Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Tradisjon og modernitet – litteratur og kultur frå 1900 og f

No description
by

Elise Vatland Karlsen

on 5 April 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Tradisjon og modernitet – litteratur og kultur frå 1900 og f

Tradisjon og modernitet – litteratur og kultur frå 1900 og fram til i dag
Bakgrunnen for perioden vi kallar tradisjon og modernitet.
Kjende personar
Halldis Moren Vesaas (1907-1995)
Kulturkampen
"Til Ungdommen"
"Du må ikke sove"
Nyrealismen
Sentrallyrikk
Det moderne prosjektet - kva no?
Knut Hamsun (1859-1952)
Nordahl Grieg (1902-1943)
Arnulf Øverland (1889-1968)
Sigrid Undset (1882-1949)
Oskar Braaten (1881-1939)
Etter 1900-tallet brytas nye og gamle verdiar. Dei gamle verdiane i samfunnet måtte bryna seg mot nye tankar og idear som kom utanfrå. At ideane frå det moderne gjennombrotet blei til verkelegheit merka Nordmenna godt.

Debattar blei eit resultat av oppløysninga av gamle sammfunnsnormar og tradisjonelle tenkemåtar.
Folk flytta frå bygda til tettstader.
Allmenn stemmerett blei innført og industrialiseringa sette fart for alvor
.








Tradisjon og modernitet er ein periode kor vi i litteratuen komer i møte med ulike reaksjonar og utrykk for moderniseringa. Å bruke store realistiske forteljingar for å sei noko om brytningane i samtida, var noko fleire forfattarar i denne perioden gjor.

Det var i denne perioden ein del kjende personar. Nokon åtvarte mot å la endringane skje for fort, mens andre talte godt for nye tankar. No skal dykk få meir informasjon om 7 av dei kjende personane.
Rekna som ein av Norges største forfattarar
Vann nobelsprisen i litteratur i 1920 for romanen "Markens Grøde"
Er ein av dei best kjende norske forfattarane internasjonalt.
Finnast få minnesmerker etter han i Norge på grunn av hans sterke nazistiske sympatier før og etter 2.vk.
Gjekk over til å skrive store, realistiske fortelijingar.
Viste ei kritisk holdning til det moderne (kapitalismen, teknologien, det moderne industrisamfunnet, arbeidaren og bymennesket)
Han meinte at penger øydela mykje for folk
Han satte det gamle opp mot det nye
Fant sine verdiar i det gamle bondesamfunnet
Den frie bonden var hans helt.
Født i Bergen og dro til sjøs som 19 åring, brukte erfaringane frå sjømannslivet i dikt og romanar.
Erklærte seg som kommunist etter eit opphald i Moskva.
Var journalist (krigskorrenspodent) i tillegg til forfattar. Han omkom då han som reportar var med i eit bombefly som blei skutt ned.
Skreiv både lyrikk, skodespel og romanar.
Verka hans er prega av rettferd og engasjement for samfunnet.
Mest kjend for sine politiske dikt, fleire av dem er nasjonalpolitiske.
Debuterte i 1911 med "Den ensomme fest"
Var tradisjonalist i form, men ikkje i innhald.
Var med i den sosialistiske organisasjonen "Mot Dag" og gikk til harde angrep på kristendommen.
"Den røde front" er ei diktsamling som advarar mot facismen.
Kjend for sine motstandsdikt under andre verdskrig
Debuterte i 1907 med "Fru Marta", den handlar om utroskap, erotikk og egoisme. Var i stor grad kritikk av det moderne samfunnet og normoppløysning av samtida hennar.
Mest kjend for middelalderromanene sine.
Vann nobelprisen i litteratur i 1928 for dei to store verka sine "Kristin Lauvransdatter" og "Olav Auunssøn".
Født på østkanten i Oslo.
Var ikkje direkte fattig, men levde i små kår, moren var veldig flink til å få endene til å møtast.
Debuterte med boka "Kring fabriken"
Ga ut mange romanar, noveller og skodespel.
Førar industriarbeidaren inn i norsk litteratur.
Skreiv om arbeidarklassen for arbeidarklassen.
Skildra arbeidarmiljøet i Oslo sin samtid.
Rudolf Nilsen (1901-1929)

