Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

VEKALET KURAMI

Vekalet Kuramı (Agency Theory)
by

Nurie Ahmed

on 1 December 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of VEKALET KURAMI

VEKALET KURAMI
Yönetim ve Örgütsel Kuramlar
Doç. Dr. A. Tuğba Karabulut

Vekalet Kuramı - Tanım, Boyutlar ve Özellikleri
İçerik
6. Vekalet Kuramının Örgüt
Kuramlarına Kazandırdığı Katkılar
7. Vekalet Kuramına Yöneltilen Eleştiriler
8. Araştırma Örnekleri
9. Vekalet Kuramına Yönelik Güncel Bakış Açısı
10. Sonuç
İktisadi Örgüt Kuramları
Vekalet Kuramı - Tanım, Boyutları ve Özellikleri
Vekalet Kuramı (Agency Theory),
örgüt içerisindeki ikili ilişkiler
üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Sunumu Hazırlayan:
Nurie Idriz Ahmed
1450D91204

İktisat Teorisi çalışmaları,
1)
örgütler içerisindeki ilişkileri ve bu ilişkilerden doğan maliyetleri ve
2)
firmanın diğer organizasyonlar ile ilişkilerine bağlı olarak geliştirdiği maliyetlerini incelemektedir.

1) Vekalet Kuramı
2) İşlem Maliyetleri Kuramı
Kurama göre, örgüt sahipleri:

eksik bilgi ve deneyim
çok fazla iş
yönetme arzusunun eksikliği, gibi durumlarda örgüt yönetimi ve işleyişi adına, bu alandaki profesyonel yöneticilere yetki verirler.
Vekalet Kuramının (Agency Theory) bakış açısı ile, iş ile yetkilendiren firma sahibi ‘
asil
’ (principal), görevi üstlenen çalışan da ‘
vekil
’ (agent) olarak tanımlanmaktadır.
Asil
Vekil
Asil - Vekil İlişkisi Örnekleri
Asil Vekil
Hasta Doktor
Müvekkil Avukat
Halk Milletvekili
ASİL
Hisse,
işletme sahibi

Yöneticiyi işe alır
VEKİL
Yönetici
İşletmenin
Amaçları
Yönetici
işletmeyi
yönetir
İşletme sahibi adına
rapor verir
Kişisel Çıkar
Kişisel Çıkar
Vekalet Kuramının Temelleri
Adam Smith - '' The Wealth of Nations'' (1776)
:

İşletme sahibi - çalışan ilişkisinden bahsediyor ama tanımlamıyor;
Yöneticiler işletme sahiplerinin mallarını kendi malları gibi özümsemez;
Yönetirken firma sahipleri kadar özen göstermez;
Bunun gibi ortaklıklar sıklıkla izlenmeli;

Berle ve Means, “The Modern Corporation
and Private Property “ (1932):
ABD’deki işletmelerin hızla büyümesi sonucu ortaya çıkan işletme mülkiyeti ve işletme yönetimi ayrımı;
İşletme sahipleri (hisse sahipleri) ve işletmenin yöneticilerinin kişisel çıkarları olup aynı amaca (işletmenin amaçlarına) hizmet etmeme durumu;
İşletmelerde yöneticilerin rolünün artmasının tartışmalı bir konu haline gelmeye başlaması.
Michael Jensen ve William Meckling, “Theory of The Firm: Managerial Behavior, Agency Costs, and Ownership Structure” (1976)
Vekalet Kuramının ilk defa bir teori olarak literatüre geçmesi
''Biz,
vekalet ilişkisini
bir
sözleşme
olarak tanımlıyor olmakla birlikte, bu sözleşmenin tarafları, bir veya birden fazla
işverenin (asil(ler))
adına
bazı hizmetleri gerçekleştirmesi için
başka bir kişiyi
(vekil)

işe alması
durumu diye açıklamaktayız.'' (Jensen ve Meckling, 1976: 5)
Michael C. Jensen
1939
Harvard Business School
İşletme Yönetimi Profesörü
William H. Meckling
1922 - 1998
University of Rochester
İşletme Yüksekokulu Profesörü
Amaçları
ve
ulaşmak istedikleri sonuçlar farklı
olan ama
aynı zamanda işbirliği içerisinde bulunan
işveren ve işi yapan arasındaki ilişkileri inceleyen teoriye Vekalet Kuramı adı verilmiştir.
Vekalet Kuramı, işveren ve işçi arasındaki
iki
temel
problem
ile ilgilenmektedir:

1) Asil ve vekillerin
istekleri ve arzuları aynı olmadığı ve çatıştığı
durumlarda ortaya çıkan sorunlar ve asilin vekilin aslında ne yaptığını bilmemesi durumu.

