Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Þú vínviður hreini

No description
by

Ásta Svavarsdóttir

on 19 September 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Þú vínviður hreini

Salka Valka
Kafli 1
Sigurlína og Salka Valka koma með strandbáti til Óseyrar við Axlarfjörð. Sigurlína er mjög þrekuð eftir mikla sjóveiki (kómísk lýsing) en Salka Valka er hress og spræk.

Mæðgurnar eru illa búnar og umkomulausar í hráslagalegu vetrarveðrinu.

Upphaflega höfðu mæðgurnar ætlað suður (til Reykjavíkur) í leit að betra lífi en Sigurlína treysti sér ekki til að fara lengra vegna sjóveiki.



Kafli 2
Í öðrum kafla er kafteinn Anderson kynntur til sögunnar. Hann telur öll vandkvæði á að hýsa mæðgurnar (þótt aðeins sé skammt liðið frá fæðingarhátíð Frelsarans) en samþykkir þó að leyfa þeim að matast á Hernum (takið eftir kómískri lýsingu á því hvernig lifnar yfir Sigurlínu við að matast – hún fer að daðra við karlmennina, e.t.v. til að eiga betri möguleika á að fá húsaskjól).




Flestir sem samkomuna sitja eru þó ekki komnir þangað til að hlýða á Guðsorðið heldur til þess að daðra og dufla (a.m.k. unga fólkið). Svo fer að lokum að samkoman leysist upp þegar einhverjir taka að henda öskudollum inn í samkomusalinn, ýmist fullum af ösku, gólfhroða, ruðum, þangi eða snjó (Salka Valka heldur að nú sé guð að hegna fólkinu fyrir allt daðrið!)
3. kafli
Segir frá fyrstu nótt mæðgnanna á Hernum og atvinnuleit Sigurlínu daginn eftir. Hún fer og leitar sér vistar í húsi Bogesens kaupmanns en frúin (dönsk hefðardama) nennir ekki að veita henni viðtal (er vön að sofa fram að hádegi á morgnana).

Lýsing á híbýlum kaupmannsfjölskyldunnar – þau eru í miklu ósamræmi við það sem annars tíðkast í þorpinu.

Angantý, syni kaupmannsins, lýst sem ofdekruðum og ókurteisum strákpjakki. Það að vera ríkur gerir fólk ekki endilega betra. (Dóttir fátækrar einstæðrar móðir e.t.v. vandaðri að innan en hinn forríki sonur kaupmannsins).


4
Sigurlína og Salka fara næst til prófastsins til að athuga með vinnu. Prófastinum líst ekki vel á komum þeirra til þorpsins þar sem Sigurlína er bláfátæk einstæð móðir. Honum finnst Þorpsbúar hafa nóg á sinni könnu þó þeir þurfi ekki að hafa áhyggjur af aðkomufólki. Hann getur ekkert gert fyrir þær mæðgur og prófastfrúin sem hefur legið á hleri býður þeim uppáhelling en segist ekkert meðlæti eiga nema harðar kleinur. Sigurlína tekur í hönd dóttur sinnar og kemur sér út.
5
Næst leita þær ásjár hjá lækni þorpsins sem er meira en lítið skrítinn náungi. Hvort hann er dópaður eða geðveikur er erfitt að segja en hann ruglar Sigurlínu bara í ríminu. Þær koma sér burt frá honum.
Þú vínviður hreini
6
Mæðgur á hernum og Sigurlína veit ekki sitt rjúkandi ráð. En Steinþór Steinsson fer með þær í Mararbúð og þar fá þær að vera um sinn að minnsta kosti. Takið vel eftir vísunni á bls. 51 því hún er hálfgerður fyrirboði.
Steinunn frænka Steinþórs og Eyjólfur blindi eru gömul hjón sem búa í Mararbúð sem er lítið hreysi. Sigurlína aðstoðar við heimilisstörf og að sinna örfáum rollum og kúnni Dröfnu. Takið vel eftir viðhorfi Steinunnar og ekki síður viðhorfi Eyjólfs gamla til lífsins. Hann á eftir að hafa mikil áhrif á Sölku Völku og skiptir því miklu máli.


7
Fyrsta nótt mæðgnanna í Mararbúð og Steinþór þrengir sér uppí til þeirra og fær sínu framgengt með Sigurlínu. Salka áttar sig hér á því að mamma er ekki bara mamma heldur stúlkna Sigurlína sem á sér ýmis leyndarmál. Upp frá þessu verður Salka að stóla algjörlega á sjálfa sig.
8
Lýsing á þessu litla, nöturlega þorpi. Salka hefur það starf með höndum að bera mjólkurbrúsana í þorpið sem þau í Mararbúð selja. Mikil lýsing á einelti og hvernig þeim er tekið mæðgunum. Kennarinn kemur að kanna kunnáttu Sölku og þykist viss um að hún sé hálfviti. Skoðið vel samtalið milli þeirra. En Eyjólfur kemur henni til varnar og finnur á sér að það er varið í þessa skrítnu stúlku.
9
Arnaldur Björnsson kynntur til sögunnar. Hann kemur í Mararbúð til að kenna Sölku að lesa, skrifa og reikna.