Født og oppvokst på Oslos østkant.
Gift med skodespelerinna Ella Signe Quist Kristoffersen.
Skildrar arbeidarnes kvardag lengsel, hat og tru i diktinga si.
Solidaritet og kampvile er også tema i dikta hans.
Talsmann for de unge, revolusjonære arbeidarane.
Døde av tuberkolose då han var 28 år gammal.
Debuterte med diktsamlinga "Harpe og dolk" i 1929 kor ho skreiv ut i frå opplevingane og erfaringane sine om kvinne, det var nytt i den tida ho begynte å skrive.
Sentrale tema er følelser og opplevingar hos kvinner gjennom dei ulike livsfasane: ungdom, forelsking, parforhold i lykke og motgang, morsrolle og den modne kvinners perspektiv på livet og gleden ved ny kjærleik.
Ho skreiv diktsamlingar, barnebøker, noveller, endringsbøker og gjendiktingar av tysk, fransk og engelsk litteratur.
I 1995 kom den siste diktsamlinga hennar som heiter "Livshus".
Kulturkampen var ein debatt som gjekk for seg i norsk kulturliv i 1930-åra. I 1930 oppstod det eit skarpt skilje mellom to grupper i det norske kulturbiletet. Dette skiljet gjekk mellom dei kulturkonservative som forsvarte gamle verdiar og dei kulturradikale som kom med dei nye ideane.
Kulturradikale
Dei kulturradikale var bevisste og engasjerte i samfunnet

Dei ønska eit meir rettferdig samfunn med større fridom og openheit

Dei var sosialistiske, stilte seg kritiske til eit samfunn delt i klassar

Dei såg på kirke som ein undertrykkande faktor.

Arnulf Øverland var hedning. Han tok avstand frå kristendommen og kristen moral. Han meinte at kriken var fiende av all kultur og at den forgifta menneskene med seksualangst.

Dei kulturradikale meinte at kirkens moralske og autoritære menneskesyn stod i vegen for ein fri og naturleg livsutfoldelse.
Mot Dag var ein marxistisk studentorganisasjon som mange av dei kulturradikale forfattarane var knytta til.

Aksel Sandemose og Sigurd Hoel begrunna behovet for ein friare barneoppdragelse og friare seksualmoral, og eit opnare og meir aksepterande samfunn.

Sigurd Hoel, Arnulf Øverland og Helge Krog var forfattarar som blei kalla "det radikale trekløver"

Fleire av dei kulturradikale forfattarane var påverka av Sifmund Freuds teoriar om at opplevingar i barndommen i stor grad pregar det voksne mennesket.
Kulturkonservative
Dei kulturkonservative representerte eit kristent og moralsk menneskesyn.

Meinte at ekteskapet skulle vera heilag.

Seksualitet utanfor ekteskapet var synd og skam.

Dei var
for
streng barneoppdragelse

Meinte at kristendommen skulle fungera som menneskenes rettesnor

Organisasjon "Vor Verden" samla mange seg i, og dei ønska at samfunnet fortsatt skulle sitje opp strenge normar og reglar, spesielt når det gjaldt seksualmoral.

Sigrid Undset, Ronald Fangen og Ole Kristian Hallesby var personar som stod for dei kulturkonservative verdiane.

Dei kulturkonservative var veldig skeptiske til Sigmund Freuds teori om psykoanalysen.
Oppgåver side. 222:
1. Diktet "Til Ungdommen" er eit dikt som henvendar seg til ungdommen som kjempar mot tunge tider i krig og i samfunnet.
2. Nordahl Grieg meiner at vi skal kjempe med menneskets verd. Med trua på livet vårt.
3. Bodskapen i diktet er: skapar vi menneskeverd, skapar vi fred.
4. Dette diktet kan kallast eit politisk dikt fordi det setje fokus på at rettferda skal seire, det ”gode” skal vinne med gode krefter mot det ”onde”. I dette tilfellet er ”dei onde” Tyskerane som okkuperte Noreg, og ”dei gode” er norske unge menn som går ut i krig for å beskytte landet sitt.

