Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Bağımlılık Davranışları

No description
by

Yasemin Abayhan

on 18 September 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Bağımlılık Davranışları

Bağımlılık Davranışları
Bağımlılık nedir?
DSM-IV-TR ölçütlerine göre aşağıda belirtilen Semptomların en az üçünün olması bireye madde bağımlısı tanısı koymak için yeterlidir:
1) Bağımlı olunan maddeye karşı son 1 yıl içinde bir tolerans geliştirmiş olmak
2) Yoksunluk belirtileri göstermek ve bundan kurtulmak için bağımlı olunan maddeyi ve benzerlerini almak
3) Düşündüğünden yüksek dozlarda ve uzun dönemlerde maddeyi kullanmak
4) Madde kullanımından kurtulmak veya denetlemek için sürekli bir çaba içinde olmak
5) Maddeyi bulmak, kullanmak ve etkilerinden kurtulmak için çok fazla zaman harcamak
6) Maddeyi kullanmaktan dolayı toplumsal, mesleki ve serbest zaman etkinliklerinde azalma veya bu etkinlikleri terk etmek
7) Kullanılan maddeden dolayı fiziksel veya ruhsal sorunların varlığına rağmen madde kullanımına devam etmek.
Edimsel Koşullanma
-Alkol ve uyuşturucu maddeler hem olumlu hem olumsuz pekiştireç görevi görebilirler.
Sosyal Öğrenme Kuramı
Bilişsel İşlem Modeli
-Tiffany--> Bağımlıık denetimli değil, otomatiktir.
Bağımlılık Davranışını Açıklamaya Yönelik Modeller
Klasik Koşullama
-Dışsal uyaran (diğerlerinin kullandığını görmek) ve içsel uyaran (kaygı) koşullanmanın devam etmesine sebep olur.
Ölçütlerin kimyasal bağımlılığı kapsadığı görülmektedir!
DSM V--> Patolojik Kumar Oynama
-Bağımlılık sağlığa zararlı davranışlarla ortak özelliklere sahiptir.
-Davranışların çoğu ergenlik döneminde ortaya çıkar.
-Kendini sunma önemli rol oynar.
-Keyifli davranışlar olduğu için ergen bu tür davranışları yapmaya odaklanır.
-Yavaş yavaş gelişir ve aslında bireyin bu davranışı "deneyim"lemesinden bağımlı hale geçmesi söz konusudur.
-Bu tip davranışlarda bulunan ergenler aileleri ile çatışma yaşayan ve öz-denetimi düşük çocuklardır.
Hastalık Modeli
-Leshner--> Alkol bağımlılığı bir "beyin hastalığı"dır.
Genetik yollarla ya da sürekli madde kullanımıyla bireyde ortaya çıkabilir.
Modele göre bağımlılıkta birey sürekli madde üzerindeki denetimini kaybeder ve maddeyi kullanmak ister.
Bu durum geri döndürülemez, tedavi edilemez bir durumdur!
Tedavi yöntemi önermez ancak kötüye kullanılan maddenin yaşamdan çıkarılması gerekir.
Modele yönelik eleştiriler:
-Denetimli kullanımı kabul etmemesi
-Denetimi kaybetme fenomeninin fizyolojik kökenden çok beklenti ile ilişkisi mevcuttur!
-Alkol ve madde bağımlılığının geri döndürülemez bir durum olduğunun düşünülmesi (Vietnam çalışması)

Özendiriciye Duyarlılaşma Kuramı
-Nörobiyolojik bir yaklaşımdır.
-Alkol ve madde bağımlılığı neden sadece bazı kişilerde görülmektedir?
-Dopaminerjik sistemde meydana gelen duyarlılaşma sonucudur!
Bağımlılık yapan maddeler beyinde yapısal değişikliklere ya da nöroadaptasyonlara yol açar.
Bu değişikliğe uğrayan kısımlar motivasyon ve ödül işlevleriyle ilgili olan dopamin sisteminin bir bölümüdür.
Sürekli kullanım sonucunda madde ve maddeyle ilişkili uyarıcılara karşı aşırı duyarlı hale gelinir.
Beyinde zevk alma ve isteme merkezleri birbirinden farklıdır.
Bazen birey madde kullanımından zevk almasa da onu kullanmaya devam eder.
-Duyarlılaşma--> Toleransa göre daha kalıcıdır. Tekrarlanan kullanma ile gelişir ve çok uzun süren etkileri görülür.

