër temperatura efikase për viset tropikale dhe sub-tropikale sillet rreth 25-30°C, ndërsa ato të viseve arktike dhe sub-arktike sillen në mes 0-10°C.


Paraqet faktorin ekologjik me rendesi te madhe, meqense pjesa me e madhe e llojeve bimore dhe shtazore jeten e tyre e realziojnene ambientin tokësorë, shumica e bimëve përforcohen për Tokë nga e cila furnizohen me ujë dhe kripëra minerale te domosdoshme për procesin e fotosintezës, ndërsa shumë shtazë në tokë e gjejnë ushqimin ndërtojnë strofulla dhe qerdhe të tyre. Në tokë poashtu jetojnë edhe mikroorganizma. Prandaj, token duhet ta kuptuar si mjedis ku organizmat realizojne jeten e tyre duke formuar një tërësi të pandashme organike
Organizmi Shkalle-Shkalle i materies ne natyre.
Sinekologjia merret me studimin e mardhënieve brenda grupeve të organizmave , ndërmjet grupeve të organizmave dhe mardhëniet e tyre me mjedisin jetësor , pra këtu kemi të bëjmë me ekologjinë e popullatës,ekologjinë e bieconozës, ekologjinë e ekosistemit etj.
Ne ekosisteme behet qarkullimi i materieve ne mes natyres se gjalle dhe jo te gjalle -mundeson qe jeta te vazhdoje ne menyrete panderprere.
Bimet autotrofe,duke shfrytezuar energjine diellore, nga materiet joorganike i sintetizojne me lende organike.
Sherbejne si ushqim- gjallesat heterotrofe.
Bimet autotrofe vdesin dhe lendet organikete tyrezberthehen ne materie joorganike.
Qarkullimi i energjise ne ekosistem
Nga uji i planetit 97% eshte i njelmet, pra iu takon deteve dhe oqeaneve.Uji kthehet ne siperfaqe te tokes neformete shiut, bores dhe bresherit.Nje pjese nga reshjet qearrijne ne toke,rrjedhin ne liqene dhe dete. Reshjet gjithashtu mund te depertojne ne koren e tokes dhe kalojne ne ujerat burimore. Pjesa me e madhe e ujit te embel eshte ne gjendje te ngurte (akull) dhe bore ne Antarktik dhe Grenlande.
Qarkullimi i Karbonit
Karboni ne natyre ndodhet ne forme te lire dhe te lidhur me elemente te tjera. Gazi i karbonit ndodhet ne te tri pjeset e biosferes dhe shkembehet ndermjet,atmosferes,litosfere,hirosferes. Karboni sielement ndodhet ne cdo qenie te gjalle.Gjate procesit te fotosintezes ne bimet tokesore dhe ujore, sintetizohet lenda organike me ndihmen e gazit karbonik, qe ndodhet ne ajer. Nje sasi e tij lirohet edhe gjate frymemarrjes se bimeve.
K. e rendit te pare-duke u ushqyer me bime.K. e rendit te dyte- duke u ushqyer me konsumuesit e rendit te pare. Te gjithe konsumuesit kryejne frymemarrjen duke e kthyer gazin karbonik ne ajer ose uje.
Nese mbeturinat e bimeve dhe te shtazeve grumbullohen ne formacione sendimentare dhe qendrojne nen shtypje nje kohe te gjate,shnderrohen ne qymyrgur, nafte dhehidrokarbure te tjera.
Cikli i azotit
Cikli azotit
kryhet nga bacteria azotifikuese dhe nitrifikuese: Cyanobacteria dhe Rizobium, te cilat kane enzime te fuqishme te cilat I shkeputin dy atome e N2 dhe I lidhin me H2 duke krijuar NH3.Bima e absorbon dhe fitohen proteinat,mbeturinat e bimeve dhe shtazeve me amonifikm formohet azoti ne forme nitratesh,dhe me dentrifikim formohet azoti perkates.Ato bakterie jetojne ne rrenjet e bimeve te larta:fasulja,bizelja,terfili etj
Ekosistemet kryesore te perhapura anembane siperfaqes se tokes quhen biome. Ekzistojne 7 tipa themelore te biomeve te perhapure sipas zonave klimatike ne toke:

