Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Zasady akcentowania w języku polskim

I MU biblio, Kultura i emisja głosu
by

Wilczek

on 22 April 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Zasady akcentowania w języku polskim

AKCENT
Akcent jest to wyróznienie pewnego odcinka tekstu przez silniejsze wymówienie, czyli zwiekszenie sily wydechu. Z tego powodu nosi nazw akcentu EKSPIRATORYCZNEGO, czyli wydechowego.
Ze wzgledu na miejsce wystepowania
Zasady akcentowania w języku polskim
WYRAZOWY
ZDANIOWY
ZESTROJOWY

Ze wzgledu na sposob akcentowania
PROZODYJNY
DYNAMICZNY
EKSPIRACYJNY

Ze wzgledu na pozycje w roznych wyrazach
STAŁY
oksytoniczny
paroksytoniczny
proparoksytoniczny
inicjalny
SWOBODNY
ruchomy
nieruchomy
Obecnie wielu dziennikarzy i polityków akcentuje pierwszą sylabę
Inne
emocjonalny
meliczny
metryczny
Zróżnicowanie siły wydechu, z jaką wypowiadane są zgłoski w poszczególnych wyrazach nazywa się:
PRZYCISK.
NAJCZĘŚCIEJ: na drugą sylabę od końca
akcent paroksytoniczny
gdy przycisk pada na jedną sylabę w wyrazie
paroksytoniczny (2. sylaba od końca)
większość wyrazów
BŁA-hy, dwu-NAS-ty, we-TE-ran

CZASOWNIKI
proparoksytoniczny (3. sylaba od końca)
w 1. i 2. osobie liczby mnogiej czasu przeszłego
GRA-li-śmy, wy-KO-na-li-ście
w trybie przypuszczającym w liczbie pojedynczej i 3. osobie liczby mnogiej
na-ry-SO-wał-bym, wy-STĄ-pił-by

4. sylaba od końca
w 1. i 2. osobie liczby mnogiej trybu przypuszczającego
po-dzi-WIA-li-byś-my
RZECZOWNIKI
zapożyczone z łaciny, zakończone na "-yka" lub "-ika"
3. sylaba od końca
w mianowniku oraz w tych formach fleksyjnych, które mają tyle sylab, ile ma mianownik
po-LI-ty-ka, po-LI-ty-ce
bo-TA-ni-ka, bo-TA-ni-ce
ALE
jeśli forma deklinacyjna jest dłuższa niż mianownik akcentujemy na przedostatniej sylabie
po-li-ty-KA-mi
bo-ta-ni-KA-mi

określenia zawodów w dopełniaczu liczby pojedynczej i wszystkich formach równych mu pod względem ilości sylab
po-LI-ty-kiem
ALE
w mianowniku i celowniku liczby pojedycznej oraz narzędniku liczby mnogiej akcentujemy na przedostatniej sylabie
po-LI-tyk
RZECZOWNIKI JEDNOSYLABOWE
oksytoniczny (ostatnia sylaba)
poprzedzone cząstką "arcy-", "eks-", "wice-"
eks-MĄŻ, arcy-MISTRZ
DWUSYLABOWY LICZEBNIK GŁÓWNY
+ "-kroć", "-sta", "-set"
proparoksytoniczny (3. sylaba od końca)
O-siem-set, SIED-miu-set
ALE
w narzędniku akcent jest paroksytoniczny (2. sylaba od końca)
czte-ry-STO-ma

SPÓJNIKI
+ osobowe końcówki osobowe czasownika (-śmy, -ście)
oraz MORFEMY trybu przypuszczającego
proparoksytoniczny
A-byś-my, je-ŻE-li-by, po-NIE-waż-by
RZECZOWNIKI OBCEGO POCHODZENIA
w mianowniku
proparoksytoniczny
KO-mi-tet, PRE-zy-dent, Rzecz-po-SPO-li-ta
w pozostałych formach
paroksytoniczny
Rzecz-po-spo-LI-tej
gdy wyróżniamy cały wyraz w zdaniu
wzmocnienie artykulacyjne
sylaby akcentowanej wyrazu wyróżnionego w całym wypowiedzeniu
Silny akcent pada na pierwszy wyraz w zdaniu, a najsilniejszy na ostatni, w związku z tym trzeba tak ułożyć zdanie, żeby na końcu stał wyraz najważniejszy.
Wczoraj kąpałam się w jeziorze.