Duyarlılaşma da tolerans gelişimi gibi çevreye bağımlı bir koşullanma ile olabilir.
Kuramın güçlü yanları:
Alkol ve madde kullanımı alanında en sık kullanılan nörobiyolojik kuramların başında gelir.
-Uyaranlar sürdükçe--> koşullama pekişir.
-Kaygı!
-Artık kaygıyı bastırmak için değil, yoksunluğu bastırmak için kullanır!
-Davranışları söndürme yöntemleri--> ipuçlarına maruz kalma!
-İpucu var.

-Madde yok!
-İpucu ile davranış arasındaki bağı koparmak!
-Gerçek hayatta karşılaşılan ipuçlarına karşı bireyin hazırlanmasını sağlar.
-Yöntemin ne kadar etkili olduğuna ilişkin araştırma sonuçları tutarsızdır.
-Maddelerin kullanımının pekiştireç olduğu durumlar alkol ve madde kullanımı davranışının devam etmesine sebep olur!
-Alkol ve madde kullanımının ceza etkisi yaratacak sonuçlarının pekiştireç etkisine kıyasla daha uzun vadede görülmesi olumlu etkisinin daha etkin olmasına sebep olur.
-Token yöntemi--> İstenilen davranışın şekillenmesi amacıyla daha sonra gerçek pekiştireçlerle değiştirilebilecek kupon gibi sembollerin verilmesi.
-Evsizlere barınak, iş gibi "token"lar fazlasıyla işlevsel olmaktadır.
-Bu kurama göre birey alkol ve madde kullanmayı ailesi ve arkadaşlarından öğrenir.
-Burada öz yeterlik, kişilik gibi faktörler aracı değişken olarak rol oynamaktadır.
-Bireyler arasındaki farkı açıkladığı gibi aynı zamanda brey içi farklılıkları da açıklar.
-Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) --> Risk etkenlerini belirler, başa çıkma stratejilerini ve öz-yeterliği geliştirmeyi öğretir.
-Alkol ve madde kullanma isteği ile--> alkol madde kullanımı arasındaki ilişki orta düzeydedir.
Dolayısıyla birey alkol ve maddeyi istek olmadan da kullanabilir.

Davranışın nüksetmesi de istek olmadan görülebilir.
Bağımlı davranışları--> Diğer otomatik davranışlar gibi hızlı, başladığı zaman durdurulması zor, bilişsel olarak zahmetsiz, bilinçdışı ve uyarıcıya bağlıdır.
-Burada örtük bilişlerin önemi ortaya çıkar. Bireyin kullandığı maddeye karşı dikkat yanlılığı söz konusudur!
Sonuç Beklentisi Kuramı
-Kişilerin alkol veya madde tüketme davranışları maddenin yaratacağına inandıkları etkiler sonucu oluşur.
-"Bu akşam çok içersem Vedat'a açılabilirim."
-Bu beklentiler küçük yaşta aile ve çevrenin etkisi ile oluşur ve gelişir ve ilerideki yıllarda alkol kullanımını yordar.
-Olumlu sonuç beklentileri erkeklerde ve genç yaş gruplarında kadın ve yetişkin gruba kıyasla daha fazla görülmektedir.
-Tedavi yöntemi--> Olumlu sonuçları azaltmak, olumsuz sonuçları daha belirgin hale getirmek
Bağımlılık ve ilişkili kavramlar
-
Full transcript