Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Polski folklor - projekt na ZA

No description
by

Julianna Piskorz

on 1 April 2015

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Polski folklor - projekt na ZA

POLSKI
FOLKLOR
Kaszuby
Wielkopolska
Kujawy
Kraków
Śląsk
Podhale
Łowicz
Kurpie
Folklor
Folklor
- ludowa twórczość artystyczna obejmująca legendy, zagadki, bajki, przysłowia, muzykę (piosenki, tańce), sztukę, zdobnictwo. [...] Folklor istnieje przede wszystkim w ośrodkach zamkniętych, ulegających tylko nieznacznym wpływom kultury zewnętrzenej. Jego twórcami są przede wszystkim chłopi.
Wielka Encyklopedia Oxford, 2008r.
Główne ośrodki folkloru polskiego
Pieśni
Stroje
W tym regionie etnograficznym stroje znacznie różniły się między sobą. Inny ubiór nosili rybacy, inny rolnicy, a jeszcze inny rzemieślnicy. Kolory także się zmieniały, zależnie od tego, w której części Kaszub mieszkali właściciele strojów. Kilka cech jednak pozostało wspólnych.
Kuchnia kaszubska była ściśle związana z życiem Kaszubów. Posiłki zazwyczaj jedzono w południe - sygnałem je obwieszczającym były bijące dzwony.
Jedzenie
Przez niektórych kaszubszczyzna uważana jest za dialekt języka polskiego, przez innych zaś za oddzielny język. Na co dzień posługuje się nią ok. 108 tys. ludzi na Pomorzu. W przeciwieństwie do innych gwar może się on pochwalić swoją własną literaturą, której twóracmi byli m.in. Florian Ceynowa, Hieronim Derdowski, a także Aleksander Majkowski. Obecnie funkcjonuje kilkadziesiąt szkół, w których można się uczyć kaszubskiego. Jest także możliwość zdawania matury w tym języku/dialekcie.
Gwara
Taniec
Tańce Kaszubów miały zazwyczaj na celu pokazanie jakichś emocji, przedstawieniu jakichś czynności itp. Rybacy mieli swój taniec, którym wyrażali zadowolenie z połowu, wesele nie mogło obyć się bez brutczi tuńca, czyli tańca panny młodej, a jednym z najbardziej popularnych tańców był "szewc" tańczony do przyśpiewki „Szëję bótë, szëję bótë, wecygóm draaatew!". Kaszubi uwielbiają powtarzać, że tańczył go sam król Jan Sobieski na gburskim weselu w Osłoninie. Tempo większości tańców było dość szybkie.
Muzyka
Muzyka stanowiła istotny element życia Kaszubów - towarzyszyła im podczas najprostszych czynności, takich jak pranie czy gotowanie. Świadczy o tym duża liczba ludowych zespołów muzycznych, jakie działają na Pomorzu. Melodie były przekazywane z ust do ust, z pokolenia na pokolenie.
Warto też wspomnieć, że Kaszubi mają swój własny hymn ("Nigdë do zgùbë nié przińdą Kaszëbë"), skomponowany przez Feliksa Nowowejskiego, ze słowami Hieronima Derdowskiego.
Kaszubskie nuty to kaszubski alfabet.
www.blog.brodowscy.com
www.123digitalmaps.com
www.miastaogrody.pl
Bibliografia
www.miastaogrody.pl
www.123digitalmaps.com
www.blog.brodowscy.com
mazowsze_wycinanki.republika.pl
www.muzeumsztukiludowej.otrebusy.pl
czasdzieci.pl
rme.cbr.net.pl
www.ludowomi.pl
www.sklepludowy.pl
expresskaszubski.pl
czec.pl
www.polskamuza.eu
pl.wikipedia.org
piegusek1976.blogspot.com
kaszubskieniespodzianki.blogspot.com
polishfolkdolls.blogspot.com
www.prosteprzepisykulinarne.com
wloclawskie24.pl
szelag.cba.pl
www.galeria-czernicki.pl
regionwielkopolska.pl
www.polskatradycja.pl
www.kwestiasmaku.com
www.garnek.pl
graziawoj.flog.pl
smakolykizkuchni.blogspot.com
www.polskaniezwykla.pl
www.eck.elk.pl
www.muzeumkarkonoskie.pl
www.nck.krakow.pl
pl.blog.3dtripadvisor.com
www.marekmankowski.com
gazetabaltycka.pl
polki.pl
Zdjęcia
mazowsze_wycinanki.republika.pl
mazowsze_wycinanki.republika.pl
www.muzeumsztukiludowej.otrebusy.pl
czasdzieci.pl
rme.cbr.net.pl
www.ludowomi.pl
www.sklepludowy.pl
Haft kaszubski zbudowany jest z 7 podstawowych kolorów - kolorów morza i jeziora (trzy odcienie niebieskiego) oraz kolorów ląk i lasów (czerwony, zielony, żółty, czarny). Buduje się z nich motywy roślinne, przedstawiające kwiaty przede wszystkim spotykane na Pomorzu, niekiedy uzupełniane wizerunkami owadów.
Haft kaszubski
expresskaszubski.pl
Panowie
panie
Informacje
pl.wikipedia.org
www.na-kaszuby.pl
www.polskatradycja.pl
www.polalech.pl
poszukiwaczesmaku.pl
www.nasze.kujawsko-pomorskie.pl
szkola.interklasa.pl
www.womkat.edu.pl
www.kujawy2006.republika.pl
www.kaszuby.info.pl
www.kaszubybezbarier.pl
www.centrum-kaszubskie.pl
www.interklasa.pl
zielona.org
www.werandacountry.pl
www.regiony.kulturaludowa.pl
leman-kurpie.cba.pl
www.visitpoznan.info
regionwielkopolska.pl
folkloremmalowane.pl
taniec.dlastudenta.pl
www.kdstppscioff.home.pl
www.sbc.org.pl
www.kulturaludowa.pl
www.oeiizk.edu.pl
www.masovia.pw.plock.pl
pszoniak.net
goralskie.republika.pl
z-ne.pl
buty z cholewą (
skòrznie
)
biała koszula
filcowy kapelusz
niebieska, brązowa lub czarna sukmana z czerwoną podszewką
kamizelka z rękawami lub bez (
liwk
) - pod sukmaną, na koszuli
białe sukienne spodnie (
bùksë
)
wpuszczane do butów
szerokie, gęsto marszczone, wełniane spódnice za kolana (czerwone, niebieskie, zielone lub żółte)
Czepce dla kobiet, wianki dla dziewcząt
aksamitny gorset koloru czarnego lub koloru spódnicy, wyszywany złotą lub aksamitną nicią
biały fartuch
białe pończochy
czarne buty na obcasie, zapinane na pasek
biała, falbaniasta koszula, którą w XX. wieku zaczęto ozdabiać haftem
flaga kaszubska
czec.pl
Wśród spożywanych pokarmów ważną rolę odgrywały ryby, których na Pomorzu nie brakowało. Po połowie były one zasmażane albo zasalane, tak, aby mogły być zdatne do spożycie po jak najdłuższym okresie. Szczególnym uznaniem cieszyła się zupa rybna.
Dla Kaszubów duże znaczenie miał smalec ze skwarkami oraz kasza, którą dodawano do większości potraw.
Za największy przysmak uważano ruchanki, czyli smaczne placuszki z ciasta chlebowego. Znanymi zupami była zupa z brukwi i zupa brzadowa (z suszonych owoców).
Herbata po kaszubsku to herbata miętowa z dodatkiem mleka
piegusek1976.blogspot.com
Hafty stanowią bardzo charakterystyczny element sztuki użytkowej Kaszub. Można go spotkać nie tylko na różnego rodzaju tkaninach (począwszy od koszul, a skończywszy na obrusach), ale także na meblach.
Haft kaszubski dzieli się oczywiście na wiele różnych szkół, najczęściej zależnych od regionu. Przejawiają się w nim także różne kompozycje, o specyficznych cechach charakterystycznych związanych chociażby ze sposobem łączenia poszczególnych elementów.
kaszubskieniespodzianki.blogspot.com
Elementy haftu kaszubskiego
Stroje
Na Kujawach, mimo różnic spowodowanych chociażby zaborami, tradycyjny, odświętny strój ludowy był wszędzie bardzo podobny lub wręcz taki sam. Jeżeli dało się wskazać różnice to zależały one od zamożności właściciela. Stroje kujawiaków były szyte z bardzo drogich materiałów, a krojem przypominały ubiór szlachty.
Kujawiacy w swojej kuchni najczęściej korzystali z tego co było dla nich najłatwiej dostępne. Przy domach hodowali drób, toteż w ich menu nie brakowało potraw z kaczek i gęsi. Kujawy to teren, na którym roi się od rzek, a więc na stole często pojaiwały się ryby słodkowodne. Nie można też zapomnieć o roli roślin (a w szczególności jabłek, śliwek, fasoli i kapusty), które były popularne ze względu na urodzajną ziemię. Duże znacznenie miał też miód.
Jedzenie
Taniec
W regionie Kujaw dominowały mazurek, oberek i oczywiście kujawiak. Wszystkie te tańce były tańczone po lini koła, przywiązując ogromną wagę do porządku, płynności i harmonii. Wszyscy tancerze musieli się podporządkowywać przewodnikowi, który ustalał rytm, tempo i kierunek kroków. Tańce zawsze zaczynano od chodzonego.

