The Internet belongs to everyone. Let’s keep it that way.

Protect Net Neutrality
Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

44

No description
by

bat bujee

on 3 October 2012

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of 44

УЛС ТӨРИЙН НАМЫН
ТУХАЙ ХУУЛЬ Улс төрийн албан хаагчаас бусад төрийн
албан хаагч өөрийн албан тушаалын хүрээнд хамаарах албан үүрэг гүйцэтгэхдээ аль нэг намын эрх ашгийг хамгаалсан шийдвэр гаргах, сурталчилгаа хийх, нэр дэвшигчийн сонгуулийн сурталчилгаанд оролцохыг хориглоно. Гишүүддээ намын удирдах байгууллагын
төлөөлөлд орох, сонгуульд нэр дэвших, сонгогдоход үндэс угсаа, арьс өнгө, нас хүйс, хөрөнгө чинээ, эрхэлсэн ажил, албан тушаалаар ялгаварлахгүйгээр адил тэгш боломж олгох

Үйл ажиллагаагаа нутаг дэвсгэрийн зарчмаар явуулах Хуульд заасны дагуу төрийн зарим албан хаагчийн намын гишүүнчлэлийг түдгэлзүүлж болно.

Иргэний хувийн байдлыг тодорхойлох албан бичиг баримтанд хуульд зааснаас бусад тохиолдолд тухайн иргэний зөвшөөрөлгүйгээр аль намын гишүүн болох талаар тодорхойлохыг хориглоно. Үндсэн хуульд заасны дагуу аль нэг намд эвлэлдэн нэгдсний төлөө болон гишүүний хувьд
иргэнийг мөшгөн хавчих, заналхийх, гүтгэх, доромжлох, дарамтлахыг хориглоно.

МУ-ын иргэн зөвхөн нэг намд харьяалалтай байна. Нэгдүгээр бүлэг
Нийтлэг үндэслэл Төрийн жинхэнэ албан хаагч албан үүргээ
гүйцэтгэхдээ хуулийг чанад баримтлах бөгөөд албан тушаалынхаа эрх мэдлийг аль нэгэн намын эрх ашигт нийцүүлэн ашиглахыг хориглоно.

Нам шашны болон боловсролын байгууллагын сургалтын үйл ажиллагаанд оролцохыг хориглоно. Намын зүгээс төрийн байгууллага, тэдгээрийн
албан тушаалтны үйл ажиллагаанд хутгалдан оролцохыг хориглоно. 7 дугаар зүйл. Намын гишүүний болон төрийн албан хаагчийн үүргийг зааглах Нам нь оноосон нэртэй байх бөгөөд түүний төгсгөлд
“Нам” гэсэн ерөнхий нэрийг заавал хэрэглэнэ.

Намын бүтэн болон товчилсон нэр нь байгууллага, аж ахуй нэгж, бусад намын нэртэй адил байх, түүнчлэн хүний нэрээр нэрлэхийг хориглоно. 6 дугаар зүйл. Намын нэр Бусад намын үйл ажиллагаанд хүндэтгэлтэй хандах

Монгол Улсаас гадаад улстай тогтоосон
найрамдалт харилцаа, хамтын ажиллагааг эрхэмлэн хүндэтгэх

Дотоод асуудлаа ардчилсан зарчмыг баримтлан олонхийн саналаар шийдвэрлэх Ардчилсан ёс, шударга ёс, эрх чөлөө, тэгш байдал,
үндэсний эв нэгдэл, тусгаар тогтнолыг хангах, нийгэм, төрийн аюулгүй байдлыг сахиж, хуулийг дээдлэн биелүүлэх

Үйл ажилагаагаа ил тод явуулах 5 дугаар зүйл. Намын үйл ажиллагааны зарчим Нам нь Монгол Улсын Үндсэн хуульд
заасны дагуу нийгмийн ашиг сонирхол болон хувийн үзэл бодол, улс төрийн үйл ажиллагаа явуулах зорилгын үүднээс сайн дураараа эвлэлдсэн МУ-ын иргэдийн нэгдэл мөн. 4 дүгээр зүйл. Намын тухай ойлголт Хуульд зааснаас бусад тохиолдолд намын гишүүн байх нь түүний эрх, эрх чөлөөг хязгаарлах, эсхүл түүнд давуу байдал олгох үндэслэл болохгүй.

Намд албадан элсүүлэх болон намаас гарахыг шаардах, шахалт үзүүлэхийг хориглоно. МУ-ын сонгуулийн эрх бүхий иргэн сайн дурын үндсэн дээр нам байгуулах, намд элсэх, намаас гарах, хууль болон тухайн намын дүрэм, мөрийн хөтөлбөрт нийцүүлэн улс төрийн үйл ажиллагаанд оролцох эрхтэй. 3 дугаар зүйл. Намд эвлэлдэн нэгдэх МУ-ын иргэний эрх МУ-ын иргэдийн эвлэлдэн нэгдэх эрхийг хангах зорилгоор нам байгуулах, үйл ажиллагааг нь зогсоох, тараах, улсын бүртгэлд бүртгэх, намын зохион байгуулалт, үйл ажилагааны эрх зүйн үндсийг тогтоож, үүнтэй холбогдон үүсэх харилцааг зохицуулахад оршино. 1 дүгээр зүйл. Хуулийн зорилт Намын үйл ажиллагаанд тухайн намын хяналтын байгууллага хяналт тавина.

Намын дүрэм, мөрийн хөтөлбөр, тэдгээрт оруулсан нэмэлт, өөрчлөлт нь Yндсэн хууль, энэ хуультай нийцэж байгаа эсэхэд Улсын дээд шүүх хяналт тавина. Нам өөрийн дүрэм, мөрийн хөтөлбөртөө оруулсан нэмэлт, өөрчлөлтийг 10 хоногийн дотор Улсын дээд шүүхэд бүртгүүлнэ. Намын үйл ажиллагаанд тавих хяналт Намын санхүүгийн үйл ажиллагаанд тухайн намын хяналтын байгууллага хяналт тавина.
Намын төв байгууллага нь харьяа байгууллагын санхүүгийн тайлан гаргасны дараа нэгдсэн тайлан гаргана.

