Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

5.Gaia Baliabide Naturalak

MGZ
by

Aingeru Ruiz

on 15 March 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 5.Gaia Baliabide Naturalak

Gizakiak baliabide ugari erabiltzen ditu bere jardueretan. Aurrerapen teknologikoak ulertzeko ezinbestekoa dira. Baliabide Naturalak Gizakiak naturatik lortzen ditu bizirik irauteko eta bere jardueretarako behar dituen era guztietako baliabideak: Oinarrizkoak, Mineralak... etab. Baliabide naturalak eta haien sailkapena Energia baliabideak batez ere energia lortzeko asmoz ustiatzen diren baliabideak dira, naiz eta beste zeregin batzuk izan ere. ENERGIA BALIABIDEAK ERREGAI NUKLEARRAK Talde hau osatzen dutenek jatorri biologikoa dute, beraz material berriztagarritzat har ditzakegu. Baso-, nekazaritza eta abeltzaintza-baliabideak BALIABIDE HIDRIKOAK Baliabide Naturalak Ingurumen-arriskua ingurune naturalean edo gizarte -ingurunean kallte katastrofiko bat gertatzeko probabilitatea da, fenomeno naturaen edo giza jardueren bitartez. Ingurumen-inpaktua giza jarduera jakin batek ingurumenean dituen ondorioak dira. Baliabide naturalekin eta haien uztiapenarekin lotutako Hiru kontzeptu. Baliabide naturalak naturatik lortu eta gizakiaren behar material eta energetikoak asetzeko erabiltzen diren baliabideak dira. Baliabide Agorrezinak Baliabide Berriztaezinak Sailkapen irizpideak Baliabideak berriztagarriak, berriztaezinak edo agorrezinak izan daitezke, erabilgarritasunaren arabera. Beti kantitate erabilgarrian dauden baliabideak dira, eta areagotu ere egin daiteke; jatorri biologikoak dira. Baliabide natural berriztaezinak kantitate jakin batean daude naturan, eta ustiatzeak agortu egin litzake, petrolioa kasu. Gehienek jatorri minerala dute. Agortzen ez diren baliabideak dira, baliabide iraunkorrak ere dute izena. Eguzki-argia, marea-energia... BALIABIDE BERRIZTAGARRIAK Energia iturrien sailkapena Erregai Fosilak Energia-iturri
berriztagarriak konposizioaren arabera
Erregai fosilak
Erregai nuklearrak ENERGIA-ITURRIAK BERRIZTAGARRIAK BERRIZTAEZINAK Eolikoa
Geotermikoa
Hidraulikoa
Marea energia
... Fosilak Nuklearrak Ikatza
Petroleoa
Gas Naturala Uranioa
Plutonioa
Hidrogenoa Eguzki-energia Biomasa Energial eolikoa, marea-energia eta energia geotermikoa Baso-baliabideak Abeltzaintza Baliabideak Nekazaritza Baliabideak Zura Basoko beste baliabideak Basoetatik lortzen diren baliabideak. Basoak komunitate biologiko handiak dira eta zuhaitzak dira komunitate horren izaki bizidun inportanteenak. Egurra Zuhaitzen egitura-materiala garrantzitzuena da, eta zelulosa eta lignina dira haien osagaiak. kalitate txikiko zura da eta erretzeko erabiltzen da gehien. Era askotako baliabideak dira: materialak ( adibidez, kortxoa), elikagaiak ( esaterako, perretxikoak, ehiziak...), abereentzako bazka-landareak eta sendabelarra. Lurra lantzeko erabiltzen diren teknika eta jardueren multzoa da: ereitea, ongarritzea, uzta biltzea eta gordetzea. Elikaga-laboreak Nekazaritzaren ingurumen inpaktua Talde handitan sailkatzen dira: zerealak, fruituak, lekaleak, barazkiak eta bazkak. Animalia espezie jakin batzuen hazkuntzan oinarritzen den giza jarduera.
Garatutako herrialdeetan abeltzaintza intentsiboa dago, garatzeke daudenetan berriz esstentsiboan. Kobrearen mineralak
Kobrea(Cu) ez da burdina bezain ugaria. Kobre natiboaren hobiak aurki badaitezke ere, frakzio txiki bat baino ez dira metal honen meen artean. Bi dria metal honen jatorri nagusiak: oxidoa eta sulfaroak.
Ninerala atera ondoren, bi modutara egin daitezke fintzea. Lehenengo moduan, minerala birrindu eta urtu egiten da; ondoren, findu egiten da partzialki; labe batzuetan bihurgailuen bidez; azkenik, arazketa elektrolitikoko prozesu baten eraginpean jarri, eta elementu purua zirkuitu elektriko bateko andoetan kontzentratzen da.
 