Muzyka
Typowa kapela kujawska składała się z jednych lub dwóch skrzypiec, basu oraz rzadziej klarnetu i bębenka. Dawniej spotykało się również dudy. Cechą charakterystyczną muzyki kujawskiej było podporządkowanie się muzyków tancerzom. Przed tańcem jeden z tancerzy podchodził do muzyków, śpiewał im melodię i zostawiał opłatę. Kapela musiała się dostosowywać do wszelkich zmian w rytmie i tempie.
Hafty
pl.wikipedia.org
Herb Kujaw
Panowie
panie
jaskrawoczerwone korale
czepek z tiulu, ozdobiony koronką i owinięty jedwabną chustką (tzw. kopka)
biała koszula, pozbawiona haftów
sukienny kaftan z kołnierzem w formie pelerynki (tzw. kabat)
zapaska, zazwyczaj czerowna, ozdobiona białym haftem
jedwabna lub wełniana, szeroka spódnica, ozdobiona aksamitnymi tasiemkami (kujawianki nosiły niekiedy nawet po trzy jednocześnie)
biała koszula z kołnierzykiem
kamizelka bez rękawów z granatowego sukna (tzw. katanka)
wełniany pas, długi na 3m, wiązany z przodu w dekoracyjny supeł
krótki kaftan z czerwonego sukna (tzw. jaka)
buty z podkutymi obcasami i cholewą
zazwyczaj granatowe spodnie, uszyte z płótna lub sukna
rogatywka (szyta z czterech kawałków sukna, najczęściej z futerkiem)
polishfolkdolls.blogspot.com
Do popularnych na Kujawach dań możemy zaliczyć przede wszystkim żurek, który właśnie tam ma swoje korzenie. Bardzo dużą popularnością cieszył się też sok z kiszonej kapusty, służący do przygotowywania zup i kiszenia potraw. Najbardziej znanym i uznawanym napojem była kawa zbożowa z prażonego jęczmienia i cykorii.
www.prosteprzepisykulinarne.com
Pieśni
W piosenkach kujawskich melodia miała znacznie większe znaczenie niż tekst. W słowa często wplatano samodzielne, niezwiązane z tekstem sylaby (np. "na dana" lub "dana, dana"), aby wypełnić melodię.
Do popularnych wśród chłopów przyśpiewek należały zawołania pasterskie, nawiązujące do dawnej kultury regionu. Melodia składa się z 2 kontrastowych pod względem tempa części: wolnej i szybkiej, przedzielonych zwrotem naśladującym ryk zwierzęcia.
kujawiak
pochodzenie

nazwy
: od regionu
metrum
: nieparzyste, trójdzielne - 3/4
tempo
: wolne
figury
: śpiący, od się-do się (odsibka), kolebany i 4 kierunki wirowania

