Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Deneysel Desenler

No description
by

celen ersin

on 26 November 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Deneysel Desenler

Deneysel Desenler
Ersin Çelen
2013

Araştırma Teknikleri
Araştırma Deseni :
Araştırmanın sorularını cevaplamak ya da hipotezlerini test etmek amacıyla araştırmacı tarafından geliştirilen bir plandır.

Araştırma deseni ile geçerli ve güvenilir bulgular elde etmek bağımlı değişkene ait varyansın kontrol edilmesiyle olasıdır.

bağımlı değişkende gözlenen değişmelerin bağımsız değişkenle açıklanabilirlik derecesine denir.
sonuçların deneklerin seçildiği büyük gruplara, evrene genellenebilirlik derecesine denir.

Çoklu Başlama Düzeyi Desenleri
Zayıf Deneysel Desenler
Deneysel koşullar dışında araştırma çevresinde oluşan tüm olayların denekler için benzer şekilde gerçekleşmiş olması,denek geçmişinin sonuca etkisini ortadan kaldırır.
Denekler çeşitli nedenlerden dolayı deneylerden ayrılabilirler.Denek kaybını en aza indirgemek için deneye daha büyük denek grupları oluşturarak başlanmalıdır.

İÇ GEÇERLİLİĞİ TEHDİT EDEN FAKTÖRLER
Deneklerin gruplara yansız atanmaması ya da eşleştirilmenin olmaması durumunda; deneklerin başlangıçtaki farklılıklarının bağımlı değişkene ait puandaki varyansa olan katkısının artmasına neden olur.Bunun önüne geçmek içinde benzer geçmişlere sahip denek havuzu oluşturulmalı sonrada yansız bir atama yapılmalıdır.


Deneklerin, deneyin sınırları dışındaki yaşantılarında olgunlaşmaya bağlı olarak bir farklılaşma olabilir.Bu tehdit deneklerin yansız atanmasıyla ortadan kalkar.Çünkü yansız atama nedeniyle, olgunlaşma etkisinin tüm deneysel koşullarda eşit şekilde oluşacağı varsayılır.

Araç etkisi ölçme araçlarının deneysel koşullarda farklılaşması durumunda ortaya çıkar.Bu tehdit,
-Deneklere verilen testlerin farklı olması
-Testlerin farklı kişilerce verilmesi
-Farklı gözlemcinin birey ya da objeleri değerlendirmeleri gerektiği durumlarda ortaya çıkar.



Bir test deneklere iki kez uygulanırsa denekler bu teste aşina olabilir.Bu da son test puanları üzerinde belirli bir etkiye sahip olabilir,deneklerin performansı artabilir.
Bu tehdidin ortadan kaldırılması için koşulların sağlanması durumunda kovaryans gibi istatistiksel bir çözümde bulunmaktadır.

Özellikle performans testleri için geçerlidir.Ortalamaya doğru çekilme ya da gerileme etkisi de denir.

Deneyde testi ilk kez alanlardan şansı iyi olan kişilerin ikinci kez testi aldıklarında daha az şanslı;ilk testte şansı daha az olanların da ikinci kez daha şanslı olacaklarını gösterir.

Bu farklılaşmayı giderebilmek için deneklerin gruplara yansız atanması gerekir.Ya da ön ölçümlerde uç puana sahip olanlar denek havuzunun dışında tutulmalıdır.

Bağımlı değişken üzerinde etkisi incelenmeyen iki ya da daha fazla değişkenin kombinasyonu, bu değişkenlerin birbirlerinden bağımsız bir şekildeki etkilerinden de farklı bir şekildeki etkiye sahip olabilir.

Denekler işlem grubuna yansız atanmazsa bu etkileşim sonucu önemli ölçüde etkiler.
Deneklerde ya da araştırmacılarda oluşan beklentiler, araştırma sonuçlarını beklentiler yönünde etkileyebilir.

