Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Kunst in de Gouden Eeuw

1600-1700: De Hollandse Meesters
by

Jolie van der Klis

on 20 May 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Kunst in de Gouden Eeuw

Kunst in de Gouden Eeuw
1600-1700: de Hollandse Meesters: Kunst ook voor de Burgers
In de 16e eeuw waren veel
landen in Europa verwikkeld in Oorlogen. Spanje (en de kerk van de Paus in Rome) wilde Europa overheersen. De Nederlanden, één van de rijkste gebieden in Europa, kwamen in opstand.
De Spanjaarden bezetten de Zuidelijke Nederlanden en de haven van Antwerpen.
Een gevolg daarvan was dat de vrije havenstad
Amsterdam nòg belangrijker
werd. Er kwam dus meer handel, en meer rijkdom in Nederland: Nederland werd het rijkste gebied van Europa.
Anders dan in àndere landen, waar vooral de Koning en de Adel rijk was, konden in de Republiek der Nederlanden óók Burgers (kooplieden, handelaars) rijk worden.
Naast
handelsvrijheid
was er ook
godsdienstvrijheid
in de Nederlanden. Er kwamen daarvoor veel immigranten en vluchtelingen baar de Nederlanden toe. Deze mensen brachten ook rijkdom en kennis mee.
Meer rijkdom, meer geld, betekende: meer mensen die kunst konden kopen
De Burgers werden zo de belangrijkste opdrachtgevers van de Kunstschilders van die tijd
Maar ook was er geld voor:
Wetenschap.
Antonie
van Leeuwenhoek
, zoon van een mandenmaker, ging naar school, werd handelsman en landmeter, en studeerde zoveel in zijn leven dat hij een belanrijke wetenschapper van die tijd werd: hij ontwikkelde de eerste microscoop.
Jan Verkolje, dit dit portret maakte rond 1680, lag als kind 3 jaar op bed door een ongeluk. Hij bekeek daardoor veel platen, en werd later zelf kunstschilder.
We zagen in de vorige les, over de Renaissance, hoe mensen in Europa zo ongeveer 600 jaar geleden, oude kennis en oude techniek van de Romeinen en Grieken opnieuw gingen bestuderen, en gingen toepassen.
De
platte poppetjes
en
stripverhalen
van de Middeleeuwen
verdwenen
. En het (bijna
fotografisch) realisme en idealisme
van de Romeinen en Grieken
kwam terug
. In eerste instantie leek die Kunst veel op die van de Romeinen en Grieken.
Vraag: denk aan de laatste les. In welke stijl is dit schilderij geschilderd? Waar doet het je aan denken?
Jan van Scorel was de onwettige zoon van een dorpspastoor. Hij kreeg een Schildersopleiding.
Je kunt in het Schilderij zien dat Van Scorel was net terug van een reis naar Italië, toen hij dit schilderde. Het landschap ziet er 'italiaans' uit, en Maria Magdalena, lijkt op een rijk meisje uit Venetie.

In die tijd gebruikten schilders
symbolen
in hun schilderijen om iets te vertellen. Kijk naar de
boom: die groeit op een verrotte stam
, dit symboliseert "
nieuw leven na een slecht begin
": Maria Magdalena had zich na een zondig leven bekeerd tot volgeling van Jezus.

De bovenste plank van dit paneel, met de lucht en wat boomtakken, is later toegevoegd, in de tweede helft van de 16e eeuw. Dat deel is niet door Van Scorel geschilderd.
Nog net Renaissance (= rustig, statig, denk ook aan de Mona Lisa) is dit schilderij uit
1530
: "Maria Magdalena" van
Jan van Scorel
(1495 – 1562, Nederlands schilder, uit Schoorl.
Van Rust naar
Drama
: de
Barok
stijl

In de loop van de tijd, in de zestiende eeuw, gingen kunstenaars steeds meer "DRAMA" uitbeelden in hun werk.