2) Asil ve vekilin
risk almaya karşı farklı görüş ve tutumları
olduğu zaman ortaya çıkan sorunlar. Tarafların sahip oldukları farklı risk toleransları farklı kararlar almalarına yol açmaktadır.

Vekalet Kuramı asil - vekil ilişkisini analiz etmektedir. Burada analiz edilen en önemli durum asil ve vekil arasındaki
sözleşmelerdir
.
1) Davranış Merkezli Sözleşmeler (Behavior Based Contracts)

2) Çıktı Merkezli Sözleşmeler (Outcome Based Contracts)
vekilin davranışı satın alınır;
uzun vadeli iş anlaşmaları;
sabit bir maaş;
rutin işler;
asil tarafından hiyerarşik bir yönetim ve kontrol uygulanır.
kısa vadeli iş anlaşmaları;
asil vekile sabit maaş dışında komisyonlar, hisse senedi opsiyonları sunar;
çıktı çok önemlidir;
asil tarafından hiyerarşik bir kontrol uygulanmaz.
Vekalet İlişkisinde Bilgi Asimetrisi, Vekalet Maliyetleri,
Ters Seçim ve Ahlaki Tehlike
Bilgi Asimetrisi (Information Asymmetry)
Vekil, işin yapılış biçimini ve iş yapılırken meydana gelen ilerlemeleri asilden daha fazla bilir; bu durumda Bilgi Asimetrisi (Bilgi Eşitsizliği) ortaya çıkmaktadır.
Kötü/ Yanlış Seçim
(Adverse Selection)
Vekilin işe alım sürecinde bilgisini ve yeteneklerini asile doğru olmayan bir biçimde aktarması.
information
Ahlaki Tehlike/ Ahlaki Risk
(Moral Hazard)
Vekilin verilen iş için çaba göstermemesi ve yapılacak işle hükümlendirildiği zamanlarda kendi şahsi işlerini yapması durumunda ortaya çıkmaktadır.
Vekalet Maliyetleri
(Agency Costs)
Vekilin asilin amaçları doğrultusunda hareket etmediği durumlar, vekalet maliyetleri (vekalet kaybı) olarak adlandırılır. Asil planladığı çıktıyı elde edebilecek durumda iken, işi yapmakla yetkilendirilen vekilin işini doğru yapmaması ve vazifelerinden kaçması sonucu vekalet kaybı ortaya çıkar.
Vekalet Maliyetleri
(Agency Costs)
Vekalet Maliyetleri üç kalemde incelenebilir.
Gözlemlenebilir Maliyetler (Monitoring Costs)
kontrol mekanizmaları harcamaları;
ödüllendirme mekanizmaları harcamaları;
vekillerin davranışlarını ölçme mekanizmaları harcamaları;
Bağlayıcı Maliyetler (Bonding Costs)
Bağlayıcı maliyetler vekiller tarafından oluşturulur.

işletmenin kaynaklarını kendi amaçları yönünde kullanma;
çalıştığı halde başka iş arama;
işyerinde belirli normlara uymama;
işletmenin itibarını koruyacak davranışlarda bulunmama.
Artan/ Kalan Maliyetler
(Residual Costs)
Gözlemlenebilir ve bağlayıcı maliyetlerden geriye kalan maliyetler.
Kalan maliyetler iki taraf arasında oluşan çatışmalar yüzünden meydana gelmektedir. Bu durumlarda vekillere harici eğitim ve işin yapılışına yönelik bilgiler verilmelidir. Kalan maliyetler bu yöntemler için kullanılan harcamaları içerir.
Pozitivist Vekalet Teorisi
ve Asil - Vekil Teorisi
Vekalet Kuramı iki çizgide gelişmiştir:
1) Pozitivist Vekalet Teorisi
2) Asil – Vekil Teorisi