Намын удирдлага, намын санхүүгийн
албаны дарга, ерөнхий менежер, түүнтэй адилтгах албан тушаалтан нь аль нэгэн улс төрийн сан, нийгэмлэг, аж ахуйн нэгж, байгууллагад санхүүтэй холбогдсон ажил, албан тушаал эрхлэхийг хориглоно.
Намын дарга намын санхүү, төсвийн үйл ажиллагаанд захиран зарцуулах эрхтэйгээр оролцохыг хориглоно. 20 дугаар зүйл. Намын санхүүгийн хяналт УИХ-н сонгуулиар тухайн намын авсан саналыг нийт хүчинтэй саналын тоотой харьцуулах зарчмаар нэг саналыг  мянган төгрөгөөр тооцож, сонгуулийн дүн гарсны дараа гурван сарын дотор багтаан Улсын Их Хуралд суудал бүхий намд төр нэг удаа мөнгөн дэмжлэг үзүүлнэ.

УИХ-д суудал бүхий намд түүний авсан
суудлын тоогоор Улсын Их Хурлын гишүүний нэг суудлыг жилд арван сая төгрөгөөр тооцож,  Улсын Их Хурлын тухайн бүрэн эрхийн хугацаанд улирал тутам улсын төсвөөс санхүүжилт олгоно. Энэхүү санхүүжилтийн 50 хувийг Улсын Их Хурлын гишүүдийн сонгуулийн тойрогт явуулах үйл ажиллагаанд зарцуулна. 19 дүгээр зүйл. Төрөөс үзүүлэх санхүүгийн дэмжлэг Дараахь этгээдээс хандив авахыг хориглоно:
арван найман насанд хүрээгүй Монгол Улсын иргэн;

төрийн болон төрийн өмчийн оролцоотой
аж ахуйн нэгж, байгууллага;

шашны байгууллага;
олон улсын байгууллага, гадаадын иргэн, хуулийн этгээд, харьяалалгүй хүн;

байгуулагдаад нэг жил болоогүй хуулийн этгээд;

тодорхой нэр хаяггүй этгээд;

дампуурсан болон банкны хугацаа хэтэрсэн зээлийн өртэй хуулийн этгээд;

хуулиар хориглосон бусад этгээд. Гишүүн намын дүрмээр зохицуулсан хэмжээгээр намд татвар өгч болно.  
Гишүүн, дэмжигчид үзэл бодол, итгэл үнэмшлээрээ намыг дэмжин
хандив өргөж болно. Хандивыг зөвхөн тухайн шатны намын байгууллагын дансаар дамжуулж авна.

Намд зориулж нэг удаа өгөх хандивын дээд хэмжээ хуулийн этгээдээс арван сая, иргэдээс нэг сая төгрөгөөс хэтэрч болохгүй бөгөөд нэг  хандивлагч намын нэг байгууллагад  жилд 2-оос дээш удаа хандив өгөхийг хориглоно. Намд хандив өгсний төлөө албан тушаал, хувийн эрх ашиг хөөцөлдөх, шахалт үзүүлэхийг хориглоно.

Нам хандивынхаа талаар нийтэд мэдээлж байна.

Гишүүний татвар болон хандивыг тооцооны нэг дансанд байршуулна.
Сонгуулийн үйл ажиллагаанд зориулж намд өргөсөн хандивын асуудлыг сонгуулийн хууль тогтоомжоор зохицуулна. 18 дугаар зүйл. Гишүүний татвар, намд өгөх хандив Намын орлогыг зөвхөн намын мөрийн хөтөлбөр,
дүрэмд тусгагдсан үйл ажиллагаа явуулахад зарцуулна.
Намын орлогыг өөр зүйлд зарцуулах, гишүүдэд ногдол ашиг болгон хуваарилахыг хориглоно. 17 дугаар зүйл. Намын орлогын зарцуулалт Намын хөрөнгөд дараахь зүйл хамаарна:
гишүүний татвар
гишүүн, талархан дэмжигч иргэн, хуулийн этгээдээс өгсөн хандив;
төрөөс үзүүлэх санхүүгийн дэмжлэг;
намын бэлэгдэл бүхий бэлэг дурсгалын зүйлс, намын өмчлөлд байгаа эд юмс;
намын хэвлэл, мэдээлэл, сурталчилгааны орлого;
өөрийн өмчлөлийн эд хөрөнгийг худалдах буюу түрээслүүлж ашиглуулснаас олсон орлого;
намын мөнгөн хөрөнгийг банкинд хадгалуулсны хүү.

Энэ хуулийн 16 дугаар зүйлд зааснаас бусад хэлбэрээр ашиг олох аж ахуйн үйл ажиллагаа эрхлэхийг хориглоно.          16 дугаар зүйл. Намын хөрөнгө, орлого ДӨРӨВДYГЭЭР БYЛЭГ 
Намын санхүүжилт
Энэ хуулийн 18.7-д заасан этгээдээс хандив авсан бол хандивыг хурааж, тухайн намд 200000-250000 хүртэл төгрөгийн, албан тушаалтанд 50000-60000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах.

