Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

ปากไก่และใบเรือล้านนา

No description
by

Pinyapan Potjanalawan

on 27 November 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of ปากไก่และใบเรือล้านนา

สำนึกแบบใหม่ของ
"ชาวล้านนาใหม่"
มองผ่านวรรณกรรมในพุทธศตวรรษที่ 24

ภิญญพันธุ์ พจนะลาวัณย์
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของงานวิจัย
การศึกษาความเปลี่ยนแปลงโลกทัศน์ชาวล้านนาในวรรณกรรมตั้งแต่ยุคฟื้นฟูล้านนาถึงเหตุการณ์จลาจลไทใหญ่ (พ.ศ.2325-2445)
ได้รับการสนับสนุนงบประมาณจาก คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ ม.ราชภัฏลำปาง งบประมาณ 2557
อาจารย์ประจำสาขาวิชาสังคมศึกษา
คณะมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์
มหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง
The New Consciousness of “New Lanna people” in Literature
in Late 18th Century to Early 19th Century

วัตถุประสงค์ในการศึกษา
เพื่ออธิบายประวัติศาสตร์ล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 24 ผ่านมุมมองการเมืองวัฒนธรรม ในกรณีของวรรณกรรม อันเป็นกิจกรรมทางวัฒนธรรมที่เฟื่องฟูอย่างมากในยุคดังกล่าว จนทำให้เกิดการผลิตซ้ำเชิงปริมาณและการเปลี่ยนแปลงเชิงคุณภาพ
ขอบเขตในการศึกษา และวิธีการศึกษา
การศึกษาในส่วนนี้จะจำกัดขอบเขตของช่วงเวลาอยู่ในพุทธศตวรรษที่ 24 เป็นหลักโดยศึกษาด้วยแนวพินิจทางประวัติศาสตร์จากวรรณกรรมล้านนาทั้งในวรรณกรรมทางศาสนาและวรรณกรรมทางโลกอันสัมพันธ์กับบริบททาง
ประวัติศาสตร์การเมืองและเศรษฐกิจ
1. บริบทการเมือง-การค้าล้านนา
กับยุทธศาสตร์ลงสู่ใต้ พุทธศตวรรษที่ 24
อำนาจทางการเมืองขั้วใหม่

2. ศาสนชุมชนกับวรรณกรรมล้านนา

3. ตัวตนและสำนึกของพื้นที่และเวลาแบบจารีต

4. สำนึกของพื้นที่และเวลาแบบใหม่ และวรรณกรรมล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 24
ป ร ะ เ ด็ น
พุทธศตวรรษที่ 24
พุทธศตวรรษที่ 25
“Changing Humanities in a Changing World”
in Collaboration with the 8th Humanities Research Forum in Thailand
November 27 – 29, 2014

1. บริบทการเมือง-การค้าล้านนา
กับยุทธศาสตร์ลงสู่ใต้ พุทธศตวรรษที่ 24
อำนาจทางการเมืองขั้วใหม่

ละกอน (ลำปาง)

ลำพูน
เชียงใหม่
ระแหง (ตาก)

เชียงราย
นครสวรรค์

อยุธยา
กรุงเทพฯ
ฟื้นฟูระบบเศรษฐกิจภาคพื้นทวีปตอนบน

นโยบายอพยพประชากร-สร้างเมือง : “ชาวล้านนาใหม่”

2. ศาสนชุมชนกับวรรณกรรมล้านนา

การฟื้นฟูวัดและระบบการจัดการ

ใบลานอานิสงส์ สร้างเพื่อหวังผลทางธรรม

3. ตัวตนและสำนึกของพื้นที่และเวลาแบบจารีต

4. สำนึกของพื้นที่และเวลาแบบใหม่ และวรรณกรรมล้านนาในพุทธศตวรรษที่ 24
การค้ากับฝั่งตะวันตก ชาวตะวันตก กับธุรกิจปศุสัตว์

การผลิตและเศรษฐกิจชาวบ้าน

วรรณกรรมมุขปาฐะ
ท่วงทำนองไม่เป็นทางการที่ร่วมบรรเลง

วรรณกรรมที่แสดงมุมมองแง่ลบต่อชนชั้นนำ

คร่าว การปรากฏตัวของ
รูปแบบวรรณกรรมแบบใหม่
พระญาพรหมโวหาร ฮีโร่ทางวัฒนธรรมชาวบ้าน?