Diktet er framleis aktuelt i dag, fordi det finnes mange stadar i verda kor det foregår krig. Måten Nordahl Grieg oppfordrar dei unge til å kjempa med menneskets verd er noko folk i krig og folk som ikkje er i krig også kan tenkje på for å skapa ei verd med fred, som alle kan føle seg trygge i.
Skrive av Nordahl Grieg i 1946.
Skrive av Arnulf Øverland i 1937.
1. Det som får Øverland til å skrive dette diktet er at på den tida diktet blei skrive så var det nacismens og facismens frammarsj i Europa. Dette diktet er altså ein advarsel på kva som kjem til å skje. Diktet blei skrive rett etter Francisco Franco overtok Spania, diktet fortel altså at ein ikkje skal lokka augo for det som skjedde i Spania, for det kan skje i Noreg også.

2. Øverland framhever idealar som; fred, kjærleik og samhald.

3. Måten diktet er bygd opp med mange strofer og 4-6 verselinjer i hjer strofe gjer at det blir lettare å få oversikt over diktet, og det er lettare å lesa det. Rim er også brukt, for å få rytme i diktet. Det blir brukt mykje negativt ladde ord, som for eksempel: sørgelig, krig, Hitler, ondskap, mørket, dømt og skriker. Desse verkemidla er med på å understreke innhaldet.

4. Dette diktet har framleis aktualitet. Dette fordi Øverland skriv "Du må ikke tåle så inderlig vel den urett som ikke rammer deg selv!". Den setningen er veldig aktuell i dagens samfunn. Fordi vi sitje ofte å ser på folk som har det vondt og ikkje blir behandla rettferdig utan å gripe inn for å hjelpe dei. Dette diktet kan vi altså lera av den dag i dag, slik at vi ikkje gløymer at vi kan hjelpe dei som ikkje har det så godt.
Oppgåver nyrealismen:
A)
Kjenneteikn – nyrealistisk litteratur:
- Interessert i menneskets sjeleliv, gjerne i en moralsk konflikt
- Menneske blir stilt ovanfor etiske val.
- Forfattarane skriv om det irrasjonelle og merkelege
- Vil helst sjå mennesket i ein større samanheng, får ein breiare skildring over korleis menneske blir påverka av miljøet og korleis menneske løyser konfliktar


- Skreiv mykje om miljø, moral og etikk.
- Sentrale tema var angst, samvit, å gjere opp for seg, forholdet mellom bønder og industriarbeidarklassen, forhold mellom fortid og framtid.


Korleis forfatterane skriv:
- Tar opp enkeltmenneskets ansvar ovanfor fellesskapet
- Tar opp problema ein person kan ha med å komme over ens med miljøet han lever i
- Belyser ofte eit individ eller ei gruppe menneske frå fleire sider
- Haldt seg nøkterne og saklege.
- Brukte skiftande synsvinkel for å belyse tema frå fleire sider
- Brukte munnlege dialogar, skiftande tid i skildringane, ofte eg-synsvinkel, bred personsskilring, skildrar detaljar i miljøet.

B)
Kva forfattarane skriv:
- Forfattarane vart opptadde av å vise bred slekt- og familie- og samfunnssamanheng
- Vanlig med store historiske romanar og slektssagaer
- Handla om å skildre verkelegheita og sannheita.