Намын санхүүгийн үйл ажил
лагаанд аудит хийлгэхээс зайлсхийсэн, аудит хийлгэн баталгаажуулсан боловч нийтэд мэдээлээгүй бол албан тушаалтанд 40000-60000 хүртэл төгрөгийн,  намд 100000-250000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах;

Нам нягтлан бодох бүртгэл болон санхүүгийн анхан шатны баримт хөтлөөгүй, санхүүгийн тайлан, мэдээллийг үнэн зөв, хугацаанд нь гаргаагүй, санхүүгийн тайлан, нягтлан бодох бүртгэлийн баримт болон санхүүгийн тайланг Архивын тухай хуулийн дагуу хадгалаагүй тохиолдолд холбогдох хуульд заасны дагуу   хариуцлага хүлээнэ. Намын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн нь гэмт хэргийн бүрэлдэхүүнтэй бол гэм буруутай этгээдэд Эрүүгийн хуульд заасан хариуцлага хүлээлгэнэ.
Намын тухай хууль тогтоомж зөрчсөн нь эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэхээргүй бол дор дурдсан захиргааны хариуцлагыг шүүгч ногдуулна:

Иргэнийг намд элсүүлэх болон түүнээс гарахыг албадсан, шахалт үзүүлсэн бол албан тушаалтанд 30000-60000 хүртэл төгрөгийн, иргэнд 20000-40000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах;

Иргэний зөвшөөрөлгүйгээр намын харьяаллыг нь тодорхойлсон
бол албан тушаалтанд 20000-60000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах;
Хуулиар хориглосон бусад хэлбэрээр ашиг олсон бол олсон ашгийг хурааж, албан тушаалтанд 40000-60000 хүртэл төгрөгийн, намд 200000-250000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах;

Намын  орлогоос ногдол ашиг  хуваарилах,  иргэн,   аж ахуйн   нэгж,    байгууллагын     төлбөрийг     төлөх, өөр зүйлд зарцуулсан бол албан тушаалтанд 40000-60000 хүртэл төгрөгийн, намд  200000-250000 хүртэл төгрөгийн торгууль ногдуулах; 24 дүгээр зүйл. Хууль тогтоомж зөрчигчдөд хүлээлгэх хариуцлага Нам үйл ажиллагаагаа намын эрх барих дээд байгууллагын шийдвэрээр зогсоох бөгөөд ажлын 5 өдөрт багтаан Улсын дээд шүүхэд энэ тухай бичгээр мэдэгдэнэ. Улсын дээд шүүх ажлын 5 өдөрт багтаан уг намыг улсын бүртгэлээс хасч, нийтэд мэдээлнэ. Энэ тохиолдолд намын хөрөнгийг түүний  дүрэмд заасны дагуу шийдвэрлэнэ.

Монгол Улсын бүрэн эрхт байдал, тусгаар тогтнолыг бусниулах, үндэсний эв нэгдлийг задлан бутаргах, Yндсэн хуулийн бус аргаар төрийн эрхийг авах, хүч түрэмгийлэх, яс, үндэс, арьсны өнгөөр ялгаварлан гадуурхах, бусад орны тусгаар тогтнол, нутаг дэвсгэрийн бүрэн бүтэн байдлын эсрэг үйл ажиллагаа, сурталчилгаа явуулсан буюу шашны, цэргийн болон цэрэгжсэн, фашист намын хэлбэрт шилжсэн бол Улсын дээд шүүх намыг тараах тухай шийдвэр гаргаж, уг намыг заасан хугацаанд улсын бүртгэлээс хасч, нийтэд мэдээлнэ. Намын үйл ажиллагааг зогсоох, намыг тараах Монгол Улсын Ерөнхийлөгчид өөрийн гишүүн, дэмжигчдээсээ нэр дэвшүүлэх;

Хууль, Улсын Их Хурлын бусад шийдвэрийн төсөл
болон бодлогын талаархи асуудлыг Улсын Их Хурал дахь намын бүлгээрээ, хэрэв намын бүлэггүй бол Улсын Их Хурлын гишүүнээрээ дамжуулан Улсын Их Хуралд оруулах;

Улсын Их Хурал дахь намын бүлгээрээ дамжуулан улс төрийн албан тушаалд нэр дэвшүүлэх санал тавих;
Улсын Их Хурал дахь намын бүлгээрээ дамжуулан Улсын Их Хурлын чуулганы нээлтийн ажиллагаанд улс орны бодлогын асуудлаар байр сууриа илэрхийлэх. 22 дугаар зүйл. Улсын Их Хуралд суудал бүхий намын эрх ТАВДУГААР БYЛЭГ 
Бусад зүйл

4. Монгол улсын хамгийн анхны намыг нэрлэнэ үү?

3. МАХН хэдэн онд байгуулагдсан бэ?

2. Намын орлогыг юу юүнд зарцуулах вэ?


Улс төрийн намын тухай хууль хэдэн
бүлэг, хэдэн зүйлтэй вэ?
5. Ажлын хэдэн хоногийн дотор тухайн
намыг улсын бүртгэлд бүртгэж гэрчилгээ олгох вэ?
10 дугаар зүйл. Намыг улсын бүртгэлд
бүртгэхээс татгалзах Намын санхүүгийн асуудал эрхэлсэн эрх бүхий удирдах ажилтан
/ менежер, ерөнхий нягтлан бодох/-ны бүртгэл
- овог
-эцгийн болон өөрийн нэр
-иргэний үнэмлэх болон регистрийн дугаар
- оршин суугаа газрын хаяг
-гарын үсэг
-Намын хөрөнгийн мэдээ
-хуульд заасан бусад баримт бичиг Улсын дээд шүүх намыг бүртгэхдээ
энэ хуулийн 9.3-т болон холбогдох хуульд зааснаас бусад баримт бичиг шаардахыг хориглоно.
Хуульд заасан шаардлагыг хангаж улсын бүртгэлд бүртгүүлснээр нам үйл ажиллагаагаа Монгол улсын нутаг дэвсгэрт явуулах эрхтэй. Намын 801 –ээс доогүй гишүүний бүртгэл
- овог
-эцгийн болон өөрийн нэр
-иргэний үнэмлэх болон регистрийн дугаар
- оршин суугаа газрын хаяг
-гарын үсэг Намыг бүртгүүлэхийг хүссэн намын даргын гарын үсэг бүхий өргөдөл

