Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Pjeset e ndryshueshme

No description
by

jona morina

on 21 March 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Pjeset e ndryshueshme

Pjeset e ndryshueshme te ligjerates jane:
emri,
mbiemri,
folja,
numerori,
peremri.
Ato quhen pjese te ndryshueshme sepse e ndryshojne formen e tyre gjate perdorimit ne fjali.
Pjeset e ndryshueshme
Nenklasat e emrit
Emrat jane te pergjithshem ose te pervecem.

Emrat e
pergjithshem

shenojne te gjitha qeniet ose te gjitha sendet e te njejtit lloj:

motra, shoku, libri, shtepia, qyteti

Emrat e

pervecem
shenojne nje njeri, nje vend, nje objekt te vetem. Ata fillojne me shkronje te madhe:

Skenderbeu, Prishtina, Dritoni

Nenklasat e emrave te pergjithshem
Emrat frymore dhe jofrymore
Emri
Emri sherben per te shenuar qenie ( Skenderbe, pellumb), objekte (sy, qytet, Prishtine) ose ide (zgjedhe).

Emri ka
gjini
. Ai eshte domosdo ose ne gjinine mashkullore ose ne ate femerore dhe shume me rralle ne ate asnjeanese.

Emri ka
numer
. Ai eshte domosdo ose ne numrin shumes ose ne ate njejes.

Emri ka dy trajta:
Trajta e
shquar
(emri përdoret si kryefjalë në fjali): djali, lapsi.
Trajta e
pashquar
(emrit i vëmë një (njëjës) përpara ose ca-disa (shumës) përpara: nje djale, disa lapsa.
Pjesët e ndryshueshme të ligjëratës
Emrat
frymore
shenojne njeri ose nje kafshe: vajza, macja.

Emrat
jofrymore
shenojne nje objekt, nje vend, nje ide: shkolla, oborri, gabimi.
Emrat konkretë dhe abstraktë
Emrat
konkretë
shenojne gjera nga realiteti, te cilat mund te shihen, te preken, te degjohen, te shijohen, dhe t'u merret ere: pasqyra, zhurma, dritarja.

Emrat
abstraktë
shenojne ide, ndjenja, cdo gje qe nuk mund te shihet, te preket, te degjohet, te shijohet ose t'i merret ere: mendimi, keqkuptimi.
Lakimi i emrit
Emri ndryshon duke u lakuar neper rasa.
Ai lakohet ne 5 rasa: emerore (cili?, cilet?), gjinore ( i, e kujt?), dhanore (kujt?), kallezore (ke?) dhe rrjedhore ( prej kujt?).

Emri ka tri lakime:

Lakimi i pare
, emrat te cilet ne numrin njejes, trajten e shquar, gjinine mashkullore, rasen emerore marrin mbaresen -i: djali, lapsi.

Lakimi i dyte
, emrat te cilet ne numrin njejes, trajten e shquar, gjinine mashkullore, rasen emerore marrin mbaresen -u: shoku, ujku, bariu, shoku.


Lakimi i trete
, emrat te cilet ne numrin njejes, trajten e shquar, gjinine femerore, rasen emerore marrin mbaresen -a: lulja, vajza, shtepia.

Folja
Folja tregon veprime ose gjendje te vendosura ne kohe.
Folja eshte fjala kryesore ne nje fjali me folje. Ajo lidh kryefjalen me kudrinore, rrethanore dhe kallezuesore.

Foljet kane dy forma: formen
veprore
dhe ate
joveprore.
Keto dy forma dallohen:
nga njera-tjetra nga mbaresat ( la
j
- la
hem
),
nga pjeseza 'u' ( lava -
u
lava),
nga foljet ndihmese kam, jam (

kam
lare -
jam
lare ).

Cdo dite la
j
rrobat e mia.
Cdo dite la
hem
ne liqen.

Dje lava rrobat e mia.
Dje
u
lava ne liqen.


Tipat e foljeve
Ekzistojne dy tipa foljesh:

folje qe tregojne
gjendje
: jam, bej, dukem, mbetem, zgjidhem, shpallem etj.

folje qe tregojne
veprime
: vij, shkruaj, qesh, qaj, vallezoj etj.
Zgjedhimi i foljeve
Folja ka rrenjen dhe mbaresen.

Pjesa e perbashket e te gjitha formave te foljes quhet rrenje.

Rrenja
mbart kuptimin e foljes.

