Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Barok

No description
by

Piotr Sawościanik

on 26 March 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Barok

koniec XVI w. do XVIII w.
Barok
Cechy Baroku
- sarmatyzm (ideologia szlachty polskiej, podkreślająca wartości, jak: szlachecka równość i wolność, religijność, patriotyzm, rycerskość i gościnność; negatywnymi przejawami były nietolerancja religijna i ksenofobia)
- monumentalność
- kontrreformacja (prąd religijny, będący reakcją Kościoła katolickiego na reformację); Kościół odbudował swą potęgę i nasiliła się nietolerancja religijna
- przepych
- dwuistość natury świata i człowieka (skrajność); stosowano kontrasty, paradoksy, oksymorony w sztuce, a dla dzieł charakterystyczne były dysharmonia i ukazywanie sprzeczności
- ekspresja
- niepokój egzystencjalny i kryzys wartości renesansowego światopoglądu opartego na harmonii życia i poczuciu ładu, wierze w możliwości i w potęgę człowieka
- dynamika
- przemijanie w literaturze i sztuce
Sztuka
Sztuka baroku miała silnie poruszać odbiorcą, dlatego artyści często sięgali po środki wyrażające gniew, ból, ekstazę i rozpacz. Sztukę tego okresu cechują: skłonność do przejaskrawiania (kontrasty), niezwykłe operowanie światłem (światłocień), przedstawienie ekspresywnych gestów postaci i dynamiczne ujęcie przestrzeni oraz jej trówymiarowość.
Literatura
Literatura starała się wyrazić niepokoje i egzystencjalne rozterki człowieka. Nastąpiło odejście od harmonii i klasycznych proporcji. Istotne znaczenie zyskały kunsztowna forma, koncept utworu, nagromadzenie różnorodnych środków stylistycznych oraz łączenie w jednym utworze różnych stylów, nastrojów, motywów (wzniosłości z potocznością, powagi z komizmem, śmierci z miłością). Zabiegi te miały zaskoczyć, olśnić i zaszokować czytelnika.
Barok - okres w dziejach kultury europejskiej zapoczątkowany we Włoszech. Pochodzi od portugalskiego słowa "barocco" oznaczającego perłę o nieregularnym kształcie.
- Marinizm - kładł nacisk na formę: koncepty, wymyślne epitety i metafory; stosowano takie środki artystyczne jak: inwersja (szyk przestawny), paradoks, alegoria, anafora, gradacja, hiperbola, antyteza, koncept, oksymoron, parafraza, pointa.
Przedstawiciele w Polsce:
Jan Andrzej Morsztyn, Daniel Naborowski.

- Sarmatyzm - polski prąd kulturowy, który cechowało przekonanie o świetności polskiego ustroju. Przykładem literatury sarmackiej są "Pamiętniki" Jana Chryzostoma Paska
Najważniejsze nurty literackie
Gatunki literackie charakterystyczne dla baroku
sonet (w Polsce sonety pisali m.in. Jan Kochanowski i Mikołaj Sęp-Szarzyński)
epos rycerski
pamiętnik
list
Najważniejsi twórcy baroku
W Polsce:
Jan Andrzej Morsztyn
Daniel Noborowski
Maciej Kazimierz Sarbiewski
Wacław Potocki
Jan Chryzostom Pasek
Piotr Skarga
Mikołaj Sęp Szarzyński
Na świecie:
Molier
E. Tesauro
B. Gracián y Morales
Molier
Jean Baptiste Poquelin to majwybitniejszy komediopisarz francuski. W swoich utworach przedstawiał problematykę społeczną i obyczajową, krytykował negatywne postawy: załamanie, hipokryzję, życie na pokaz. Tworzył postaci o cechach charakterystycznych dla określonych typów ludzkich, np. skąpiec, obłudnik, świętoszek. Do najbardziej znanych dramatów Moliera należą: "Skąpiec". "Szkoła żon", "Don Juan", "Świętoszek".
Jan Andrzej Morsztyn herbu Leliwa (ur. 24 czerwca 1621 roku – zm. 8 stycznia 1693 roku w Paryżu). Był to polityki, poeta, podskarbi wielki koronny , świecki referendarz koronny , stolnik sandomierski, sekretarz królewski, starosta tucholski, warcki1661 , tymbarski, kowalski,zawichojski.

