Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

MADDENİN DEĞİŞİMİ

No description
by

Betül Uc

on 15 December 2014

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of MADDENİN DEĞİŞİMİ

MADDENİN DEĞİŞİMİ
5.SINIF FEN BİLİMLERİ
MADDENİN HAL DEĞİŞİMİ
Kavramlar ve Terimler
Hal Değişimi
Erime
Donma
Kaynama
Buharlaşma
Yoğuşma
Süblimleşme
Kırağılaşma
Hal Değişimi
Maddeler doğada katı, sıvı ve gaz hâlinde bulunur. Maddelerin bir hâlden başka bir hâle geçmesine
hâl değişimi
denir. Günlük hayatta hâl değişimi olaylarına çok sık rastlarız. Buzluktan çıkardığımız buzun bir süre sonra suya dönüşmesi, katı hâlden sıvı hâle geçişe bir örnektir. Aynı şekilde çay yapmak için ısıttığımız sudan çıkan buhar, suyun sıvı hâlden gaz hâline geçtiğini gösterir.
Erime
Yazın daha dondurmamızı bitirmeden dondurmanın külahtan akmaya başladığını, kışın ise çok soğuk havalarda su birikintilerinin ve hatta göllerin buz tuttuğunu görmüşsünüzdür. Peki, maddelerdeki bu değişimler sizce neden olmaktadır?
Bir maddenin ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçmesine
erime
denir. Buzun, demirin ve altının ısı alarak katı hâlden sıvı hâle geçmesi erime olayına örnektir. Benzer şekilde yemek yaparken tereyağının sıvı hâle geçmesi de erime olayına örnektir. Erime olayının gerçekleşmesi için maddeler çevrelerinden ısı alırlar. Elimize aldığımız buz elimizden ısı alarak erirken, elimiz ısı kaybettiği için üşür.

Donma
Erime olayının tersinde ise bir madde ısı vererek sıvı hâlden
katı hâle geçer. Bu olaya
donma
denir. Kışın çok soğuk havalarda
göllerin buz tutması, buzdolabına konulan erimiş hâldeki çikolatanın
katılaşması donma olayına örnektir. Donan madde ısı verdiği
için çevresindeki maddeler ısınır. Bu nedenle kar yağarken
hava ısınır. Benzer şekilde buz kalıplarına su koyup buzluğa yerleştirdiğimizde, kalıptaki su ısı verip buz olarak katı hâle geçer.
Erime ve donma olayları birbirinin tersidir.
Erime ve donma olayları sayesinde maddelere şekil verebiliriz. Örneğin buzdolabından çıkardığımız çikolata sıcak havalarda belirli bir süre dışarıda bırakılırsa erir. Çikolatanın tekrar şekil alıp donması için çikolatayı buzdolabına koyarız. Benzer şekilde demir, plastik, cam ve altın gibi katılar ısı alarak erir ve sıvı hâle geçer. Daha sonra sıvı hâldeki bu maddeler kalıplara dökülerek dondurulur ve bu maddelerin şekil alması sağlanır. Erime ve donma olaylarından faydalanılarak çeşitli eşya, araç ve gereçler yapılır. Aynı zamanda atık demir, plastik ve cam gibi maddeler erime ve donma olayları sayesinde yeniden kullanılabilir hâle getirilir.
Buharlaşma
Yıkadığımız çamaşırlarımızın ve ıslak ellerimizin zamanla kuruduğunu görürüz. Bu olaylar esnasında madde ısı alarak sıvı hâlden gaz hâline geçer. Bir maddenin ısı alarak sıvı hâlden gaz hâline geçmesine
buharlaşma
denir.