Намын нэр, билэгдэл, далбаа

Намын дүрэм

Намын мөрийн хөтөлбөр

Намын гүйцэтгэх байгууллага байнга оршин байгаа хууль ёсны хаяг Нам нь Улсын дээд шүүхэд бүртгүүлэхдээ Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн тухай хуулийн 16.1-д зааснаас гадна дараах бичгийг бүрдүүлнэ. Хуулийн этгээдийн улсын бүртгэлийн
тухай хуулийн 14.1- д заасны дагуу тухайн нам үүсгэн байгуулагдсан өдрөөсөө хойш ажлын 10 хоногт багтаан бүртгэх байгууллагаас баталсан маягтын дагуу бүртгүүлэх өргөдлөө Улсын дээд шүүхэд гаргана. 9 дүгээр зүйл. Намыг улсын бүртгэлд бүртгэх Нам үүсгэн байгуулагдаж
Улсын дэд шүүхэд бүртгүүлснээс хойш 18 сарын дара Улсын их хурал болон Аймаг нийслэл, сум, дүүргийн иргэдийн төлөөлөгчдийн Хурлын сонгуульд оролцож болох бөгөөд энэ заалт өөрчлөн байгуулагдаж шинээр бүртгүүлсэн намуудад хамаарахгүй. Намыг зохион байгуулах Их хурал /цаашид “үүсгэн ” гэх /-аар үүсгэн байгуулна.

Намыг үүсгэн байгуулах хурлын бэлтгэлийг урьдчилан
хангах ба зохион байгуулахж явуулах газар, хугацааг 2 сарын өмнө төлөөлөгчдөд мэдэгдсэн байна.

Намыг үүсгэн байгуулах хуралд орон нутгаас төлөөлөх төлөөлөгчдийг оролцуулан зохион байгуулна. 8 дугаар зүйл. Нам үүсгэн байгуулах Нам байгуулах Хоёрдугаар бүлэг Намын дүрэм, хөтөлбөр нь Монгол Улсын хууль болон бусад хуульд харшилснаас

Гишүүдийн тоо нь энэ хуулийн 9.3.7 –д заасан тоонд хүрээгүй
буюу бүртгэлд орсон гишүүн нь өөр намын харьяалалтай, эсхүл өөр хүн төлөөлсөн

Улсын дээд шүүх тухайн намыг бүртгэхээс татгалзсан тухай шийдвэрийг энэ хуулийн 9.4-т заасан хугацаанд гаргах бөгөөд уг шийдвэрт татгалзсан үндэслэлээ тодорхой заана. Энэхүү шийдвэрийг зохих этгээд албан ёсоор мэдэгдэж, нийтэд мэдээлнэ. 10.1 Улсын дээд шүүх намыг дараах үндэслэлээр улсын бүртгэлд бүртгэхээс татгалзана. Намын бүтэн бүтэн болон товчилсон нэр, бэлэгдэл, далбааны загварыг батлах

Намын мөрийн хөтөлбөр, дүрмийг батлах


Намын удирдах болон хяналтын байгууллагыг сонгон байгуулах, түүний зохион байгуулалтын бүтэц, эрх, үүргийг тогтоох

Нам үүсгэн байгуулсан тухай шийдвэрийг батлах
Намыг үүсгэн байгуулах хурлаар дараахь асуудлыг хэлэлцэн шийдвэрлэнэ. Намыг хуульд заасны дагуу нийлүүлэх , нэгтгэх замаар өөрчлөн байгуулж болно.

Хоёр буюу түүнээс дээш намын үйл ажиллгааг зогсоож
нийлүүлэх, нэг намын үйл ажиллгааг зогсоож өөр намтай нэгтгэх тухай асуудлыг намын гишүүдийн хэлэлцүүлэг явуулсны үндсэн дээр намын Их хурлуудаар хэлэлцэн шийдвэрлэнэ.

Нийлсэн намуудын эрх, үүрэг, хариуцлага, гишүүдийн намын харяалал, эд хөрөнгө нь нийлэх замаар өөрчлөн зохион байгуулагдсан намд шилжих бөгөөд уг нам энэ хуульд заасны дагуу шинээр бүртгүүлнэ 15 дугаар зүйл. Намыг өөрчлөн байгуулах, нам нэрээ өөрчлөх Нам дор дурдсан эрх үүрэгтэй байна:

Монгол Улсын Их Хурлын болон Аймаг, Нийслэл, сум дүүргийн иргэдийн Төлөөлөгчдийн хурлын сонгуулд оролцох

жагсаал, цуглаан болон бусад үйл ажиллагааг хуулийн хүрээнд санаачлан зохион байгуулах

Намын болон гишүүнийхэээ эрх, хууль ёсны ашин сонирхлыг хамгаалах

хуульд өөрөөр заагаагүй бол үйл ажиллгааныхаа зохион байгуулалтын бүтэц, зорилт, арга хэлбэрээ чөлөөтэй сонгох

өөрийн өмч хөрөнгөтэй байх

Үндэсний эрх ашигт харшлахгүйгээр бусад орны нам, Олон улсын байгууллагатай харилцах, холбоо тогтоох

