Loading presentation...

Present Remotely

Send the link below via email or IM

Copy

Present to your audience

Start remote presentation

  • Invited audience members will follow you as you navigate and present
  • People invited to a presentation do not need a Prezi account
  • This link expires 10 minutes after you close the presentation
  • A maximum of 30 users can follow your presentation
  • Learn more about this feature in our knowledge base article

Do you really want to delete this prezi?

Neither you, nor the coeditors you shared it with will be able to recover it again.

DeleteCancel

Make your likes visible on Facebook?

Connect your Facebook account to Prezi and let your likes appear on your timeline.
You can change this under Settings & Account at any time.

No, thanks

Nederlandse opstand

No description
by

Marieke Elske Prins

on 12 April 2016

Comments (0)

Please log in to add your comment.

Report abuse

Transcript of Nederlandse opstand

Neder
landse

opstand

Inname Den Briel door de watergeuzen
De watergeuzen, kapers - ingehuurd door Willem van Oranje-Nassau - kwamen door de stand van de wind per ongeluk voor de kust van den Briel terecht, hier vernomen zij dat de Spanjaarden de stad hadden verlaten om ergens anders de onrust de kop in te drukken.
Ze besloten de stad te proberen in te nemen op de naam van Oranje. Met 1100 man rukten ze op naar de noordelijke poort. Toen de dorpelingen dit vernomen probeerden velen te vluchten via de zuidelijke poort. Lumey, de leider van de watergeuzen reageerde hierop door de noordelijke poort in de fik te steken en soldaten naar de zuidelijke poort te sturen. De watergeuzen gebruikten een mast als ram om zo de stad binnen te komen en namen zo de stad in, in naam van Willem van Oranje. Dit was dan ook de eerste stad die veroverd werd op de Spanjaarden, door de Nederlandse opstandelingen.
Margaretha van Parma
Luther en Calvijn
Een van de oorzaken van de Nederlandse Opstand
Koning Filips II (r. 1555-1598)
Filips II was in de tachtigjarige oorlog de invloedrijkste man van het Spaanse rijk.

Vrede van Münster
Slag bij Heiligerlee
De veldslag vond plaats op 23 mei 1568 vlakbij het dorp Heiligerlee

Het leger van de opstandelingen geleid door Lodewijk van Nassau en Adolf van Nassau. (jongere broers van Willem van Oranje-Nassau)



Lodewijk van Nassau had zijn leger opgesteld achter 3 heuvels waardoor de Spanjaarden hen niet goed konden zien, ook bevond zich tussen die heuvels en het vijandelijke leger een drassig landschap. De ruiters van de opstandelingen lokten het leger van de Spanjaarden het drassige landschap in en daar werden zij prooi voor de schutters van het leger van de opstandelingen.
Hertog van Alva
- In 1533 wordt Hertog van Alva benoemd tot Generaal van Spanje.
- Alva moet de Beeldenstorm (1566) stoppen en daders straffen: (v.a. 1567)
1. Alva krijgt een leger van 10.000 man mee om de opstand mee te onderdrukken.
2. Op
22 augustus 1567
komt hij in Brussel aan.
3. Hertog Alva pakte de ketters hard aan - veel slachtoffers
4. Centralisatie-maatregelen doorvoeren:
-
Bloedraad:
rechtbank om de beeldenstormers op te sporen en te veroordelen
-
Tiende Penning:
een uniforme belastingmaatregel
Actoren
Magaretha van Parma was de Landvoogdes in de Nederlanden.
Gevolgen en gebeurtenissen
Door dit vredesverdrag, werd de Republiek eindelijk erkent als een echte staat en de 80-jarige oorlog kwam tot een einde. De vrede werd in de stad Munster gesloten.

De Republiek wilde graag erkent worden als officiele staat en handelssteden zoals Amsterdam wilden graag dat de oorlog tot een einde kwam, het kostte namelijk veel geld en zelf hadden ze niks aan de oorlog.

Andere steden wilden wel graag een voortzetting van de oorlog omdat zij hier goed aan verdienden.

