Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Абай өлеңдерінің тәрбиелік мәні

No description
by

Maira Sembaevna

on 17 November 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Абай өлеңдерінің тәрбиелік мәні

Алашта туды ғой ақын мықты,
Сөзімен ел деп күйіп,ерді жықты
Жасынан жырлап өсті әділдікті-
Тегінен Құнанбайдың Абай шықты
Жас ақын он үшінде ел биледі
Араб,парсы тілдерін жетік білді
Шығыстың туындысын сүйіп оқып,
"Масғұт"-ты поэмаға арқау етті
Тіршіліктің тұтқасы еңбек деген
Бес жақсы,бес жаманды айта кеткен
Абайдың бізге жеткен өнегесі-
Тау суындай таусылмас,мөлдір екен
Хат танып мұсылманша,өлең жазды
Әншілік,сазгерлікті бағалады
"Қара сөзбен" атанған - Ұлы ақын
Тума талант егесі,аудармашы
Қазақтың бас ақыны һәм ұлы,
Кешегінің тектісі Абай болды
Ақындар ұстаз етіп,арнау оқып,
Бүгінде есіміңе тағзым қылды

Абайдың қара сөздері (Ғақлия) - ұлы ақынның сөз өнеріндегі көркемдік қуатын, философиядағы даналық дүниетанымын даралап көрсететін классикалық стильде жазылған прозалық шығармасы
Жалпы саны қырық бес бөлек шығармадан тұратын Абайдың қара сөздері тақырыбы жағынан бір бағытта жазылмаған, әр алуан
"Әсемпаз болма әрнеге"
Абай шығармалары үш түрлі бағытта өрбиді:
Ақын өлеңдерінің тәрбиелік мәні
Өзгені қанша мақтағанмен, ішіне қулық сақтап, сол өзі өлердей мақтап тұрған кісісін әбден әуре етіп, кез ала бере жалт беріп, тайып шыға келетін алдампаз туралы тақырыпты ақын әр жылдарда әр тұрғыда көтеріп отырған. Бұл өлең - ақынның осы саладағы ерекше туындысы: оның негізгі мазмұны алдампаз бен алдамшы уақыт жағдайында туып өскен ақжүрек азаматқа арналған. Ақын ұсынып отырған ғақылға сайсақ, кісіні биік мұратқа бастайтын, сол мұратқа жеткізетін ұлы күш оның өз бойында, сондықтанда адам жұрттың мақтау сөзіне ермей, өзіне, өзінің адал еңбегі мен ақылына сенуі керек
Мұрат биігіне адамды оның еңбегі мен ақылы ғана екі жақтап алып шығады. Сенгіштік, құмарпаздық, уайымшылдық, қызықшылық - бұлардың қай-қайсысы да кісі серік қылатын қасиет емес. Шын асыл жүректің түбінде жатады сол асылды таңдаған адам жүрегінің түбіне терең бойлап, іздегенін тек содан ғана табады.
«Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап...»
Абай өлеңдерінің тәрбиелік мәні
Абай – дара, Абай – дана қазақта!
Абай шығармашылығы
Абай поэмалары – оқиғаларды суреттеу арқылы өсиеттік, ұстаздық ой туғызатын шығармалар. Абай поэмалары – дәстүрлі нәзира үлгісіндегі шығармалар. Абайдың оригинальдық 3 поэмасы: Ескендір, Масғұт, Әзімнің әңгімесі
→өзі шығарған төл өлеңдер
→ғақлия (нақыл сөздер) аталатын прозалар
→және өзге тілдерден, әсіресе орыс тілінен аударған өлеңдері
«Ғылым таппай мақтанба...»
Абай өз заманындағы жас ұрпаққа, «көкірегі сезімді, кеңілі ойлы» адамдарға үміт артып, олардың жүрегін оятып, оларды өзінің озат мақсат-мұраттарына тартуға ұмтылды. Жастардың өнімді еңбек етіп, ғылым мен білімге ұмтылуы, алға қойған мақсатқа жетуде табандылық көрсетуі, міне, осындай асыл қасиеттерді уағыздау Абайдың бүкіл шығармашылық жолының негізгі идеялық-тақырыптық үзілмес желісінің біріне айналды. Ақын талантты, өнер іздеген жандар туралы айрықша зор сүйіспеншілікпен айта отырып, олардың алға қойған зор мақсатқа жету жолындағы күресте табандылық, жігерлілік көрсететініне үлкен сенім білдіреді. Абайдың бүл өлеңінен ғылымды үйренетін жастар өзінің алдына қандай мақсат қоюға тиісті екені туралы мәселе оны аса қатты толғандырғанын көреміз
Ғылым таппай мақтанба, Орын таппай баптанба, Құмарланып шаттанба,
Ойнап босқа күлуге.
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз.
Тілеуің, өмірің алдыңда,
Оған қайғы жесеңіз.
Өсек, өтірік, мақтаншақ, Еріншек, бекер мал шашпақ -
Бес дұшпаның, білсеңіз. Талап, еңбек, терең ой, Қанағат, рақым, ойлап қой - Бес асыл іс, көнсеңіз.


сӨнерпаз болсаң, арқалан. Сен де - бір кірпіш, дүниеге Кетігін тап та, бар қалан! Қайрат пен ақыл жол табар Қашқанға да, қуғанға.
Әділет, шапқат кімде бар,
Сол жарасар туғанға. Бастапқы екеу соңғысыз
Біте қалса қазаққа,
Алдың - жалын, артың - мұз, Барар едің қай жаққа? Пайданы көрсең бас ұрып, Мақтанды іздеп, қайғы алма. Мініңді ұрлап жасырып, Майданға түспей бәйгі алма

Абай жас үрпаққа, «көкірегі сезімді», «көңілі ояу» адамдарға үміт артып, олардың жүрегін оятуға үмтылады. Ақын талантты, өнер іздеген жандар туралы айрықша зор сүйіспеншілікпен айта отырып, олардың алға қойған зор мақсатқа жету жолындағы күресте табандылық, жігерлілік танытатынына үлкен сенім білдіреді.
Абай адамгершілікті, әділеттілікті ең негізгі моральдық принцип ретінде поэзиялық туындыларында да, қара сөздерінде де үнемі атап көрсетіп отырады.
Ол әділеттік, мейірбандық болмаған жерде ақыл мен қайрат та адам-ды жақсылыққа жеткізе алмайды деп түйеді.
Сенбе жұртқа, тұрса да қанша мақтап,
Әуре етеді ішіне қулық сақтап.
Өзіңе сен, өзіңді алып шығар,
Еңбегің мен ақылың екі жақтап.
Өзіңді сенгіштікпен әуре етпе, Құмарпаз боп мақтанды қуып кетпе. Жұртпен бірге өзіңді қоса алдасып, Салпылдап сағым қуған бойыңа еп пе?
Қайғы келсе қарсы тұр, құлай берме, Қызық келсе, қызықпа, оңғаққа ерме. Жүрегіңе сүңгі де, түбін көзде,
Сонан тапқан шын асыл, тастай көрме.

Сембай Майра 109 - Биотехнология
Full transcript