Pozitivist Vekalet Teorisi
(Positivist Agency Theory)
Asil – Vekil Teorisi
(Principal - Agent Theory)
büyük işletmelerdeki işletme sahipleri (hisse sahipleri) ve yöneticiler arasındaki vekalet ilişkisine dikkat çekmektedir;
Pozitivist Vekalet Teorisinin iki savı vardır:

1) Asil ve vekil arasındaki
sözleşme çıktı merkezli olur ise
,
vekil
kendi çıkarları yönünde değil de,
asilin çıkarları
doğrultusunda hareket etmesi daha muhtemeldir.

2) Asil
vekilin davranışlarını gözlemleyebilir ve kontrol
edebilir durumda olduğunda,
vekilin asilin amaçları
doğrultusunda hareket etmesi daha muhtemeldir.
Asil – Vekil Teorisi, asil – vekil ilişkisinin yönetici – alt yöneci (çalışan), avukat – müvekkil, müşteri – tedarikçi ikililerine uygulanabilirliğini savunmaktadır.
Asil – Vekil Teorisi, vekalet ilişkisine en uygun sözleşmeyi belirlemek gerektiği fikrini savunmaktadır. Davranış veya Çıktı merkezli sözleşme seçimlesi, belirli durumlar üzerinden değerlendirilmelidir.
1)bilgi sistemleri;

2)sonuçlarda belirsizlik;

3)riskten kaçınma;

4)amaçlarda çatışma;

5)görevin programlanabilirliği;

6)sonuçların ölçümlenebilirliği;

7)vekalet ilişkisinin süresi.
Vekalet Kuramının Örgüt Kuramlarına Kazandırdığı
Katkılar ve Vekalet Kuramına Yöneltilen Eleştiriler
Katkılar
Eleştiriler
ölçümlenebilir ve ampirik dayanağı bulunmaktadır;
bilgi sistemlerinin oluşturulması ile beraber kontrol mekanizmalarının geliştirilmesi;
performans ölçümü ve değerlendirme sistemine katkı;
doğru işin yapılabilmesi için vekillerin bir takım teşvikler ile güdülenmesi (ödüllendirme ve cezalandırma mekanizmaları):
- finansal güdüler;
- finansal olmayan güdüler;
risk içeren operasyonların önemine vurgu.
iktisatçıların geliştirdiği bir teori;
insana bakış açısı;
asil - vekil ilişkisi sadece maliyetler açısından ele alınmıştır;
maliyetlerin büyüme olasılığı vekillerin yanlış karar alma sonucu ile pozitif ilişkilendirilmiştir;
bilgi asimetrisini ve çatışmaları doğuran sadece imzalanan sözleşme ve bu sözleşmenin yanlış şartları ve türü olmayabilir.
Araştırma Örnekleri
Proje Başarısının Vekalet Kuramı Yönünden Açıklanması (An Agency Theory Explanation of Project Success)
2011;
Robert C. Mahaney, Eastern Kentucky University ve Albert L. Lederer, University of Kentucky
Araştırma, bilgi teknolojileri sistemlerindeki projelerin başarısı üzerine ampirik bir çalışmadır. Hipotezler oluşturulurken, Vekalet Teorisi’nde yer alan bilgi asimetrisi, çıkar çatışması ve sözleşme türleri faktörleri baz alınmıştır. 428 Proje Yöneticisi ve 65 proje ekibi üyesi tarafından tamamlanan anketler üzerinden aşağıdaki hipotezlerin gerçekliği test edilmiştir:
H1
: Sözleşme ne kadar çok çıktı merkezli olursa (ne kadar az davranış merkezli) proje yöneticisi ve yazılımcılar arasında o kadar az çıkar çatışması olur.

H2
: Proje yöneticisi ve yazılımcılar arasındaki çıkar çatışması ne kadar az olur ise proje o kadar fazla başarılı olur.

H3
: Sözleşme ne kadar çok çıktı merkezli olursa (ne kadar az davranış merkezli), proje o kadar fazla başarılı olur.
Melek Vekiller: Vekalet Teorisini Yeniden Gözden Geçirme (Angel Agents: Agency Theory Reconsidered)
2011; Danny Miller HEC Montreal ve University of Alberta ve Cyrille Sardais HEC Montreal

H4
: Proje Yöneticisi yazılımcıların faaliyetlerini ne kadar fazla kontol ederse bilgi asimetrisi o kadar az olur.