Uiteindelijk ging de Republiek (de S-G) dus onderhandelen met Spanje over de vrede ondanks de tegenstanders en deze werd na 2 jaar gesloten in Munster wat het einde van het NLse verzet en de 80-jarige oorlog betekende.


1572
1584
1648
1609-1621
1568
1566
De moord op Willem van Oranje
Tijdens de 80 jarige oorlog was Willem van Oranje de eerste aanvoerder van de opstand.
Twaalf jarig bestand (1609-1621)
Datum van dit schilderij is niet helemaal bekend.
Het zal ergens tussen 1568-1590 geweest zijn.
Geschilderd door door frans hogenberg(1540-1590).
Nu nog te bezichtigen in Rotterdam, Museum Boijmans Van Beuningen.

wikipedia.org
Gemaakt door Albert van Trigt in 1821.
Nu te bezichtigen in het Rijksmuseum in Amsterdam.

www.rijksmuseum.nl
Gemaakt door Frans Hogenberg, in 1616.
Het schilderij is niet meer te bezichtigen.

wikipedia.org
Gemaakt door Gerard ter Borch, in 1683.
Nu te bezichtigen in het Rijksmuseum in Amsterdam.

wikipedia.org
Geschilderd door Anthonie Mor
Het portret van Maarten Luther is geschilderd door Lucas Cranach
Het portret van Johannes Calvijn is geschilderd door Albert Anker
Luther en Calvijn: hervormers in de 16e eeuw.
- tegen de aflaat + hoe kom je in de Hemel?
- Kerk van binnenuit hervormen: discussie aangaan
-
95 stellingen
van Luther op Kerkdeur van Wittenberg (1517)

- Paus excommuniceerd Luther
- Keizer Karel V (H.R.R.)
Edict van Worms (1521)
: verklaart Luther vogelvrij en verbiedt het Protestantisme is het Heilig Roomse Rijk (tot de
Vrede van Augsbug, 1555
)

- Luther gesteund/beschermd door een Duitse keurvorst (eigen belang)
- 1525: eerste protestantse gemeenschap - Lutherse Kerk

In Frankrijk volgt Calvijn de ideeen van Luther, met enkele wijzigingen - rond het jaar 1540, het ontstaan van een tweede protestantse stroming
In de Nederlanden krijgt vooral het Calvisme aanhangers.



Monument uit 1868 ter herdenking van de slag bij Heiligerlee. De Nederlandse maagd ontfermt zich over de stervende Adolf van Nassau.
Wikipedia.org
- Filps II was heerser over de Nederlanden.
- Het was deze tijden onrustig in de Nederlanden
- Hij was zelf zeer Katholiek.
- Woedend om de Beeldenstorm (1566)

Door trage nieuwsverspreiding en besluitvorming van Filips reageert Filips erg laat op de Beeldenstorm

- Filpis stuurde in 1567 de Hertog van Alva naar de Nederlanden om weer orde in de Nederlanden te brengen.
Magaretha van Parma in de de St. Janskerk te Gouda
.
Voor het Spaanse rijk speelde de kerken en hun rijkdommen een grote rol. (Katholieke geloof)
De glasafbeelding werd daarom gemaakt in de Nederlanden toen het Spaanse rijk de macht had.
- Magaretha was de dochter van Keizer Karel V, halfzus van Filips.
- Ze was zelf zeer onervaren toen ze regeerde in de Nederlanden.
- Ze regeerde tot de tijd van de Beeldenstorm.

- Omdat ze zelf zeer onervaren was als Landvoogdes kreeg ze de Nederlandse opstand moeilijk in de hand.

- Ook besliste Filips II alles (centralisatie) - Margaretha moest het beleid uitvoeren

- Filips II stuurde Alva naar de Nederlanden om orde op zaken te stellen (1567).
- Magaretha trad af als landvoogdes en vertrok naar Italie.
- Alva is de nieuwe landvoogd van der Nederlanden
Het twaalfjarig bestand was een 12 jarig durende wapenstilstand tussen de Spanjaarden en de Nederlanden.

Wapenstilstand afgesproken in Antwerpen.