Kujawiak wywodzi się z kujawskich obrzędów weselnych. Jest tańcem łagodnym, spokojnym i zalotnym. Charakterystyczną cechą kujawiaka wiejskiego są stopniowe zmiany tempa z powolnego do bardzo szybkiego, przy zachowaniu w zasadzie tej samej melodii.
Na kujawskiej wsi haft pojawił się w połowie XIX wieku i zdobił kobiecy strój świąteczny: czepce, kryzy i kołnierzyki, fartuchy oraz halki. Cechą charakterystyczną haftu kujawskiego jest jego biały
kolor (najczęściej wyszywany na czerwonym lub niebieskim tle) oraz krótkie ściegi.
Podstawą haftu są krótsze i nieco dłuższe, lekko wijące się gałązki z okrągłymi lub wąskimi listkami. Na końcach znajdują się liście dębu, bzu, koniczyny i krzaku róży. Motywem są również pączki kwiatowe i listki z promyczkami. Kompozycje te uzupełniają takie motywy, jak: ślimacznice, esownice i perełki. Hafty kujawskie są obfite w różnego rodzaju motywy roślinne.
wiano.eu
kultura.wp.pl
Kaszubi najczęściej i najchętniej śpiewali zespołowo. Wyjątek stanowili Bardowie - wędrowni śpiewacy grający najczęściej na cytrze, przekazujący swoją wiedzę spotkanym po drodze chłopcom.
Tematyka pieśni Kaszubskich jest bardzo zróżnicowana i dotyka praktycznie wszystkich możliwych tematów - począwszy od kołysanek dla dzieci, przez pieśni o pracy na roli, a skończywszy na balladach miłosnych.
Kaszubi używali też dość specyficznych instrumentów, m.in. burczybasu (beczułka bez dna z przymocowanym końskim włosiem), diabelskich skrzypków (służących przede wszystkim do wydawania rozmaitych dźwięków, chociażby poprzez stukanie nim o podłogę) czy bazuny (wydłużona trąba).
koséder
Był także nazywany kaszubskim polonezm. Był tańcem preprezentacyjnym rozpoczy-nającym każdą ważną uroczystość.
Starzy Kaszubi zwkli mówić, że dopóki tańczy się kosédera, tradycja Kaszubska nie zginie. Dom, w którym uroczystość odbywała się bez tego "poloneza" był uważany za wyobcowany.
szelag.cba.pl
Stroje
Kurpiowskie stroje ludowe dzielą się na stroje ludowe Puszczy Białej i Puszczy Zielonej. Bardziej popularne są te drugie, omówione poniżej. W tym regionie strój nie wyszedł całkowicie z użytku, tak jak w wielu pozostałych. Pamięć o strojach ludowych ujawnia się nie tylko w muzeach, ale także u wielu zespołów ludowych. Coraz więcej ludzi przywdziewa swoje stroje na procesje Bożego Ciała.
Kuchnia kurpiowska charakteryzuje się ostrymi i wyrazistymi smakami. Do wielu potraw dodaje się chrzan i ćwikłę, a do praktycznie każdej sporą porcję tłuszczu.
Jedzenie
Tańce
Kurpie znani są ze swojej energiczności i miłości do zabawy. Muzyka, tańce i śpiew były nieodłącznym elementem ich życia. Zabawy taneczne organizowane były kiedyś tak często, jak to możliwe, w praktycznie każdej wsi. Miały one swoje tradycje, rytuały itd.
Największą popularnością cieszą się tańce obrotowe, do których zaliczają się: Powolniak, Okrąglak, Konik, Wyrwas, Oberek, Żuraw i Fafur. Rytm i tempo w tańcach kurpiowskich jest wyznaczone przez muzykę lub śpiew. Ozdobnymi dodatkami do akompaniamentu muzycznego są klaśnięcia w dłonie, luźne okrzyki, tupania czy pogwizdywania.
Wszystkie tańce wykonywane były w dość szybkim tempie. Warto też wspomnieć, że większość z nich nie uległa zmianie i przetrwała do dziś w niezmienionej formie.
Muzyka
Dla muzyki kurpiowskiej charakterystycznymi elementami są zmienne metrum i czynnik improwizacyjny.
Ta druga cecha wiąże się z odmiennym przedstawianiem kolejnych zwrotek utworu. Przejaiwia się to zarówno w melodii, jak i w słowach. Często jest tak, że te same słowa mają kilka wariantów melodyznych, a ten sam wariant melodyczny wiele wariantów słownych.
wycinanki
Rękodzieła
pantofelki lub trzewiki
burszytynowe korale
tzw. czółko - okrycie głowy zrobione z tektury, oklejone aksamitem i przyzdobione wstążkami i kwiatami
biała koszula ozdobiona wąską koronką
gorset z krótszą częścią środkową (tzw. wystek), obszyty wstążką w kontrastującym kolorze
zapaska z białego płótna ozdabiana koronką
długa do kostek, pofałdowana spódnica
czarne, skórzane buty z cholewami
białe spodnie z partu lub sukna
sukmana w brązowym kolorze, z postawionym kołnierzem i obwiązana czerwonym pasem
biała, lniana koszula, wiązana pod szyją wstążeczką zwaną "faforkiem"
niski, twardy kapelusz ozdobiony wstążką (tzw. grzybek)
zamienie z sukmaną noszono tzw. lejbik, czyli czerwoną (lub niebieską - zależnie od zawodu) kurtkę do bioder, obszytą czarną tasiemką
fot. Michał Szeląg
Nie można też pomnąć toruńskich pierników, które pochodzą właśnie z Kujaw!
Na Kurpiach specjalnymi zaszczytami cieszą się kasza, grzyby i inne "dary" lasu, ziemniaki i pieczywo. W rejonie Zielonej Puszczy rośnie dużo grdyki, którą jedzono na śniadanie, obiad i kolację. Ciekawą potrawą z kaszą gryczaną są kotlety z dodatkiem grzybów, cebuli i tymianku. Z grzybów największym uznaniem cieszą sie prosnionki, zwane też gąskami, a z owoców Kurpie najbardziej lubią jagody jałowca, wykorzystywane do przyprawiania mięs i produkcji nalewek. Z ziemniaków robi się różne rodzaje klusek, a ulubionym daniem kartoflanym jest rejbak. Pieczywo, nie dość, że jest spożywane z każdym posiłkiem, często je się ze śmietaną i cukrem.
Na Kurpiowskim stole prawie nigdy nie brakuje też dziczyzny.
Co do słodkości, Kurpie preferują smakołyki z mąki, m.in. byśki i fafernuchy.
Najbardziej znanym napojem jest piwo kozicowe, czyli napój niskoalkoholowy robiony z jagód jałowca, szyszek chmielowych i miodu.
ethnomuseum.pl
ciasteczka - byśki
biżuteria
Pieśni
W muzyce kurpiowskiej występują dwa główne rodzaje pieśni. Jedne z nich są wolne, zwane "leśnymi" ze względu na sposób śpiewania, a drugie szybkie, skoczne, wesołe i stworzone do tańca, bądź po prostu prztupywania. Kurpie zwą je "skocne".
Pieśni "leśne" śpiewa się mocnym głosem tak „co by echo w boru odpoziedało". „Tam na polu sośnia”, która jest ulubioną pieśnią tego rodzaju, znajduje się w repertuarze większośći zespołów folklorowych, a także niektórych chórów szkolnych.
Natomiast pieśni "skocne" to te, bez których nie może odbyć się żadne wesele i inna ważna uroczystość. Kurpie, znani jako ludzie energiczni, uwielbiają tego typu muzykę.
Charakterystyczną cechą pieśni kurpiowskich jest tzw. apokopa, polegająca na celowym wyciszeniu ostatniej głoski lub sylaby w wersie.
pl.wikipedia.org
Modlitwa "Ojcze Nasz" zapisana
po kaszubsku
www.polskamuza.eu
Głównym i najbardziej charakterystycznym motywem kurpiowskich wycinanek była tzw. leluja. Kształetem przypominała ona symetryczne drzewo, ozdobione motywami zwierzęcymi i roślinnymi. Obok leluji znane były również gwiazdy, czyli wycinanki o kształcie koła, wzbogacane o wizerunki kogutów i pawi.
Wszystkie te małe "arcydzieła" były wycinane nożycami do strzyżenia owiec, na jednolitym papierze, w kolorze czarnym, zielonym lub czerwonym. Szczególną popularnością wycinanki cieszyły się na Wielkanoc i Boże Narodzenie, kiedy to były głównymi ozdobami domu.
LELUJA
www.sklepludowy.pl
Wszelkiego rodzaju wyroby z bursztynu, z których słyną Kurpie, były dawniej źródłem pieniędzy dla wielu mieszkańców regionu. Na Kurpiach można było znaleźć duże złoża tego materiału, zarówno w rzekach, jak i w ziemi. Kurpie doszli do perfekcji w odnajdywaniu tzw. pasów bursztynowych i ich wydobywaniu.
Tradycja obróbki bursztynu w tym regionie sięga już XV wieku. Z początku do szlifowania używano piasku lub mułu rzecznego, do polerowania grubego sukna, posypanego miałem kredowym, zwilżonym wodą lub wodą z mydłem, a przy pomocy pilników rzeźbiono w bursztynie drobne wzorki.
Niestety jest coraz mniej ludzi zajmujących się bursztyniarstwem i zawód powoli zanika.
www.galeria-czernicki.pl
Zespół Kurpianka
zdjęcie: ZPiT Kębłowo
Stroje
Jako że Wielkopolska jest dużym regionem, można wyróżnić wiele strojów ludowych, chciażby strój biskupiański, strój szamotulski, strój dąbrowski czy strój lubuski. Charakterystyczna dla wszystkich rodzajów strojów Wielkopolskich jest kolorystyka. W większości są to odcienie czerwieni i granatu wraz z czarnymi ozdobnikami. Ważny był również materiał, z którego szyto strój oraz precyzja wykonania.
Poniżej przedstawiony jest strój szamotulski, jeden z najbardziej chrakterystycznych.
Dlaczego Wielkopolanie nazywani są w pozostałych regionach Polski "pyrami"? Ponieważ pyry (innymi słowy ziemniaki) stanowią podstawę ich jadłospisu i są przez nich jedzone w masowych ilościach. Zupa z ziemniaków, zwana ślepymi rybami, pyry z gzikiem, czyli z białym serem przyrządzanym ze śmietaną i cebulą lub szczypiorkiem, plyndze, czyli placki ziemniaczane - w tych wszystkich, jakże charakterystycznych dla Wielkopolski potrawach ziemniaki pełniły główną rolę. Nie brak ich także w szagówkach i kulankach, czyli rodzajach klusek.

