The Internet belongs to everyone. Let’s keep it that way.

Protect Net Neutrality
Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Hoe het Jiddisch in het Amsterdams opging

No description
by

Marc van Oostendorp

on 1 October 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Hoe het Jiddisch in het Amsterdams opging

marc van oostendorp
jossy halland (1914-1986)
jacques halland (1910-2000)
1959-1982
De Clerqstraat - Agatha Dekenstraat
1988
ischa meijer (1943-1995)
Jiddisch cabaret in Amsterdam: waarom?
We wilden geen Jiddisch cabaret voor Joden maken. We wilden de ethiek en de esthetiek van het Jodendom overdragen aan niet-Joden..
al mijn liedjes
zijn
gebaseerd
op de bijbel
amsterdam was een
stad vol Joodse
elementen
'Mooiste Amsterdamse woord' 2006: Achenebbisj
< ach oen nebbish!
'Mooiste Amsterdamse woord' 2014: Bijgoochem
< bij + goochem
Het ondergrondse leven van het Jiddisch in Amsterdam
'parool.tv' 2008: mokumse woorden
waarom sta ik
voor een synagoge?
attenoje (< Adonai)
omdat
attenoje een
Jiddisch
woord is
PORTUGESE
synagoge
Amsterdam ('Mokum') =
Jiddisch =
Joods
(=Israel)
strikt genomen houden deze vergelijkingen geen steek
amsterdam heeft nooit een joodse meerderheid gehad
(wel een grote minderheid)
die minderheid was nooit uitsluitend jiddisch
sterker nog, het jiddisch was rond 1900 vrijwel uitgestorven
andere nederlandse steden hadden ook een joodse gemeenschap
en zien bv. attenoje als hun eigen dialectwoord
den bosch
rotterdam
nog even los van het verband jiddisch-israel
SOMMIGE KLANKEIGENSCHAPPEN
VAN HET NEDERLANDS BEINVLOED
DOOR JIDDISCH
'harde' g
achter R
de associatie is kennelijk als volgt geweest:
in de 17e-19e eeuw ontwikkelden stedelijke elites het 'ABN'
de stadsdialecten werden daarmee iets van de onderklasse
de (arme) Joodse bevolking was daar onderdeel van
hun taal werd daarmee exemplarisch voor 'echt dialect'
in het bijzonder in amsterdam werd men zich bewust van de Jiddische wortels van die woorden
Play (1951) by Eli Asser (1922)
Ik heb dat stuk in het Amsterdam van de jaren 20 gezet. Het was een groot succes, maar het was vooral gebaseerd op Amerikaanse typetjes, met Max Tailleur-achtig Jiddisch. Het werd vooral door niet-Joden gespeeld. In Joodse kringen werd het meestal als ordinair gezien.

1909-1990
dit zijn klankveranderingen 'van onderaf' geweest, hoewel de harde g nu standaardtaal is
het is moeilijk te bepalen of de oorsprong echt Jiddisch is
misschien denken mensen dat maar vanwege de oorsprong van onderaf
masel en broche!
'Joods praten'
nauwelijks bestudeerd onderwerp
wel bekend onder (Amsterdamse) Joden
uitspraak van s/z kennelijk een kenmerk
Jiddische woorden zijn ook hardnekkig in jongerentaal
Er zou een interessante geschiedenis te schrijven zijn van 'tof'
in 2012 observeerde ik het gebruik 'Jood' (als positieve karakteristiek: die broek is Jood) bij Leidse schoolkinderen
veel media-aandacht, nooit meer iets van gehoord
sinds 1994 heeft de regering het Jiddisch erkend als minderheidsta
naast Fries, Nedersaksisch, Limburgs en Roma/Sinti
alleen Fries krijgt ondersteuning voor media/onderwijs/enz/
de andere 'regionale' talen krijgen alleen erkenning in de regio waar ze gesproken worden
maar voor Jiddisch en Roma/Sinti is de aandacht symbolisch
Joden in Nederland
In Nederland wonen (in ieder geval) sinds de 16e eeuw zg. Portugese (Sefardische) Joden, en sinds de 17e eeuw zg. Asjkenazische Joden.
Eerste groep raakte betrekkelijk snel geïntegreerd, en sprak waarschijnlijk al vrij snel Nederlands. De tweede (grotere, armere) groep bleef lang Jiddisch-talig.
Pas in de Franse tijd (begin 19e eeuw) hadden de Joden volwaardige burgerrechten. Daar stond een sterke assimilatiepolitiek tegenover.
Die was (volgens eigen doel) succesvol: sinds begin 19e eeuw bestaat er geen Jiddisch meer in Nederland.
Enkele eigenschappen van het Joods Nederlands
Weglaten lidwoord ('na koffiedrinken zal ik je verschonen')
Stemloze medeklinkers worden stemhebbend: kibbesoeb
S als sj: sjtaking
'Aan' voor lijdend voorwerp: Ze kenne an onz
Full transcript