DIŞ GEÇERLİLİĞİ TEHDİT EDEN FAKTÖRLER
Sınırlı alanda seçilen kişiler,başka yerlerdeki kişileri temsil etmeyebilir.Dış geçerliliği arttırmak için araştırmanın daha fazla denek üzerinde yapılması gerekir.
Deneye katıldığını bilen deneklerin araç ya da deneysel işleme dair edindikleri bilgiler, bu tür bilgiye sahip olmayanlara göre deneysel koşullardaki davranışlarını faklılaştırabilir.Bu da araştırmanın genellenebilirlik gücünü düşürür.Bunun için deneklerin deneyden habersiz olmaları gerekir.

Deney öncesi ölçme ile deneysel değişkenden oluşan bileşim,sadece deneysel değişkene bağlı bir değişmeden farklı bir etki ortaya çıkarabilir.Bu durumda ön testin uygulanmadığı bir deneydeki deneysel değişkenin yol açtığı değişkenlik,öntestin uygulanacağı bir deneyde oluşacak değişkenlikten faklıdır.
DENEYSEL DESENLER
Deneysel model ise araştırmacını kontrolü altında değişkenler arasındaki neden-sonuç ilişkilerini keşfetmek için gözlenmek istenen verilerin üretildiği araştırma alanıdır.
Deneysel desenin iki temel koşulu vardır.
Bağımlı değişken üzerinde etkileri karşılaştırılan ve bağımsız değişkeni tanımlayan en az iki farklı koşulun olması.
Bağımsız değişkenin araştırmacı tarafından manipüle edilmesi.

Deneysel Desenler Temel Özellikleri


Hazır gruplar kullanılır.
Seçkisiz atama ve eşleştirme yoktur.
Deney ve kontrol grubu vardır.


Seçkisiz atama bir sorundur.
Grupların başlangıçtaki nitelikleri değişimin ölçülmesine ve test edilmesine imkan verir.
Desen işlem koşulları ve tekrarlı ölçümler vardır.


Bağımlı değişkene ait ölçümler elde etmek için öntest yapılmaz.



Denek çiftleri oluşturulur.
Seçkisiz atama yapılır.

Yarı Deneysel Desenler
1.1 Öntest- sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu desen
“Öğrencilerin Fen Başarıları, Bilişsel Becerileri ve Tutumları
Üzerinde Fendeki Kavram Haritalamanın Etkisi” adlı çalışmasında,
ön test – sontest kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanmıştır.
Araştırmanın örneklemini iki yöresel okuldan belirlenen sekiz sınıf oluşturmaktadır.
Deney grubunda (n=47) kavram haritalama tekniğiyle öğretim,
Kontrol grubunda (n=42) geleneksel öğretim yapılmıştır.
Geliştirilen başarı testi, öğrencilere ön test ve son test olarak verilmiş;
ön testte gruplar arasında anlamlı bir fark belirlenmemiş ancak son testte kavram haritalama tekniğiyle öğretim yapılan deney grubu lehine anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir.

1.2 Sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu desen
Grupların Karşılaştırılması
Bağımsız Değişkenin Manipüle Edilmesi
Seçkisizlik
Dışsal Değişkenlerin Kontrolü

Kontrol Grubu ve Deney Grubu:
Kontrol grubu, bağımsız değişken etkisine maruz kalmayan gruptur. Örneğin, bir ilaç araştırmasında, ilaç verilmeyen grup kontrol grubudur.
Deney grubu; bağımsız değişken uygulanan gruplara deney grubu denir. Örneğin, 1 veya 2 gram ilaç verilen grup deney grubudur.


Araştırmalarda bazı durumlarda deneğin olumsuz bir gelişim göstermemesi için bir başka değişle etik nedenlerle başlama düzeyine geri dönülmesi istenmez.
Beceri, yetenek geliştirme gibi kazanımların olduğu bazı araştırmalarda ise başlama düzeyine geri dönmek mümkün değildir.

Çoklu başlama düzeyi bir deneysel işlemin etkisini birden fazla durumda sınamaya dayalı bir yöntemdir.