Beweging
,
licht-donker
, tegenstellingen, gevoel,
emotionele uitbarstingen
. In Zuid-Europa, waar Koningen en de Kerk van Rome nog steeds de baas was, maakte men
paleizen en kerken die op Theaterzalen begonnen te lijken
: op de plafonds schilderde men de hemel, met leuke mollige engeltjes, op de muren soms martelaren, allemaal met veel effect en gezichtsbedrog: schilder- beeldhouw- en bouwkunst vormde daar één geheel. Deze Kerken en Paleizen betaalde men van belasting,
het gewone volk betaalde daar dus véél belasting
.
Pietro da Cortona, 1633, Palazzo Barberini, Rome
fresco, plafondschildering
In Noord-Europa en in De Nederlanden, had men daar niet zo veel mee op. De cultuur was nuchterder, men had zich
losgemaakt van de Kerk in Rome
.

De Protestanten hadden zó'n hekel aan de macht van de Kerk van Rome, dat ze (helaas, voor de Kunstgeschiedenis) zelfs kunst in de Rooms-katholieke kerken hebben
vernield
:
Vernieling van Onze-Lieve-Vrouwekathedraal te Antwerpen
op 20 augustus 1566. (Gravure gemaakt door Frans Hogenberg)
De 'Beeldenstorm' die aan dit Losmaken voorafging.....

Vernielde beelden in de Dom in Utrecht
Beeldenstorm in een kerk, 1630, Dirck van Delen

Je hoefde in Nederland niet "van adel" te zijn om kunst te kunnen kopen: je kon ook een rijke handelaar, een regent, of een rijke boer (!) zijn om kunst te kopen.
Zo kwam er in de Nederlanden ruimte, financiële ruimte, en geestelijke ruimte, voor àndere kunst: kunst voor "gewone" mensen.
Hoe zag die Kunst eruit?
Joan Mijtens, 1652 Familieportret van Willem van Kerckhoven (1607-1681), Raadsheer van het Hof van Holland, zijn echtgenote en hun 15 kinderen (134 × 182 cm)
Paulus Potter, De Jonge Stier (1647) 235.5 × 339 cm
De Schilders in de De Gouden Eeuw in Nederland
schilderden:
• portretten (grote, maar ook kleine van 'gewone mensen')
• polder-landschappen
• koeien en andere dieren
• huiselijke tafereeltjes
• Stadsgezichten en -taferelen
• stillevens
• verhalen, verteld in schilderij
Adriaen van Ostade, De Visverkoopster, 1660-1670, 29 × 26,5 cm (heel klein dus!) Olieverf op een eiken-paneel
Van Ostade, zelfportret, aan het werk in zijn atelier, 1663
Portret van Willem van Heythuijsen, door Frans Hals, 1634 (47 × 36.7 cm)
We kennen natuurlijk allemaal de Schilder Rembrandt, maar ook zijn tijdgenoot
Frans Hals
(Antwerpen, 1583 - Haarlem, 1666) was een van de belangrijkste schilders van de Gouden Eeuw.
Van dit Schilderij, van deze rijke man in zijn jacht/rijkostuum, die ontspannen op zijn stoel wipt, (=heel ongewoon om iemand zo te portretteren in die tijd) heeft men een tijd gedacht dat het niet van Frans Hals zelf was, maar uit zijn Atelier kwam (waar ook leerlingen werkten.) Bij nader wetenschappelijk onderzoek, afgelopen jaren, bleek het van Frans Hals zelf te zijn. Hoe kan het ook anders..: Frans Hals kun je de 'Uitvinder van het levendige portret' noemen.