H5
: Bilgi asimetrisi ne kadar az olursa, proje o kadar başarılı olur.

H6
: Proje Yöneticisi yazılımcıların faaliyetlerini ne kadar fazla kontol ederse, proje o kadar fazla başarılı olur.
bu ilişkilerden doğan
maliyetler
Asiller de kendi işletmelerinin amaçlarına yönelik yanlış kararlar alabilir. Asiller
fırsatçılık
davranışı gösterebilir, bu durumda vekillerin atacakları adımlar ve alacakları kararlar çok önemlidir ve vekil tarafından oluşturulan
bilgi asimetrileri
, bu durumlarda bir bakıma işletmeye
pozitif
etkisi olan araçlar olarak düşünülebilir.
Tarihten bir örnek: 1950 yılında Fransız otomotiv şirketi Renault'un yöneticisi Pierre Lefaucheux ve Renault'un sahibi Fransız devletinin arasında geçen vekil - asil ilişkilerindeki dikkat çekmekte ve buradan bazı çıkarımlar yaparak "melek vekiller" terimini ve onların özelliklerini tanımlanmaktadır.
II. Dünya Savaşı sonrası Fransanın ekonomik durumu:
- yoksulluk,enflasyon, tedarikte kıtlık ve eksiklikler sonucu ekonomide büyük dalgalanmalar;
Renault'un CEO'su Lefaucheux'un vizyonu : 1) düşük maliyetli seri otomobil üretiminde Fransa'yı öncü yapmak; 2) Fransız halkı için ekonomik, uygun fiyatlı "halk arabası" yapmak.

asil - vekil sorunu/ çatışma
- Fransız hükümeti Renault'un kârına el koymak, işletmenin CEO'su da gelirler ile tekrar yatırım yapmayı amaçlamaktadır.
Asil - Vekil Arasında
Pozitif Bilgi Asimetrisi
Lefaucheux, Renault için belirlediği vizyon doğrultusunda ilerlemek için işletmenin finansal sonuçlarını olduğundan az göstermiş ve dolayısıyla kârı hükümetten uzak tutmayı başarmıştır.
Şirketin karı hükümete gitmek yerine işçilerin maaşlarının yükseltilmesinde ve firmanın yaptığı çalışmalara yatırım yapmak amaçlı kullanılmıştır.
Melek Vekillerin Özellikleri
- Saygın ve Bağlı;
- Cesur;
- Sosyal Bilince Sahip;
- Finansal ve Sosyal olarak Bağımsız;
- İşletme Sahiplerinden Duygusal olarak Bağımsız;
- İş Hakkında Bilgili;

Vekalet Kuramına Yönelik
Güncel Bakış Açısı
1) Bilgi sistemleri, çıktıların belirsizliği durumu
ve riske odaklanma;

2) İnovasyon ve teknoloji odaklı çalışmalar yapan işletmeler ve Vekalet Kuramı;

3) Çıktı merkezli ve davranış merkezli sözleşmelerin geliştirilmesi;
Sonuç
Örgüt tanımı
: asil- vekil arasındaki iş sözleşmesine bağlı olarak geliştirilen ilişkiler ve bu ilişkilerden doğan maliyetlerin önemi.
Çıkar çatışması ve risk toleransı;
Vekalet maliyetleri, bilgi asimetrisi, yanlış seçim ve ahlaki tehlike kavramları;
Davranış ve çıktı merkezli sözleşmeler;
Bağlayıcı maliyetler finansal ve finansal olmayan olarak kategorize edilebilir.
1. İktisadi Örgüt Kuramları
2. Vekalet Kuramının Temelleri
3. Vekalet Kuramı - Tanım ve Özellikler
4. Vekalet İlişkisinde Bilgi Asimetrisi,
Vekalet Maliyetleri, Ters Seçim ve Ahlaki Tehlike
5. Pozitivist Vekalet Teorisi ve Asil - Vekil Teorisi
Gözlemlenebilir Maliyetler asiller tarafından
oluşturulur.
Full transcript