Przywódca stronnictwa profrancuskiego, czołowy przedstawiciel polskiego baroku dworskiego, marinista, pradziad Stanisława Augusta Poniatowskiego, ostatniego króla Polski oraz Michała Jerzego Poniatowskiego, ostatniego prymasa I Rzeczypospolitej.
Jan A. Morsztyn
Wacław Potocki (ur. 1625 w Woli Łużańskiej, zm. przed 9 lipca 1696 w Łużnej). Był to sędzia skarbowy, podstarości biecki i sędzia grodzki biecki , podczaszy krakowski, jeden z głównych twórców barokowych w Polsce, poeta, epik, satyryk i moralista.
Leżysz zabity i jam też zabity,
Ty - strzałą śmierci, ja - strzałą miłości,
Ty krwie. ja w sobie nie mam rumianości.
Ty jawne świece, ja mam płomień skryty.

Tyś na twarz suknem żałobnym nakryty,
Jam zawarł zmysły w okropnej ciemności,
Ty masz związane ręce. ja wolności
Zbywszy mam rozum łańcuchem powity.

Ty jednak milczysz, a mój język kwili,
Ty nic nie czujesz, ja cierpię ból srodze,
Tyś jak lód. a jam w piekielnej śreżodze.

Ty się rozsypiesz prochem w małej chwili,
Ja się nie mogę, stawszy się żywiołem
Wiecznym mych ogniów, rozsypać popiołem
Do trupa. Ze zbioru wierszy Lutina
Utwór ten pochodzi ze zbioru „Lutnia”, z księgi wtórej. Przedstawia nieszczęśliwą miłość mężczyzny do kobiety. Podmiot liryczny porównuje swoją sytuacje do sytuacji trupa, który podobnie jak on, leży zabity- nieboszczyk strzałą śmierci, mężczyzna strzałą miłości. Pierwsze dwie strofy to opis szczegółów, które mimo pewnych różnic, łączą te dwie postacie. Mężczyzna mówi o sobie, iż ma „płomień skryty”, natomiast trup „jawne świece” – mowa tu zapewne o świecach w kościele lub zniczach nagrobkowych.
Interpretacja
Kolejne dwie zwrotki przedstawiają nam różnice pomiędzy zakochanym a trupem. Mężczyzna czuje, cierpi, jego świat przypomina piekło, natomiast ten drugi milczy, jest pozbawiony czucia i przypomina raczej lód aniżeli ogień piekielny. Trup niebawem zamieni się w ogień, a cierpiący mężczyzna stał się żywiołem wiecznym swych ogniów, co oznacza, iż nie przewiduje, aby stan, w którym się znalazł, szybko się zmienił. Paradoksem zawartym w puencie jest także to, że miłość podmiotu lirycznego pali go, ale nie spala – nie jest w stanie spalić go na popiół, co jest metaforą wiecznych katuszy zakochanego.
Budowa utworu
Utwór ten to sonet, o czym dowiadujemy się już z tytułu. Zbudowany jest z czterech strof, dwóch czterowersowych i dwóch trzywersowych. Zwrotki czterowersowe rymują się według schematu abba abba (są to rymy okalające), natomiast dwie pozostałe cdd cee. Taka budowa była charakterystyczna dla tradycyjnego sonetu, wywodzącego się ze średniowiecznej liryki romańskiej, wykorzystywanego w twórczości przez Dantego i Petrarkę. Każdy wers zawiera jedenaście sylab, średniówka występuje po piątej sylabie. Występują rymy żeńskie, dokładne, np. miłości – rumianości, kwili – chwili.
Podsumowanie
Cały utwór zbudowany jest na zasadzie kontrastu: trup a nieszczęśliwie zakochany człowiek. W wierszu występuje nagromadzenie antytez, np. „ty- strzałą śmierci, ja – strzałą miłości” oraz epitetów, np. płomień skryty, okropna ciemność. Ponadto jest tu również przykład anafory (powtórzenie na początku wersu tego samego słowa)- „ty” lub „tyś”. Warto również zwrócić uwagę na paralelizm składniowy (podobieństwo budowy poszczególnych segmentów tekstu) – wiersz zbudowany jest na zasadzie wyliczenia : „ty...”, „ja...”. Występuje również porównanie: tyś jak lód, hiperbola: cierpię ból srodze oraz przerzutnia: „Ty masz związane ręce, ja, wolności/ Zbywszy...” Dziwi nas paradoks wynikający z wiersza: lepiej być martwym aniżeli cierpieć z powodu nieszczęśliwej miłości.