Omdat een (flink) deel van Frans Hals' werk verdwenen is, kan het zijn dat er in de toekomst misschien nog schilderijen teruggevonden worden..
Zie ook: Avro's Close-Up, via Uitzending gemist!http://www.nederland1.nl/gemist/32535
Hij schilderde:
• portretten van individuen en echtparen
• impressies uit het dagelijks leven ("genrewerken")
• groepsportretten, waaronder schutterstukken
De vrolijke drinker
(±1629)
Als je zijn werk in het ècht ziet, valt het op hoe 'los' het geschilderd is, hij tovert a.h.w. met verfstreken en -lagen
De regentessen van het Oudemannenhuis
(1664) Hij was dus 82....
De Rommelpot-speler (1619)
Frans Hals was zeer gewaardeerd, verkocht goed, toch stierf hij arm.
Misschien omdat hij heel oud werd..
http://www.schooltv.nl/eigenwijzer/2157332/geschiedenis/item/2839055/de-gouden-eeuw/
Natuurlijk was er ook veel armoede. Arme kinderen konden niet naar school, maar moesten werken. "Dagloners" leefden in slechte omstandigheden. Toch kon je beter arm zijn in Nederland, dan in andere landen: daar was de situatie nòg erger, en werden mensen vaak niet ouder dan 30 jaar. Ook kon je in Nederland opklimmen van lage klasse naar hogere klasse. Al was dat voor héél arme mensen zonder schoolopleiding heel moeilijk.
Gerrit Adriaensz. Berckheyde - De bocht van de Herengracht, 1672
Stadsplanning
Door de enorme groei in de handel, de welvaart en alle mensen die naar Amsterdam kwamen, (30.000 naar 210.000 inwoners) moest Amsterdam enorm uitbreiden in de Gouden eeuw. Zo bouwde men de Grachtengordel. Arbeiders woonden in de kleine huisjes zoals in de Jordaan, de grachtengordel bouwde men voor de rijke koopmannen.
Zie ook: http://nl.wikipedia.org/wiki/Grachtengordel_%28Amsterdam%29
Toch schilderde men ook wel Bijbelverhalen; ook de Burgers lazen de Bijbel, in hun eigen taal, niet in het latijn.
Op de plek van het oude Stadhuis op de Dam, dat afbrandde in 1652,
moest een nieuw Stadhuis komen (nu: Het Paleis op de Dam) in Hollandse Barokstijl
Pieter Jansz. Saenredam (1597-1665). "Het Oude Stadhuis" 1657
Gerrit Adriaensz. Berckheyde, De Dam, 2 x, links (niet helemaal zeker welk jaar) rechts: 1697
In welke van de twee schilderijen van Berckheyde zie je de meeste Barok-kenmerken terug? (Afgezien van het gebouw zelf)
Van Berckheyde was de zoon van een slager. Hij werd tot schilder opgeleid door o.a. Frans Hals. Hij schilderde vooral: Stadsgezichten.
Deze dramatische verhalen leenden zich goed voor een Barokke stijl, met veel licht-donker, diagonalen en beweging
Ferdinand Bol
1616 – 1680,
leerling van Rembrandt
"De droom van Jakob" (1642)
In een droom roept een engel Jakob op terug te keren naar zijn vaderland, dat hij jaren geleden ontvluchtte vanwege een conflict met zijn broer Ezau. Voor Jakob was het nu tijd geworden om weg te trekken van zijn bedriegelijke oom Laban.

Jacob is gekleed in kleding van ± 1642, Ferdinand Bol gaf hem een paar laarzen, een blouse, een mantel en een broek :-)
David heeft de reus Goliath zojuist neergehaald met een steen uit zijn slinger, en staat nu op het punt de reus definitief uit te schakelen.

In de compositie zit een mooie draai: de gezichten staan gedraaid ten opzichte van elkaar, en David staat precies op het punt om met zijn zwaard uit te halen.

Rubens was géén Amsterdamse schilder, maar een
Antwerpse
. Hij schilderde bijbelse en mythologische taferelen; portretten; en later in zijn leven: landschappen. Hij had een lange reis gemaakt door Italië en Spanje, waar hij zich liet
beïnvloeden door o.a. Michelangelo en Rafaël
.