พม่า
สยาม
คัดลอกกฎหมายจารีตล้านนา

งานประวัติศาสตร์นิพนธ์

สร้างไตรปิฎก, พระธรรม

วรรณกรรมจารีต

คลองตัดคำพระพุทธโฆสาจารย์, มังรายศาสตร์,
พื้นเมืองน่าน ฉบับพระเกิด (2364), ตำนานเชียงใหม่ (2370), จดหมายเหตุล้านนา : บันทึกเหตุการณ์ประวัติศาสตร์ พ.ศ.2271-2397
ครูบากัญจนอรัญญวาสีมหาเถระ เมืองแพร่ ตรวจสอบ รวบรวมพระไตรปิฎกเริ่มปี 2369
2370-2377 ร่วมกับพระมหาราชครู วัดสวนดอก สังคายนาพระไตรปิฎก และฉลองธรรมที่วัดพระสิงห์
2376 สร้างคัมภีร์ไตรปิฎกที่วัดช้างค้ำ น่าน ต่อไปยังหลวงพระบาง
พระยาโลมวิสัย อาลักษณ์ราชสำนักลำปาง แต่งค่าวซอหงส์หิน, ค่าวสุวัตรนางบัวคำ จากปัญญาสชาดก พระยาปัญญาพิทธาจารย์(พื้น) แต่งโคลงหงส์ผาคำ, โคลงอมราพิศวาส ปรับสำนวนมหาชาติกัณฑ์ต่างๆ
เส้นแบ่งแดนระหว่างลาว กับ สยาม

ชาวบ้านสัมพันธ์กับตลาดภายนอกมากยิ่งขึ้น
- การกระจายตัวของเงินรูปี
- การขยายตัวของพ่อค้าวัวต่างในภูมิภาค