Cóż jest świat? Szachownica. Właśnie mu to służy.
A ludzie co są? Szachy rozmaitej struży.
Tu żywot białe pole, czarne śmierć zaswoi.
Skoro hufce ze strony postawią obojej,
Dwaj doświadczeni gracze usiędą za stołem;
O, jakie bezpieczeństwo: pokusa z aniołem.
Białym anioł, czarnym czart, i słusznie, hetmani,
Nieproszona fortuna przyświeca i na niej
Siła należy, ona nadzieją i strachem
Miesza graczów, u niej mat często w ręku z szachem.
Prostą drogą stateczne zwykły chodzić rochy;
Raz w prawo, drugi w lewo skacze rycerz płochy;
Księża na krzyż; latają wszędzie wściekłe baby;
Król tylko o jeden krok dokoła, chybaby,
Co się więc trafia, że mu kto z bliska w nos dmuchnie,
Uchyliwszy powagi, przeskoczy do kuchnie:
Znośniejszy dym niżli strach. Mieszają się pieszy,
Ale cóż, dalej kroku żaden nie pospieszy.
W tej ci i świat, i ludzie położeni mierze,
Stąd śmierć i żywot wiecznie oboje swych bierze.
Prosto idą prostacy, nic to, choć leniwo;
Rzadki żołnierz do nieba trafi, skacząc krzywo.
Niech jak najświątobliwiej krzyżem władną księża.
Pamiętajcie niewiasty na rajskiego węża:
O was się naprzód kusił. Statek w ludziach kocham,
Który należy, jako wspomniało się, rochom.
Bóg z nieba spektatorem oraz tej gry sędzią,
Własne sumnienie świadkiem; kto upadnie piędzią
Z niechcenia, ratować go święty anioł zdole,
Ale kto się na czarne gwałtem ciągnie pole,
Kto śmierci w garło lezie, nie chce powstać z grzechu,
Wiecznie ginie, diabłu się dostawszy do miechu.
Ma anioł, ma i diaboł osobliwą puszkę,
Do której chowa wziętą z swego pola duszkę,
Więc tu każdy żołnierską niech obiera sobie,
Żeby z białego pola położył się w grobie.
Z czarnego się umykać, ba, co tchu, co pary
Uciekać radzę, kiedy wieczne rodzi mary.
Człowiek igrzysko Boże.
Interpretacja
„Człowiek – igrzysko Boże” to wiersz pochodzący z „Ogrodu nieplewionego”, wpisujący się w serię wierszy rozważających miejsce człowieka w świecie i jego los.

Tytuł wiersza uprzedza, że w utworze człowiek postrzegany jest jako istota podległa siłom wyższy, biorąca udział w walce, w zmaganiach. Jest to jedno z wielu porównań, jakie Potocki skonstruował, by pokazać marność ludzkiego żywota. Inne to np. porównanie człowieka do bańki na wodzie:

„Ale najpodobniejszy człek do bańki owej, Która na wodzie z kropli rodzi się deszczowej: Zniknie zaraz, ledwie co da się widzieć okiem,” („Człowiek bańka na wodzie”).
W innym miejscu poeta nazywa świat drzewem, a człowieka drwami. Każde takie porównanie służy ukazaniu zbliżającego się nieubłagalnie końca, do którego należy być zawsze przygotowanym. Podobnie jest i w tym wierszu.

Mamy tu do czynienia z liryką inwokacyjną. Bezpośredni zwrot do odbiorcy, sprzyja praktykom dydaktycznym. Tutaj adresatem są ludzie w ogóle, mimo że jedyny zwrot bezpośredni pada w kierunku niewiast:

„Pamiętajcie niewiasty na rajskiego węża”
O was się naprzód kusił.[...]”

Warto zaznaczyć, że Potocki w swojej twórczość poświęcił dość dużo miejsca kobietom, często drwiąc sobie niemiłosiernie z ich głupoty, chciwości, rozpusty. Nie należy ulegać jednak złudzeniu, ze poeta miał negatywny stosunek do płci pięknej. Taki obraz kobiety jest w dużej mierze skutkiem ówczesnych konwencji i stereotypów. W dorobku poety znajdziemy również wiele utworów wychwalających zalety kobiet.
Budowa utworu
„Człowiek – igrzysko Boże” to wiersz stychiczny napisany trzynastozgłoskowcem (7+6), rymy parzyste, półtorazgłoskowe, dokładne. Utwór zaczyna się w sposób dość częsty dla tego poety. Zostaje postawione pytanie: „Co jest świat?”, następnie: „A ludzie, co są?”. Pada arbitralna odpowiedź, że świat to szachownica, a ludzie to szachy. Reszta wywodu poprowadzona jest zgodnie z tą analogią. Otóż za stołem siada dwóch graczy: anioł i diabeł, to oni władają losem człowieka. W rozgrywce ważną rolę odgrywa „nieproszona fortuna”, człowiek jest jakby jej zakładnikiem. Dalej poeta przedstawia kolejne figury – typy ludzkie, jedne są stateczne, inne wściekłe, itd.. Tak, jak szachowe pionki, człowiek często zmienia swoją pozycję, ale nie może wyjść poza pewien ustalony porządek.
Bilbiografia
klip.pl
Władysława Książek-Bryłowa: Wacław Potocki
Wikiki źródła. Teksty utworów.
Wacław Potocki
Full transcript