In deze gebieden woonden geen Calvinisten, zoals de mensen die zich in de Noordelijke Nederlanden vrijgevochten hadden, maar Katholieken, voor wie de Kerken en Koningen opdrachtgevers waren: Rubens was Hofschilder.

Rubens is misschien wel
de beroemdste schilder van de Vlaamse barok
. Zijn schilderijen vol beweging en met weelderige figuren was voor die tijd héél nieuw. In Italië schilderde Michelangelo ook zulke bodybuilders.

In zijn atelier werkten veel schilders, zo kan het voorkomen dat Rubens de opzet van een schilderij gemaakt heeft, en zijn leerlingen/medewerkers het uitgewerkt hebben.
Nog een dramatisch Barokschilderij, van
Peter Paul Rubens
(1577 – 1640) "David verslaat Goliath", olieverf op doek (123 × 99 cm) — ca. 1616 Let op: uit de Zuidelijke Nederlanden
Ook Barok, Antonie Van Dyck
Drama, Licht-donker, diagonale lijnen, veel beweging...
Ook Antonie Van Dyck (1599 – 1641) was een Antwerps Schilder van die tijd. Het schilderij toont 'Jezus verraden/gevangen.' Van Dyck was ± 20 jaar toen hij dit werk schilderde. Waarschijnlijk was hij toen al een Leerling van Rubens, die ook zulke gespierde, bodybuilderachtige mensen schilderde.
Je ziet het moment waarop Judas, de man in de bruine mantel, Jezus verraadt door hem een kus te geven. Dat gebaar had Judas afgesproken met de Romeinse soldaten, zodat ze konden zien wie van de groep Jezus was. Je ziet hoe rustig Jezus blijft, temidden van alle drama en drukte om hem heen.
Zelfportret van Antonie van Dyck
exacte datum onbekend, ± 1618-1630
In de ZuidEuropese Landen zijn de Barokke kerken en Paleizen heel druk: muren springen in en stulpen uit, versieringen in de vorm van zuiltjes, gebeeldhouwde bladeren, beelden, veel relief en schaduwen:
Barok Bouwkunst is in Nederland heel sober
Hollandse Barok
Barokkerk
San Carlo Alle Quattro Fontane
, Rome,
tussen 1634 en 1677 gebouwd naar ontwerp van
Francesco Borromini
.
De StLuciaKerk in Ravenstein is een zeldzame Barokkerk (1735) in NL. Het was in grote delen van NL verboden om kerken te bouwen die onder het bewind van de Paus stonden. Het uiterlijk is ook heel sober. Het interieur is iets duidelijker Barok:
http://nl.wikipedia.org/wiki/Sint-Luciakerk_%28Ravenstein%29
http://nl.wikipedia.org/wiki/San_Carlo_alle_Quattro_Fontane
Interieur StLucia:
:interieur San Carlo
Rembrandt van Rijn
De belangrijkste Hollandse meesterschilder van de 17e eeuw.
Rubens was van goede komaf. Zijn vader was advocaat, in de door Spanje bezette gebieden. Die vader moest wetten uitvoeren die hij niet wilde uitvoeren, en werkte samen met de Opstandeling Willem van Oranje. Doordoor moest de familie Rubens wegvluchten uit Antwerpen, naar Duitsland. Daar begon die vader op een gegeven moment een affaire met de Vrouw van Willem van Oranje. (Willem en zijn vrouw Anna waren door hun familie tot een huwelijk gedwongen om politieke redenen, ze hielden niet van elkaar.) Rubens vader werd daarvoor opgepakt en ter dood veroordeeld. Rubens moeder kon die veroordeling voorkomen: daar haar werd hij slechts verbannen. De Duitse prinses, de vrouw van Willem van Oranje, werd opgesloten in een dichtgemetselde kamer. Waar ze stierf aan uitputting. Peter Paul Rubens kreeg ondertussen gelukkig een goede opleiding. Zo kon hij de belangrijke schilder worden die hij geworden is.
Geboren te Leiden, 15 juli 1606 of 1607 - † Amsterdam, 4 oktober 1669)
Zelfportret (1661)
Zelfportret met roerdomp (1639)
"De brillenverkoper," uit serie over zintuigen. Heel vroeg werk van Rembrandt, van ongeveer zijn 18e, uit circa 1624-1625
Heel veel werk van Rembrandt kun je zien op: http://www.online-utility.org/image/gallery.jsp?title=Rembrandt%2F1625-1645
Over het leven van Rembrandt: http://members.chello.nl/cvpopering/nl/rembrandt/rembrandt.html
c. 1628
Rembrandt van Rijn werd in Leiden geboren in 1606 of 1607. Zijn vader was de molenaar Herman van Rijn, zijn moeder bakkersdochter Neeltgen van Zuytbrouck. Hij volgde een jaar de academie in Leiden, op zijn 13e of 14e. Daarna werd hij leerling-schilder, bij Jacob van Swanenburg en Pieter Lastman.