Tek bir grup
Uygulama öncesi öntest
Uygulama sonrası sontest
Aynı denekler
Aynı ölçme araçları kullanılır.
Seçkisizlik ve eşleştirme yoktur.


Gerçek Deneysel Desenler
Öntest – sontest kontrol gruplu seçkisiz desen

Sontest kontrol gruplu seçkisiz desen

Eşleştirilmiş seçkisiz desen




Eğitim ve psikolojide kullanılır.
Seçkisiz atama ile iki grup oluşturulur.
Bağımlı değişken ile ilgili ölçümler alınır.
1. Eşleştirilmiş Desen
Hazır gruplardan ikisi belli değişkenlere göre eşleştirilir.

Eşleştirilen gruplar işlem grubuna seçkisiz atanır.

Deney öncesi öntest verilebilir ya da verilmeyebilir. Buna göre iki şekil ortaya çıkar.
1.1 Öntest- sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu desen
1.2 Sontest eşleştirilmiş kontrol gruplu desen

Zaman Serisi Desen
Tek bir grup üzerinde X işleminin etkisi test etmek için,

Deney öncesi ve sonrası bir çok test uygulanır.

Öncesine göre dikkate değer bir değişmenin olması ve sonrasında kararlılık göstermesi işlemin bağımlı değişken üzerinde etkili olduğunu gösterir.

Tekrarlı ölçümlerin sayısı probleme göre değişir.

Zamana bağlı değişim göstermek için çizgi grafiği kullanılır.
X ekseni hafta, ay, yıl vb. gösterir.
Y değişkeni ise ölçülen bağımlı değişkene ait değerleri gösterir.

Faktöryel Desenler
Bağımlı değişken üzerinde aynı zamanda iki ya da daha fazla bağımsız değişkenin (faktörün) etkinlerini incelenmesine olanak tanır.

Bağımsız değişkenlerin bağımlı değişken üzerindeki ortak etkisini de test edebilir.
1. Gruplararası faktöryel desenler
2. Gruplariçi faktöryel desenler
3. Karışık desenler

1. Gruplar Arası
Faktöryel Desenler

İki farklı öğretim yönetiminin (drama ile öğretim ile karikatürle öğretim) İngilizce öğrenme düzeyi üzerindeki etkilerinin araştırıldığı bir çalışmada, araştırmacı cinsiyetin etkisi ile uygulanan yöntem ile cinsiyetin ortak etkisini de test edebilir.

2. Gruplariçi Faktöryel Desenler
En az iki bağımsız değişkenin bağımlı değişken üzerindeki temel etkilerini ve ortak etkilerini test etmeye olanak verir.

Harf türünün (normal ve italik) ve hece uzunluğunun (iki harf ve üç harf) hatırlama düzeyine etkisinin incelendiği bir çalışma düşünelim.

Deneme koşulu için eş gruplar oluşturduğunu alt grupları da seçkisiz atadığını varsayalım.

Çalışmada, normal harf türünde iki ve üç harfli hecelerin; italik harf türünde yine iki ve üç harfli hecelerin ezberlettirilir.

Etki testlerini yapmak için ANOVA(tek yönlü varyans analizi) kullanılır.
Aynı deneklerle geliştirilen bu çalışmada ölçmeler arası makul süreler bırakılması ölçmede sıra etkisinin kontrolünde önem kazanır.

Tek Denekli Araştırma
Tek denekli araştırmanın planlanmasında ve yürütülmesinde yararlanılabilecek birçok tek denekli araştırma desenleri bulunmaktadır.

Tek denekli desenler daha çok;

Klinik Psikoloji,
İlaç Sanayi,
Eğitim,
Özel Eğitim,
Sosyal Hizmetler,
Psikiyatri,
Psikolojik Danışma gibi alanlarda sıklıkla kullanılmaktadır.

