Loading presentation...
Prezi is an interactive zooming presentation

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Üzvi kimya

No description
by

Fidan R-va

on 11 May 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Üzvi kimya


III dövr-Sintez və quruluş nəzəriyyəsi dövrü
XVIII əsrdə bir çox üzvi maddə alınmışdır.
1773-ci ildə Rull saf karbomid əldə etdi.
1760-1785-ci illərdə Şeele təmiz halda – üzüm, limon, alma və bir çox mad-dələri sintez etmişdir.
1827-ci ildə Berselius canlı və cansız aləmin kimyəvi elementlərdən təşkil olunduğunu sübut etdi və bununlada o vaxta qədər mövcud olan vitalist nəzəriyyəyə son qoydu.

1828-ci ildə Völer qeyri-üzvi maddə olan ammonium-sianatdan qızdırmaqla üzvi maddə karbomid aldı:




1845-ci ildə alman alimi A.Kolbe ağac kömüründən S, Cl və sudan üzvi maddə olan sirkə turşusu aldı.

1851-ci ildə P.Bertlo süni yolla benzol naftalin sintez etdi. O, 1860 ildə qliserin yağ turşusundan yağları sintez etdi.

Üzvi Kimyanın tarixi
Karbohidrogenlər
Üzvi kimya
Hazırladı: R.Fidan
Üzvi kimyanın inkişaf tarixi bir neçə
dövrə bölünür:
I dövr-Emperik dövr
Bu dövr on mil il bundan əvvələ gedib çıxır. Bu
dövrdə qədim insanlar bir çox üzvi maddələri almış və istifadə etmişlər(spirtli içkilər, sirkə, bir çox boyaqlar-indiqo, alizarin və s.). Sonralar orta əsrlərdə
əlkimyaçılar təmiz halda bəzi maddələri almaq üsullarını kəşf etdilər. Birinci dövr XVI əsrə gədər davam etmişdir.
Alizarin
Indiqo
II dövr- Atom molekul anlayışları dövrü. Lomonosov, Laplas dövrü
Bu dövr XIX əsrin ortalarından başlayaraq 1920-ci ilə qədər davam etmişdir. Artıq bu dövrdə bir çox üzvi maddələrin alınma üsulları müəyyən edilmiş yeni tədqiqat üsulları tapıl-mışdır.
Rus alimi A.M. Butlerov 1861-ci ildə özünün quruluş nəzəriyyəsini yaratdı:
1. Üzvi birləşmələrdə karbon 4 valentlidir.
2. C-atomu başqa atomlarla və bir-biri ilə birləşərək uzun zəncir əmələ gətirir.
3. Maddənin molekulunda atomlar arasında kimyəvi əlaqə vardır.Hər kimyəvi maddənin bir quruluşu var.
4. Maddənin kimyəvi xassələri onun molekulunun tərkibindən və kimyəvi quruluşundan asılıdır.
5. Eyni molekul çəkili eyni tərkibli maddənin müxtəlif quruluşda olması-izomerlik hadisəsi adlanır.
6. Ayrı-ayrı reaksiyalar zamanı molekulların ancaq müəyyən hissəsi dəyişir.
7. Molekulun tərkibinə daxil olan atomların kimyəvi xassəsi onların molekulda mövqeyindən asılıdır
Karbon atomunun üzvi birləşmələrinin çox olması bir çox səbəblərdən asılıdır. Hazırda 13 mln-dan çox üzvi maddə mövcuddur.