Aluminioaren mineralak
Aluminioa (Al) lurrazaleko hirugarren elementu ugariena da; hala ere, ezin izan zen 1825.urtera arte isolatu, erreaktibotasun kimiko handia duelako eta nekez atera daitekeelako osatzen dituen konposatuetatik. Are gehiago, askoz errazagoa eta merkeagoa da birziklatzea metal berria lortzea baino.
Fintze-prozesua soda kasutikoan ehotako mineralaren lixibiazioarekin hasten da, aluminiorik gabeko konposatuen dekantazioa lortzeko. Gainerako disoluzioa kristaltzen utzi,eta tenperatura handien pean jartzen da, aluminia lortzeko. Beste material ez-metaliko batzuk: Marmolak kareharriaren berkristaltzetik sortzen den arroka mota bat da. Eskulturak etab egiteko balio du.
Granitoa kuartzoz, mikaz eta hainbat osagaiez osatutako arroka magmatikoa da. Oso ugaria da lurrazalean. Oso gogorra da, horregatik erabiltzen da eraikuntzan.
Hareak ale txikitan disgregatutako arrokak dira. Oso ugariak dira lurrazalean. Hormigoia eta kristala eratzeko balio du.
Lohiak eta legarrak alearen tamainan soilik bereizten dira hareetatik. Eraikuntzan erabiltzen dira. MINERAL EZMETALIKOAK Era honetako mineralen artean, hainbat zereginetarako erabiltzen diren konposatu eta arrokak daude. Familiatan sailkatzen dira konposizio kimikoaren edo ezaugarri mineralogikoen arabera. Nitratoen, sulfatoen eta fosfatoen talde kimikoak dira bereziki aipagarrienak.
Nitratoak: Jatorri ez-organikoko nitratoak amoniakoaren edo nitrogeno oxidoen oxidazioz eratzen dira. Jatorri organikoko nitratoak uraren deskonpoziziotik eratzen dira.
Sulfatoak: Gatzak eta deribatuak dira, eta hainbat eratan aurki daitezke lurrazalean: igeltsua, sodio sulfatoa...
Sulfatoak erabilera ugari dituzte, adibidez kristala, detergentea, eta ehun artifizialak fabrikatzeko.
Fosfatoak: Gatzak eta deribatuak dira, oso ugariak naturan. Mundu organikoan ere, hortz-aginean, hezurretan eta halako egituren osagai gisa. Beste mineral batzuk, hurrengo taulan dituzue: Baliabide mineral bat lurrazaleko elementu edo konposatu baten kontzentrazio naturala da, eskugarri dauden bitarteko teknologikoen bidez erauzi eta prozesatu egin daitekeena.  
Baliabide mineralak Mineral metalikoen hobi gutxi batzuek ematen dute elementu purua. Normalean, metal findua lortu behar da erauzitako konposatutik.metodo fisiko edo kimikoen bidez.
 