C)

Nyrealistikse forfattarar:

Olav Duun (1876-1939)
Sigrid Undset (1882-1949)
Johan Falkeberget (1879-1967)
Kristoffer Uppdal (1878-1961)
Oskar Braaten (1881-1939)
Cora Sandel (1880-1974)
Nini Roll Anker (1873-1942)
Knut Hamsun (1859-1952)
D)
”Kransen” (Utdrag) av Sigrid Undset

Utdraget handlar om eit bondegilde i Aker. Kristin Lavransdatter tilbringar eit år på Nonnesæter kloster, og får vera med på gildet. Familien til Kristin hadde for lenge sidan bestemt at Kristin og Simon Darre skal ha kvarandre. Men Kristin møter Erlend i Oslo som hun får sterke følelsar for. Kristin møter Erlend på Gildet igjen

Triologien om Kristin Lavransdatter er typisk for nyrealismen fordi den skildrar livet i middelalderen og Kristins kjærleikliv. Boka innehelder angrefulle konfliktar, noko som også er typisk nyrealismen. Konflikten mellom guds og hennar vilje som er hovudtema i triologien, er også nyrealistisk.
E)
"Kremmerhuset" av Oskar Braaten

Er ei historie om ein liten fattig gut som kjem heim frå skulen, han finn pengar i eit kremmarhus på vegen. Dette blir han kjempe glad for, nå kan han og mor hans endeleg reise på marknaden å kose seg. Han dreg fram finstasen til mor, i full ekstase. Han går deretter ut for å leite etter meir pengar. Han finn ikkje noko pengar. Men han finn Margrete som gret. Ho har mista pengane sine. Guten gir pengane han fann til Margrethe. Han kjem heim til ei mor som er lei seg. Ho har mista lønna si. Han får pengane igjen sjå mor til Margrethe, og alt ordna seg. Då reiste dei til marknaden for å feire.


Nyrealistiske trekk er at handlinga er kronologisk oppbygd. Det er ein uventande slutt, og alt skjer på kort tid. Tilbakeblikk oppstår (når guten fortel at Margrethe sa fine ting om han). Han var fattig frå arbeidarklassen. Det er ei også ei konflikt: guten vil dra til markedet, men veit ikkje kva han skal gjere med pengane.

A)
Sentrallyrikk er dikt med tema som er sentrale i eitkvart menneskes liv, for eksempel kjerleik, forelsking, sorg, død og einsamheit.



B)
«Ord over grind» av Halldis Moren Vesaas

Diktet handlar om venskap, og uansett kor godt venskap du har med nokon så kan ein ikkje kjenna det aller inste i ein person. Måten dette er illustrert på er at dei to venene bur i kvar sitt hus. Dei kan møtas ofte, men dei er til slutt alltid einsam.
Dette diktet er eit typisk eksempel på sentrallyrikk ved at det handlar om eit tema som er sentralt i eitkvart menneske liv; venskap og einsamheit.
Frå det moderne prosjektet på 1700- og 1800-talet kor trua på framskrittet, trua på fornufta, trua på opplysing og trua på det frie mennesket var kjenneteikn, til i dag, over 200 år seinare, vart det ikkje så stor forandring på tankane som er i fokus. Verda har frå 1800 gått mykje framover. Verda har blitt mykje meir opplyst en kva ho var. Trua på det frie mennesket er sterkare, trua på fornufta er i fokus. Verden har gått, og vil sannsynlegvis fortsetje å gå framover. Vi trur på dei same ideane som i det moderne prosjektet, den dag i dag. Det betyr at ideane som kom opp i den tida, var gode idear som mennesket skulle få bruk for i lang tid framover.
http://ndla.no/nb/node/126153?fag=27
http://no.wikipedia.org/wiki/Kulturkampen_(litteraturhistorie)
http://no.wikipedia.org/wiki/Konservatisme
http://no.wikipedia.org/wiki/Halldis_Moren_Vesaas
http://no.wikipedia.org/wiki/Rudolf_Nilsen

Kjelder
Internett:

Bøker:
"Signatur 3" - Studiebok/bokmål - Øyvind Andresen m.fl. - Det norske samlaget, 2008

"Signatur 3" - Tekstsamling - Øyvind Andresen m.fl. - Det norske samlaget, 2008
Full transcript