Hér þarf að taka vel eftir lýsingunni á Arnaldi og viðhorfi Sölku til hans nú og síðar. Skoða vel hvað hann kennir henni og hvaða heim hann opnar fyrir henni.


10
Salka Valka gerist daglauna kona hjá Jóhanni Bogesen.
Samtalið við Eyjólf blinda í Mararbúð.
Sigurlína tekur út á kaup Sölku fínan kjól og fleira.
Fyrstu kynnin af Bogesen, hann kemur hér fram fyrst í eigin persónu. Hann fer með Sölku heim og þar er hún þvegin og aflúsuð og færð í ný föt. Angantýr horfir á. Bogesen gefur henni 2 krónur.

11
Arnaldur og Salka slást um svo sem ekki neitt. Hún vill ekki að hann sjái mynd af barni sem hún teiknaði á spjaldið sitt. Hér kemur hræðsla Sölku fram við það að verða kona. Draumur Sölku.
12
Sigurlína vitnar á hernum. Æska hennar og líf kemur hér fram og tilfinningar Sölku til móður sinnar.
13
Steinþór gefur Sölku 4 krónur. Móðir hennar tekur því mjög illa að hann sé að bera í hana pening og þolir ekki athyglina sem hann veitir Sölku. Sigurlína siðar prófastinum á Steinþór til þess að fá hann til að trúlofast sér. Samtal Sigurlínu og Steinþórs, hún er orðin ófrísk og
hann gefur skít í það. Fer á fyllerí og Sigurlína biður Sölku að sofa hjá sér um nóttina. Steinþór kemur fullur heim og er ógeðslegur við þær mægður. Flýr af hólmi þegar Sigurlína nær í hjálp vegna þess að hann læsti sig inni í herbergi með Sölku.
Dauðinn
14
Tvö ár eru liðin og ekkert hefur breyst í þorpinu. Sigurlína búin að eignast dreng sem er alltaf veikur. Salka er kynþroska og miklar lýsingar á þeim breytingum sem á henni verða. Alli fermdur fyrir ári og er farinn að vinna í búðinni með afa sínum Jóni í Kófinu. Ágústa Bogesen kemur frá Danmörku. Senan þar sem Gústa daðrar við Arnald í búðinni og Salka sér það og nærri því deyr úr afbrýðisemi og heift yfir óréttlæti heimsins.
15
Salka á leið heim, hittir Herborgu í Kófinu sem býður henni heim í kaffi. Þarna kemur ýmislegt fram um líf þeirra í Kófinu. Salka trúir Herborgu fyrir kjaftasögum sem ganga um Arnald og Gústu og þær spjalla um Sigurlínu og Sigurlinna litla sem er alltaf veikur. Arnaldur heyrir á spjall þeirra og þau rífast þannig að hann særir Sölku djúpu sári.
16
Björn kemur til að fá uppáskrift hjá Jóni tengdaföður sínum og til að sækja Arnald. Hann fer suður með föður sínum í skóla en kemur fyrst að kveðja Sölku og þau labba saman niður í fjöru. Hún horfir saknaðar augum á eftir bátum þegar hann fer.


17
Kvía-Jukki gerir hosur sínar grænar fyrir Sigurlínu þau hafa hjálpað hvort öðru með heyskap og saumaskap og allt stefnir í brúðkaup. Jón og Herborg fara burt. Sigurlinni veikist enn og aftur í slæmu árferði og því verður ekkert úr brúðkaupinu. Fjáröflunarballið er haldið og þar heldur Bogesen mikla ræðu, skoðið vel hvað hann segir þar! Sigurlinni deyr og Salka horfir upp á óendanlega sorg móður sinn.
18
Sigurlína er farin að hugsa alvarlega til þess að gifta sig. Kvíja-Jukki situr lon og don í eldhúsinu í Mararbúð og talar vísindalega um veðrið.
Steinþór kemur aftur heim. Salka Valka verður skelfingu lostin en Steinunn hvetur hana til að halda ró sinni. Segir að það þýði ekkert að hugsa um hvað hann gerði á meðan hann drakk. Nú sé hann hættur að drekka og sé þar af leiðandi nýr maður.
Sigurlína ásakar Steinþór fyrir að hafa yfirgefið sig og barnið. Steinunn tjáir þá skoðun sína að Steinþór ætti að giftast Sigurlínu.
Steinþór sýnir Sigurlínu gjöf sem hann hafði ætlað að færa syni sínum. Það voru fallegir skór (allt of stórir samt).
Steinþór færir Sigurlínu einnig ljóð sem hann segist hafa ort á spítala í Englandi.