Burdinaren mineralak
Burdina (Fe) gizakiak gehien erabiltzen duen metala da, laugareena lurrazaleko metal ugarien artean. Hainbat mineraletik lortzen da, eta honako hauek dira aipagarrienak: hematitea,magnetita eta limonita. Mineral gordina labe garaietan prozesatzen da. Oxidoak erreakzionarazten dira ikatzarekin tenperatura handia, oxigenoaxurgatzeko eta karbono dioxido gisa askatzeko. Behin oxigenoa kenduta, zepa osatzen duten ezpurutasunak kendu behar dira.  
Mineral metalikoak Nekazaritzan eta ur horniduran, gatzetan eta ezpurutasunik gaberko ura erabili behar da. Konposatu kimiko eta mikroorganismo kaltegarririk gabekoa, onargarria eta beharrezkoa da edateko urak solutu jakin batzuk edukitzea.
Nekazaritzan ura batik-bat urestatzeko erabiltzen da, landareek ura behar dutelako hazteko eta garatzeko. Ureztatzeko uren maila bakteriologikoa edateko uraren baino handiago izan daiteko; hala ere, zorrotz kontrolatu behar dira kutsagarri kimikoak.
Gure gorputzaren gantzik gabeko masaren %72 gutxi gora behera ura da. Egoki funtzionatzeko eta ez deshidratatzeko, 1-3 litro ur behar ditu egunean gorputzak. Nekazaritza eta hornidura-aplikazioak Urak ematen dituen baliabideak dira.
Urak izaki bizidunen prozesu metaboliko gehienetan parte hartzen duenez, nahitaezko baliabidea da.
Ura erabilera anitzeko baliabidea.
-Planetako azaleraren %70 estaltzen du.
-Funtzeskoa eta ezinbestekoa izaki bizidunentzat, baita nekazaritzan eta abeltzaintzan ere.
-Energia lortzeko ere erabil daiteke

Iturri konbentzionalak.
-Bi mota daude:
-Azaleko urak: ibaiak, aintzirak, uharrak, padurak...
-Lurpeko urak: geldirik edo zorupean zehar mugitzen dira. Ur masa: akuiferoa.

