Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Untitled Prezi

No description
by

sezen oktay

on 19 April 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Untitled Prezi

Konvansiyonel ve Dijital Mammografi Sistemleri, Mammografide Görüntü Kalitesini Etkileyen Parametreler ve Doz Ölçüm Yöntemleri
Aliye Sezen OKTAY
Dokuz Eylül Üniversitesi
Medikal Fizik Y.L.

Mammografi
Mammografi; yoğunlukları ve atom numaraları birbirine yakın olan kas, yağ ve memenin glandüler yapılarını incelemek amacıyla kullanılan bir yumuşak doku radyografisi yöntemidir.
Meme kanserinde tarama ve araştırma amacıyla kullanılır.
Mammografi cihazları, cihazın tüpü ve kasetliği kraniokaudal, lateral ve oblik projeksiyonlarda rahatlıkla meme görüntülenmesini kolaylaştıracak şekilde düzenlenmişlerdir.

Mammografi Sistemi

X-ışın Tüpü ve Jeneratörü
Meme Sıkıştırma Sistemi
Saçıcı Işınlara Karşı Grid
Film / Kaset Ünitesi
Otomatik Işınlama Kontrolü
Sıkıştırma Sistemi
Memenin hareketsizleştirilmesi ile kenar bulanıklığı önlenir.
Doku kalınlığının azaltılmasına bağlı saçılma azaltılır.
Doku kalınlığının her seviyede eşitlenmesi sayesinde memenin hem ön, hem de arka kesiminde, dansitenin eşitlenmesi sağlanır.
Meme içi yapıların birbirine süperpoze olma olasılığı azaltılır.
Radyasyon dozu azaltılır.
Grid
Saçılan radyasyonu azaltarak görüntü
kalitesini iyileştirme kullanılırlar.
Genellikle mamografilerde grid oranı 4:1 veya 5:1 ve çizgi yoğunluğu 30 çizgi/cm olan hareketli gridler tercih edilir.
Sabit gridlerde ise genellikle grid oranı 3:1 veya 5:1 ve çizgi yoğunluğu 80 çizgi/cm’dir.
Otomatik Işınlama Kontrolü
X-ışını jeneratörü
X-ışın jeneratörünün gücü 3-10 kW, dalga şekli sabit gerilime yakındır.
Anot-katot arasına uygulanan gerilim 25-35 kVp
Tüp akımı,ışınlama süresi çarpımı 5-800 mAs
Tüp akım büyük odak noktası için 100 mA, küçük odak noktası için 50 mA e kadardır.
Genellikle 0,1 mm ile 0,6 mm’lik fokal spotlar kullanılır.
Mamografi kalitesini etileyen faktörler
Pozisyonlama
Kompresyon
Ekspojur
Kontrast
Görüntü keskinliği
Gürültü (noise)
Artefaktlar
Kolimasyon
Film etiketleme

Memenin hareketsiz kalmasını sağlar
Dokuların bası ile dağılmasını sağlar
Kontrast artar
Görüntü keskinliği artar
Uygun kompresyon plağı kullanılmalı
Kompresyon plak yüzeyi ile kaset tutucu paralel olmalı
Uygun yeterli kompresyon
Mamografide görülen en sık problem yetersiz ekspojurdur.

Yetersiz ekspojurda:

Film optik dansitesi düşük
Radyografik kontrast azalır
Doku içindeki detayların algılamasında güçlük
Yalancı negatif sonuçlar

Düşük kontrast nedenleri:
Yetersiz ekspojur
Yetersiz kompresyon
Uygun olmayan film banyo işlemi
Düşük kontrast film kullanımı
Uygun olmayan anod/ filtre kullanılması
Grid kullanılmaması
Yüksek kVp


Yüksek kontrast
Yüksek rezolusyon
Düşük görüntü gürültüsü (noise)
Minimum radyasyon dozu
Optimum standart pozisyonlar


Mamografide Teknik Gereklilikler

1) Hasta incelemelerinde ESAK (yüzey giriş hava kerma) değerinin saptanması

Post exposure tekniği
Termolüminesans dozimetre tekniği

2) Standart fantom ışınlamalarından ESAK (yüzey giriş hava kerma )değerinin saptanması

İyon odası ile ölçüm tekniği
Termolüminesans dozimetre tekniği

3) Ortalama Glandüler Doku Dozunun Saptanması

Standart fantom ile doz ölçümleri
Hasta incelemeleri ile doz ölçümleri

Mamografide doz ölçüm yöntemleri
HASTA İNCELEMELERİNDE ESAK DEĞERİNİN SAPTANMASI

Post exposure tekniği (Hasta incelemesinde kullanılan ışınlama parametreleri ) ile ESAK ölçümleri

Belirli bir hasta grubu için incelemelerde kullanılan hedef / filtre ve kVp kombinasyonlarında tüp çıkışları mGy / mAs olarak önceden ölçülür.