Une
qesh

- ti
qesh
- ai
qesh
- ne

qesh
im - ju
qesh
ni - ata
qesh
in

Pjesa e ndryshueshme e foljes quhet mbarese.
Mbaresa
jep te dhena:

- per veten e kryefjales: une puno
j
- ti puno
n
- ai puno
n

- ne puno
jme
- ju puno
ni
- ata puno
jne
- per numrin e kryefjales; une puno
j
- ne puno
jme
- per kohen ne te cilen kryhet veprimi (ne te shkuaren , te tashmen , te ardhmen):
une
kam punuar
- une
punoj
- une
do te punoj
Foljet ndahen ne tri grupe zgjedhimi:

Zgjedhimi i pare
(laj, gjej, pelqej)
rrenja mbaron me zanore dhe ne veten e pare njejes te kohes se tashme te menyres deftore marrin mbaresen -j: une laj, ti lan, ai lan, ne lajme, ju lani, ata lajne.

Zgjedhimi i dytë
(hap, mbyll, lidh)
rrenja mbaron me bashketingellore dhe ne tri vetat e numrit njejes ne kohen e tashme te menyres deftore, nuk marrin mbarese: une hap, ti hap, ai hap, ne hapim, ju hapni, ata hapin.

Zgjedhimi i trete
(pi, fle, le)
rrenja u mbaron me zanore dhe ne tri vetat e numrit njejes te kohes se tashme te menyres deftore, nuk marrin mbarese: une pi, ti pi, ai pi, ne pime, ju pini, ata pine.

Mbiemri
Mbiemra quhen fjalët të cilat i përcaktojnë cilësitë apo vetitë e emrit.
Mbiemri përshtatet në numër, gjini dhe rasë me emrin me të cilin lidhet.

-Përshtatje në

gjin
i
:
mjeku i ri
mjekja e re

-Përshtatje në

numër

:
mjekët e rinj
mjeket e reja

-Përshtatje në
rasë
:
mjeku i ri
i mjekut të ri
mjekun e ri
mjekja e re
e mjekes së re
mjeken e re
Grupimi i mbiemrave
Mbiemrat e shqipes ndahen në dy grupe: mbiemra të nyjshëm dhe mbiemra të panyjshëm.

Mbiemrat e nyjshëm

Mbiemra të nyjshëm janë ata mbiemra:
që mbarojnë me


: i bardhë, i mirë, i gjatë;
që formohen me prapashtesat
-(ë)m, -shëm, -(ët)
: i mesëm, i shëndetshëm, i hekurt, i ftohtë etj.;
që formohen
nga pjesorja
: i shkruar, i zënë, i lodhur;
që mbarojnë me
-ër
: i vjetër, i varfër, i verbër, i shurdhër,

Mbiemrat e panyjshëm

Mbiemra të panyjshëm janë:
mbiemrat e formuar nga emrat përgjegjës me konversion: tiranas, shkodran, korçar, vlonjat;
mbiemrat e formuar me prapashtesat
-ar, -tar, -ik, -ist, -iv, -or, -tor
: bankar, amtar, heroik, feminist, aktiv, verior, baritor;
mbiemrat e formuar me prapashtesat
-(ë)s, -ues, -yes, nga pjesorja ose e tashmja e foljes
: djegës, ngjitës, vlerësues, ushqyes, rrëmbyes;
Shkallët e mbiemrave
Mbiemrat kanë tri shkallë : pohore, krahasore dhe sipërore.

pohore
(ku mbiemri thjesht tregon cilesine e sendit): ky është mjek i mirë,
krahasore
(ku mbiemri tregon cilësinë e një sendi, duke e krahasuar me cilësinë e një sendi tjetër): ky është mjek më i mirë,
sipërore
: ky është mjek shume me i mirë.
Lakimi i mbiemrave
Numërori
Numërorë quajmë fjalët që tregojnë numër dhe sasi të caktuar qeniesh ose sendesh:
nje burre, dy femije.
Fjalët që tregojnë radhë si: i parë, i dytë, i dhjetë, të cilat kanë kategoritë gramatikore të mbiemrave, nuk do të trajtohen si numërorë po si mbiemra.
Kur përdoret me nyjën e përparme
"të"
numërori ka një kuptim përmbledhës:
Erdhën të dhjetat.

Numërori përdoret
i emërzuar
edhe në veprime atematike:
Pesa te dhjeta hyn dy herë.
Rrënja katrore e nëntës është treshi.

Përdoret në emërtimin e viteve:
Anëtar shoqate i nëntëdhjetë e katërshit
.

Numrat një, dy, tre, emërzohen me anë të prapashtesës
-sh
: njësh-i, dysh-i, tresh-i.
Numërorët janë :
- fjalë
të parme
: zero, një, dy, tre, katër etj.;
- fjalë
të përngjitura
: njëmbëdhjetë, dymbëdhjetë, trembëdhjetë etj.;
- fjalë
të përbëra
: tridhjetë, pesëdhjetë, gjashtëdhjetë;
-
lokucione
: tridhjetë e një, pesëdhjetë e katër etj.

Numërorët në përgjithësi nuk e kanë kategorinë gramatikore të gjinisë: katër djem, katër vajza.