1.Pyjet tropikale te shiut
2.Savanat
3.Shkretetirat
4.Livadhet e klimes mesatare
5.Pyjet gjethegjera
6.Pyjet konifere-halore
7.Tundra
Pyjet tropikale te shiut karakterizohen me klime te lagesht dhe te nxehte,pra ne kushte optimale per zhvillimin e botes bimore dhe shtazore.Drunjte ne pyjet tropikale te shiut rriten e formojne shtresa ose kate te ndryshme.
Egzistojne zakonisht 5 kate ose shtresa te bimeve drunore ne pyjet tropikale te shiut...
Shkretetirat
Shkretëtira është hapësirë e cila përshkak të mungesës së madhe të lagështisë mbulesa vegjetative është e pazhvilluar. Edhe pse shkretëtirat njihen si hapësira ku ka pak jetë, megjithatë ato iu ofrojnë shumë gjallëresave strehim. Përafërsisht një të tretën e sipërfaqes kontinentale të Tokës e përbëjnë shkretëtirat.
Stepat
Stepa është krahinë gjysëm e thatë e rrafshët ose e valëzuar, që shtrihet në brezin tropikal ndërmjet savaneve dhe shkretirave) dhe të mesëm ( thellë në brendësinë e kontinentve).Sipërfaqe më të mëdha të stepave shtrihen : në Evroazi, në Amerikën Veriore dhe në Amerikën Jugore, në Australi dhe në Afrikë ( Sudan). Stepa karakterizohet për bimësi kryesisht barishtore. Shum stepa sot janë të lavëruara dhe përbëjnë tokat më frytëdhënëse.
Biomi i pyjeve me drurë halorë që shtrihet në pjesën veriore të rruzullit tokësor me klimë të ftohtë, quhet tajga.

Fillon nga Kanadaja në perëndim dhe vazhdon në Evropë dhe në një pjesë të madhe të Azisë në lindje. Tajga është tip i pyjeve e cila shtrihet në pjesën veriore të hemisferës veriore, në kushtet e klimës së ftohtë. Në veri të tajgave shtrihen tundrat, ndërsa në jug pyjet e përziera dhe stepat.

Tajga përfshin pyjet e vendeve të ftohta dhe shtrihet në Siberi dhe Kanada, por ajo takohet edhe në zona të tjera te rruzullit tokësor ku kushtet klimatike janë te njëjta, si psh. në lartesite mbi nivelin e detit.Ndriçimi në tajgë është më i madh se në tundër.Sasia e shirave arrin deri në 150 cm çdo vit. Klima e zonës ku takohet tajga : verë e shkurtër, dimër i gjatë dhe i ftohtë, me borë të vazhdueshme.
" Tundër " vjen nga fjala finlandeze " tunturia " , që do të thotë një tokë e zhuritur*. Tundra është një biomë tokësore , që u formua 10,000 vjet më parë .
Tundrat janë zona të rrafshëta ose të valëzuara e të zhveshura, me bimësi kryesisht nga myshqet dhe likenet, që shtrihen kryesisht në zonën nënarktike të Evropës, të Azisë dhe të Amerikës Veriore. Tundrat kanë klimë kontinentale-arktike, me dimër të ftohtë dhe të gjatë e me verë të shkurtër dhe të freskët. Temperatura mesatare e muajit më të nxehtë të vitit ( gusht) nuk i kalon 10º C dhe e muajit më të ftohtë ( Janari) rreth -15ºC deri – 20º C ( temperatura minimale rreth -40ºC deri -50ºC. Toka është gjithmonë e ngrirë. Gjatë verës së shkurtër shkrihet vetëm shtresa e hollë e sipërfaqes së dheut dhe bëhet kënetore, vështirë e kalueshme. Sasia e reshjeve është e pakët 200 ( 20 cm) deri 300 mm (30 cm ) në vit. Bota shtazore është e varfër.Ndër kafshët e tundrës mund të përmendim : arinjtë polarë , renat , kaributë , si dhe dhelprat e ujqit polarë.
Fjalorth :
tokë e zhuritur ---> tokë e thatë , e zhveshur.
Ekosistemet ujore
Ekosistemet ujore janë ekosisteme të cilat përfshinjë të gjitha masat ujore të rruzullit tokësor.
Këto ekosisteme përfshijnë 71.7% të sipërfaqes së rruzullit tokësor dhe ndahen në tre tipa:
1. Ekosisteme të ujërave të ëmbla, ku bëjnë pjesë lumenjtë, liqenet, moçalet,kënetat;
2. Ekosisteme bregdetare ku bëjnë pjesë ligatinat, estuaret(deltat), këto zona janë pjesë ku bëhet përzierja e ujit të detit me ujërat e lumenjve si rezultat i baticave dhe zbaticave,këta ujëra, ndryshe të quajtur kontinentalë, zënë rreth 2%.
3. Ekosistemet detare dhe oqeanike.
FUND!
Full transcript