Aleksandr Mixayloviç Butlerov (1828-1886)
IV dövr 1920-ci ildən zamanəmizə qədər olan dövrü əhatə edir
Bu dövrə neftin krekinqi, daş kömürün quru distilləsi, təbii və süni qazların kimyada geniş istifadəsi, onlardan alınan bir çox maddələrin süni və sintetik liflər, plastik maddələr, kauçuk və s. aiddir.
Alkanlar. Parafinlər.
CnH2n+2 (n≥1) ümumi formuluna malik, açıq zəncirli, doymuş karbohidrogenlərə alkanlar (parafinlər) deyilir.
Homoloji sıra
Alkanlardan bir hidrogen çıxarılması
ilə əldə edilən grupa alkil qrupu (radikal
qrup) deyilir və 'R' ilə göstərilir.
Məsələn metandan bir hidrogen
çıxarılarsa metil (CH3), etandan bir
hidrogen çıxarılarsa etil (C2H5) əldə edilir.
Bu molekullar daha bir rabitə yaradaraq karbohidrogen zəncirinə bağlanır.
Tsikloalkanlar. Tsikloparafinlər. Naftenlər.
Tsikloalkanlar (alitsiklik karbohidrogenlər və ya naftenlər) - həlqəvi quruluşlu karbohidrogenlər sinfinə daxildir. İlk dəfə 1883-cü ildə Vladimir Markovnikov tərəfindən Bakı neftinin tərkibində tapılmışdır. Tsikloalkanlar suda pis həll olur. Ümumi formulu: CnH2n (n ≥ 3) Neft sənayesində katalitik riforminq yolu aromatik karbohidrogenləri əmələ gətirmək üçün əsas mənbə olaraq istifadə olunur. Tsikloalkanlar neftin tərkibində olduğu üçün bəzən "Naftenlər" termini ilə adlandırılır.
Tsikloalkanlar su ilə reaksiyaya girmir və molekulunda bütün karbon atomu sp³ hibridləşmə halındadır. Lakin tsiklobutan, əsasən də tsiklopropan hibrid orbitalları arasında ölçü 109°28'-dən aşağıdır. Bu səbəbdən onların molekulları arasındakı gərginlik artır və bir çox nümayəndələr reaksiyaya girmə qabiliyyətini itirir. Tsikloalkanların yan zənciri olmayan ilk 4 nümayəndələrində molyar kütlə artdıqca, ərimə, qaynama temperaturu, sıxlığı, izomerlərin sayı artır. Lakin burada C və H-in kütlə payı atomların sayı sabitdir. Tsiklopropan və tsiklobutan (С3 — С4) otaq temperaturunda qaz halında, digər nümayəndələri (С5 — С16) maye, ali nümayəndələri (С17 nümayəndələrindən başlayaraq) isə bərk haldadır.Tsiklopropandan narkoz istehsalında geniş istifadə edilir. Lakin partlama qabiliyyəti olduğundan onun istifadəsi bu sahədə məhdudlaşdırılıb.
Metan təbiətdə bitki və heyvan orqanizmləri qalıqlarının hava daxil olmadan parçalanması nəticəsində əməə gəlir. Bataqlaşmış su hövzələrində qaz qabarcıqlarının çıxması bununla izah edilir. Təbii qazın 70-80%-ni təşkil edir.
Alkenlər. Olefinlər.
Alkenlər və ya Olefinlər - molekullarında karbon atomları arasında bir ikiqat qabitəsi olan doymamış karbohidrogenlərə deyilir. Bu karbohidrogenlər arasında ikiqat rabitə mövcuddur. Alkenlər düstur şəklində CnH2n kimi yazılır. Bəzən alkenlərə "Etilen karbohidorgenləri" deyilir. "Alken" etilen karbohidorgenlərinin beynəlxalq adıdır. Alkenlərin ən sadə nümayəndəsi C2H4 düsturuna malik olan etilendir.
Alkanlarda olduğu kimi alkenlərdə izomerləşmə sıranın dördüncü üzvündən başlanır. Lakin alkenlər sırasında izmoerlərin sayı çoxdur. Çünki alkenlərdə karbon zəncirin quruluşu ilə yanaşı, ikiqat rabtəyə görə izomerlik və fəza (-sis, -trans) izomerliyi də müşahidə olunur. Molekulda karbohidrogenlərin artması ilə izomerlərin sayı da artır.
2 metil buten 1
Alkadienlər.
Dien karbohidrogenləri və ya Alkadienlər - molekulları arasında iki ikiqat
rabitəsi olan karbohidrogenlərə deyilir.Formulu: CnH2n-2
Butadien-1,3
butadien 1,3
pentadien 1,4
Kauçuk
vulkanlaşdırdıqda rezinə çevrilən polimer maddədir.
Təbii kauçuk
heveya ağacından alınır
Sintetik kauçuk
1) Butadien 1,3 (divinil)
2) Xlorpren
Alkinlər.
Alkin və ya Asetilen karbohidrogenləri - molekullarında karbon atomları arasında üçqat rabitə olan karbohidrogenlərə deyilir. Formulu:CnH2n-2 (n ≥ 2)
Aromatik karbohidrogenlər. Arenlər.
Aromatik karbohidrogenlər - molekullarında bir və ya bir neçə benzol həlqəsi olan karbohidrogenlərə deyilir. Aromatik karbohidrogenlər dedikdə benzol və xassəcə ona bənzər birləşmələr nəzərdə tutulur.
1865-ci ildə Alman alimi Fridrix Avqust Kekule (Bonn Universitetini bitirmişdir) Benzola tsikloheksatrien kimi quruluş vermişdir. (C6H6). Sonralar benzol üçün daha bir sıra quruluşlar təklif olunmuşdur. Kekule formulundan bu günə kimi istifadə olunmasına baxmayaraq o benzolun xassələrini tam əks etdirmir.
Sonralar benzol üçün daha bir sıra quruluşlar təklif olunmuşdur:
Full transcript