Buharlaşmanın olabilmesi için madde çevresinden ısı alır. Bu yüzden madde ısınırken çevresinde soğuma olur. Örneğin, elimize kolonya döktüğümüzde kolonya elimizden ısı alarak buharlaşır, elimiz ise ısı verdiği için elimizde serinleme hissederiz. Aynı şekilde denizden çıktığımızda ıslak olan tenimizde bulunan su, vücudumuzdan ısı alarak buharlaşır. Bu durumda vücudumuz ısı verdiği için üşüdüğümüzü hissederiz.
Kaynama
Buharlaşma ve kaynama olayları birbirinden farklı olmasına rağmen genellikle birbiriyle karıştırılmaktadır. Sıvılar her sıcaklıkta buharlaşır ve buharlaşma sadece sıvının yüzeyinde olur. Sıvılar ısıtıldığında buharlaşma miktarı artar. Bir süre sonra sıvının içerisinde kabarcıklar oluşur. Bu kabarcıklar sıvı hâlden gaz hâline geçen buhardır. Bu şekilde, buharlaşmanın en hızlı olduğu duruma
kaynama
denir. Örneğin makarna yapmak için suyu ısıttığımızda buharlaşma her sıcaklıkta gerçekleşir. Ancak bu durum, suyun kaynadığı anlamına gelmez. Yeterli buhar oluştuktan ve suyun sıcaklığı belli bir noktaya geldikten sonra kaynamaya başladığını görürüz. Buharlaşma sadece yüzeyde, kaynama ise sıvının her tarafında meydana gelir. Ayrıca buharlaşma her sıcaklıkta olurken, kaynama belirli bir sıcaklıkta olur. Bu nedenle saf maddelerin belirli bir kaynama noktası vardır. Deniz seviyesinde su 100 santigrat derecede kaynarken, etil alkol 78 santigrat derecede kaynar.
Yoğuşma
Buharlaşma olayının tersinde ise, madde ısı vererek gaz
hâlinden sıvı hâle geçer. Bu olaya yoğuşma denir. Su buharından
yağmur oluştuğunu, kışın evimizin camlarının buğulandığını, buzdolabından çıkardığımız şişenin yüzeyinde ve çimlerin üzerinde su damlacıklarının oluştuğunu görmüşsünüzdür. Bu olayların sebebi, havada bulunan su buharının soğuk bir ortamla karşılaşıp yoğuşmasıdır. Benzer şekilde, yemeklerimizi pişirirken oluşan buhar da soğuk olan tencere kapağına çarparak yoğuşur. Böylece kapak üzerinde su damlaları oluşur. Yoğuşma sırasında maddeler ısı verdiği için çevreleri ısınır.
Buharlaşma ve yoğuşma olayları birbirinin tersidir.
Elbiselerimizi güveden korumak ve tuvaletlerdeki kokuyu gidermek için naftalin kullanırız. Dondurmanın erimesini engellemek için kuru buz olarak bilinen katı karbondioksit kullanılır. Hem naftalin hem de kuru buz, sıvı hâle geçmeden katı hâlden doğrudan gaz hâline geçer. Bu şekilde katı bir maddenin ısı alarak sıvı hâle geçmeden doğrudan gaz hâline geçmesine
süblimleşme
denir.
Sümlimleşmenin tersine, gaz hâlindeki bir maddeni ısı vererek sıvı hâle geçmeden doğrudan katı hâle geçmesine ise kırağılaşma denir. Kırağılaşmaya, su buharının çok soğuk yüzeylerde katı hâle geçerek yaprakların, çimlerin ve arabaların üzerinde buz
kristalleri oluşturması örnek olarak verilebilir. Ayrıca gökyüzüne baktığımızda uçağın geçtiği kısımlarda izler görürüz. Uçaklar genellikle 10.000 m yükseklikte uçar ve bu yükseklikteki sıcaklık yaklaşık –50 santigrat derecedir. Bundan dolayı uçak motorundan, karbondioksitin yanında çıkan su buharı bu sıcaklıkta aniden donar.
Bu durum kırağılaşma olayı için bilinen örneklerden birisidir.
Kırağılaşma
Süblimleşme
Şimdi hep beraber "madde" şarkısını söyleyelim :)
Full transcript