Her hasta ışınlaması sonrası not edilen ışınlama parametreler (kVp, mAs, hedef/filtre ) ile önceden belirlediğimiz tüp çıkışı değerleri kullanılarak ESAK değeri bulunur.

ESAK iyon odası (mGy) = (mGy/mAs) x ışınlama sonrası mAs değeri

Ters Kare Faktörü =(odak-iyon odası mesafesi / odak meme mesafesi )2

ESAK hasta (mGy) = ESAK iyon odası (mGy) x T.K


Hastanın ışınlanması sırasında TLD’ler memenin üst iç kadranına yerleştirilerek ışınlama yapılır.

ESAK saptanmasında kullanılan TLD’lerin kalibrasyonları yapılmalıdır.

TLD ölçüm sonuçları hastadan geriye saçılan radyasyon etkisini de içerdiğinden, ESAK değeri TLD okuması uygun geri saçılma faktörüne bölünerek hesaplanır.


Termolüminesans dozimetre tekniği
ESD(mGy)=TLD okuması x (mGy/nC)

ESAK(mGy)= ESD(mGy)/BSF

STANDARD FANTOM IŞINLAMALARINDAN ESAK DEĞERİNİN SAPTANMASI
PMMA fantom klinik olarak ışınlanan standart meme koşullarında ışınlanır ve mAs, kVp ve hedef/filtre değerleri not edilir
Fantom kaldırılarak aynı noktaya iyon odası yerleştirilir ve fantom ışınlandıktan sonra not edilen değerler manuel olarak ayarlanarak ışınlama yapılır. ESAK fantom değeri hesaplanır
Elde edilen görüntünün optik yoğunluk değeri ölçülür


Standart fantom ışınlaması için ESAK değeri hesaplanması:



ESAK iyon odası (mGy) = (mGy/mAs) x ışınlama sonrası mAs değeri

Ters Kare Faktörü =(odak-iyon odası mesafesi / odak-meme mesafesi )2

ESAK fantom (mGy) = ESAK iyon odası (mGy) x T.K

b)Termolüminesans dozimetre tekniği
Fantomun x-ışını tüpüne bakan yüzeyi üzerine TLD ler yerleştirilir.
TLD ölçüm sonuçları fantomdan geriye saçılan radyasyon etkisini de içerdiğinden, ESAK değerini TLD okumasına uygun geri saçılma faktörüne bölünerek bulunur

a) Standart fantom ile doz ölçümleri

Standart fantom için ESAK fantom değeri hesaplanır
Görüntünün optik yoğunluk değeri ölçülür.

AGD (mGy) ( 50 mm meme) = ESAK (mGy) (45 mm fantom) x gpb


gpb : Monte Carlo dönüşüm faktörleri 45 mm kalınlığındaki fantomdan 50 mm kalınlığındaki meme dozuna geçiş faktörleridir.


ORTALAMA GLADÜLER DOKU DOZUNUN HESAPLANMASI
45 mm standart fantom ESAK ölçümlerinden 50 mm kalınlığındaki standart meme dozuna geçiş için Monte Carlo dönüşüm faktörleri
PMMA Fantom kalınlığı : 45 mm
Işınlama Parametreleri : 28 kVp 113 mAs
Tüp çıkış değerleri 28 kVp Mo/Mo için :0,075mGy/mAs
HVL değeri 28 kVp Mo/Mo için: 0,35 mmAl
ESAK: 0,075x113= 8,5 mGy
g faktörü: 0,202
Optik yoğunluk:1,2