In 1631 verhuisde hij naar Amsterdam. Rembrandt had een eigen stijl ontwikkeld. Vooral de manier waarop hij met licht en schaduw speelde, en zo zijn onderwerp "belichtte", maakte hem anders dan anderen. Hij werd in Amsterdam al snel bekend en beroemd.

Rembrandt trouwde met Saskia Uylenburg. Drie van hun vier kinderen stierven heel jong. Alleen hun zoon Titus (1641-1668) leefde (bijna) 27 jaar. Na de dood van Saskia kreeg Rembrandt financiële problemen.

Rembrandts nieuwe liefde, Hendrickje Stoffels, hielp hem vanaf 1645 met de geldproblemen. Ook kregen ze samen een dochter, Cornelia. Hendrickje en Titus hielpen Rembrandt uit de schulden te komen en blijven, door een kunsthandel te beginnen. Rembrandt kreeg nog steeds grote opdrachten, ook na de dood van Hendrickje, in 1663. Ze stierf op haar 37ste aan de pest.

Ook Titus stierf aan de pest, in 1668. Rembrandt zelf overleed een jaar later, in 1669.
Dochter Cornelia, en de dochter van Titus, Titia, leefden nog lang na Rembrandt, maar geen van hen kreeg nog kinderen. Er zijn dus geen afstammelingen van Rembrandt.
http://www.cultuurarchief.nl/kunstenaars/rembrandt.htm
Rembrandt van Rijn (1606/7-1669) Korte levensbeschrijving:
Hendrikje Stoffels, badend in een rivier, 1654, Olieverf op paneel, 61.8 x 47 cm; National Gallery, Londen; Je ziet hier het Licht-Donkerspel (clair-obscur) waar Rembrandt onder meer zo beroemd om is geworden. Ook prachtig zijn de grove kwaststreken waarmee het hemd is geschilderd, in contrast met het zacht en gedetailleerd uitgewerkte gezicht.
Rembrandt bespreken kan natuurlijk niet zonder De Nachtwacht te bekijken... :-)
Maar wat is nu eigenlijk zo'n "Schutterij.."?
De mensen die je in De Nachtwacht (bijnaam) ziet, waren burgers die zich inspanden om de Stad te beveiligen: "De Schutterij."
Dat deed men sinds de Middeleeuwen. Om de beurt liepen de mannen, herkenbaar aan een hoed met pluim of sjerp, door de stad, speurend naar onraad. Ze kwamen bijeen in hun oefenplek, "de Doelen"
Deze mensen lieten zich, als ze het konden betalen, schilderen . Deze groepsportretten noemen we: Schutterstukken of Doelenstukken.
In de 19e eeuw werd dit Burgerwacht-systeem opgeheven, en kwam er ...politie.
http://nl.wikipedia.org/wiki/Schutterij_%28historisch%29
Schutterstuk door Jacob Willemsz Delff, 1648
Officieren van de schutterij o.l.v. kolonel Harmanus Herbertsz, 1644 Wouter Crabeth
De "Schutterij" deed 500 jaar geleden eigenlijk hetzelfde als tegenwoordig de Buurtvaders en de Stadswachten doen :-) Alleen werd het toen steeds meer een erebaan..
..en hebben wij tegenwoordig fototoestellen. De Schilders van vroeger vervulden die functie in olieverf: ze maakten een soort "portretfoto's."
Laten we voor we De Nachtwacht bekijken, even kijken naar
groepsportretten
van Buurtwachten van vandaag:
statisch poseren
, en
actiefoto's
De Nachtwacht
