Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

KULTURA TRADICIONALE

No description
by

Maltina Mahmuti

on 12 October 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of KULTURA TRADICIONALE

Tërësia e dokeve, zakoneve, mënyrës së jetesës kolektive, komunikimit dhe krijimtarisë gojore.
Kombinimi i tërë këtyre veprimtarive krijon veçantinë e një kulture.
Ç'është kultura tradicionale?
Zhanret dhe format më të çmuara të
letërsisë gojore shqiptare, janë:
Fushat e tjera të kulturës tradicionale
Mënyra e jetesës
Doket dhe zakonet
Veshjet
Muzika dhe vallëzimet
Arkitektura
Arti dhe zejtaria
Ushqimet tradicionale
Kultura gojore dhe e shkruar
KULTURA TRADICIONALE
Emira Gërguri
Maltina Mahmuti

Diçka më tepër...
-Populli shqiptar cilësohet edhe me dy virtyte të tjera të mrekullueshme. Ato janë:

BESA.
Me kultin e nderit është i lidhur edhe kulti i fjalës së dhënë ose siç njihet ndër shqiptar 'kulti i besës'. Kjo është fjalë që nuk ekziston në asnjë gjuhë të botës. Para se të ishte shkrimi, kontrata, njeriu, bota ishte vet fjala.




MIKPRITJA
. një ideal i dashur e i rëndësishëm i shoqërisë tradicionale shqiptare. Është krejt e papërfytyrueshme, që me gjithë vështirësitë e mëdha ekonomike në mbarë realitetin shqiptar, njeriu të mos pritet mirë ose të mbetet jashtë në rrugë pa strehë.
Letërsia gojore

letërsi popullore
më e hershme
baza e letërsisë së shkruar
rrëfime gojarisht
vazhdimisht e përtëritur dhe e pasuruar me fenomene të reja
letërsi anonime
kalon brez pas brezi
më realiste
komunikim të drejtpërdrejt
Letërsia e shkruar

ka autorin e vet
tekst të fiksuar
krijime individuale
më e ndërlikuar
mbetet e pandryshueshme
vepër letrare/vepër shkencore
komunikim të ndërmjetmë, jo saktësisht direkt
Kanuni i Lekë Dukagjinit
-një kod i pashkruar, por i sistemuar i jetës, karakterit, qenësisë dhe moralitetit të botës shqiptare.
Kangët e Kreshnikëve
-Janë cikël i madh këngësh heroike që arrijnë deri në të pabesueshmen, të pazakontën, e të pamundurën; hiperbolë dhe diskurs artistik epik.
Eposi për Mujin e Halilin
Ai asht Halil aga i ri
Mbare Kotorret me ate po qëshin :
- A po e sheh Halil, vdekjen me sy ?
Kurre ma ngushte, Halil, a thue ke qën ?
Kuvend burrash djali paka shtrue…
- S’asht ngushte njëriu deri n’dite te vdekjes
- Fjalen e mbrame në pac me e fole
se ty jeta m’at hu t’u ka sose !…
- Pese dekika* liri me me dhanë :
Tjetër t’mire në t’paret nuk na kanë lanë
Kurrnji nësh mos me vdeke në shtrat
Por me shpate m’u pre tuj kendue…
Edhe duert mire ia shpengojne
Ia kanë dhanë lahuten në dore
Kurrkush djaloshin vesh s’e ka marre
Krejt po e kendon kangen në gjue te pareve
Qaty Muji nëper fushë ka dalë
E e ka ba nji piskame** te madhe..
Hic s’po lodhet Gjeto Basho Mujei
Sa thelle trimi me paska hy !…
Muji djalin e ka shpengue
A turre djali si i terbue
Gjalle me dore kralin e ka zane
Me shpin në hu ditet i mbaroi
Qatëherë burrat kanë rroke unat***
Shpejt qyteti ka marr zjarr
Ka marre zjarr krejt në fund e në maje
Sa fort Muji m’asht terbue !
Aspak dhimbe trimi s’po ka
As për kulla që rrenohen
As për t’vdekun që shkrumbohen !…
Tri here dielli ka prandue
Tri here hana ka ague
Kurrkund zjarri me pushue.
*minuta,
**britmë,
***urat e zjarrit.
Baladat
-Janë forma me tema të mëdha morale,
dhe që përcillen nga emocione të forta; lirikë dhe dramatikë. Përmbajnë shpërthime emocionale.
Përrallat
-Janë forma më të ndërlikuara dhe më të gjata të letërsisë. Ngjarja gjithmonë zhvillohet përtej reales, e shtruar në fantazizmin e botës së njeriut dhe në elementin e të mrekullueshmes.
Mënyra e jetesës
-Më shumë jetë rurale se urbane
-Kufinjtë ndaheshin me gurë, lumenjë etj.
-Punë bujqësore, dhe plot bagëti
Doket dhe zakonet
-Familja; struktura
-Martesat
-Mitet e besimet popullore
-Festat
Veshjet
-Veshjet tradicionale janë të ndryshme, në bazë të gjinisë dallojmë:
Burrat: fustanella, këmishë të gjatë e dollamë, tirqit dhe poture*.
Gratë: xhubletë**, këmishë të gjatë e xhokë shajaku, mbështjellëse***.
Muzika dhe vallëzimet
-Arti i muzikës ruan një traditë të veçantë në popullin shqiptar. Folklori muzikor shqiptar është jashtëzakonisht i pasur , çka dhe shprehet në ekzistencën e muzikës vokale që nga forma njëzërëshe e deri tek shumëzërëshi; në muzikën me vegla popullore; muzikën me zë e vegla; muzikën për shoqërimin e valleve popullore, etj. Vallja i shkon përshtat shumë muzikës tonë, nga të shumtat dallojmë; "Lule Manushaqe" valle rituale, "Nusja jonë arbërore" valle dasme, "Kërcim burrash" valle epiko-lirike, "Vallja e shotës" valle lirike, Pogonishte.
Arkitektura
-Shtëpia është një ndër elementet më të rëndësishëm në jetën e njeriut, edhe këtë aspekt shqiptarët e kanë shumë të veçantë.
Kasolla
Kulla
Shtëpitë përdhesë
Ushqimet tradicionale
-Populli shqiptar njihet mjaft mirë për ushqimet tradicionale. Karakteristikë e veçantë është se çdo krahinë ka specialitet e veta. Nga ushqimet e shijshme shqiptare dallojmë: flija, pasuli, hashuret, sheqerpare, tomlorizi.
Arti dhe zejtaria
-Qeramika, zbukurime metali etj.
-Punime druri
-Pëlhura
-Poçeria
-Punime balte
"Fjalën e dhënë, besën nuk e shkrin as dheu."
“Shpija para se me qenë e Shqiptarit,
asht e Zotit dhe e Mikut.”
Faleminderit për vëmendjen!
Bibliografia

Letërsia e vjetër shqiptare- Dr.Sabri Hamiti
http://www.wikipedia.org/
*poture-pantallona te shkurtra deri në gju
**xhubleta-fund në formë kambane
***mbështjellësja-fund i hapur i mbledhur tek beli me rrudha ose pala.
Full transcript