Bën përjashtim numërori
tre
i cili e ka kategorinë e gjinisë:
tre djem, tri vajza
, por edhe njëzet e tre djem dhe njëzet e tri vajza.
Numërori e ka kategorinë e gjinisë edhe kur ka kuptim përmbledhës:
Sa djem erdhën ? Të dy(të tre).
Sa vajza erdhën ? Të dyja(të trija).
Ky dallim ruhet edhe kur numërori tre/tri përdoret pa emrin përkatës:
Sa djem ishin ? Tre.
Po vajza sa ishin ? Tri.
Lakimi i numërorit
Përemri
Përemri është pjesë e ndryshueshme e ligjëratës, që zëvendëson emrin.
Dallojmë disa lloje përemrash:
Përemrat
vetorë
: unë, ti ai/ajo (njëjës) – ne, ju, ata/ato (shumës);
Përemrat
vetvetorë
: vetja, vetvetja…;
Përemrat
dëftorë
: ky/kjo, këta/këto, i tillë, i këtillë…;
Përemrat
pronorë
: imi, yti, asaj, jonë, juaj…;
Përemrat
pyetës
: kush?, cili?, cila?, çfarë?...;
Përemrat
lidhorë
: që, i cili, e cila, të cilët…;
Përemrat e
pacaktuar
: dikush, askush, të gjithë… .
Peremri vetor
Përemri vetor tregon veta të ndryshme në njëjës dhe në shumës, vetën e parë (vetën që flet), vetën e dytë (vetën me të cilën flasim) dhe vetën e tretë (vetën për të cilën flasim).

Përemri i
vetës së parë
në njëjës 'unë' tregon folësin, kurse në shumës ne tregon një grup njerëzish ku bën pjesë dhe folësi.
Përemri i
vetës së dytë
në njëjës 'ti' tregon bashkëbiseduesin, kurse në shumës 'ju' tregon një grup njerëzish ku bën pjesë edhe bashkëbiseduesi.
Përemrat e
vetës së tretë
njëjës ai/ajo dhe shumës ata/ato tregojnë qenie ose sende për të cilët bëhet fjalë (duke përjashtuar folësin dhe bashkëbiseduesin).
Kur i drejtohemi një më të rrituri ose të panjohuri përdoret forma e vetës së dytë shumës në vend të vetës së dytë njëjës: Ju jeni mësuesi i tij?
Peremri vetvetor
Përemri vetvetor tregon se i njëjti person
vepron
dhe i njëjti
peson
: Flas me vete.

• Zakonisht vetvetori përdoret
për të treguar persona
. Për të treguar sende ai përdoret shumë rrallë.





Lakimi i peremrit vetor
Peremri deftor
Përemrat dëftorë tregojnë qenie, sende ose tipare të tyre që ndodhen afër ose larg folësit
• Ata janë: ky/kjo, këta/këto, i tillë, i këtillë etj.
• Përemri dëftor përdoret më vete ose i shoqëruar me emër:
I çmoj ata burra që janë mbledhur.


Perermri pronor
• Përemri pronor tregon se sendi i dhënë i përket një vete të caktuar.
• Zakonisht përemri pronor vendoset pas emrit që përcakton: shkolla jonë. Por, ndonjëherë ai vendoset edhe para emrit: im atë.
• Përemri pronor i
vetës së parë
tregon se sendi i përket folësit ose një grupi ku bën pjesë edhe folësi: libri im, libri ynë.
• Përemri pronor i
vetës së dytë
tregon se sendi i përket bashkëbiseduesit ose një grupi ku bën pjesë edhe bashkëbiseduesi: topi yt, topi juaj.
• Përemri pronor i
vetës së tretë
tregon se sendi i përket dikujt që nuk është i pranishëm në bisedë: makina e tij, makina e tyre.
Lakimi i peremrit pronor
Peremri pyetes
Përemrat pyetës shërbejnë për të pyetur për qenie.
• Ata janë: kush?, cili?, cila?, i sati?, çfarë? etj.
Peremri lidhor
Përemra lidhorë janë përemrat me të cilët i referohemi një fjale a një fjalie të tërë. Ata zënë vendin e një grupi emëror ose të një përemri dhe shërbejnë për të lidhur dy pjesë të një fjalie të përbërë:
Poshtë urës dukeshin varkat që notonin.
Ata janë: që, i cili, e cila, të cilët etj.
Peremri i pacaktuar
Përemri i pacaktuar tregon njerëz ose sende në mënyrë të pacaktuar.
• Ata janë: dikush, ndokush, askush, të gjithë, gjtihsecili, kushdo, njëri etj.


Faleminderit per vemendjen!
Punuan:

Jona Morina,
Medina Xhaferi.
X/4
Full transcript