Redenen:
1. kooplieden hadden erg veel last van de oorlog, want het blokkeerde de vrije handel
2. de oorlog kostte erg veel geld:
Spanje kon al langer haar soldaten nauwelijks betalen en ook de Republiek wilde meer investeren in de handel
Dit is de prinsen vlag de historische vlag van Nederland , deze vlag werd waarschijnlijk voor het eerst gehesen na de inname van den Briel.

Dit is Albrecht van Oostenrijk, de dood van deze man heeft de oorlog tussen Spanje en de republiek laten hervatten. Dit omdat hij kinderloos stierf en hierdoor de macht van de zuiderlijke nederlanden in handen viel van zijn vrouw de dochter van Fillips II, Isabella Clara Eugenia van Spanje.

Schema-opdracht: Erasmus, Luther, Calvijn en Kerk
Omdat het Protestantisme verboden is in de Nederlanden, door keizer Karel V en zijn zoon koning Filips II worden er......

in de open lucht preken gehouden door priesters van het protestantse geloof (Calvinisme).

Ter bescherming: de bossen/hagen of een haag van burgersoldaten, tijdens het prediken.
Hagenpreken
MAAR...
Het protestantisme is en blijft
in de Nederlanden verboden
door de katholieke Habsburgse koningen
Karel V en Filips II


DUS, hoe zorg je dan dat je toch
kunt luisteren naar preken?.........
In het Heilig Roomse Rijk:
Vrede van Augsburg (1555)
De Beeldenstorm (1566)
De beeldenstorm was een stroom van mensen die beelden in kerken vernielden in verschillende
Europese landen, geinspireerd op de Hagenpreken.

- Katholieke kerk hield zich niet aan het christelijke geloof
- kerk hervormen via de ideeën van Calvijn en Luther:

Calvijn en Luther wilden vooral weer terug naar de basis van het christendom, zonder de overbodige luxe' in de kerk, o.a. dus geen beeldenverering

De beeldenstorm duurde in de lage landen tussen 10 augustus en eind oktober 1566.
Dit is de domkerk in Utrecht deze kerk is in 1254 gebouwd als de kathedraal van het rooms katholieke bisdom Utrecht. Deze kerk is na de beeldenstorm protestants geworden.
De vernieling van de vrouwen kerk in Antwerpen
20 augustus 1566
Hertog van Alva werd door koning Filips II naar de Nederlanden gestuurd om maatregelen te nemen tegen de Nederlandse beeldenstorm-opstandelingen.
(Fernando Álvarez de Toledo.)
Maar de Beeldenstorm was toch allang over en vergeten?! = geen respect voor privileges en zelfbestuur! = mogelijkheid tot echte Opstand tegen Filips II
Strijd tegen de ongelovigen
De Beeldenstorm (1566)
De beeldenstorm was een stroom van mensen die beelden in kerken vernielden in verschillende
Europese landen, geinspireerd op de Hagenpreken.

- Katholieke kerk hield zich niet aan het christelijke geloof
- kerk hervormen via de ideeën van Calvijn en Luther:

Calvijn en Luther wilden vooral weer terug naar de basis van het christendom, zonder de overbodige luxe' in de kerk, o.a. dus geen beeldenverering

De beeldenstorm duurde in de lage landen tussen 10 augustus en eind oktober 1566.
Dit is de domkerk in Utrecht deze kerk is in 1254 gebouwd als de kathedraal van het rooms katholieke bisdom Utrecht. Deze kerk is na de beeldenstorm protestants geworden.
De vernieling van de vrouwen kerk in Antwerpen
20 augustus 1566
Smeekschrift der Edelen (1566)
De hoge edelen uit de Nederlanden smeken (in een brief/petitie) aan Landvoogdes Margaretha van Parma om het Bloedplakkaat (sinds 1550 ingevoerd) minder streng te handhaven
De edelen:
Willem van Oranje
Horne
Egmond
Omdat het Protestantisme verboden is in de Nederlanden, door keizer Karel V en zijn zoon koning Filips II worden er......

in de open lucht preken gehouden door priesters van het protestantse geloof (Calvinisme).