วรรณกรรมที่สัมพันธ์กับชาวบ้าน ตัวอย่างเช่น
เพลงซอ
ที่เป็นลำนำเพลงเป็นบทร้องทำนองเดียวกับลำตัดของสยาม เซิ้งลาวของอีสาน ร้องมโนราห์ในภาคใต้
ทำนองละม้ายหรือละม้ายเชียงแสน (จะเป็นทำนองหลัก)
ทำนองขึ้นเชียงใหม่, ทำนองจะปุ (เมืองปุ รัฐฉาน), ทำนองเพลงพม่า, ทำนองเงี้ยว (ไทใหญ่), ทำนองอื่อ, ทำนองปั่นฝ้าย นิยมบริเวณแพร่-น่าน และทำนองพระลอ หรือซอล่องน่าน
นิทานหลายเรื่องแสดงความขัดแย้งกับเจ้านาย ตำนานทางศาสนาบางแห่งต่อต้านชนชั้นนำโดยตรง เช่น
ตำนานพระแก้วดอนเต้า
ไม่เพียงเท่านั้นยังพบมีการคัดลอกตำนานที่กล่าวถึงความพินาศของบ้านเมืองที่มีเค้ามาจาก
ตำนานสิงหนวัติ
ที่กล่าวถึงความผิดพลาดของชนชั้นนำ เรื่องนี้กลายเป็นแม่แบบให้กับเมืองถล่มจำนวนมาก
คร่าวซอ หรือค่าวซอ เกิดขึ้นมาจากฐานเดิมคือ ค่าวธรรมหรือนิยายธรรมจากชาดกที่เป็นมรดกตั้งแต่ล้านนายุคทอง ที่น่าสนใจก็คือ ผังของค่าวซอมีลักษณะคล้ายกลอนแปดแบบกรุงเทพฯ
ค่าว เป็นวรรณกรรมใช้ในการอ่านเพื่อฟังในหมู่คนตาม
งานและโอกาสต่างๆมากกว่าจะอ่านส่วนตัวสังเกตได้จากมี
การแบ่งทำนองการอ่านเป็นอย่างน้อย 3 ทำนอง
การเกิดขึ้นของค่าวสัมพันธ์กับการเปลี่ยนแปลงประชากรมหาศาลและเกิดการสร้างสรรค์ผ่านพื้นที่อย่างวัดรวมไปถึงการ
ผสมผสานกับวรรณกรรมมุขปาฐะของ
ชาวบ้านเข้ากับค่าวธรรมหรือชาดก
ในสังคมที่มีการขยายตัวของการค้ามากขึ้น ก็ทำให้เกิดวัฒนธรรม
ของการจ้างคนแต่งเพลงยาว ที่เรียกว่า ค่าวใช้ เพื่อเกี้ยวพาราสีกัน
ดังเห็นได้จากกวีหลายคนก็รับจ้างแต่งค่าวใช้
เรื่องเล่าของพระญาพรหมโวหาร ได้รับการเล่าซ้ำอย่างมากเมื่อเทียบกับกวีคนอื่นๆในแวดวงล้านนาคดี โดยเฉพาะการเปรียบเทียบกับคนร่วมสมัยอย่างสุนทรภู่
กระนั้นพระยาพรหมโวหาร นับว่าเป็นบุคคลที่อยู่ในช่วงการเปลี่ยนผ่านจากวรรณกรรมวัด-วรรณกรรมชนชั้นสูงมาสู่วรรณกรรมมวลชนมากยิ่งขึ้น และส่วนใหญ่เป็นผลงานวรรณกรรมทางโลก เช่น
ชีวิตของเขานั้นมีการเคลื่อนย้ายจากลำปาง สู่แพร่ อุตรดิตถ์ มาจนถึงเชียงใหม่และมีเรื่องราวเกี่ยวกับความรู้ความสามารถ
แบบชายชาตรี ที่มีเมียมาก รู้ไสยศาสตร์อาคมเป็นคนกล้าได้
กล้าเสีย
เป็นคนปากกล้า วิพากษ์วิจารณ์ กรณีเจ้านายเมืองแพร่ กรณีที่ลงโทษโดยไม่คิดให้รอบคอบ ไม่มีการไต่สวนจำเลย การไม่เขียนถึงเจ้านายในฐานะหน่อฟ้าหรือพระโพธิสัตว์
แบบจารีต แต่เป็นเพียงมนุษย์ธรรมดา ต่างจากค่าวซอ
หงส์ผาคำของพระยาโลมาวิสัย
อย่างไรก็ตาม สุดท้ายพรหมินทร์ก็หนีบ่วงอุปถัมภ์ไม่พ้น เนื่องจากเขาต้องไปอาศัยราชสำนักเชียงใหม่ สมัยพระเจ้ากาวิโลรสสุริยวงศ์ ปี 2404 ได้มีโอกาสแต่งค่าวซอพระอภัยมณีตามความต้องการของ เจ้าแม่ทิพเกสร
หัวเมืองมอญ มะละแหม่ง เมืองท่าฝั่งตะวันตก
- การค้าขายปศุสัตว์ (กฎหมายพระเจ้าน่าน 2383)
- สินค้าโรงงาน
- ธุรกิจการทำป่าไม้, เงินค่าตอไม้

ค่าวใคร่สิกข์, คร่าวช้างขึด, คร่าวร่ำช้างงายาว, คร่าวสี่บท คร่าวร่ำนางชม คร่าวสรีชม หรือคร่าวนางชม ,คร่าวปู่สอนหลาน, คร่าวซอหงส์หิน, คร่าวสัพพะคำสอน และ คร่าวซอพระอภัยมณี
ขอบคุณครับ
Full transcript