Iturri ez konbentzionalak
-Bi mota daude:
-Ur birziklatuak: berrerabili egin daiteke ingurunera itzuliz gero.
-Gatzgabetuak: kostaldeko leku batzuetan gatza kentzen zaio itsasoko urari. Industriak ura lehengai giza zenbait prozezuetarako erabiltzen ditu hemen daude batzuk
Lehengai gisa. Fabrikazio-prozezu ¡etan erabuli hoi da amaierak produktuaren osagai bat moduan.
Disolbatzaile gisa. Ura disolbatzaile gisa erabiltzen den konposatu kimiko bat da. Beste produktu batzuk arazteko erabiltzen da, edo produktu horiek, uretan disolbatu hondoren, errazago manipulatzeko eta gordetzeko.
Hozgarri gisa. Ura oso hozgarri ona da, bero espezifiko altua duelako, eta bero kantitae handiak xurga ditzekelako bere tenperatu gehiegi igo gabe. Korrosioaren kontrako gehigarriekin batera, hozgarri giza erabiltzen da eztanda-motorretan, marruskaduraren eraginpean dauden ataletan, zentral nuklearretako pila-atomikoetan etab... Azkenik, beroa garraiatzeko ere erabil daiteke berokuntza-sistemetan.
Industria aplikazio gehienetan, etxeko kontsumoa erabilitakoak baino kalitate txikiagoa duen ura erabil diateke. Dena den, produktu kimiko gisa erabiltzen den prozesu batzuetan, disolbatzaile-eginkizuna duen prozezsuetan bereziki, destilazioz lortutako purutasun kimiko handiko ura erabili behar da Industria aplikazioak Ziklo Hidrologikoa:
Urak dituen aldaketen etapen ibilbideari deritzo.
Hurrengo argazkiaren laguntzaz, azalduko dut: BALIABIDE
HIDRIKOAK Energia hidraulikoa ibai, ur-jauzieta irsasaldien ur lasterren energia zinetikoa eta potentzialaren aprobetxamendutik lortzen den energia da. Energia era iraunkortzat hartzen da.
Energia hidraulikoa erabilera ugari ditu. Adibidez, aspalditik erabili izan da ibaien ur lasterra pala-errotore bat mugiarazteko eta mugimendu hori errota bat mugiarazteko eta mugimendu hori errpta bati transmititzeko. Zentral hidroelektrikoekin berdin gertatzen da, energia zinetikoa bihurtzen da urtegiko ur masaren energia potentziala.
Ura turbina hidraulikoetaraino iristen da hustuketa-hodian barrena. Uraren indarrak turbina mugiarazten ditu, eta mugimendu hori energia bihurtzen da sorgailuetan. Energiaren aplikazioak AMAIERA Agortzen ez diren energia-iturriak dira,gehientusenak substantzia baten mende ez daudelako,prozesu baten mende baizik Eguzki-energia, eolikoa, marea energia,geotermikoa eta hidraulikoak dira aipagariienak. Eguzkitik Lurrera erradiazio elektromagnetiko gisa datorren energia da. Bi modutara aprobetxa dezakegu. Prozesu atmosferiko eta geologiko batzuetatik energia lor daiteke Biomasa izaki bizidunek sortutako materia organikoa da. Biomasa mota batzuk energia berriztagarri gisa erabiltzen dira. Gizakiak lanetako oinarrizko ekoizpenaren %40 kontsumitzen du. Ikatza Gas naturala Petrolioa Duela miloika urte sortuak lurperatutako izaki bizidunetatik. Historian zehar ikatza oso baliabide erabilia izan da energia iturri gisa. Gaur egun batez ere elektrizitatea eta/edo beroa sortzeko erretzen da, baina metalen birfindegietan ere erabiltzen da. Ikatza erregai fosila da: landareen materia hila lurraren azpian zohikatz bilakatu ondoren, ondoren lignito bihurtzen da, gero ikatz azpibituminoso, ikatz bituminoso eta azkenik antrazita. Prozesu osoa denbora tarte luzez gertatzen diren aldaketa biologiko eta geologikoen ondorio da. Energia emateko duen gaitasun handiarengatik, aise garraiatzeagatik eta bere ugaritasun erlatiboarengatik, 1950eko hamarkadatik aurrera munduko energia-iturririk garrantzitsuena bilakatu da. Gainera, hainbat produktu kimikoren (disolbatzaile, ongarri, plastiko edota pestiziden) lehengaia ere bada petrolioa. Energia ekoizteko kontsumitzen ez den %16 material horietan erabiltzen da. Lurrazaleko zenbait tokitako arroka porotsuetan dago. Ezagutzen diren petrolio-erreserbek 1,2 trilioi upel dauzkate hainbat estimazioren arabera eta hare-petrolioa kontuan hartu gabe. Gas naturala gehienbat metanoz osatutako gasa da. Kutsatzen du.Sarritan beste erregai fosil batzuekin elkarrekin agertzen da, eta organismo metanogenikoek ekoizten dute padura, zingira eta zabortegietan. Erregai-iturri garrantzitsua da, baita ongarriak sortzeko lehengaia ere. Berotegi-efektuko gas indartsua da.Erregai modura erabili baino lehen, gas naturala prozesatu egin behar da metanoa ez den beste edozein material kentzeko. Prozesu honen azpiproduktuak etanoa, propanoa, butanoa, pentanoak eta pisu molekular handiagoko hidrokarburoak, sufrea, karbono dioxidoa, ur-lurruna eta zenbaitetan helioa eta nitrogenoa dira. Erregai Nuklearrak Erregai fosilen bidez, horiek sortu zituzten izaki bizidunek metatutako energia kimikoa lortzen dugu. Uranioa eta Plutonioa Hidrogenoa Fusio erreakzioaren prozesua fisioaren aurkakoa da. Bi atomo nukleo arinek talka egin, eta atomo nukleo astunago bat sortzen da. Fisio erreakzio nuklearretan, tamaina handiko atomo-nukleo bat bonbardeatzen da neutroien bidez. Erabiltzen den energia nuklear mota bakarra gaur egun fisiozko da.
Full transcript