Хууль заасан бусад эрх 14 дүгээр зүйл. Намын эрх Нам нь Монгол Улсын хууль тогтоомж,
үндэсний эрх ашигт нийцсэн өөрийн үзэл баримтлал, үйл ажиллагааны зарчим, эрхэм зорилго, тэдгээрийг хэрэгжүүлэх үндсэн арга замыг тодорхойлсон мөрийн хөтөлбөртэй байна. 12 дугаар зүйл. Намын мөрийн хөтөлбөр
Намын дотоод зохион байгуулалт, удирдлагын
тогтолцоог намын дүрмээр зохицуулна. 11 дүгээр зүйл.
Намын дүрэм Гуравдугаар бүлэг
Намын зохион байгуулалтад тавих шаардлага Анхаарал тавьсан та бүхэнд баярлалаа. Төр засгийн төлөө өрсөлдөөнд хоёр нам байнга
давамгайлж, засаг төрийг ээлжлэн хэвшсэн системийг хоёр намын тогтолцоо гэдэг. Жишээ нь, Англид лейборист ба консерватив, Японд либерал ардчилсан ба социалист намууд, АНУ-д ардчилсан ба бүгд найрамдах нам зонхилон ээлжилж төр засгийн эрх барьж ирлээ. Сөрөг бусад намгүйгээр эрх баригчдын нам ганцаар оршин
тогтнож төр засгийн эрхийг байнга атгаж байх үеийн намын системийг нэг намын тогтолцоо гэж нэрлэнэ. Тоталитар дэглэмтэй улс орнуудад голдуу нэг намын ноёрхол тогтож байдаг. Одоо Хятад, Куба, хойт Солонгост нэг намын ноёрхол байгаа ба манай улсад ч гэсэн 1990 он хүртэл ийм дэглэм оршиж байв. • Иргэдийн улс төрийн идэвхийг сэргээн, тэднийг аль болох улс төржүүлэх. Үүнд, ухуулга, сурталчилгаанаас гадна олон түмнийг хамарсан том жагсаал цуглаан зохион байгуулах асуудал хүртэл багтана.
• Бусад намуудтай эвсэх боломжийг судалж,
өөрийн намын сонирхлыг бусад нам, хөдөлгөөний сонирхолтой нийцүүлэн улс төрийн эвсэл байгуулах.
• Намын хяналтын үүрэг. Тухайлбал, нам аль нэг байгууллагад өөрийн хүнийг (ялангуяа удирдлагаар) тавина гэдэг бол тэнд хяналтаа тогтоож байна гэсэн үг болно. Гадаад үүрэг: • Нам дэмжигчдээ улс төрийн талаар гэгээрүүлэх
замаар гишүүн элсүүлэх,
• Уулзалт, сургалт-семинар зохион байгуулах, намаас гаргаж буй баримт бичиг, материалаар хангах, төв байгууллагаас анхан шатны байгууллагатайгаа холбоотой байх,
• Улс төрийн боловсон хүчнийг шилж сонгосны үндсэн дээр намын элит хэсэг ба улс төрийн лидерүүдийг бий болгох. Дотоод үүрэг:  Олон түмний нам эхэн үедээ анги, давхраа, шашны
гэх зэрэг нийгмийн тодорхой бүлгийн эрх ашгийг илэрхийлэх хандлагатай байсан бол орчин үед ихэнх улс төрийн намууд аль болох олон сонгогчийн санал авах зорилгоор намууд аливаа асуудалд явцуу байр сууринаас биш, хүн амын нийт давхаргын эрх ашгийг төлөөлсөн хөтөлбөр дэвшүүлэх болов. Дугуйлан, клубын үе шатыг улс
төрийн намын “Түүхийн өмнөх үе” гэж үздэг. Европод олон түмнийг хамарсан улс төрийн намууд XIX зууны сүүлийн хагаст бүрэлдэснээр орчин үеийн намын үүсэл тавигдсан юм. УЛС ТӨРИЙН НАМ Парламентдаа олон намууд суудал авсан байвал тухайн
орныг олон намын тогтолцоотой гэж үздэг. Баруун Европын ардчилсан улс орнууд ихэвчлэн олон намын системт гэж тооцогддог.