Ter bescherming: de bossen/hagen of een haag van burgersoldaten, tijdens het prediken.
Hagenpreken
1567
Alva wordt naar de NLen gestuurd door Filips II
aangesteld als de nieuwe
Landvoogd
(plaatsvervanger van de landsheer in de NLen)
Hertog van Alva
Alva
Twee centrale maatregelen
invoeren/handhaven:
1. Raad van Beroerte
oftewel de
Bloedraad
2. Tiende Penning:
belastingmaatregel
de Beeldenstormers worden opgespoord en veroordeeld
De slag bij Heiligerlee was de eerste overwinning van de opstandelingen van de lage landen in de 80 jarige opstand.
De eerste stad veroverd door de opstandelingen op de Spanjaarden.
Symbolische overwinning
De Watergeuzen (en daarmee Willem van Oranje en de Opstandelingen) hebben zonder te vechten de stad in kunnen nemen
= geen echte overwinning
Wel heeft het de Opstandige steden in het Noorden de moed gegeven om zich offcieel bij Willem van Oranje aan te sluiten:
"de poorten opende in de naam van Oranje"
Symbolisch
" op 1 april verloor Alva z'n bri(e)l"
1572-1573
Beleg van Haarlem
door Don Frederik, zoon van Alva
Haarlem moet zich door voedsel tekort overgeven maar Alkmaar niet!
" Bij Alkmaar begint de Victorie!"
Alkmaar wordt in 1573 belegerd door de Spanjaarden, net als Haarlem willen de Spanjaarden de stad uithongeren.
De Alkmaarders vragen (d.m.v. polsstokbriefje) Willem van Oranje/Watergeuzen de dijken door te steken zodat de polders rondom Alkmaar onder water komen te staan
Het werkte! de Spanjaarden krijgen natte voeten en moeten weg. Alkmaar is gered:
" Bij Alkmaar begint de Victorie! "
8 oktober 1573
1574
1573
Beleg van Leiden en Leids Ontzet
Alkmaars Ontzet
3 oktober 1574
een jaar na Alkmaar
Geschiedenis van de Opstand t/m Leids Ontzet
in animatie
http://www.npo.nl/vroeger-zo/14-12-2012/NPS_1207604
Filmpje: vanaf 07.17 min
Tactiek Spanjaarden: Uithongeren van de stad, MAAR......
Leiden:
1. dieren binnen de stadsmuren (koeien, varkens,
paarden
)
2. graan bestemd voor Haarlem was naar Leiden gebracht
Mythe:
Burgermeester Van der Werff sprak en zei: "Dus, zo gij met mijn dood beholpen zijt, laat hand aan dit lichaam; snijdt het aan stukken, en deelt ze om, zo wijd als 't trekken mag".
De Watergeuzen schoten de Leidenaren te hulp nadat Willem van Oranje ook voor Leiden de dijken had door laten breken, net als bij Alkmaar.
Spanjaarden waren weggegaan en lieten
'hutspot'
achter (een stoofvleespotje)
Van Oranje en de Watergeuzen gaven het volk van Leiden:
'haring en wittebrood'
De ziekte
de pest
sloeg het hardst toe, maar in de herinnering was het vooral de honger.....
1576
Spaanse Furie
4 november 1576
Spaanse soldaten plunderen de stad Antwerpen uit wraak opdat zij:
1. al maanden geen soldij (salaris) hadden gekregen
2. al maanden/jaren in drassig en natte gebieden moesten oorlog voeren
3. plunderingen bij overwinningen waren verboden door de legerleiding
Pacificatie van Gent
8 november 1576
Als reactie op de Spaanse Furie verenigen de Noordelijke en Zuidelijke steden van de Nederlanden zich tegen de Spanjaarden
Pacificatie = verzoening / vredestichting
getekend in de stad Gent
Met behoud van privileges en gewetensvrijheid een front vormen tegen de wrede Spanjaarden!
Noordelijke steden zijn overwegend Protestant (Calvinistisch)
Zuidelijke steden zijn overwegend Katholiek (net als de Spanjaarden)
adviseur Karel van Berlaymont zei:
" N'ayez pas peur, Madame, ce ne sont que des
gueux
"