AGDfantom: 8,5x0,202

Ortalama Glandüler Doku Dozu: 1,72mGy

Fantom ışınlamasında örnek doz hesabı:
Her hasta için ESAK değerleri bulunur

AGD meme (mGy) = ESAK meme (mGy) x g x c x s

g: Farklı meme kalınlıkları için her kVp için belirlenen HVL değerlerine göre verilen Monte Carlo dönüşüm faktörleri.

c : Farklı meme glandüleriteleri için kullanılan düzeltme faktörü.(Farklı yaş gruplarındaki hastaların için)

s: Spektrum düzeltme faktörü ( farklı hedef /filtre kombinasyonları için kullanılan düzeltme faktörü)
b)Hasta incelemelerinde doz ölçümleri
g : Farklı meme kalınlıkları için her kVp için belirlenen HVL değerlerine göre verilen Monte Carlo dönüşüm faktörleri
c : Farklı meme glandüleriteleri için kullanılan düzeltme faktörü (hastanın yaşına bağlı)
s: Spektrum düzeltme faktörü ( farklı hedef /filtre kombinasyonları için kullanılan düzeltme faktörü)
Meme kalınlığı : 50 mm
Yaşı: 47
Işınlama Parametreleri : 28 kVp 142 mAs
Tüp çıkış değerleri 28 kVp için :0,075mGy/mAs
HVL değeri 28 kVp Mo/Mo için: 0,35 mmAl
Ters kare faktörü: 1,016
ESAK: 0,075x142 x1,016=10,82 mGy
g faktörü: 0,187
c faktörü: 1,005
s faktörü: 1
AGD: 10,82x0,187x1,005x1

Ortalama Glandüler Doku Dozu: 2,03 mGy

Hasta incelemesinde örnek doz hesabı:
Konvansiyonel ve dijital mamografi arasındaki teknik farklılıklar
Her iki sistemde de pozisyonlama,
kompresyon ve alınan grafi tipleri aynıdır.
Filmin alınması , işlenmesi ve doküman
elde edilmesi birbirinden farklıdır.
Konvansiyonel Mamografide
• Meme dokusunu geçen X ışınları fosfor bir ekranda toplanır ve ışın yansıtıcı yüzeyde ışık fotonlarına dönüşürler.
• Işık fotonları geçtikleri dokunun özelliğine göre ekranın üzerindeki film tabakasına
görüntü olarak yansır.
• Bu sistemde ekran için genellikle Gadolinium oksisülfid kullanılır.
Konvansiyonel Mammografi
Avantajları

Dezavantajları
Yaygın bir şekilde kullanım
Yüksek uzaysal rezolüsyona sahip
Sinyal/gürültü oranı yüksek
Kalite kontrol ölçüm yöntemleri ile yüksek verimlilik
Dijital sistemlere göre daha ucuz
Kontrast rezolüsyon düşük
Hem kontrast, hem uzaysal rezolüsyon doza bağlı
Aynı anda film almak, arşivlemek zor
Kalite kontrol ölçümlerinin ülkemiz şartlarında kolayca uygulanması ve denetlenmesi zor
Dijital mamografi
Mamografi görüntüsünün elektronik olarak elde edilmesidir.

• İndirekt Dijital dedektörler
• Direkt Dijital Dedektörler
• Bu sistem konvansiyonel mamografideki gibi kaset teknolojisi kullanmaktadır.
• Meme dokusunu geçen X ışınları stimule edici fosfor bir ekrandan geçtikten sonra önce ışık fotonlarına , daha sonra elektrik sinyallerine çevrilir.
• Bu amaçla CsI (Tl ) Cesium İodide ve Charge
Coupled Devices ( CCD’s ) kullanılır.
İndirekt Dijital Mamografi

• Meme dokusunu geçen X ışınları direkt
elektronik sinyale dönüşür.
• Bu sistemde amorf selenyum ve flat panel
teknolojisi kullanılır

Özelikle iki parametre ile değerlendirilirler.

Saptanabilir Quantum Etkinliği (DQE)
Modulasyon transfer fonksiyonu ( MTF )
Mamografi Dedektörlerin Performansı
Dedektöre gelen X ışınlarının absorbe edilme
yüzdesini gösterir. Büyük ölçüde kontrast
rezolusyonu ve doz etkinliğini yansıtır.