Tek denekli araştırma desenleri, araştırmanın değişkenleri ve bu değişkenlerin değiştirilmesi, kaldırılması ya da oluşturulması için deneysel işlemlerin nasıl uygulanacağına göre değişmektedir. Desenlerde;

A -> Başlama düzeyini belirleme aşamasını,

B -> Deneysel işlem aşamasını göstermektedir.

Deneysel işlem bittikten sonra başlama düzeyinin yeniden belirlenmesi nedeniyle AB, ABA, ABAB gibi desenlere genel olarak “AB Desenleri”, başlama düzeyinin düzeyinin ikinci kez belirlendiği desenlere ise “geri dönüşlü tek denekli desenler” denilmektedir.

Araştırmanın amacına göre kullanılabilecek birçok AB deseni bulunmaktadır.

AB Deseni
AB deseni iki aşamayı içermektedir.


AB deseninin uygulanması diğer desenlere göre daha kolay bir desendir. AB deseni diğer tek denekli desenlere göre iç ve dış geçerlik açısından zayıftır.

ABA Deseni
AB deseninden tek farkı deneysel işlem aşamasının ardından ikinci bir başlama düzeyi belirleme aşamasının bulunmasıdır.

Bu farklılık deneysel işlemin denek üzerindeki etkisinin doğrulanmasını sağlar.

ABAB Deseni
ABAB deseni AB desenindeki aşamaların bir kez daha tekrar edilmesi şeklinde gerçekleşir. AB ve ABA modellerine göre daha güçlü bir modeldir.

BAB Deseni
Bazı durumlarda deneğin kendine ya da çevresine zarar vermesi gibi bir an önce önlem alınması gerektiren bir davranış olabilir.
Deneysel işlemin çözüm olup olmadığı, deneysel işlem bitirilip başlama düzeyinin belirlenip tekrar deneysel işlemin uygulanmasıyla sınanabilir.
Ancak bu model ABAB desenine göre daha zayıftır.


ABCB Deseni
ABCB deseni ABA deseninden geliştirilmiştir.
Bu desenin B aşamasında yapılan deneysel işlemle uygulanan bağımsız değişkenin daha etkili olabileceği düşünülen farklı bir biçimi uygulanarak veri toplama işlemine devam edilir.
C aşamasında uygulanan farklı deneysel işlem kaldırılarak tekrar B aşamasındaki deneysel işlem uygulanır ve veri toplama sürecine devam edilir. Bu desene “dönüşümlü uygulamalar deseni” de denir.

Çoklu Başlama Düzeyi Desenleri
Araştırmalarda bazı durumlarda deneğin olumsuz bir gelişim göstermemesi için bir başka değişle etik nedenlerle başlama düzeyine geri dönülmesi istenmez.

Bu tür durumlarda çoklu başlama düzeyi deseni kullanılabilir.

Çoklu başlama düzeyi bir deneysel işlemin etkisini birden fazla durumda sınamaya dayalı bir yöntemdir.

1-Denekler Arası Çoklu Başlama Deseni
Bu desende aynı deneysel işlem, aynı ortam ve koşullar altında, aynı bağımlı değişken üzerindeki etkisi belirlenmek üzere farklı deneklerde uygulanır.

Deneklerin değiştirilmesi hedeflenen bağımlı değişken açısından olabildiğince aynı olması ve deneklerin birine uygulanan deneysel işlemlerden diğerinin etkilenmemesi sağlanmalıdır.


2-Davranışlar Arası Çoklu Başlama Deseni
Bu desen de bir deneysel işlemin etkisi, etkilenebileceği düşünülen, bir deneğin birbirinden bağımsız örneğin üç davranışı üzerinde incelenir.

Başlama düzeyinin belirlenmesi aşaması üç davranış için aynı anda başlar.

Deneysel işlemler sırasında değiştirilmesi hedeflenen davranışların birbirini etkilememesi gerekmektedir.

Toplanan verilerin incelenmesi için aynı kapsamda olsa bile sanki üç ayrı başlama düzeyi belirlenmiş ve üç farklı deneysel işlem yapılmış gibi her bir davranış için ayrı grafiklerin çizilmesi önerilmektedir.