Олон намын байгаагийн үндэс нь нийгмийн янз бүрийн бүлгүүд оршиж байгаа, тэдний сонирхлын олон янз байдлын илэрхийлэл юм. Тухайн улс орон нэг юм уу олон намын тогтолцоотой байх нь улс оронд тогтож буй
улс төрийн дэглэм, олон түмний улс төрийн идэвхи, сонгуулийн хууль гэх мэт олон хүчин зүйлээс шалтгаалдаг.
Одоо улс орнуудад
нэг нам
хоёр нам
олон намын гэсэн гурван тогтолцоо байна.  Намын тогтолцоо Улс төрийн намуудыг янз бүрийн шинж
чанар, үйл ажиллагаа, төлөв байдлаар нь ангилж болно. Намын хэв маяг, ангилал • Засгийн эрхийн төлөө тэмцэх.
Энэ үүргээ сонгуулийн замаар гүйцэтгэдэг. Сонгууль бол намын үйл ажиллагаа хамгийн тод илэрдэг үйл явц мөн.
• Улс орны бүхий л хүрээг хамарсан улс төрийн бодлого боловсруулах. Засгийн эрхийг авсан нам бодлого, мөрийн хөтөлбөртөө дэвшүүлсэн зорилтоо хэрэгжүүлэхийг зорино. Энэ үед сөрөг нам нь шүүмжлэх, альтернатив бодлого боловсруулах, олонхийг хянах чиг үүргийг хэрэгжүүлдэг. Гадаад үүрэг: Намын үйл ажиллагааны чиглэлээс хамаарч намын чиг
үүргийг дотоод, гадаад гэж хоёр хуваадаг. Улс төрийн намын чиг үүрэг • Төрийн хэмжээнд засаглалыг авах, эсвэл түүнд оролцох зорилготой,
• Нийгмийн том бүлгийн эрх ашгийг илэрхийлсэн хөтөлбөрийг хэрэгжүүлэх зорилготой,
• өөрийн удирдах болон орон нутгийн байгууллагыг багтаасан зохион байгуулалтай бүтэцтэй,
• төрийн засаглалыг авахын тулд сонгогчдоор
дэмжүүлэх эрмэлзэлтэй,
• нэгэн үзэл суртлын үндсэн дээр сайн дураараа эвлэлдсэн зохион байгуулалттай нэгдэл, холбоо байдаг явдал юм. Улс төрийн намын онцлог шинж Тэгэхдээ энэ нь бүх хүмүүсийн эрх ашгийг
адилхан илэрхийлнэ гэсэн үг биш. Харин нам нь тодорхой бүлгийн эрх ашгийг сонирхон судалж, түүнд онол баримтлалаа тохируулж өөрчлөнө гэсэн үг. Намын оршин тогтнохын үндэс нь энэ юм. Улс төрийн намын үүслийг ХVII-XVIII зууны
үеэс эхлэн тооцдог бөгөөд энэ нь
язгууртны дугуйлан
төрийн клуб
олон түмний гэсэн гурван үе шатыг дамжин хөгжиж иржээ. Улс төрийн намын үүсэл, хөгжил Нам хэмээх нь рars - нэгэн зүйлийн хэсэг гэсэн латин
үгнээс гаралтай ойлголт юм. Улс төрийн нам гэж юу вэ? гэдэг асуултанд олон янзын хандлага, тодорхойлолт байгаа ч эдгээрийг дүгнэвэл, нам гэдэг нь засгийн эрхийн төлөө эрмэлзэж, улс төрийн үйл ажиллагаа явуулдаг, тодорхой зохион байгуулалтай нийгмийн институт юм. Улс төрийн нам гэж юу вэ? 2008 онд болсон сонгуулийн үр дүнд байгуулагдсан
Улсын Их Хуралд 27 суудал эзэлж байв.
2012 оны Улсын Их Хурлын сонгуульд 31 суудал авч, хамгийн олон суудалтай нам болсон бөгөөд тус намын дарга Н.Алтанхуяг 2012 оны 8 сараас Монгол Улсын Ерөнхий Сайдаар ажиллаж байна. Ийнхүү их эвслийн засгийн газар байгуулагдаж,
ерөнхий сайдаар тус намын Ц.Элбэгдорж сонгогдсон. 2005 оны 5 сард болсон ерөнхийлөгчийн сонгуулиар М.Энхсайханы нэрийг дэвшүүлсэн боловч намын зүгээс дэмжлэг үзүүлээгүйгээр барахгүй үндсэндээ эсрэг сурталчилгаа явуулснаар ялагдал хүлээсэн.
Эх орон-Ардчилал эвсэл задарснаар тус намын парламент дахь гишүүдийн ихэнх нь засгийн газраа хадгалж үлдэхийн тулд МАХН-ын бүлэгт элсэн орж, урвагчид хэмээн цоллуулж байсан нь ч нэмэр болсонгүй, Элбэгдоржийн засгийн газар 2005 онд бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ огцорсон юм. Үүний дараа намын бүлгээ байгуулсан боловч Үндсэн Хуулийн Цэц тэр талаар үндсэн хууль зөрчиж байна гэсэн дүгнэлт гаргасан тул Ардчилсан Намын Зөвлөл гэдэг нэрээр 26 гишүүнтэй үйл ажиллагаа явуулж байсан.
Монголын үндэсний эрх ашгийг дээдлэн,
хувь хүн, өрх гэрийн хөгжлийг эрхэмлэж, баялгийг бүтээгч, чинээлэг, эрх чөлөөт иргэдийн хариуцлагатай нийгмийг төлөвшүүлэх Монголын Ардчилсан Намын Зорилго Солийн Данзан -1921 оны 3 сарын 3 1921
оны 9 сарын 26
Догсомын Бодоо- 1921 оны 9 сарын 27 1921 оны 11 сарын 22 анхны дарга нар байсан бол одоо
Сүхбаатарын Батболд- 2010 оны 4 сарын 8 2012 оны 7 сарын 25
Өлзийсайханы Энхтүвшин-2012 оны 7 сарын 25 одоо Дарга нар 8.Эрүүл мэндийн салбарын бүтэц, зохион
байгуулалт, даатгалын тогтолцоонд суурь шинэчлэл хийж, монгол хүн өвчнөөс урьдчилан сэргийлэх, оношлуулах, эмчлүүлэх орчин үеийн тогтолцоо бий болгох зорилт тавин ажиллах;

9.Гэр бүлийн үнэт зүйлийг эрхэмлэн бэхжүүлэх, ахмад настан, залуучууд, эмэгтэйчүүд, хүүхэд, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн амьдралд дэмжлэг үзүүлэх тусгайлсан бодлого боловсруулан хэрэгжүүлэх;