"De compagnie van kapitein Frans Banning Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh maakt zich gereed om uit te marcheren."
1639 - 1642
Een kopie van de nachtwacht, waarin de weggesneden stukken te zien zijn
Heel veel uitleg en informatie
: http://nl.wikipedia.org/wiki/De_Nachtwacht
Schutterstukken waren vaak erg
saai
(zie de eerdere voorbeelden op pag 18 van deze Prezi.) Rembrandt wist er een
spannende momentopname
van te maken: je ziet de mannen op het moment van vertrek, schutters zijn bezig met hun wapens en kruit, kinderen rennen opgewonden rond, er wordt getrommeld, druk gesproken, alsof ze niet doorhadden dat ze geportretteerd werden: een en al beweging en activiteit, in een spannend licht, dat net op de gezichten van de geportretteerden valt...
Toen het schilderij klaar was, klaagden sommige mensen dat ze te weinig herkenbaar waren. Een andere schilder heeft later een medaillon bijgeschilderd, rechts in de boog van de poort, met de namen van al de 18 geportretteerden.
De klagers konden niet weten dat ze in het beroemdste schilderij ter wereld terechtgekomen waren :-)
Rechtshiernaast: een van de schetsen/studies voor De Nachtwacht:
Schetsen van Rembrandt
Stonden die mensen zo lang te poseren? De Hollandse Meesters werkten o.a. met schetsen..
http://www.britishmuseum.org/research/publications/online_research_catalogues/rembrandt_drawings/drawings_by_rembrandt.aspx
In Rembrandt's schetsen kun je zien hoe hij daar ook —snel— met licht en donker kon werken:
Rembrandt, zelfportret met open mond c.1628-29
Rembrandt "saskia"
Rembrandt, "vrouw met kaars"
Schets voor portret Maria Trip
Bijbelverhaal "Esther"
Hendrickje Stoffels
Oma en moeder leren kind lopen (?)
We kunnen nog uren vullen met Schilderijen, tekeningen en etsen bekijken ;-)
Voor wie meer wil zien:
http://www.schooltv.nl/eigenwijzer/2157332/geschiedenis/item/2839055/de-gouden-eeuw/
http://www.kunst-stof.nl/Burgerlijk/index_Burgerlijk.htm
http://nl.wikipedia.org/wiki/Uitleg_van_Amsterdam_in_de_17de_eeuw
http://www.schooltv.nl/vroegerenzo/?item=2291258&nr=2201943&site=site_vroegerenzo
http://wikikids.wiki.kennisnet.nl/Gouden_Eeuw
Immigratie in de 17e eeuw: http://www.innl.nl/page/1427/nl
1680 Emanuel de Witte, Portugese Synagoge in Amsterdam
http://www.online-utility.org/image/gallery.jsp?title=Rembrandt%2F1625-1645
http://nl.wikipedia.org/wiki/Rembrandt_van_Rijn
http://nl.wikipedia.org/wiki/Hollandse_School
http://nl.wikipedia.org/wiki/Barok_%28stijlperiode%29
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20121231_hollandsemeesters01
http://www.schooltv.nl/beeldbank/clip/20121231_rembrandtvanrijn01
Dirck Jacobsz. Het oudst bekende schuttersstuk. Geschilderd tussen 1529 (middenpaneel) en 1552 (zijvleugels).
Hendrick Pot, schuttersstuk 1630
Kortom: Barokschilderijen tonen: het "moment suprême"
Full transcript