Bu desenin kullanılması sayesinde bir deneysel işlemin değiştirilmesi istenen üç farklı davranış üzerindeki etkisi belirlenmiş olur.

3- Ortamlar Arası Çoklu
Başlama Deseni
Desende tek denek bulunur ancak bu desende tek deneysel işlemin değiştirilmesi hedeflenen bir davranışı farklı ortamlarda nasıl etkilediği incelenir.

Farklı ortamlarda aynı deneğin davranışının başlama düzeyi belirlenir.

Aynı denek üzerinde aynı deneysel işlem farklı ortamlarda uygulanır.

Tek Denekli Desende
Araştırmanın Yürütülmesi
Tek denekli desenlerde araştırma birçok aşama içerebilir ancak bu aşamalar nitelikli olarak;

Başlama aşaması,
Deneysel işlem aşaması

Olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

Başlama Düzeyinin Belirlenmesi
Deneysel işlemlerin başlamasından önce deneğin bağımlı değişken açısından ölçülerek durumunun/düzeyinin belirlenmesidir.
Başlama düzeyi ölçümleri, deneğin bağımlı değişkene ilişkin ölçüm sonuçlarının istenen düzeyde kararlılık gösterdiği ana kaadar yapılır.

Deneysel İşlem Yapılması
Deneysel işlem aşaması araştırmanın amacına göre başlama düzeyinin belirlenmesinin ardından bir kez ya da aynı sırada birkaç kez ya da başlama düzeyi belirlenmeden gerçekleştirilebilir.

Verilerin Toplanması
Verilerin Toplanması için:
Çoktan seçmeli test,
Likert tipi ölçek,
Kağıt-Kalem testleri,
Gözlem-görüşme
Gibi nitel yöntemler kullanılabilir.


Verilerin Çözümlenmesi ve Yorumlanması
Tek denekli desenlerde toplanan veriler ölçüm zaman grafiği üzerinde işaretlenerek yorumlanırlar.
Deneysel işlemlerin etkisinin belirlenmesi açısından zaman ekseninde araştırma aşamalarının adları da belirlenir.
Verilerin yorumlanmasında deneysel işlem aşamasındaki verilerin başlama düzeyindeki verilere göre artma ya da azalma eğilimi gösterip göstermediği dikkate alınır.

Tek Denekli Desenlerde İç ve Dış Geçerlik
İç geçerlilik açısından çok aşamalı tek desenlerde ve özellikle çoklu başlama düzeyi desenlerinde oluşturulan farklı aşamalardaki deneysel işlemlerin tutarlı bir biçimde yürütülmesine, araştırma koşullarının birbirini etkilememesine ve deseni bozabilecek kontrol değişkenleri varsa bunların belirlenip kontrol edilmesine dikkat edilmelidir.

TEŞEKKÜRLER
İç geçerlilik,
Dış geçerlilik,
1.Deneklerin Seçimi:
2.Deneklerin Olgunlaşması:
3.Veri Toplama Aracı:
4.Deneklerin Geçmişi:
5.Denek Kaybı Etkisi:
6.Ön Test Etkisi:
7.İstatistiksel Regresyon:
8.Etkileşme Etkisi:
9.Beklentilerin Etkisi:
1.Örnekleme Etkisi:
2.Tepkisellik Etkisi ya da Beklentilerin Etkisi:
3.Öntest – Deneysel Değişken Etkileşim Etkisi:
Tek grup öntest - sontest desen
Statik grup karşılaştırmalı desen
Statik grup
öntest - sontest desen
Öntest – sontest kontrol gruplu
seçkisiz desen
Sontest kontrol gruplu seçkisiz desen
Eşleştirilmiş seçkisiz desen
Seçkisiz atama içermez !

İki çeşidi vardır.
1. Eşleştirilmiş desen
2. Zaman serileri deseni
Full transcript