Jedzenie
Tańce
Tańce Wielkopolskie odznaczają się przede wszystkim, niespotykaną gdzie indziej, dostojnością i powagą. Żaden taniec ludowy nie miał skrystalizowanego schematu muzycznego ani choreograficznego. Oprócz choreografii zmieniały się także nazwy tańców. Ten sam taniec w jedenj w wsi zwano oberkiem, a w następnej kujawiakiem. Jedynymi niezmiennymi tańcami były wiwaty - najbardziej charakterystyczne tańce Wielkopolskie. Tańczono je na wszystkich zabawach. Nazwy poszczególnych wiwatów pochodziły od pierwszych słów piosenki lub miejsca, gdzie były tańczone. Zależnie od regionu różniły się krokami, ale wszędzie miały takie same znaczenie. Wiwaty oparte są na prostych formach ruchu, chodu, biegu, chodo-biegu, krokach dosuwnych, dostawnych lub obrotowych. Uznawano także oberki, wiatraki, przodki itd.
Muzyka
Muzyka Wielkopolska wyróżniała się przede wszystkim używanymi instrumentami. Do tych najpopularniejszych należały dudy, kozioł i siesieńki. Siesieńki były instrumentem treningowym, od którego każdy muzyk zaczynał swoją edukację. Dopiero potem mógł sięgnąć po dudy albo kozła. Instrumenty te, chociaż podobne, różniły się od siebie budową i wydawanym dźwiękiem. Z zewnątrz największa różnica polegała na tym, że kozioł był wykonany wyłącznie z koziej skóry, z zachowaniem włosia, a dudy częściej z owczej skóry. Innymi istotnymi instrumentami były skrzypce, mazanki, basy i maryna.
Tak jak w wypadku strojów, można wyróżnić wiele gwar na terenie Wielkopolski. Przeplatają się one ze sobą i mieszają, tworząc wspólny dialekt Wielkoplski, który, będąc świadomym kilku cech, można rozpoznać już po paru zdaniach. Duży wpływ na kształtowanie się gwary miał bliski kontakt z Niemcami, nie tylko w trakcie zaborów.
Wyjątkową i bardziej charakterystyczną od pozostałych jest gwara poznańska. Ma ona duży wpływ na sposób mówienia nawet dzisiejszych Poznaniaków. Oto kilka cech charakterystycznych gwary poznańskiej:
wymiana samogłoski -a- na -o- (np. jechoł zamiast jechał, chłopok – chłopak);
przed -o- lub -u- na początku wyrazu dodaje się -ł- (np. łokno – okno, łobiad – obiad, łoko – oko)
zmiękczenie spółgłosek (np. dźwi – drzwi, śli – szli, śpital – szpital)
w słowotwórstwie stosuje się zdrabniający przyrostek -yszek (np. garnyszek – garnek, chłopyszek – chłopiec, kamyszek – kamyczek)
wołacz zaimka osobowego tej zamiast – ty.
Gwara
lakierowane trzewiki sięgające powyżej kostek
intensywnie czerwone korale
tiulowy czepek, wyszywany białym haftem, z wiązaniem tworzącym kokardę
biała koszula z cienkiego płótna ozdobiona delikatnym kołnierzem (tzw. kryzka)
obcisły gorset szyty z atłasu, ozdobiony białymi, marszczonymi wstążkami
błękitna zapaska z jedwabiu, ozdobiona białym haftem
spódnik z delikatnej, najczęściej białej lub błękitnej tkaniny
regionwielkopolska.pl
czarne, skórzane, wysokie buty z cholewami
białe, lniane spodnie zapinane z boku na guziki
czerwona jaka z sukna, ozdobiona dwoma rzędami metalowych guzików
wiązana pod szyją jedwabna chusta
czarny kapelusz filcowy ozdobiony wstążką
kaftan w ciemnym kolorze, ozdobiony mosiężnymi guzikami
A gdzie w tym wszystkim swoje miejsce miały ryby i mięso? Były one uważane za... dania postne.
Największym przysmakiem Wielkopolan były, są i praw- dopodobnie będą jednak rogale świętomarcińskie, nadziewane masą migdałowo - orzechową. Są one wypiekane na św. Marcina (11 listopada). Rogale doczekały się takiej chwały, że od 2009 roku są produktem certyfikowanym przez Unię Europejską i tym samym tylko cukiernie wyznaczone przez poznańską Izbę Rzemieślniczą mogą piec „legalne” rogale.
Pieśni
Wielkopolskie pieśni, które powstawały i kształtowały się przy akompaniamencie dud, charakteryzują sie żywotnością, ruchliwością melodii i bogactwem ozdobników, dużą wariantowością, nieregularnością i swobodą akcentów oraz lokalną gwarą. Znanymi utworami są "Świniorz", "Boli mnie noga w biedrze", "Nie przytulej mnie do siebie", "Leszczyneczka", "Siwy Gołębeczku" i wiele innych.
"Nie przytulaj mnie do siebie"
pl.wikipedia.org
graziawoj.flog.pl
W przeciwieństwie do pozostałych regionów, kuchnia łowicka słynie ze słodkości. Najbardziej znane produkty łowickie, cieszące się sławą w całej Polsce, to wszelkiego rodzaju przetwory owocowe i warzywne: kompoty, soki, zupy, dżemy i powidła, konfitury, przeciery.
Jedzenie
Taniec
Choreografie łowickie obfitują w obroty, które były wręcz "wymuszane" przez spódnice Łowiczanek, mierzące nawet 6 metrów, które aż proszą się o pokazanie w pełnej krasie. Łowiczanie gustują w tańcach nieparzystych, przede wszystkim oberkach, kujawiakach, kujonach, mazurach i walczykach. Cechą charakterystyczną tańców centrum Polski są spontanicznie tworzone przyśpiewki, okrzyki i przytupy. Słynna dośpiewka „A dana łoj dana” pochodzi właśnie z tych okolic, tak samo jak mazur i oberek, który wywodzi się z łowickich wesel.
Muzyka
Największą popularnością spośród łowickich wyrobów ludowych cieszą się wycinanki. Zyskały one sławę światową - w różnych zakątkach Ziemi możemy znaleźć rzeczy ozdobione podobnym motywem.
Wycinanki łowickie tworzy się z kolorowego papieru, naklejając poszczególne elementy na ich większe odpowidniki. Przeważa temetyka roślinna, często spotykane są także koguty.
Wycinanki możemy podzielić na trzy rodzaje: kodry (przedstawiają jakiś widok, scenkę, obrazek), gwiozdy (ukształtowane w koła) i tasiemki (ukształtowane w pasy).
Rękodzieła
Strój
Ze względu na swoje barwy, które stały się charakterystyczne dla polskiego folkloru, uważany jest za najbardziej efektowny strój Mazowsza. Cały strój przyozdobiony jest niezwykle barwnym haftem łowickim. Mimo że przechodził wiele zmian, zachował się do dzisiaj i jest noszony podczas większości uroczystości kościelnych i państwowych.
smakolykizkuchni.blogspot.com
www.garnek.pl
Panowie
panie
jaskrawoczerwone korale
wianek lub kwiecista chusta jedwabna, wiązana do tyłu, przyozdobiona nad uszami kwiatami
koszula ozdobiona haftem, z rękawami w kształcie dzwonów i wykładanym kołnierzykiem (tzw. bielunka)
aksamitny stanik zdobiony barwnym haftem, zszyty ze spódnicą (tzw. kiecka)
zapaska z pasiastego samodziału, obszyta aksamitką ozdobioną haftem
wysokie do połowy łydki trzewiki, sznurowane wełnianymi tasiemkami
długa do bioder kamizelka obszyta kolorowym sznureczkiem (twz. lejbik)
pas w podłużne prążki (na pomarańczowym tle), zakończony frędzlami
biała koszula z płótna, której kołnierzyk i mankiety zdobi kolorowy haft
buty z cholewą prostą lub karbowaną w okolicy kostki
spodnie szyte z pasiastego wełniaka (najczęściej pomarańczowe), wpuszczone w spodnie
filcowa czapka, obwiązana zdobioną w kwiaty wstążką i kwiatami
Jeśli chodzi o owoce, najchętniej korzystano z wiśni, jabłek, gruszek, śliwek, jeżyn oraz borówek. Chociaż sadownictwo rozwinęło się w Łowickiem stosunkowo późno, produkcja przetworów jest tradycją bardzo starą. Oprócz owoców używano także liści niektórych roślin, np. wiśni lub róży. Owoce są też idealnymi dodatkami do najpopularniejszych w Łowickiem ciast, takich jak placki z wiśniami czy szarlotki. W kuchni łowickiej znaleźć też można przepisy na jabłka pieczone z sokiem lub zapiekane z konfiturami.
Dużym uznaniem w tym regionie cieszą się także zupy - ogórkowa i szczawiowa, robione z przecierów, a także inne - żury, barszcze, grochówki, polewki i kartoflanki. Wyjątkowymi zaszczytami cieszą się zalewajka z zasmażką oraz kapłonek.
Inne ważne produkty i dania, o których nie można zapomnieć to chrzan z ćwikłą, kapusta, pyzy i śledzie po kaszubsku.
folkloremmalowane.pl
Pieśni
W Łowiczu muzyka odgrywa istotną rolę. Żadna uroczystość nie mogła się odbyć bez zespołu ludowego. Do najbardziej znanych pieśni łowickich należą "Łowickie chłopoki" i "Łowiczanka jestem".
"Łowiczanka jestem"
Łowiczanka jestem dana dana dana
Moge śpiewać tańczyć do białego rana
Łowiczanka jestem z samego Łowicza
Od innych panienek wianka nie pożyczam