10.Төр иргэний харилцаа, тэдгээрийн үүрэг хариуцлагын зохистой харилцан уялдаа, шүтэлцээ нь улсын нийгэм, эдийн засгийн хөгжлийн нэн чухал хүчин зүйл хэмээн үзэж энэ талаар соён гэгээрүүлэх, манлайлан үлгэрлэх идэвхтэй үйл ажиллагаа явуулах. 1960-1970-аад онд Сэхээтний төөрөгдөл
нэртэй ажиллагаа явуулж Монголын олон зуун сэхээтнийг нийгмийн чухал албан тушаалуудаас зайлуулж хөдөө нутагт хамгийн хүнд нөхцөлтэй цалин багатай ажилд цөлөн хэлмэгдүүлж байжээ. Тэд энэ бүх үйлдлийнхээ бүх хариуцлагыг өөрсдийн толгой дээр нь байсан Коминтерн, И,Сталинд тохож энэ талаархи суртал ч олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр цацагдаж байна. 17. Хөгжлийн Хөтөлбөр Нам - 2007 онд байгуулагдсан
18. Монголын Ардчилсан Хөдөлгөөний Нам - 2008 онд байгуулагдсан
19. Монгол Ардын Хувьсгалт Нам - 2011 онд байгуулагдсан
20. Хамуг Монголын Хөдөлмөрийн Нам - 2011 онд байгуулагдсан
21. Хөдөлмөрийн Үндэсний Нам - 2011 онд байгуулагдсан
22. Эх Орончдын Нэгдсэн Нам - 2012 онд байгуулагдсан 11. Монголын Эмэгтэйчүүдийн Үндэсний Нэгдсэн
Нам - 2004 онд байгуулагдсан
12. Монголын Социал Демократ Нам - 2005 онд байгуулагдсан
13. Ард Түмний Нам - 2005 онд байгуулагдсан
14. Монгол Үндэсний Ардчилсан Нам - Үндэсний Шинэ Нам нэрээр 2005 онд байгуулагдаж, 2011 онд нэрээ сольсон
15. Эрх Чөлөөг Хэрэгжүүлэгч Нам - 2007 онд байгуулагдсан
16. Иргэний Хөдөлгөөний Нам - 2007 онд байгуулагдсан 5. Монголын Уламжлалын Нэгдсэн Нам - 1994 онд байгуулагдсан, нэгдэж байгуулагдсан
6. Монголын Үндэсний Эв Нэгдлийн Нам - 1994 онд байгуулагдсан
7. Монголын Либерал Ардчилсан Нам - 1998 онд байгуулагдсан
8. Эх Орон Нам - Эх Орон-Монголын Ардчилсан Шинэ Социалист
Нам нэртэйгээр 1998 онд байгуулагдаж, 2005 онд нэрээ сольсон
9. Монголын Либерал Нам - 2000 онд байгуулагдсан
10. Бүгд Найрамдах Нам - 2004 онд байгуулагдсан 1. Монгол Ардын нам - 1921 онд Монгол Ардын Нам нэртэйгээр байгуулагдаж,
1924 онд нэрээ Монгол Ардын Хувьсгалт Нам болгон өөрчилсөн, 2010 онд нэрээ Монгол Ардын Нам болгон эргэн өөрчилсөн
2. Ардчилсан Нам - 1999 онд намууд нэгдэж (доор) байгуулагдсан
3. Монголын Ногоон Нам - 1990 онд байгуулагдсан
4. Иргэний Зориг Ногоон Нам - 1992 онд байгуулагдсан, нэгдэж байгуулагдсан Монголын улс төрийн намууд Дамбийн Дорлигжав (2000-2002)
Мэндсайханы Энхсайхан (2002-2005)
Раднаасүмбэрэлийн Гончигдорж (2005-2006)
Цахиагийн Элбэгдорж (2006-2008)
Норовын Алтанхуяг (2008 - ) Дарга нар Ардчилсан Нам нь Монголын улс төрийн намуудын нэг. Өдгөөгийн Ардчилсан нам нь 2000 оны 12 сарын 6-нд Үндэсний Ардчилсан Нам, Социал-Демократ Нам, Шашинтны Ардчилсан Нам, Уламжлал Сэргэн Мандлын Нам, хуучин Ардчилсан Нам, Уламжлалын нэгдсэн намын нэг хэсэг гэсэн улс төрийн 6 хүчний
нэгдлийн үр дүнд байгуулагдсан.


Тус нам нь 2000 оны УИХ-ын сонгуульд Ногоон Намтай эвсэн оролцсон ч ганцхан суудалтай хоцорсон бөгөөд 2004 оны сонгуульд Эх Орон-Ардчилсан Шинэ Социалист Нам (өнөөгийн Эх Орон Нам)-тай "Эх орон-Ардчилал" эвсэл байгуулан оролцож 76 суудлын 34-ийг авсан. Гэхдээ сонгуулийн өмнө намаасаа нэр дэвших эрх авч чадаагүй 3 гишүүн нь ард түмний итгэлийг хүлээн сонгогдсон хэдий ч намаасаа хөөгдсөн. Эрх баригч МАХН-тай бараг тэнцүү суудалтай болсон тул зөвшилцсөний үндсэн дээр 2, 2 жилээр хууль тогтоох, гүйцэтгэх засаглалаа хувааж барихаар тохиролцож гэрээ байгуулсан. 5.Дэлхийн жишигт ойртсон, өмчийн олон
хэлбэртэй, суралцагсдад хүртээмжтэй, эх оронч, иргэнлэг хүмүүжил төлөвшүүлэх, хүн бүр амьдралын чанараа сайжруулах, хөдөлмөрийн зах зээлийн эрэлтэд нийцсэн, мэдлэг, чадвар олж авах өргөн сонголт хийх боломж бүхий боловсролын тогтолцоог бий болгох ;

6.Идэвх, бүтээлч санаачлага нь их бүтээн байгуулалтын амжилтын үндсэн нөхцлийн нэг гэж үзэж орон нутаг асуудлаа бие даан шийдэх санхүү, эрх зүйн тааламжтай нөхцөл бүрдүүлэх замаар төвлөрлийг сааруулах, засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн хуваарийг хөгжлийн болон өөрийн орны онцлогтой уялдуулан оновчтой болгох чиглэлээр ажиллах;

7.Бүс нутгийн онцлогт тохирсон уламжлалт нүүдлийн болон эрчимжсэн мал аж ахуйг хөгжүүлэх, атрын аяныг үргэлжлүүлэх, газар тариаланг дэмжих замаар хүнсний гол нэр төрлийн бүтээгдэхүүнээр өөрийгөө баталгаатай хангах, хөдөөгийн иргэдийн орлогын найдвартай эх үүсвэрийг бий болгох, хоршооллыг дэмжих эрх зүй, зохион байгуулалтын нөхцлийг бүрдүүлэх, мал аж ахуйн салбарыг байгалийн гамшгийн эрсдэлээс хамгаалах даатгалын тогтолцоог бүрдүүлэх; 1.Хүн бүрийг үндсэнд нь ажилтай, орлоготой
болгох нь намын бодлогын гол зорилт гэж үзэж, эдийн засгийн хурдтай өсөлтийг дэмжихэд чиглэсэн их бүтээн байгуулалтыг өрнүүлж, нийгмийн баялаг бүтээгчдийг тууштай дэмжих замаар ажлын байр бий болгох;

2.Уул уурхайн болон мал аж ахуйн түүхий эдийг дотооддоо боловсруулж, нэмүү өртөг шингэсэн эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх тогтолцоо, аж үйлдвэрийн цогцолборыг нэн яаралтай байгуулах ажлыг эрх зүй, татварын тогтвортой бодлогоор дэмжих;

3.Монгол Улсын өрсөлдөх чадавхийг дээшлүүлэх, үндэсний инновацийн тогтолцоог бий болгох замаар орчин үеийн шинжлэх ухаан, технологийн ололтыг эдийн засгийн бодит хүчин зүйл болгох эрх зүй, зохион байгуулалтын арга хэмжээ авах;