(vertaling: Wees niet bang, mevrouw, het zijn slechts bedelaars).
bijnaam voor de latere strijders: 'geuzen'
Unie van
A
trecht
6 januari 1579
1579
Unie van
U
trecht
23 januari 1579
de afspraak 'met behoud van privileges en gewetensvrijheid' samenwerken werd geschonden door de Noordelijke gewesten
De Zuidelijke gewesten verbreken hun verbond (Pacificatie van Gent, 1576) met de Noordelijke gewesten omdat:
De Zuidelijke katholieken werden gepest en getreiterd door de Calvinisten uit het Noorden (= geen gewetensvrijheid)
Angst voor aanvallen van de Spanjaarden die via de Zuidelijke Nederlanden naar de Noordelijke opstandige Gewesten moesten om de opstandelingen te verslaan
De Spaanse vorst zou de Zuidelijke gewesten terugnemen zonder geweld als zij zich vrijwillig weer zouden aansluiten bij hun vorst
Unie van Atrecht (1579):
in de Zuidelijke stad Atrecht spreken de Zuidelijke Gewesten af dat zij met elkaar weer bij Spanje gaan horen en dus de Opstand verlaten
De Noordelijke gewesten zijn geschokt door de oprichting van de Unie van Atrecht (6 jan.)
De Noordelijke gewesten voelen zich verraden door de katholieke Zuidelijke Gewesten, die de Opstand hebben verlaten en weer bij Spanje zijn gaan horen
Tegenactie
Oprichting van de Unie van Utrecht (23 jan. 1579)
Samenwerkingsverband van de Calvinistische Noordelijke gewesten, die in opstand blijven tegen Spanje
=
Ieder gewest mag zijn eigen wetten en regels bepalen (particularisme)
Ieder gewest mag zijn eigen geloof bepalen, dus gewetensvrijheid!
(maar bijna iedereen is toch Calvinistisch)
Samen vechten tegen Spanje:
Buitenlandse politiek + militair samen regelen via de Staten-Generaal
1588
Willem van Oranje wordt in de ban gedaan
door Filips II
Er mag op WvO 'gejaagd' worden; hij is 'vogelvrij'
Apologie
Willem van Oranje schrijft een open brief waarin hij zichzelf verdedigd
verweerschrift
In zijn Apologie staat waarom hij in Opstand kwam tegen het Spaanse gezag
Een vorst hoort er te zijn voor zijn onderdanen (niet andersom):
Filips heeft zich niet goed gedragen tegenover zijn anders-gelovige onderdanen
Edelen en andere bestuurders moeten ook kunnen meebeslissen/besturen
Particularisme!
Willem is in de ogen van Filips echt te ver gegaan in zijn strijd tegen het Spaanse gezag.

Willem is een doorn in het oog van Filips:
Willem moet gestopt worden!

Alle opstandelingen (van adel en niet) moeten worden terechtgesteld
1580
1581
Plakkaat van Verlatinghe
De Staten-Generaal zet (uit eigen beweging) Filips II af als hun vorst
De vorst wordt 'verlaten'
De Noordelijke Nederlanden - de Unie van Utrecht - verlaten de vorst
De Unie van Utrecht gaat op zoek naar een andere vorst: (zonder vorst regeren kan toch niet)
Franse Hertog van Anjou (kroonprins van FR) wordt gevraagd (1581-1583): katholiek, losbandig leven, geen succes! (hij vond zelf ook dat hij te weinig macht kreeg)
MAAR: wel onder bepaalde voorwaarden! eigenlijk alleen vorst in naam
Willem van Oranje dan?
Filips had Willem van Oranje in de ban gedaan (1580)
en dus kon W.v.O. vermoord worden.