Każda łowiczanka ma jak gwiazdy oczy
Każdego chłopaka od razu uroczy
Łowiczanka jestem dana dana dana
Moge śpiewać tańczyć do białego rana

Każda łowiczanka usta ma jak wiśnie
Kto tego nie widzi niech go Dudek świśnie
Warszawianki sławne, ładne ale zgrabne
Łowicke na odwrót, zgrabne ale ładne

Najlepsze tancerze łowicki chłopaki
Najlepsze mężowie łowickie księżaki
Każda łowiczanka usta ma jak wiśnie
Kto tego nie widzi niech go Dudek świśnie
oberek
mazur
pochodzenie nazwy
: od regionu
metrum
: nieparzyste, trójdzielne - 3/4 lub 3/8
tempo
: żywe, szybkie
figury
: figura krakowska, zwodzony, odbijany

Tancerza, który pełni rolę prowa- dzącego, nazywamy wodzirejem. Dawniej to właśnie wodzirej wymyślał kroki i figury, powtarzane przez pozostałe pary, co wpływało na bogate urozmaicenie choreograficzne tańca i jego dowolność.
pochodzenie nazwy
: od "obracania"
metrum
: nieparzyste, trójdzielne - 3/8
tempo
: bardzo szybkie
figury
: obroty po kole, od się - do się, nakrywany, odwirek, przechwyty, zapraszana, na talarku
W czasie wesela, kiedy kapela grała melodię pierwszej zwrotki, pary wirowały wokół sali. Hasłem do zmiany kierunku wirowania, był - "przewracany" - okrzyk jednego z drużbów. W zwyczaju było, aby pierwszą zwrotkę śpiewała starsza druhna, drugą jeden z drużbów. Kolejną zwrotkę śpiewała młodsza siostra panny młodej, a następną inna druhna. Ostatnią śpiewają wszystkie dziewczęta, jednocześnie inscenizując słowa piosenki.
folkstar.pl
panie
panowie
panie
panowie
www.polskaniezwykla.pl
Kapusta była wykorzystywana w obu odmianach - białej i czerwonej. Ten drugi rodzaj używano do przygotowywania tzw. modrej kapusty, podawanej do dań mięsnych. Nie można też zapomnieć o kapuście kiszonej, która gościła w śląskim gospodarstwie przez cały rok i służyła chociażby do robienia kapuśniaka.
Jedzenie
Taniec
Na Śląsku taniec był ściśle związany z różnego rodzaju obrzędami - zarówno corocznymi jak i rodzinnymi. Tańczono z okazji różnego rodzaju świąt, uroczystości i obyczajów związanych z rolą. Tańczono na Zapusty, aby były duże plony, kiedy panna młoda pierwszy raz przyjeżdżała do swojego nowego gospodarstwa (tzw. kotka) i oczywiście podczas różnych zabaw w karczmach. Do najbardziej znanych i charakterystycznych tańców należą Trojak, Mietlorz, Drybek, Waloszek, Stara Baba, Koziorajka, Gąsior oraz Miotlarz.
Muzyka
Śląsk jest polską stolicą muzyki, przede wszystkim ze względu na Festiwal Piosenki Polskiej w Opolu, który odbywa się właśnie w tym rejonie etnograficznym.
Na Śląsku najłatwiej spotkać kapele dęte, które zazwyczaj składają się z klarnetu, kornetu, trąbki i waltorni z puzonem lub tubą. Ciekawym instrumentem śląskim są tzw. gajdy, czyli jedna z odmian dud. Charakterystycznymi cechami muzyki w południowym rejonie Polski są duża rola śpiewu męskiego, rytmy synkopowane, wolne tempo i zamiłowanie do śpiewu na otwartej przestrzeni.
Ślązacy trudnili się wieloma różnymi rzemiosłami. Słynęli z haftów, budownictwa, produkcji instrumentów, malowania obrazów i ozdabiania pisanek. Jednak ich najważnijszym i najbardziej charakterystycznym fachem była produkcja zabawek i mebli.
Z fabryk zabawek zasłynął przede wszystkim region żywiecki. Produkowano tam mnóstwo koników z wozami, kołysek, żołnierzy, karuzeli, wózków, bryczek, łóżeczek dla lalek, drewnianych i ceramicznych gwizdków, ptaków-klepaków oraz skarbonek. Ten ośrodek zabawkarstwa mógł konkurować tylko z kieleckim i myślenickim.
Natomiast śląskie meble były wykonywane z niezmierną precyzją i finezją. Najczęściej były to drewniane szafy i skrzynie, ozdabiane kwiecistymi wzorami i pięknymi zawiasami. Ich cechą charakterystyczną były ażurowe wycięcia w oparciach krzeseł i ław.
Rękodzieła
Strój
Śląsk, tak jak Wielkopolska, jest dużym rejonem. Nie dość, że możemy go podzielić na Śląsk Górny i Śląsk Dolny, każdy z tych dwóch rejonów także dzieli się na mniejsze. Na Dolnym Śląsku, mimo że słynął on z pięknych koronek, stroje ludowe wyszły z użycia już w XIX wieku. Natomiast na Górnym Sląsku utrzymują się do dziś. Najbardziej reprezentatywnym dla Górnego Śląska jest strój rozbarsko-bytomski.
www.eck.elk.pl
Panowie
panie
jedwabna, kwadratowa chustka, wiązana pod szyją w tradycyjny węzeł (tzw. jedwabowka)
okrągła czapka z lakierowanym daszkiem (tzw. maciejówka)
biała koszula z płótna
kamizelka sięgająca do bioder, ozdobiona guzikami i sznureczkami (tzw. bruclik)
skórzane, obcisłe spodnie (tzw. jelenioki)
wysokie, czarne buty ze skóry
gorset z dekoltem obszytym szeroką, ułożoną w fałdki wstążką, przyozdobiony guzikami i sznureczkami (tzw. wierzcheń)
jedwabna zapaska ozdabiana malowanymi motywami kwiatowymi
biała koszula ozdabiana kołnierzem z delikatnej koronki (tzw. kabotek)
czarne pantofelki (najczęściej)
długa i szeroka, mocno marszczona spódnica
wianek ze sztucznych kwiatów i błyskotek, ozdabiany z tyłu długą wstążką
intensywnie czerwone korale
Główne cechy kuchni śląskiej to ciężkostrawność i sytość. Skąd to się bierze? Przede wszystkim z dużej ilośći ziemniaków, kapusty i mąki, które dość często goszczą na śląskim stole.
Ziemniaki, przez Ślązaków zwane kartoflami, nie są tylko głównym składnikiem dobrze znanych klusek śląskich. Powstają z nich różne zapiekanki i sałatki, np. kartofelsalat, bratkartofle, kartoflak, szałoty i prażonki.
Innymi, oprócz tych ziemniaczanych, kluskami śląskimi były tzw. pampuchy, które były wyrobem drożdżowym, podawanym ze słodkimi sosami. Innymi znanymi deserami są szpajza i makówka.
Spośród śląskich potraw mięsnych najbardziej znanymi były karminadle (kotlety mielone) i różnego rodzaju rolady – np. wołowe (w innych regionach znane jako zrazy).
www.folkloremmalowane.pl
Pieśni
Na Śląsku można znaleźć wszystkie rodzaje piosenek - żałobne, wesołe, wolne, szybkie, poważne i żartobliwe. Wszystkie jednak łączy jedna wspólna cecha - są w nich zawarte wszystkie uczucia i refleksje autorów. Ze względu na zabory, Ślązacy przez długi czas nie mogli przekazywać następnym pokoleniom tradycji ludowych. W związku z tym wiele pieśni zaginęło i zostało zapomnianych. Jednak w XX wieku znalazło się kilku fanów folkloru śląskiego, którzy postanowili go odtworzyć i spisali pieśni zasłyszane na wsiach. Do najbardziej znanych należą: „Dziyweczko ze Śląska”, „Szła dziyweczka”, „Poszła Karolinka”, „Wczoraj była niydzieliczka”, „Dzióbka dej”, „Skokoł wróbel po desce”
Trojak
Najbardziej charakterystyczny śląski taniec ludowy. Był tańczony w trójkach, składa-jących się z jednego tancerza i dwóch tancerek. Składał się z dwóch części - wolnej w metrum 3/4 i szybkiej w metrum 2/4
www.muzeumkarkonoskie.pl
Trojak
Polonez
pochodzenie nazwy
: od kraju - taniec polski
metrum
: nieparzyste, trójdzielne - 3/4
tempo
: umiarkowane / powolne
figury
: rozdzielanie i schodzenie się par, mostek, tunel, szachownica, mijanka w czwórkach, wirówka, kółeczka,
łańcuszek po kole, wymiana kół, przeprowadzanie partnerki, kolumna par

typowy rytm poloneza:

pl.wikipedia.org
Polonez jest polskim, reprezentacyjnym tańcem narodowym. Wywodzi się z tańców chłopskich, wymyślonych na przełomie XVI i XVII wieku. Z czasem przyjał się na dworach magnackich. Na dworach królów polskich polonez stanowił element ceremoniału dworskiego, będąc paradą szlachty przed monarchą. Ma duże znaczenie w Polsce także w czasach dzisiejszych - otwiera wiele uroczystości i jest głównym elementem studniówki.
Polonez z "Pana Tadeusza"
Na kształtowanie się krakowskiej kuchni miały wpływ inne kuchnie regionalne - np. wiedeńska lub ukraińska. Wniosły one do tego menu takie potrawy, jak cielęcy sznycel, jajka po wiedeńsku itd. Warto też wspomnieć, że tradycyjna krakowska kuchnia regionalna objawia się w dwóch wymiarach - wiejskim (czyli tym ubogim) i miejskim (bogatym). Miało to wpływ przede wszystkim na składniki, a co za tym idzie - na potrawy.
Jedzenie
Taniec
W rejonie Krakowa największą popularnością cieszył się oczywiście krakowiak. Co ważne, zazwyczaj nie zaczynano nim uroczystości - był tańczony dopiero, kiedy przyszli wszyscy goście i towarszystwo się rozruszało. Przed krakowiakiem tańczono poloneza i mazura.
Muzyka
Na krakowskie rękodzieła składają się przede wszystkim szopki bożonarodzeniowe. Pomysł na budowę szopek zrodził się wśród krakowskich murarzy. W okresie jesienno-zimowym nie stawiano nowych budowli, był to więc jeden ze sposobów na życie. Za twórcę kanonu krakowskich szopek uznaje się Michała Ezenekiera – murarza żyjącego pod koniec XIX wieku. Obecni artyści korzystają z jego wzoru, tworząc własne szopki. Konkurs na najpiękniejszą szopkę bożonarodzeniową trwa od 1937, a od 1960 odbywa się w pierwszy czwartek grudnia.
W swoich projektach artyści korzystają z wizerun-ków znanych krakowskich budynków oraz znamienitych postaci. Wszystkie prace mienią się całą paletą barw.
Innymi znanymi formami rękodzieła krakowskiego są malowane domy na wschodzie regionu i pię-knie zdobione, drewniane skrzynie na całym terenie.
Rękodzieło
Stroje
Na terenie Krakowa (jako regionu etnograficznego) wyróżnia się dwa stroje ludowe - oprócz klasycznego stroju Krakowiaków Zachodnich, jest także strój Krakowiaków Wschodnich.
Warto też zauważyć, że strój krakowski, jako jedyny ze strojów ludowych, jest uważany za polski strój narodowy. Nosił go sam Tadeusz Kościuszko, naczelnik powstania narodowego z 1794r.
Panowie
panie
tzw. krakuska - szyta z czterech kawałków czerwonego sukna, obszyta czarnym barankiem, pawimi piórami i kolorowymi wstążkami
biała koszula z płótna, wiązana pod szyją czerwoną tasiemką
bogato zdobiony guzikami i chwastami (frędzlami) kaftan, sięgający do kolan
jasne spodnie w cienkie, różowe lub czerwone, prążki
wysokie, czarne, podkuwane buty
gorset z aksamitu lub sukna, ozdabiany cekinami, sznureczkami, koralikami i oczywiście haftem
zapaska w postaci białego, tiulowego fartuszka, ozdobiongo haftem
biała koszula ozdabiana delikatnym haftem
sznurowane trzewiki do połowy łydki
szeroka i wzorzysta spódnica uszyta z tybetu
wianek ze sztucznych kwiatów, ozdobiony swobodnie spadającymi na plecy wstążkami
intensywnie czerwone korale
pas nabijany mosiężnymi gwoździami i zdobiony okrągłymi blaszkami
www.nck.krakow.pl
Tak jak w pozostałych regionach polski jadłospis opierał się przede wszystkim na daniach z kapusty, kaszy i ziemniaków. Szczególnym uznaniem cieszyły się m.in. oryginalne okrągłe kluski ziemniaczane zwane hulajdami, groch z kapustą i wodzianka.
Najbardziej charakterystycznymi cechami kuchni krakowskiej są miłość do kminku i soli (a w szcze-gólności tej pochodzącej z Wieliczki) oraz wybitnie obfite śniadania, jadane przed wyjściem w pole.
W Karkowie niezwykle rozwinęła się tradycja cukiernicza. Dawniej, wyższe warstwy społeczeństwa tuczyły się sernikiem wiedeńskim czy też deserem Pischingera, zrobionym z wafli przekładanych masą kawowo-orzechową. Chłopi zadowalali się ciastem drodżowym ze śliwkami. Jednak pomimo tych różnic wszystkim znane były obwarzanki, precle i bajgle (wyroby piekarskie).
obwarzanki
www.potrawyregionalne.pl
pl.wikipedia.org
Pieśni
Dziarscy i pewni siebie Krakowiacy popisują się i przechwalają w swoich piosenkach. A wtórują im dziewczęta, przybrane w kolorowe, kwieciste wianki. Te wdzięczne wzajemne przyśpiewki i przekomarzania często nie są pozbawione nutki drobnej złośliwości, która przejawia się w wielu piosenkach i tańcach. Znane krakowskie piosenki to między innymi: "
Płynie Wisła płynie", "Leć głosie po rosie", "Brama Floryjańska", "Hej wa chłopcy Krakowiacy", "Hej, od Krakowa jadę".
pl.blog.3dtripadvisor.com
