Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Танин мэдэхүйн процесс

No description
by

muni Gantulga

on 2 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Танин мэдэхүйн процесс

Танин мэдэхүйн процесс
- Тогтворжилт
Аль нэг объект, үзэгдэл дээр анхаарлаа сарниулахгүйгээр удаан хугацаанд барих чадвар. Анхаарлын тогтворжилт нь хүн бүрт харилцан адилгүй байдаг. Энэ нь хүний физиологийн онцлог, тэр дундаа мэдрэлийн тогтолцооны шинж чанар, организмын сэтгэл санааны байдал, сэдэл сонирхол, үйл ажиллагааны учир шалтгаан зэргээс хамаардаг.
Аль нэгэн обьект дээр анхаарлаа хүчтэй хандуулах шинж. Жишээ нь Сонирхолтой ном уншиж буй хүн гадаад орчноо анзаардаггүй.
Сэрлийн зааг
Танин мэдэхүй гэж юу вэ ?
Орон зайн хүртэхүй
Зайны болон алсын зүг чиглэлийн хэмжээ хэмжигдэхүүн, хэлбэр дүрсийг хүртэхтэй холбоотой. Орон зайн хүртэхүйн талаар эрдэмтэд нативист, генетист хандлагыг баримталдаг. Нативист хандлагаар орон зайн хүртэхүй нь төрөлхийн шинж чанар гэж авч үздэг. Мөн чанараараа анхдагч бөгөөд бүтээлч бус шинжтэй. Генетист хандлагаар орон зайн хүртэхүй нь хүний туршлагын үр дүн бөгөөд насны дагуу тогтворждог гэж үздэг.
Хөдөлгөөнийг хүртэхүй
Энэ хүртэхүйн үндсэн дээр хүн өөрийнхөдөлгөөнийг зохицуулах нь цөөнгүй. Жишээ нь, теннис тоглох,бөмбөг шидэх гэж байгаа хүнийг хараад бөмбөг хүлээн авахадбэлтгэх, унаж байгаа зүйлийг тосч авах, машин хараад зогсох,мэдэж байгаа зүйлээ хэлэх гэсэн хүүхдийн дохио зангаа, нүүрнийхувирлыг хараад багш ярих зөвшөөрөл олгох гэх мэт.
Анхаарлын хэлбэр, үүрэг
Анхаарал нь хүний амьдрал, үйл ажиллагаанд олон үүрэг гүйцэтгэдэг. Үндсэн үүрэг нь зарим зүйлийг идэвхжүүлж, зарим зүйлийг саармагжуулж байдаг. Шилэн сонгох шинжтэй байна.
Анхаарлын шинжүүд ба төрөл анги
Биднийг хүрээлэн байгаа гадаад ертөнцийн зүгээс асар олон цочроол ирж байдаг. Үнэр, дуу чимээ, хэлбэр, дүрс өнгө г.м. Тэр цочроолуудыг хүн нэгэн дор бүгдийг хүлээн авч чаддаггүй. Зарим хэсэг нь ухамсрын хүрээнд хамрагдаж байхад зарим хэсэг нь ухамсрын гадуур оршиж байдаг.
Анхаарал гэдэг нь ухамсартай болон ухамсаргүйгээр мэдрэхүйн эрхтний тусламжтайгаар хүлээн авч буй аль нэг мэдээллийг бусдаас онцлон сонгохыг хэлнэ.