Direkt dijital sistemlerde kullanılan selenyum
dedektörlerde bu oran % 95-100,
Konvansiyonel sistemlerde % 50-70,
İndirekt dijital sistemlerde % 50-80 dir.
Uzaysal rezolusyonu belirler. Dijital teknolojide
kullanılan sistemin Pixel boyutu uzaysal rezolusyonu
sınırlar.
Konvansiyonel ve indirekt digital sistemlerde lp /mm daha fazla ( 18-20 ) olmasına ragmen ışık saçılması oldugu için MTF fonksıyonu göreceli olarak düşük olabilir.
Direkt dijital sistemlerde böyle kısıtlama olmadığı için her iki sisteme de üstün olduğu bildirilmektedir.

• Kontrast rezolusyon yüksektir.
• Daha düşük doz ile Konvansiyonel Mammografideki performans elde edilir.
• Daha kısa sürede çekimler tamamlanır.
• Alınan mamogramlar teknisyen veya doktor tarafından anında değerlendirilerek gerekirse ek grafiler alınır.
• Biopsi amaçlı işaretleme çalışmalarında sürenin kısa olması hastanın toleransını kolaylaştırır. Dedektör ve display fonksiyonlarının ayrı ayrı maniplasyonu mümkündür. Bu şekilde her ikisinden de maksimum performans elde edilebilir.
• Soft copy görüntüleme sayesinde bilgisayar ortamında kontrast değişiklikler yapılabilir.
• Dinamik range aralığı Konvansiyonel Mamografiye göre daha geniştir. Filmler bilgisayar aracılığı ile taşınabilir. İstediğiniz sayıda hard copy elde etmeniz mümkündür.
• Teleradyolojiye olanak sağlar.
• Filmleri depolamak için ayrıca bir yer gerekmez . Hastaların film taşımasına
gerek kalmaz.
Dijital Mamografi Avantajları
X-ışını Tüpü
Tüpün penceresinde x-ışını absorbsiyonunu en aza indirmek için berilyum bulunur.
Mammografi çekimlerinde düşük kalite ve yüksek kantitede x ışınlarına ihtiyaç duyulur. Bu nedenle anotta hedef madde olarak molibden veya rodyum kullanılır.
Molibden anottan çıkan radyasyonun neredeyse tamamı karakteristik radyasyondur.
Molibden hedeflerde 0,03 mmlik molibden filtrasyon kullanılır.
Tüpe 30-50 kVp uygulandığında K yörüngesindeki etkileşime bağlı oluşan radyasyonun enerjisi, 17,9 ve 19,5 keV değerlerinde karakteristik radyasyon pikleri yapan oldukça dar bir alanı içerir.

Mamografide anod- filtre kombinasyonları

Mo-Mo, Mo-Rh, Rh-Rh, W-Rh, W-Al

Bu enerji, yumuşak doku detayını göstermek için idealdir.
Bazı incelemeler büyütme (Magnifikasyon) tekniği gerektirir.Büyütme tekniği ile çekimlerde film/dedektör-meme arası mesafe artarken, odak nokta-meme mesafesi azalmaktadır.
Mamografik sistemlerde x-ışın tüpü, anot-katot ekseni göğüs duvarına dik ve katot göğüs duvarı tarafında olacak şekilde tasarlanmıştır.
Otomatik ışınlama kontrolü kaset tablası altına yerleştirilen iyon odası ile ışınlamayı memenin doku yoğunluğuna bağlı olarak görüntü üzerinde belli bir optik yoğunluk değeri sağlayınca otomatik olarak durduran sistemdir.
AEC sistemi, ışınlama parametrelerine karar vermek için, asıl ışınlamadan önce bir ön ışınlama yapar. Bu ışınlama sayesinde meme kalınlığı ve yoğunluğuna göre ışınlama parametrelerini ayarlar ve asıl ışınlamayı başlatır.
Saptanabilir Quantum etkinliği ;
Modulasyon Transfer Fonksiyonu (MTF)
Direkt Dijital Mamografi
Standart Pozisyonlar
Mediolateral oblik (MLO)
Kraniokavdal (CC)
Film Ekran Sistemi
Mammografik görüntülerin büyük bir çoğunluğu tek emülsiyonlu film ile birlikte kullanılan tek-arka ekranla oluşturulmaktadır. Çoğu mamografik ekran lantinit serisi elementlerden metal içeren terbiyum katkılanmış gadolonyum oksisülfat gibi fosforlar içerirler (Gd2O2S:Tb).
Full transcript