folkloremmalowane.pl
Stroje
Podhalański strój ludowy nie jest strojem "góralskim", ponieważ w Polsce występuje wiele różnych grup górali - Podhalanie to jedna z nich. Górale z Podhala do dziś dumni są ze swoich obyczajów i stroju. Noszą go przy okazji uroczystości rodzinnych, kościelnych czy państwowych. W przeszłości wykonywali go sami w gospodarstwach domowych.
Kuchnią górali podhalańskich rządziły owce - ich najważniejsi podopieczni. Największy przysmak i symbol tego regionu, oscypek, wyrabiany jest właśnie z owczego mleka. Innymi znanymi i lubianymi serami są bryndza (z dodatkiem mleka krowiego) i bundz, o łagodnym smaku.
Korzystano jednak nie tylko z mleka ale i z mięsa owczego - z baraniny przygotowywano baranie kotlety, szaszłyki, a zwłaszcza – pieczone udźce.
Ważny dodatek i jednocześnie podstawę kuchni stanowiły grule, czyli gotowane ziemniaki. Przyrządzano z nich wiele rodzajów klusek. Innym kartoflanym przysmakiem są bukty z tartych ziemniaków oraz dziadki ze spyrkom, czyli rozgotowane ziemniaki z dodatkiem mąki, okraszone smażoną słoniną. Zamiast chleba, dawni górale spożywali moskole – placki z ziemniaków i mąki, które piekło się na blasze
Jedzenie
Przełom w budownictwie zakopiańskim stworzyły projekty domów, opracowywane przez Stanisława Witkiewicza w tzw. stylu zakopiańskim. Za punkt wyjścia dla swych projektów Witkiewicz wziął tradycyjne budownictwo i zdobnictwo góralskie, któremu przydał nieco elementów secesji i rozwinął tak, by chałupy przekształciły się w wille dla zamożniejszych miłośników Zakopanego.
Architektura
Taniec
Taniec góralski jest przede wszystkim tańcem męskim, służącym ukazaniu siły i zręczności tancerza, pragnącego swymi zaletami olśnić partnerkę. I choć - poza tańcem zbójnickim - tańczą w góralszczyźnie i mężczyźni, i kobiety, to rola tancerki jest jednak podrzędna, niemal czysto dekoracyjna.
Większość tańców górlaskich tańczy jedna para, rzadziej dwie lub trzy. Sprawia to, że zabawy na Podhalu trwaja bardzo długo, gdyż zatańczyć chce każdy.
Najbardziej znanym tańcem Górali, opisywanym w pieśniach i powieściach, jest zbójnicki. Jest on tańczony przez co najmniej 4 mężczyzn. Składają się na niego bardzo charakterystyczne figury: wysokie skoki, głębokie przysiady z naprzemiennym wyrzucaniem nóg do przodu, krzesanie - czyli podskoki z „wyklaskiwaniem" rękami po stopach, fechtunek ciupagami. Marsze w koło, występujące pomiędzy poszczególnymi figurami zbójnickiego tworzą jakby osnowę i są zarazem jedyną formą wypoczynku w tym szalenie męczącym tańcu.
Muzyka
Na Podhalu muzyka wybrzmiewa przez cały czas. Zespoły grające muzykę ludową spotyka się wręcz na każdym kroku - w karczmach, zajazdach, na ulicach. Jest to spowodowane tym, że w owym rejonie folklor wciąż jest żywy i kultywowany.
Typowa kapela góralska składa się z 4 muzykantów. W jej skład wchodzą pryma (najczęściej skrzypce, grająca melodię prowadzącą), dwie sekundy (także skrzypce, akompaniujące prymie) oraz basy ("małe kontrabasy", tworzące rytmiczną podstawę). W zespole można spotkać takie instrumnety, jak: dudy, fujarka, gęśle (rodzaj skrzypiec), klarnet, flet.
panie
śnieżnobiała koszula ozdobiona białym haftem
barwnie wyszywany gorset, sznurowany szeroką wstążką
intensywnie czerwone korale
kierpce przywiązywane do nóg "nawłokami"
szeroka, intensywnie marszczona spódnica, szyta z kwiecistego tybetu
Panowie
czarny, filcowy kapelusz z kostkami wokół główki i piórkiem
biała koszula z lnu z wykładanym kołnierzykiem
noszona na ramionach, jak peleryna, ozdobiona haftem cucha
portki szyte z białego sukna, zdobione pomponami, oblamówkami i parzenicami
kierpce ozdabiane ćwiekami i wiązane rzemieniami
szeroki pas, zdobiony wyżłobieniami i ćwiekami
www.marekmankowski.com
cucha
ciupaga
gazetabaltycka.pl
"Hej od krakowa jadę"
Hej, od Krakowa jadę
w dalekie, obce strony,
bo mi nie chcieli dać, hosadyna,
Marysi ulubionej.
Oj, szerokim gościńcem,
oj, jedzie wóz za wozem,
jak mi cię nie dadzą, hosadyna,
oj, popłynę se morzem.
Oj, popłynę se morzem,
oj, utopię się w Wiśle
żebyś ty wiedziała, hosadyna,
jak ja o tobie myślę.
Jak ja o tobie myślę
i myśleć nie przestanę,
przy tobie, dziewczyno, hosadyna,
na zawsze pozostanę.
krakowiak
pochodzenie nazwy
: od regionu
metrum
: parzyste, dwudzielne - 2/4
tempo
: szybkie, energiczne
figury
: krok zasadniczy w obrotach, krok zasadniczy w kwadracie, obroty tancerki, cwały w przód i w tył zmienne, cwały w bok, krok z doskokiem, krok obrotowy, przytupnięcia
rytm:
synkopowany (z przesunięciem akcentu z mocnej na słabą część taktu)