Анхаарлын физиологи үндэс нь их тархины гадарт явагдаж байгаа хөөрөл, саатлын харилцан үйлдлээр тодорхойлогдоно.
Цаг хугацааг хүртэхүй
- Хүний насны онцлог зарим талаар нөлөөтэй. Настай хүмүүсийн хувьд цаг хугацаа түргэн өнгөрч байгаа юм шиг санагддаг бол хүүхдүүдийн хувьд удаан, том болох болоогүй юм шиг санагддаг.
- Хувь хүний зүгээс тухайн зүйлд хандах урьдчилсан чиг хандлага цаг хугацааг хүртэхэд нөлөөлнө. Ж: Сонирхолтой хичээлийн цаг нисэх мэт хурдан өнгөрдөг байтал шалгалтын өдрүүдэд цаг хугацаа богиноссон мэт санагддаг.
- Өнгөрсөн үйл явдал ямар байснаас цаг хугацааны дурсамж хамаарна. Сонирхолтой үйл явдлаар дүүрэн он жилүүд хурдан өнгөрсөн мэт санагддаг. Цаг хугацааг мэдрэх мэдрэмж нь хүний туршлага, ажилмэргэжилтэй холбоотой: туршлагатай багш нар цаг харалгүйгээр хичээлийн цагийг баримжаалах чадвартай болсон байдаг.
- Төвлөрөлт
Анхаарлын шинж
- Шилжилт.
Нэг обьектоос нөгөөд, нэг үйл ажиллагаанаас нөгөөд шилжих үед үүсдэг. Хурд яригдана.
- Хуваарилалт.
Хэд хэдэн үйлдлийг нэгэн зэрэг хийх чадвараар тодорхойлогдоно. Хүний сэтгэлзүйн болон биеийн байдлаас хамаарна.
- Багтаамж.
Нэгэн зэрэг хүлээн авах мэдээллийн тоогоор тодорхойлогдоно. 5-7 нэгж мэдээллийг багтаах чадвартай байдаг.
Танин мэдэхүйн сэтгэл судлалын бусад хүрээнд хүртэхүй, анхаарал, ой тогтоолт, хэл яриа, сэтгэхүй, ойлголтын бүтэц, асуудлыг шийдвэрлэх, хийсвэр оюун ухаан зэрэг багтдаг (Anderson, 1990).
Ихэнхи сэтгэл судлаачид танин мэдэхүй бол мэдлэгийг эзэмших, хадгалах, сэргээх, ашиглах процесс гэснийг хүлээн зөвшөөрдөг (Matlin, 1989).
Сэрэл
Юмс үзэгдлийн тусгаар нэг шинж чанарыг хүлээн авах процессийг сэрэл гэнэ. Сэрэхүйн процессгүйгээр ямар ч юмны шинж чанарыг танин мэдэж чадахгүй.
Эртний Грек өрнө, дорнод хүний сэрэхүйг 5 мэдрэхүйтэй холбон тайлбарласан байдаг /амт, үнэр, сонсох, харах, тэмтрэх/. Одоо 20 гаруй ангиллыг хэрэглэдэг.
- Сэрлийн доод зааг. Задлан ялгагчид хөөрлийг үүсгэн сэрж мэдрэхэд хангалттай байх цочроогчийн хамгийн бага хэмжээ буюу хүч.
- Сэрлийн дээд зааг. Цочроогчийн мэдрэхийг болих дээд хэмжээ. Дээд заагаас хэтэрвэл өөр нэг сэрлээр солигдоно.
Мэдрэх чадвар мэргэжлийн онцлог, мэдрэхүйн эрхтний дутагдалтай байдал зэргээс хамааран хүн бүрт харилцан адилгүй байна. Ж: Лион хотын нэхмэлчид хар өнгийг 40 янзаар ялгадаг.

* Сенсибилизацийн үзэгдэл гэдэг нь сэрэхүйн чадвар дээшлэх үзэгдэл юм /Бетховен. Сарны сонат/. Сэрлийн дасан зохицох чадвар байна. Нэг төрлийн цочроол хэсэг хугацааны дараа хүчтэйнөлөөлөхөө болих үзэгдлийг хэлнэ. Ж: Цэв хүйтэн усанд гараа дүрэх
* Синестезийн үзэгдэл – цочроол өөрийн мэдрэмж үүсгэхэрхтэнд биш, өөр эрхтэнд нөлөөлөх үзэгдэл. Ж: Хөгжмийнзохиолчид байгалийн сайхныг хараад аялгуу болгон төсөөлөх.
Хүртэхүй
Хүртэхүй гэдэг нь юмс үзэгдлийн шинж чанарыг бүхэлд нь танин мэдэх процесс. Хүртэгдэж буй юмс үзэгдлийн байршлаас хамаарч
-Орон зайн
-Цаг хугацааны
-Хөдөлгөөний гэж ангилдаг.

Анхаарлын ангилал
- Шууд анхаарал. Өөрийн сонирхол хэрэгцээний үндсэн дээр обьект руу хандаж байгаа анхаарал.
- Дам анхаарал. Тусгай хэрэглүүр, тухайлбал дохио зангаа, үг хэл, заах тэмдэг г.м.-ийн тусламжтайгаар обьект руу хандах.
- Санамсаргүй анхаарал. Зоригийн процесс оролцохгүй, аяндаа үүсч буй анхаарал. Энэ нь сайн, муу талтай байдаг. Нэг талаар идэвхгүй анхаарлын үед хүмүүс онцын хүч зарцуулалгүй мэдээллийн хүрээгээ өргөтгөж байдаг бол сургалтанд муугаар нөлөөлөх талтай.
- Зориудын. Өөрийн зорилго, хэрэгцээ, сэтгэлийн тэнхээний үндсэн дээр үүсч байгаа анхаарал. Тогтсон. Хожуу идэвхжих анхаарал гэж бас нэрлэдэг. Санамсаргүйгээр үүсч, зориудын болон тогтворжиж байгаа анхаарлыг хэлнэ.
Анхааралд нөлөөлөх хүчин зүйл нь биеийн болон физиологийн байдал гэж үзсэн.
Full transcript