Beloning voor de moordenaar:
1) 25000 gouden kronen
2) je zou tot de adelstand gaan behoren
3) al je eerder gemaakte zonden zouden worden vergeten en vergeven.
De eerste aanslag werd gepleegd door een fransman, Jean Jaureguy, hij schoot de leider van de opstandelingen in het oor, en word vervolgens door de lijfwachten doodgeschoten.
De 2e succesvolle aanslag werd uitgevoerd door
Balthasar Gerards
, hij beweert een fel protestant te zijn en tegen de Spanjaarden. Hij gaat het kasteel (
Prinsenhof, Delft
) van Willem van Oranje binnen om zogenaamd een paspoort te halen voor zijn reis naar Frankrijk en wacht Willem van Oranje op en schiet 3 schoten in zijn lijf.
De leider van De Opstand is dood!
Andere mogelijke vorsten (zoals de protestantse Engelse koningin Elizabeth I) blijken ook geen optie --> niemand krijgt namelijk echt macht
Sinds 1581 is er gezocht naar een goede opvolger om de Noordelijke Nederlanden te leiden
1588:
De REPUBLIEK der 7-VERENIGDE NEDERLANDEN
DAN DOEN WE HET ZELF WEL
De Unie van Utrecht wordt een eigen staat, een Republiek (zonder vorst regeren!)
De oorlog met Spanje blijft aanhouden
(tot 1648: Vrede van Munster)
Een nieuwe staat moet zich ontwikkelen
Privleges behouden per Gewest en alleen samenwerken op buitenlands beleid en militair
1585
Inname van Antwerpen
havenstad
Filips II neemt de havenstad Antwerpen in (een Protestants bolwerk)
De Opstandelingen sluiten de rivier de Schelde af
:
1) Geen import en exprt meer mogelijk
2) Antwerpen raakt haar centrale economische positie, als
stapelmarkt
van de Nederlanden kwijt
Amsterdam wordt het nieuwe economische centrum, de stapelmarkt, van de Noordelijke Nederlanden
Antwerpse handelaren vluchtten naar de Noordelijke Nederlanden - naar protestantse broeders en mede handelaren (in het Gewest Holland)
een sleutelpositie in de geschiedenis van de Nederlanden en voor het verloop van de 80-jarige oorlog/De Nederlandse Opstand
1578
Alteratie van Amsterdam
26 mei 1578
De stad Amsterdam had nog een
katholiek
stadsbestuur (als een van de weinigen in het Protestantse Holland) en het bestuur wilde haar macht niet delen met de protestanten in de stad
met behulp van de Geuzen heeft de schutterij van Amsterdam het katholieke stadsbestuur + de geestelijken van de katholieke kerken in Amsterdam, uit de stad gezet (zonder geweld).
Het nieuwe stadbestuur van Amsterdam werd protestants en de kerken werden protestants, dit is de Alteratie (= verandering) van Amsterdam
Historisch voorbeeld, eindexamen
Vernietiging van de Spaanse Armada (vloot), 1588
Filips II wil Engeland aanvallen met zijn Spaanse Armada (de vloot) vanuit Vlaanderen
De Noordelijke NLen hadden de Engelse konigin Elzabeth I gevraagd om vorst te worden, na de moord op Willem van Oranje (1584) zodat de twee Protestantse landen elkaar konden steunen tegen Filips II --> Elizabeth weigerde de troon maar bood wel militaire steun.
De havens worden geblokkeerd door de Noordelijke Nederlanden en de Engelse vloot wacht de Spaanse vloot op bij Grevelingen (zie stip op de afbeelding)
Spaanse Armada moet om Ierland en Schotland heen varen om Engeland weer aan te vallen en wordt verwoest door een storm
Gevolgen:
1. Spanje heeft geen sterke vloot meer
2. Spanje verliest steeds meer kracht in de oorlog tegen de Republiek
3. De Republiek alsook Engeland kunnen uitgroeien tot sterke handelsnaties (Republiek voorop: Gouden Eeuw)
Historisch voorbeeld, eindexamen
Historisch voorbeeld, eindexamen
Historisch voorbeeld, eindexamen
Tijdens dit bestand werd de eenheid in de Republiek verbroken: ruzies tussen de machtige stadhouder prins Maurits en de ook erg machtige Johan Van Oldenbarnevelt
Uiteindelijk werd Van Oldenbarnevelt in het jaar 1619 onthoofd
In het jaar 1621 werd de oorlog hervat omdat de landvoogd van de Zuiderlijke Nederlanden Albrecht van Oostenrijk sterft zonder opvolgers, hierdoor valt dit gebied weer in de handen van de Spanjaarden en wordt het staakt-het-vuren niet meer ge-eerd.
= historisch voorbeeld
Full transcript