NIE:
Kąpałam się w jeziorze wczoraj.
Wczoraj w jeziorze kąpałam się.
gdy wyraz jednosylabowy nie ma własnego akcentu
ENKLITYKA
gdy wyraz stanowi całość wymawianą z wyrazem poprzedzającym
jednosylabowe zaimki osobowe:
ci, cię, go, ich, im, ją, je, jej, mi, mu, nas, was
zaimek zwrotny:
się
PRO-szę cię, prze-CZY-tam ci

jednosylabowe formy czasowników zaprzeczonych
NIE wiem, NIE jedz
Proklityka
gdy wyraz stanowi całość wymawianą z wyrazem następującym
partykuła "nie" + czasownik dwu- i więcej sylabowy
nie po-MA-gaj, nie żą-DAJ-cie

jednosylabowe przyimki
u ro-DZI-ców, od MA-ja
ALE
przyimek + zaimek jednosylabowy
akcent na ostatnią sylabę przyimka
PRZED nią, ko-ŁO mnie
uwydatnienie jednej sylaby
na tle innych sylab
podniesienie tonu sylaby
wydłużenie sylaby akcentowanej
NA POCZĄTKU ZDANIA ZAWSZE:
mnie, tobie, ciebie
W wielu językach akcent zmienia znaczenie słowa:
ZAmok (budynek),
zaMOK (element drzwi)
akcent chwiejny
bi-BLIO-te-ka
lub
bi-blio-TE-ka
e-PO-ka
lub
E-po-ka
ka-PI-tan
lub
KA-pi-tan
a-NA-li-za
lub
a-na-LI-za
Komisja Kultury Języka Komitetu Językoznawstwa PAN
stworzyła wzorcową normę,
istnieje również potoczna norma, w której dozwolone jest akcentowanie wszystkiego na przedostatnią sylabę
AKCENT
oksytoniczny (ostatnia sylaba)
- wyrazy jednosylabowe
- złożone z czątki "arcy-", "wice-", "eks-"
- niektóre wyrazy zapożyczone
paroksytoniczny (2. sylaba od końca)
- większość wyrazów
proparoksytoniczny (3. sylaba od końca)
- formy 1. i 2. osoby l. mn. czasu przeszłego
- spójniki z końcowkami osobowymi
- wyrazy z "-yka" i "-ika", (jeśli ilość sylab = M)
- wyrazy z "-yk" i "-ik", (jesli ilość sylab = D)
- niektóre wyrazy obcego pochodzenia
akcent na 4. sylabę od końca
- 1. i 2. osoba l. mn. trybu przypuszczającego
- spójniki połączone z niektórymi formami trybu przypuszcającego
GRA-łam
GRA-li-śmy
GRA-li-byś-my
na-ry-SO-wał
na-ry-SO-wał-bym
na-ry-so-WA-li-byś-my
BIBLIOGRAFIA
1. Drejer A.: Kultura żywego słowa. Wybrane zagadnienia. Skrypt dla studentów. Wałbrzych 2002, s. 40-45.
2. Język polski. Encyklopedia w tabelach. Red. W. Mizerski. Warszawa 2005, s. 27-28.
3. Kram J.: Zarys kultury żywego słowa. Warszawa 1995, s. 63-78.
4. Mikuta M.: Kultura żywego słowa. Częstochowa 2001, s.137-142.
5. Nauka o języku dla polonistów. Red. S. Dubisz. Warszawa 2002, s. 134-139.
6. Polszczyzna na co dzień. Red. M. Bańko. Warszawa 2006, s. 97-101.
7. Polszczyzna płata nam figle. Poradnik językowy dla każdego. Red. J. Podracki. Warszawa 1996, s. 42-48.
8. Wielki Słownik poprawnej polszczyzny. Red. A. Markowski. Warszawa 2004, s. 1546-1548.
Full transcript