19
Nú hefur Sigurlína minni en engan áhuga á því að giftast Jukka en hann móast og er tíður gestur í Mararbúð. Eyjólfur les Steinþóri pistilinn. Jukki kemur til að fá peysufötin til baka sem Sigurlína átti að giftast honum í.
20
Steinþór hangir öllum stundum í Mararbúð og Sigurlína gerir sig fína fyrir hann. Steinþór reynir að bæta ráð sitt en hann getur ekki látið Sölku í friði. Samtal þeirra hún á að ráða hvort hann fer í fangelsi eða ekki. Prófasturinn reynir enn að fá Steinþór til þess að gera Sigurlínu að ,,heiðviðri konu”.
21
Arnaldur sendir Sölku bréf að sunnan rétt fyrir páska og Salka getur ekki hamið gleði sína. Sigurlína á hernum. Samtal Sölku og Steinþórs hún á að ráða hvort hann giftist mömmu hennar eða ekki. Hann gefur Sölku hring. Salka týnir bréfinu. Sigurlína biður Sölku að taka hann ekki frá sér. Draumur Sölku um Arnald og Steinþór.
22
Brúðkaup Sigurlínu og Steinþórs auglýsti á hernum. Bátarnir koma að landi og Sigurlína leitar að Steinþóri en finnur hann ekki. Sigurlína hverfur. Eyjólfur ræðir við Sölku Völku.
23
Þorpsbúar leita að Sigurlínu á páskadag. Lík hennar finnst í flæðarmálinu. Angantýr og senan í fjörunni. Læknirinn gefur Sölku nammi. Sama dag fær Salka skilaboð um að hitta prestinn.
Höfundar
Samvinnuverkefni íslenskukennara FSH
(Takið eftir því hvernig mæðgunum er lýst; Sigurlína umkomulaus og brjóstumkennanleg, eiginlega kómísk lýsing, en Sölku Völku líst sem frísklegri og kátri – þó ögn skringilegri – ungri stúlku).
Guðmundur kadett er kynntur til sögu í þessum kafla. Hann tekur á móti Sigurlínu og Sölku og vísar þeim á herinn. Á hernum hitta þær mæðgur Steinþór í fyrsta skipti en hann á eftir að verða örlagavaldur í lífi þeirra. Veitið ruddalegu stolti hans eftirtekt þegar hann kynnir sig eins og hann sé allt í öllu í þorpinu.
Eftir matinn er haldin trúarsamkoma í samkomusal hússins. Sigurlína heillast svo af Guðsorðinu að hún frelsast á einu augabragði (felur sig Guði til að þurfa ekki að bera ábyrgð á sér sjálf?) (Takið eftir spaugilegri lýsingu á Þórdísi Sigurkarlsdóttur eða Toddu truntu sem talar fjálglega um þær píslir sem syndugur skríllin mun þurfa að líða á dómsdegi – annað en hún sjálf og hennar líkar sem hafa frelsast!)

Arnaldur
Arnaldur er ótvírætt andstæða Steinþórs. Persónu Sölku Völku einkennir öðru fremur frjór samleikur náttúru og menningar. Henni er þannig stillt upp á milli tveggja andstæðna sem holdgerast í Steinþóri og Arnaldi. Steinþór er ímynd frumeðlisins, hinnar siðlausu lífsorku, en Arnaldur er fulltrúi siðmenningarinnar og hugsjónabaráttunnar.
Segja má að Arnaldur og Salka bæti hvort annað upp í þeim skilningi að hann er tenging hennar við hinn fagra heim siðmenningarinnar og hún er samband hans við veruleikann (fiskinn!).

Arnaldur er sveimhugi; draumóramaður sem lifir fyrir hugsjónina (draumsýn sósíalismans). Á hann virðist lítið vera að treysta á stundum, hann er flókinn persónuleiki og oft er erfitt að henda reiður á honum. Elskar hann Sölku Völku eða er hann bara að nota hana til þess að komast í takt við veruleikann, öðlast jarðsamband? Salka Valka freistast til þess að bera hann saman við Steinþór; hann sé manneskja en Arnaldur bara kenning. Samt sem áður lítur hún upp til Arnalds og elskar hann – þrátt fyrir að viðhorf þeirra til lífsins og verðmætamat eigi litla samleið.

Ástin
Full transcript