Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Ханлиг аймгууд

No description
by

Moogii Monherdene

on 4 January 2013

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Ханлиг аймгууд

Хэрэйд Хэрэйд аймаг нь Жиркин , Хонкайд , Тумауд , Албат , Тункайд , Хиркун гэсэн 8 аймгаас бүрэлдэж байсан. Хэрэйд нь Туул, Сэлэнгэ мөрний саваас элсэн говь хүртлэх нутгаар, хойд нутаглаж байв . Татарууд Хэрэйдийн анхны хаан Маркусыг Алтан улсад барьж өгч хороолгосноос болж Алтан Улс , Татаруудтай дайсагналцсан харилцаатай болсон .Мөн хөрш зэргэлдээ Мэргид Найман , Тангадын Сися , Хар Кидан зэрэг улсуудтай газар нутгийн шалтгаанаар дайсагнасан харилцаатай байв. Маркусын ач Тоорил зарим дүү нараа алж Хэрэйдийн хаан ширээнд суусан боловч авга ха Гүр хаантай эвдрэлцэж улмаар ялагдсан . Ийм үед Есүхэй баатар тусалж Хаан ширээнд нь дахин суухад тусалжээ. Татарын Ханлиг Түүхэнд анх 732 онд босгосон Түрэгийн Культегиний хөшөөнд тэмдэглэсэн байдаг . X-XII зууны дунд үе хүртэл тэднийг Зү-бү аймаг , Зү-бү улс гэж тэмдэглэж иржээ . Татарууд XII зууны үед умар зүг шилжин Буйр нуур орчимд суурьшсан ажээ . Татарын холбоонд 9 аймаг байсан тул Татарын есөн холбоо гэж нэрлэдэг . Бөртэ чонын XI-р үе Бодончироос Боржигон овог эхэлдэг . X зууны үед Бодончир язгуурын Монгол аймгийн зонхилогч болсон . Энэ үеэс Киданы түүхийн бичгүүдэд Монгол улс гэдэг нэр томъёо гарч эхэлжээ . Хамаг Монголын анхны Хаан нь Хабул хан захирч байв . Зарим Хятадын сурвалж бичгүүдэд Да Мингү буюу Их Монгол гэж нэрлэдэг болсон . Хабулын дараа Амбагай Хамаг Монголыг захирах болсон боловч Татарууд түүнийг Алтан улсад барьж өгч хороолгосон . Түүний гэрээс ёсоор Хабул хааны хүү Хотула Хамаг Монголыг захирах болсон . Энэ үед Дарлиган 16 , Нирун 16 , Жалайр 10 , Тайчууд , Хэрэйд , Мэргид , Найман зэрэг томоохон аймгууд оршиж байв . Онон , Хэрлэн , Туул голын эхээр нутаглаж байсан уг Монголчууд Хамаг Монгол аймагт багтдаг ба энэ аймаг Монголын нэгдсэн улсын гол цөм нь болсон түүхтэйХамаг Монгол гурван гар болон хуваагдаж , гар болон тус тусын цэрэгтэй . Хуралдайд ноёдын зөвлөл хуралддаг . Ханы дараа Тайш хэмээх албан тушаалтан байдаг байсан . Хотула ханыг нас барсны дараа түүний хүү Бартанбаатар Хамаг Монголын хаан ширээнд суусан боловч удалгүй нас барсан бөгөөд түүний дараа Есүхэй баатар Хамаг Монголыг захирах болсон Эрхлэх аж ахуй, соёлын түвшин Эдгээр аймгууд нь гол төлөв бэлчээрийн мар аж ахуй эрхлэж жилийн дөвөн улиралд нүүдэллэн амьдарч байв . Ойн иргэд нь гл төлөв цаа буга , сарлаг , өсгөж байсан ба бүх аймгуудын хувьд ан гөрөө нь аж ахуйн нэг том хэсэг болж байсан . Түүнчлэн ваар сав , хивс , нэхмэл эдлэл үйлдвэрлэх ажиллагаа өргөн дэлгэрч, өөрсдөө үйлдвэрлэж чадахгүй ахуйн бүтээгдэхүүнүүдийг хөрш зэргэлдээ улсуудаас солилцоо , арилжаагаар авч хэрэглэж байв . Энэ үед Монголын нийгэмд ноёлогч анги бүрэлдэн гарч байсны нэг илрэл нь тайш , цэцэн , билэг , хан , буюруг зэрэг өргөмсжилсэн нэрүүд бий боллсон явдал юм . Монголчуудын дотор эзэн харьяатын ёс нэвтэрч ноёд сурвалжилтаны өргөөнд агтач хрщоньч , буурч гэх мэт харьяат албатын тоо улам бүр өссөн . XIII зууны Монгол аймгуудын хоорондын зөрчил ихээхэн ширүүсч газар нутаг , эд баялагаа нэмэгдүүлэхийн төлөө хоорондоо байнга дайтаж байв . Эдгээ аймгууд өсөн хөгжих гол эх үндэс нь цэрэг дайны үйл ажиллагаан дээр тулгуурладаг байв . Саланги тусгаарлагдмал овог аймгуудын хоорондын тэмцлийг зогсоож тэднийг нэгтгэн захирах түүхэн шаардлагын улмаас Чингис хаан Монгол туургатныг нэгтгэн Их Монгол улсыг байгуулсан ажээ . Найман Орхоноос баруун тийш Хангай Алтай Нуруу зайсан нуур хүртлэх газрыг эзэмшиж байсан . Найман хэмээх нэр нь Найман аймагтай гэсэн тооны нэрээс үүдэлтэй . Хэрэйд, Хамаг Монголтой харилцаа муутай байжээ . Найманы Инанч Билгэ хааны хүү Буюруг , Таян хаан нар хоорондоо эвдрэлцсэнээс болж баруун , зүүн аймаг болж хоёр хэсэгт хуваагдсан Мэргид Увас , Удуйд , Хаад гэсэн 3 том аймгаас бүрдэж байсан . Дайн байлдаантай Орхоны адаг Сэлэнгэ мөрний дунд урсгал хавиар нутаглаж байсан . Есүхэй баатарт Өүлэнг буулаалгасанаас болж харьцаа муудсан . Мөн Хэрэйд нь Наймантай газар нутгийн маргаанаас үүдэн дайсагнасан харилцаатай байв .
Бусад Монгол аймгууд : Онгуд , Баяуд , Ойрад , Хонгирад , Олкунуд , Баргуд зэрэг аймгууд багтаж байсан .
Онгуд аймаг нь : Цагаан татааруудын нэг хэсэг аймаг байсан бөгөөд Алтан улсын үед Цагаан хэрмийн дагуу нутаглаж хэсэг үе сүв боомтыг манаж хамгаалах албыг гүйцэтгэж байв .
Баяуд : XII зууны үед Сэлэнгэ мөрөн , Буйр нуурын хооронд нутаглаж байсан .
Ойрадууд : Енисей мөрний сав газар нутагладаг байсан .
Хонгирод аймаг : XII зууны эхэнд Цагаан хэрмээс хойш , XII зууны сүүлчээр Халх гол орчимд шилжин нутагладаг байв .
Ханлиг аймгууд
Full transcript