4.Их бүтээн байгуулалт, ялангуяа уул уурхайн салбарыг хөгжүүлэх явцад экологийн тэнцвэрт байдлыг хадгалах, байгаль орчныг унаган төрхөөр нь хадгалах, хамгаалахад тэргүүн зэргийн ач холбогдол өгөх;
Монгол ардын намын зорилт Монгол Ардын Намын бэлгэдэл нь гол
төвдөө үндэсний тусгаар тогтнолын илэрхийлэл алтан соёмбыг хөх дэвсгэр дээр байрлуулсан, нийгмийн ардчиллын бэлгэдэл болсон таван хошуу хэлбэртэй, улаан өнгийн сарнай цэцэг байна.  Гэсэн ч 2010 онд намын даргаар сонгогдсон С.Батболд тэргүүтэй бүлэг "Шинэчлэл, манлайлал, хөгжил" нэртэй тунхаг гаргаж, намын үзэл баримтлал, нэр зэргийг солих санал дэвшүүлсэн. Энэ нь хуучин дарга, Монгол Улсын Ерөнхийлөгч асан Н.Энхбаярын хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарсан хэдий ч 2010 оны 11 сарын 4-8-нд хуралдсан 26-р их хурлаар намын нэрийг Монгол Ардын Нам болгон сольж, анхны нэрээ буцаан авчээ.Энэ нь тус намыг хагаран бутрах нэгэн шалтаг болж 2011 онд Үндсэн Хуулийн Цэцэд маргаан хянан шийдвэрлэх ажиллагаа үүсгэн шийдвэрлэсэн бөгөөд Н.Энхбаяр тэргүүтэй бүлгийнхэн МАХН нэрээ хадгалсан улс төрийн шинэ хүчин болж Улсын Дээд шүүхэд бүртгүүлсэн байна. Эдүгээ тус нам хагаран бутарч МАН ба МАХН
хэмээх 2 хуваагдсан. 1924 онд Монгол Ардын Хувьсгалт Нам нэртэй болсон тус намд нэрээ солих санал санаачлага хэд хэдэн удаа гарч байв. Н.Энхбаяр даргын үед товчлолоо хэвээр хадгалах, Монголын Ардчилсан Хөгжлийн Нам гэсэн хувилбар хүч авч байсан боловч социализмын үеэс дэмжиж ирсэн дэмжигчдээ алдах эрсдлээс айж, амьдрал дээр хэрэгжээгүй юм. Нэрээ сольсон нь Ардчилсан хувьсгал Монголын ард түмний хувьд
урьд өмнө нь хэзээ ч тооцоолоогүй тийм үр дүнг авчирчээ. Монгол Ардын Нам Ардчиллыг тууштай эсэргүүцэж байсан нэгэн үе уг хувьсгалаар эцэс болсон ажгуу. Ардчилал Монгол оронд бий болсон цагаас хойш тэдний үзэл баримтлал Зүүний Социал Демократ чиглэлд хамаарагдах болсон юм. Ардчилал, шинэ үе МАХН нь коммунизмын үзэл суртлыг Монголын нийгэмд хүчээр тулгахын тулд 1937-1939 оны хооронд бүрэн бус тоогоор 80,000 орчим (тухайн үед Монгол улсын нийт иргэдийн 10%) гэм зэмгүй сэхээтэн, цэргийн зүтгэлтэн, нийгмийн зүтгэлтэн Монгол улсын иргэдийг хэлмэгдүүлэн олонхийг нь цаазаар авч шоронд хийх, тамлах гэх мэт ноцтой гэмт үйлдлүүдийг хийсэн юм. Мөн 1921-1940 оны хооронд буддын шашны 30,000 - 50,000 ламыг мөн дээрх байдлаар баривчилж, хороож, хорьж байжээ. Коммунизм Социализмын үеийн МАХН Монгол улсын хамгийн анхны, ууган нам юм. 1920 оны 6 сарын 25-нд тусгаар тогтнолын төлөө тэмцэгчдийг нэгтгэсэн Хүрээний болон Консулын 2 нууц бүлгэм нэгдэж Монгол төрийн тусгаар тогтнол, шашин үндэсний бие даасан байдлын төлөө хамтран тэмцэхээр болж, Монголын улс төрийн ууган хүчний үндэс суурийг тавьсан юм. 1921 оны 3-р сарын 1-нээс 3-нд Дээд Шивээ хотод хуралдсан хуралдаанаар Монгол Ардын Нам нэртэйгээр албан ёсоор байгуулагдсан. Монгол ардын нам МАН-25, АН-31, ИЗНН-2, МАХН-МҮАН-ын
“Шударга ёс” эвсэл 11, бие даан нэр дэвшигч-3 нийт 72 . 2012 оны парламентийн сонгуулийн дүн Монгол оронд анхны улс төрийн нам
1920 онд үүссэн бөгөөд 1990 он хүртэл улс төрийн нэг намын дарангуйлалд байв. 1990 онд эхэлсэн ардчилсан өөрчлөлтийн нэг гол үр дүн нь улс төрийн янз бүрийн хандлага бүхий олон нам бий болсон явдал юм. Одоо Улсын дээд шүүхэд бүртгэлтэй 22 нам оршин тогтнож үйл ажиллагаагаа явуулж байна. Тэдгээрт: Монгол дахь улс төрийн намууд, түүний төлөвшил.  Намын бэлгэдэл нь нар зөв
чиглэлд тасралтгүй сүлжилдэн холбогдсон зөв гурван гурвалжин дээр чандмань байрлаж, эдгээр нь хөх дэвсгэр дээр цагаан өнгөтэй байх ба дэвсгэр дотуураа цагаан, гадуураа улаан хүрээгээр хүрээлэгдсэн дугуй хэлбэртэй байна. Намын нэр уг хөх дэвсгэр дээр цагаан өнгөөр бичигдэнэ. Монголын Ардчилсан Нам
Full transcript