Największą popularność taniec ten zdobył na przełomie XIX i XX wieku, jeszcze w czasach zaborów. Był prowadzony przez wodzireja, którego ruchy naśladowali pozostali tancerze. Charakterystyczny dla krakowiaka jest ruch zwany "hołubiec", czyli podskoki z jedno-czesnym uderzeniem o siebie obcasów.
krakowiak w wykonaniu zespołu "Słowianki"
pszoniak.net
Oprócz gruli, popularnymi warzywami w podhalańskiej kuchni były od wieków: brukiew, rzepa, marchew, fasola i groch. Jednak zdecydowany prym wśród spożywanych na Podhalu warzyw wiedzie kapusta. To właśnie z niej powstaje kwaśnica – najsłynniejsza góralska zupa.
polki.pl
Góralskie sery
Pieśni
Charakterystyczna dla pieśni góralskich jest przede wszystkim gwara. Nadaje piosenkom charakter i sprawia, że są oryginalne. Ważne jest także to, że większość utworów jest dość krótka – zazwyczaj składają się one z jednej zwrotki, tzw. „przyśpiewki”, która jest wykonywana przed rozpoczęciem tańca. Tematyka pieśni jest najróżniejsza - opowiadają o niespełnionych miłościach, o dzielnych zbójnikach, o pasterzach, myśliwych i zabawnych wypadkach. Mimo to, każda z nich obfituje w emocje, przekazywane za pomocą wielu środków poetyckich. Do znanych pieśni Podhala należą: "A my wom zycymy", "A o tadra", "Orwa", "Sarna", "Hajduk" i "Ej śniło mi się śniło".
"Jak górolem być" - w wykonaniu zespołu "Siklawa"
Związek z regionem - a zarazem z epoką - podkreślały także liczne zdobienia, wywodzące się z góralskiej tradycji, ale znacznie przez Witkiewicza rozwinięte. Charakterystyczne "słonecka" na ścianach szczytowych dachów góralskich domów, zostały wykorzystane także dla zdobienia drzwi i okien. Wolne płaszczyzny często wykorzystywano dla umieszczenia na nich płaskorzeźbionych motywów roślinnych.
Wille w stylu zakopiańskim są zatem drewniane, mają strome, kryte gontem dachy czy też wysokie podmurówki z łamanego kamienia. Sytuowano je zwykle na skarpie, co powodowało, że podmurówka z jednej strony była znacznie wyższa niż z drugiej, dochodząc niekiedy do kilku metrów wysokości. W podmurówce pozostawiano łukowate okna do piwnicy. Nadawało to Witkiewiczowskim domom charakter jakby regionalnych twierdz. Charakterystycznym elementem były też przyłapy - odkryte werandy, schowane pod mocno wysunięte okapy.
Wciąż istniejące wille zbudowane w stylu zakopaińskim, będącym ponikąd wizytówką Podhala, to między innymi: Willa Koliba, Willa Pod Jedlami i Willa Konstantynówka.
folkloremmalowane.pl
by Julianna Piskorz 1a
Full transcript